Language of document : ECLI:EU:C:2012:65

Sprawa C‑277/10

Martin Luksan

przeciwko

Petrusowi van der Letowi

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
złożony przez Handelsgericht Wien)

Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Własność intelektualna – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywy: 93/83/EWG, 2001/29/WE, 2006/115/WE i 2006/116/WE – Umowny podział praw do eksploatacji utworu filmowego pomiędzy głównego reżysera a producenta utworu – Przepisy krajowe, na mocy których prawa te przypadają wyłącznie i na mocy samego prawa producentowi filmu – Możliwość ustanowienia wyjątku od tej reguły na mocy porozumienia stron – Następcze prawa do wynagrodzenia

Streszczenie wyroku

1.        Umowy międzynarodowe – Umowy zawarte przez państwa członkowskie – Umowy sprzed przystąpienia państwa członkowskiego do Unii – Umowa pozwalająca państwu członkowskiemu na przyjęcie środka sprzecznego z prawem Unii – Spoczywający na państwie członkowskim obowiązek powstrzymania się od przyjęcia takiego środka – Niezgodność wynikająca z ewolucji prawa Unii – Niemożność powołania się przez państwo członkowskie na tę umowę celem uchylenia się od obowiązków wynikłych z tej ewolucji

(art. 351 TFUE)

2.        Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Prawa do eksploatacji utworu filmowego – Prawa przysługujące na mocy samego prawa głównemu reżyserowi utworu

(dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2001/29, art. 2, 3; 2006/115, art. 2, 3; 2006/116, art. 2; dyrektywa Rady 93/83, art. 1, 2)

3.        Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Prawa do eksploatacji utworu filmowego – Przysługująca państwom członkowskim możliwość wprowadzenia domniemania prawnego na rzecz przeniesienia takich praw na rzecz producenta utworu – Warunek – Domniemanie wzruszalne

(dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2001/29; 2006/115, art. 3 ust. 4, 5)

4.        Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Prawa do eksploatacji utworu filmowego – Prawa przysługujące na mocy samego prawa głównemu reżyserowi utworu

(dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5 ust. 2 lit. b))

5.        Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Prawa do eksploatacji utworu filmowego – Prawo do godziwej rekompensaty z tytułu wyjątku zwielokrotniania na użytek prywatny – Niemożność wprowadzenia przez państwa członkowskie domniemania prawnego na rzecz przeniesienia tego prawa na rzecz producenta utworu

(dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5 ust. 2 lit. b))

1.        Postanowienie art. 351 akapit pierwszy TFUE ma za przedmiot doprecyzować, zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego, że stosowanie traktatu nie wpływa na zobowiązania zainteresowanego państwa członkowskiego w zakresie przestrzegania praw państw trzecich wynikających z umowy międzynarodowej wcześniejszej względem jego przystąpienia oraz w zakresie poszanowania obowiązków stanowiących korelat tych praw. Niemniej w sytuacji, gdy taka umowa międzynarodowa pozwala państwu członkowskiemu na przyjęcie środka, które może wydawać się sprzeczne z prawem Unii, przy czym umowa ta nie zobowiązuje tego państwa do przyjęcia takiego środka, państwo członkowskie powinno się przed takim działaniem powstrzymać. Orzecznictwo to znajduje także odpowiednie zastosowanie w sytuacji, gdy ze względu na ewolucję prawa Unii przepis ustawowy wydany przez państwo członkowskie zgodnie z uprawnieniem przyznanym na mocy wcześniejszej umowy międzynarodowej wydaje się niezgodny z prawem Unii. W takiej sytuacji zainteresowane państwo członkowskie nie może powoływać się na tę umowę międzynarodową celem uchylenia się od obowiązków powstałych w okresie późniejszym z mocy prawa Unii.

(por. pkt 61–63)

2.        Przepisy art. 1 i 2 dyrektywy 93/83 w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową, z jednej strony, oraz art. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, w związku z art. 2 i 3 dyrektywy 2006/115 w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej oraz z art. 2 dyrektywy 2006/116 w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych, z drugiej strony, należy interpretować w ten sposób, że prawa do eksploatacji utworu filmowego, takie jak będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym (prawo do zwielokrotnienia, prawo do nadawania satelitarnego i wszelkie inne prawa do publicznego rozpowszechniania poprzez udostępnienie), przysługują z mocy samego prawa, bezpośrednio i na zasadzie nabycia pierwotnego, głównemu reżyserowi. W konsekwencji przytoczone przepisy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, które na mocy samego prawa i na zasadzie wyłączności przyznaje omawiane prawa do eksploatacji producentowi rzeczonego utworu.

W tym względzie art. 2 dyrektywy 93/83 oraz art. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 nie należy – w świetle art. 1 ust. 4 traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o prawie autorskim – interpretować w ten sposób, by państwo członkowskie mogło, w swoim prawie krajowym, na mocy art. 14 bis Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, opierając się na uprawnieniu przyznanym mu przez to postanowienie konwencji, odmówić głównemu reżyserowi praw do eksploatacji utworu filmowego, spornych przed sądem krajowym, albowiem taka wykładnia przede wszystkim nie respektowałaby kompetencji Unii w tej dziedzinie, następnie nie byłaby zgodna z celem dyrektywy 2001/29 i wreszcie nie byłaby zgodna z wymogami wynikającymi z art. 17 ust. 2 wymienionej Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, które gwarantują ochronę własności intelektualnej.

(por. pkt 71, 72; pkt 1 sentencji)

3.        Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że państwom członkowskim pozostawiono uprawnienie do ustanowienia domniemania przeniesienia na rzecz producenta utworu filmowego praw do eksploatacji utworu filmowego, takich jak prawa będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym (prawo do nadawania satelitarnego, prawo do zwielokrotnienia i wszelkie inne prawa do publicznego rozpowszechniania poprzez udostępnienie), pod warunkiem że takie domniemanie nie ma charakteru niewzruszalnego, który wykluczałby możliwość, by główny reżyser takiego utworu umówił się w odmienny sposób.

(por. pkt 87; pkt 2 sentencji)

4.        Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że głównemu reżyserowi, jako twórcy utworu filmowego, powinno służyć z mocy samego prawa, bezpośrednio i na zasadzie nabycia pierwotnego, prawo do godziwej rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, z tytułu wyjątku tzw. zwielokrotnienia na użytek prywatny.

(por. pkt 95; pkt 3 sentencji)

5.        Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że nie daje ono państwom członkowskim możliwości ustanowienia domniemania przeniesienia na rzecz producenta utworu filmowego prawa do godziwej rekompensaty przysługującego głównemu reżyserowi tego utworu, niezależnie od tego, czy domniemanie to ma charakter niewzruszalny, czy też wzruszalny.

O ile nie mają one zostać pozbawione wszelkiej skuteczności – przepisy art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, nakładają na państwo członkowskie, które wprowadziło wyjątek zwielokrotnienia na użytek prywatny do swego prawa krajowego, zobowiązanie rezultatu, w tym znaczeniu, że państwo to jest zobowiązane zapewnić, w ramach swych kompetencji, skuteczny pobór godziwej rekompensaty mającej na celu naprawienie szkody wyrządzonej podmiotom praw. Tymczasem nałożenie na państwa członkowskie tego rodzaju zobowiązania rezultatu dotyczącego poboru godziwej rekompensaty na rzecz podmiotów praw wydaje się koncepcyjnie nie do pogodzenia z możliwością, by taki podmiot prawa zrzekł się prawa do godziwej rekompensaty.

(por. pkt 106, 108, 109; pkt 4 sentencji)