Language of document : ECLI:EU:C:2015:686

Sprawa C‑216/14

Postępowanie karne

przeciwko

Gavrilowi Covaciemu

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Amtsgericht Laufen)

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach karnych – Dyrektywa 2010/64/UE – Prawo do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym – Język postępowania – Wyrok nakazowy skazujący na karę grzywny – Możliwość wniesienia sprzeciwu w języku innym niż język postępowania – Dyrektywa 2012/13/UE – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Prawo do informacji dotyczących oskarżenia – Doręczenie wyroku nakazowego – Tryby postępowania – Obowiązkowe ustanowienie pełnomocnika przez podejrzanego względnie oskarżonego – Termin na wniesienie sprzeciwu biegnący od momentu doręczenia wyroku pełnomocnikowi

Streszczenie – wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 15 października 2015 r.

1.        Współpraca sądowa w sprawach karnych – Prawo do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2010/64 – Zakres stosowania – Sprzeciw wobec nieprawomocnego skazującego wyroku nakazowego wydanego w ramach procedury uproszczonej – Włączenie

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/64, art. 1)

2.        Współpraca sądowa w sprawach karnych – Prawo do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2010/64 – Zakres – Uregulowanie krajowe zobowiązujące adresata aktu skazującego w postępowaniu karnym do wniesienia sprzeciw wobec tego aktu w języku postępowania państwa członkowskiego z którego pochodzi ten akt – Dopuszczalność – Granica – Akt wszczynający stanowiący istotny dokument

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/64, art. 1–3)

3.        Współpraca sądowa w sprawach karnych – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2012/13 – Prawa osób podejrzanych lub oskarżonych do informacji dotyczących praw im przysługujących oraz oskarżenia przeciwko nim – Zakres

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/1, art. 1, 3, 6)

4.        Współpraca sądowa w sprawach karnych – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2012/13 – Zakres stosowania – Sprzeciw wobec nieprawomocnego skazującego wyroku nakazowego wydanego w ramach procedury uproszczonej – Włączenie

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13, art. 6)

5.        Współpraca sądowa w sprawach karnych – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Dyrektywa 2012/13 – Prawo do informacji dotyczących oskarżenia – Zakres – Doręczenie aktu skazującego w postępowaniu karnym – Tryby postępowania – Uregulowanie krajowe zobowiązujące do ustanowienia pełnomocnika dla osób niemających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim z którego pochodzi ten akt – Dopuszczalność – Przesłanka – Możliwość wykorzystania przez adresata w całości terminu na wniesienie skargi

[dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13, art. 2, art. 3 ust. 1 lit. c), art. 6 ust. 1, 3]

1.        Sytuacja osoby, która pragnie wnieść sprzeciw od wyroku nakazowego, który nie jest jeszcze prawomocny i którego jest ona adresatem, jest w oczywisty sposób objęta zakresem stosowania dyrektywy 2010/64 w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym, tak że osoba ta powinna móc skorzystać z gwarantowanego przez ową dyrektywę prawa do tłumaczenia ustnego i pisemnego.

(por. pkt 26, 27)

2.        Artykuły 1–3 dyrektywy 2010/64 w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że przepisy te nie stoją na przeszkodzie uregulowaniu prawa krajowego, które w ramach postępowania karnego nie pozwala osobie, wobec której został wydany wyrok nakazowy, na wniesienie środka zaskarżenia od tego orzeczenia na piśmie w języku innym aniżeli język postępowania, nawet jeśli osoba ta nie włada tym ostatnim językiem, chyba że właściwe władze uznają – zgodnie z art. 3 ust. 3 owej dyrektywy – że w kontekście danego postępowania i okoliczności danej sprawy sprzeciw ten stanowi dokument istotny.

W istocie po pierwsze, przewidziane w art. 2 dyrektywy 2010/64 prawo do tłumaczenia ustnego dotyczy tłumaczenia przez tłumacza ustnego ustnych kontaktów podejrzanego lub oskarżonego z organami śledczymi, sądowymi, względnie w odpowiednim przypadku z obrońcą, a nie tłumaczenia pisemnego wszystkich dokumentów na piśmie przedstawionych przez podejrzanego lub oskarżonego. Zatem wspomniany artykuł gwarantuje możliwość korzystania z nieodpłatnej pomocy tłumacza ustnego, jeżeli osoba ta samodzielnie wnosi ustnie sprzeciw od wyroku nakazowego, którego jest adresatem, do sekretariatu właściwego sądu krajowego, tak by sąd ów mógł sporządzić protokół ze złożenia sprzeciwu, albo – jeśli dana osoba składa sprzeciw na piśmie, z pomocą obrońcy, który przejmuje na siebie odpowiedzialność za sporządzenie odpowiedniego dokumentu w języku postępowania. Natomiast wymaganie od państw członkowskich nie tylko aby umożliwiały one odnośnym osobom bycie poinformowanymi w pełnym zakresie i w ich języku o zarzucanych im czynach, a także przedstawienie ich własnej wersji wydarzeń, lecz również aby systematycznie przejmowały one koszty tłumaczenia wszelkich środków zaskarżenia wnoszonych przez odnośne osoby od orzeczeń sądowych, których są adresatami, wykraczałoby poza cele, do których realizacji dąży dyrektywa 2010/64.

Po drugie, przewidziane w art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2010/64 prawo do tłumaczenia pewnych istotnych dokumentów, co do zasady dotyczy jedynie tłumaczenia pisemnego na język zrozumiały dla zainteresowanej osoby pewnych istotnych dokumentów sformułowanych przez właściwe organy w języku postępowania. Nie obejmuje ono co do zasady tłumaczenia pisemnego na język postępowania dokumentu takiego jak sprzeciw od wyroku nakazowego.

Jednakże ponieważ art. 3 ust. 3 owej dyrektywy pozwala właściwym władzom na podjęcie w każdym konkretnym przypadku decyzji, czy dokumenty inne aniżeli te przewidziane w art. 3 ust. 1 i 2 owej dyrektywy są istotne, do sądu odsyłającego należy ustalenie – przy uwzględnieniu w szczególności charakterystyki postępowania prowadzącego do wydania takiego wyroku nakazowego oraz charakterystyki zawisłej przed owym sądem sprawy – czy sprzeciw wniesiony na piśmie od wyroku nakazowego należy uznać za dokument istotny, którego tłumaczenie jest niezbędne. W tym względzie znaczenie ma okoliczność, że sprzeciw ten, który może zostać złożony na piśmie, a – jeśli jest składany ustnie – bezpośrednio do sekretariatu właściwego sądu, nie podlega obowiązkowi uzasadnienia, musi zostać złożony w szczególnie krótkim terminie dwóch tygodni liczonym od momentu doręczenia wyroku i nie wymaga obowiązkowego udziału adwokata, i że jest on sporządzony przez zainteresowanego w języku, którym włada, lecz który nie jest językiem postępowania.

(por. pkt 38, 40–44, 47, 49–51; pkt 1 sentencji)

3.        Jak wynika z łącznej lektury art. 3 i 6 dyrektywy 2012/13 w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym, prawo podejrzanych względnie oskarżonych do informacji dotyczących praw przysługujących im w postępowaniu karnym oraz do informacji dotyczących sformułowanego wobec nich oskarżenia, o którym mowa w jej art. 1, obejmuje co najmniej dwa odrębne prawa, po pierwsze, zgodnie z art. 3 owej dyrektywy, prawo podejrzanych względnie oskarżonych do informacji dotyczących co najmniej niektórych praw procesowych obejmujących prawo dostępu do obrońcy, uprawnienie do bezpłatnej porady prawnej i warunki jej uzyskania, prawo do informacji dotyczących oskarżenia i prawo do tłumaczenia ustnego i pisemnego oraz prawo do odmowy składania wyjaśnień, oraz po drugie, prawo do informacji dotyczących oskarżenia zdefiniowane w art. 6 tej dyrektywy.

(por. pkt 54–56)

4.        Sytuacja osoby, której dotyczy wyrok nakazowy, który jest nieprawomocnym orzeczeniem wydanym na wniosek prokuratury w odniesieniu do drobnych przestępstw, z pominięciem rozprawy lub innego posiedzenia o charakterze kontradyktoryjnym i nie stanie się prawomocny przed upływem terminu na wniesienie sprzeciwu od tegoż wyroku, jest objęta zakresem stosowania dyrektywy 2012/13 w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym, tak że zainteresowany powinien móc skorzystać z prawa do bycia poinformowanym o zarzucanych mu czynach, i to przez cały czas trwania postępowania.

Co prawda o ile z powodu sumarycznego i uproszczonego charakteru postępowania toczącego się przed sądem odsyłającym doręczenie takiego wyroku nakazowego następuje dopiero po rozstrzygnięciu przez sąd zasadności oskarżenia, o tyle jednak rozstrzygnięcie sądu w wyroku tym ma jedynie charakter tymczasowy i jego doręczenie stanowi dla oskarżonego pierwszą okazję powzięcia wiedzy o zarzucanych mu czynach. W konsekwencji doręczenie wyroku nakazowego musi – zgodnie z art. 6 dyrektywy 2012/13 – być uważane za formę zakomunikowania oskarżenia osobie, której ono dotyczy, tak że doręczenie to musi spełniać wymogi określone w tym przepisie.

(por. pkt 59–61)

5.        Artykuł 2, art. 3 ust. 1 lit. c) oraz art. 6 ust. 1 i 3 dyrektywy 2012/13 w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, które w ramach postępowania karnego nakłada na oskarżonego niebędącego rezydentem tego państwa członkowskiego obowiązek ustanowienia pełnomocnika do doręczeń dla celów wydanego wobec niego wyroku nakazowego, pod warunkiem że osoba ta ma faktyczną możliwość wykorzystania w całości terminu na wniesienie sprzeciwu od owego wyroku.

W istocie zarówno cel polegający na umożliwieniu oskarżonemu przygotowania obrony, jak i konieczność unikania wszelkiej dyskryminacji pomiędzy z jednej strony oskarżonymi będącymi rezydentami obszaru objętego zakresem stosowania odnośnej ustawy krajowej a z drugiej strony oskarżonymi, którzy na takim obszarze nie zamieszkują i którzy jako jedyni są zobowiązani do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń orzeczeń sądowych, wymaga, by oskarżony mógł wykorzystać ów termin w całości, co wyklucza skrócenie tego terminu o czas niezbędny pełnomocnikowi na przekazanie wyroku nakazowego jego adresatowi.

(por. pkt 65–68; pkt 2 sentencji)