Language of document : ECLI:EU:C:2013:114

Sprawa C‑483/10

Komisja Europejska

przeciwko

Królestwu Hiszpanii

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rozwój kolei wspólnotowych – Dyrektywa 2001/14/WE – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej – Pobieranie opłat – Opłaty – Niezależność zarządzania

Streszczenie – wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 28 lutego 2013 r.

1.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Pobieranie opłat za infrastrukturę – Zobowiązania państw członkowskich – Zakres – Ustalanie opłat za infrastrukturę kolejową – Wyłączenie – Kompetencje zarządcy infrastruktury

(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 4 ust. 1)

2.        Państwa członkowskie – Zobowiązania – Wykonanie dyrektyw – Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Względy uzasadniające wynikające z wewnętrznego porządku prawnego – Niedopuszczalność

(art. 258 TFUE)

3.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Pobieranie opłat za infrastrukturę – Zobowiązania państw członkowskich – Ustanowienie planu poprawy wydajności – Zakres

(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 11 ust. 1)

4.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Zdolność przepustowa infrastruktury – Zobowiązania państw członkowskich – Ustanowienie szczególnych zasad alokacji – Zakres

(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 14 ust. 1)

5.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Zdolność przepustowa infrastruktury – Zobowiązania państw członkowskich – Zapewnienie wszystkim przedsiębiorstwom kolejowym równego i niedyskryminującego dostępu do sieci kolejowej

(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, motyw 11, art. 13 ust. 2 akapit pierwszy, drugi, art. 14 ust. 1, art. 17)

1.        Na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej państwa członkowskie ustalają ogólne ramy pobierania opłat i mogą także ustalić specjalne zasady pobierania opłat, respektując jednak niezależność zarządcy infrastruktury. Zgodnie z tym przepisem do tego ostatniego należy, po pierwsze, wyznaczanie opłat za użytkowanie infrastruktury, oraz po drugie, zbieranie tych opłat.

Dla zagwarantowania celu obejmującego niezależność zarządcy infrastruktury zarządca ten powinien posiadać w ramach zdefiniowanego przez państwa członkowskie systemu pobierania opłat pewien zakres uznania przy wyznaczaniu wysokości opłat w sposób, który pozwala mu na wykorzystanie tego jako instrumentu zarządzania.

(por. pkt 39, 49)

2.        Zobacz tekst orzeczenia.

(por. pkt 51)

3.        Z art. 11 ust. 1 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej wynika, że po pierwsze, państwa członkowskie powinny włączyć w system pobierania opłat za infrastrukturę plan wykonania mający zachęcać zarówno przedsiębiorstwa kolejowe, jak i zarządcę infrastruktur do poprawy osiąganych wyników sieci. Po drugie, odnośnie do rodzaju środków zachęcających, które mogą być zrealizowane przez państwa członkowskie, państwa zachowują swobodę wyboru konkretnych środków stanowiących część tego systemu w zakresie, w jakim stanowią one spójną i transparentną całość, którą można zakwalifikować jako plan poprawy wydajności.

W tym względzie przewidziana w prawie krajowym państwa członkowskiego sama możliwość ustanowienia planu wykonania nie wystarcza dla wprowadzenia w życie art. 11 dyrektywy 2001/14. Ten ostatni artykuł wymaga, aby państwa członkowskie rzeczywiście wprowadziły plan wykonania w ramach systemu pobierania opłat.

(por. pkt 64, 66)

4.        Określone zasady podziału zdolności przepustowej, o których mowa w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, nie mogą być interpretowane w ten sposób, że przyznają uprawnienia dyskrecjonalne organowi kontrolnemu rynku kolejowego państwa członkowskiego w celu alokacji zdolności przepustowej.

W związku z powyższym samo istnienie w przepisach krajowych możliwości określenia przez wspomniany organ kontrolny, stosownie do okoliczności, priorytetów w odniesieniu do poszczególnych rodzajów usług świadczonych na każdej linii, w przypadku nakładania się zamówień na tę samą trasę pociągu lub przepełnienia sieci, wprowadza samo w sobie stan braku pewności prawa wobec operatorów i nie można uznać, że spełniony zostaje w ten sposób wymóg przewidziany w art. 14 ust. 1 omawianej dyrektywy 2001/14, zgodnie z którą państwa członkowskie ustanawiają określone zasady alokacji zdolności przepustowej.

(por. pkt 87, 89, 90)

5.        W świetle jednego z celów dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, jakim jest zapewnienie równego i niedyskryminującego dostępu przedsiębiorstw kolejowych do sieci kolejowej, jak to wynika z motywu 11 owej dyrektywy, zakaz użytkowania zdolności przepustowej infrastruktury przez okres dłuższy niż okres obowiązywania rozkładu jazdy, przewidziany w art. 13 ust. 2 akapit pierwszy tej dyrektywy, ma zapobiegać, aby przedsiębiorstwo korzystało z prawa do użytkowania trasy pociągu w sposób nieokreślony. Jednakże akapit drugi tego ustępu dopuszcza wyjątek od tego zakazu, pod warunkiem że zawarta została umowa ramowa między zarządcą infrastruktury a przedsiębiorstwem kolejowym, zgodnie z art. 17 tej dyrektywy.

W tym względzie przepisy państwa członkowskiego, które przyjmuje kryterium efektywnego wykorzystania sieci jako kryterium alokacji zdolności przepustowej infrastruktury w przypadku nakładania się zamówień na tę samą trasę pociągu lub przepełnienia sieci, są sprzeczne z art. 13 ust. 2 dyrektywy 2001/14, ponieważ uwzględnienie tych okoliczności nie jest uzależnione od zawarcia umowy ramowej.

Ponadto takie kryterium alokacji jest dyskryminacyjne w zakresie, w jakim prowadzi do utrzymania przewagi tradycyjnych użytkowników i zablokowania dostępu do atrakcyjniejszych tras pociągów nowym przewoźnikom. Wskazane państwo członkowskie nie może uzasadniać tego dyskryminacyjnego charakteru dążeniem do realizacji celu w postaci zagwarantowania skuteczniejszego stosowania infrastruktury, ponieważ dyrektywa 2001/14 zawiera szczególne przepisy mające na celu wsparcie efektywnego wykorzystania zdolności przepustowej infrastruktury przy jednoczesnym zagwarantowaniu równego i niedyskryminującego dostępu do sieci kolejowej.

(por. pkt 92, 93, 95, 96, 98)