Language of document : ECLI:EU:C:2016:842

Υπόθεση C-42/15

Home Credit Slovakia a.s.

κατά

Klára Bíróová

(αίτηση του Okresný súd Dunajská Stredaγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2008/48/ΕΚ – Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως – Άρθρο 1, άρθρο 3, στοιχείο ιγʹ, άρθρο 10, παράγραφοι 1 και 2, άρθρο 22, παράγραφος 1, και άρθρο 23 – Ερμηνεία του όρου “εγγράφως” και της φράσεως “επί άλλου σταθερού μέσου” – Σύμβαση παραπέμπουσα σε άλλο έγγραφο – Απαίτηση περί “εγγράφου τύπου” κατά το εθνικό δίκαιο – Μνεία των απαιτούμενων στοιχείων μέσω παραπομπής σε αντικειμενικές παραμέτρους – Στοιχεία τα οποία πρέπει να μνημονεύονται σε σύμβαση πιστώσεως που έχει σταθερή διάρκεια – Συνέπειες της ελλείψεως των υποχρεωτικών πληροφοριών – Αναλογικότητα»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα)της 9ης Νοεμβρίου 2016

1.        Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως – Οδηγία 2008/48 –Απαιτήσεις ως προς τον τύπο συμβάσεως πιστώσεως – Ανάγκη να περιλαμβάνονται άπαντα τα στοιχεία συμβάσεως πιστώσεως σε ενιαίο έγγραφο – Δεν υφίσταται – Εθνική νομοθεσία η οποία απαιτεί υπογραφή των συμβαλλομένων μερών ως προς όλα τα στοιχεία συμβάσεως πιστώσεως προκειμένου η σύμβαση αυτή να είναι έγκυρη – Επιτρεπτό

(Οδηγία 2008/48 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 3, στοιχείο ιγʹ, και 10 §§ 1 και 2)

2.        Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως – Οδηγία 2008/48 –Απαιτήσεις ως προς τα στοιχεία που πρέπει να μνημονεύονται στη σύμβαση – Υποχρέωση προσδιορισμού κάθε καταβολής στην οποία πρέπει να προβεί ο καταναλωτής διά της μνείας συγκεκριμένης ημερομηνία – Δεν υφίσταται

(Οδηγία 2008/48 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 10 § 2, στοιχείο ηʹ)

3.        Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως – Οδηγία 2008/48 – Απαιτήσεις ως προς τα στοιχεία που πρέπει να μνημονεύονται στη σύμβαση – Υποχρέωση να περιλαμβάνεται σε σύμβαση πιστώσεως που έχει σταθερή διάρκεια κατάσταση λογαριασμού έχουσα τη μορφή πίνακα χρεολυσίων – Δεν υφίσταται – Εθνική νομοθεσία επιβάλλουσα τέτοια υποχρέωση στον δανειστή – Δεν επιτρέπεται

(Οδηγία 2008/48 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 10 §§ 2, στοιχεία ηʹ και θʹ, και 3)

4.        Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως – Οδηγία 2008/48 –Καθεστώς κυρώσεων κατά το εθνικό δίκαιο – Απαιτήσεις ως προς τα στοιχεία που πρέπει να μνημονεύονται σε σύμβαση πιστώσεως – Εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας θεωρείται άτοκη και μη συνεπαγόμενη έξοδα σύμβαση πιστώσεως συναφθείσα κατά παράβαση των απαιτήσεων αυτών – Επιτρεπτό – Προϋπόθεση

(Οδηγία 2008/48 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 10 § 2 και 23)

1.      Το άρθρο 10, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2008/48, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως και την κατάργηση της οδηγίας 87/102, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο της 3, στοιχείο ιγʹ, έχει την έννοια ότι:

–        η σύμβαση πιστώσεως δεν πρέπει κατ’ ανάγκην να καταρτίζεται σε ενιαίο έγγραφο, πλην όμως άπαντα τα στοιχεία που διαλαμβάνονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας πρέπει να καταρτίζονται εγγράφως ή επί άλλου σταθερού μέσου·

–        δεν αντιβαίνει στη διάταξη αυτή η εκ μέρους κράτους μέλους πρόβλεψη, κατά την εθνική νομοθεσία του, αφενός, ότι η εγγράφως καταρτιζόμενη σύμβαση πιστώσεως που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/48 πρέπει να υπογράφεται από τα συμβαλλόμενα μέρη και, αφετέρου, ότι η απαίτηση περί υπογραφής ισχύει για όλα τα στοιχεία της συμβάσεως αυτής τα οποία διαλαμβάνονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας.

Πράγματι, μολονότι δεν πρέπει κατ’ ανάγκην να περιλαμβάνονται σε ενιαίο έγγραφο όλα τα στοιχεία που διαλαμβάνονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48, επιβάλλεται, ωστόσο, να επισημανθεί ότι, λαμβανομένης υπόψη της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού, όλα τα στοιχεία που απαριθμούνται στην εν λόγω παράγραφο 2 πρέπει να προσδιορίζονται εγγράφως ή επί άλλου σταθερού μέσου και να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της συμβάσεως πιστώσεως. Επιπλέον, καθόσον τα στοιχεία που διαλαμβάνονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/48 πρέπει να προσδιορίζονται με τρόπο σαφή και ευσύνοπτο, απαιτείται η σύμβαση πιστώσεως να παραπέμπει σαφώς και επακριβώς στα άλλα έγγραφα ή τα άλλα σταθερά μέσα που περιέχουν τα στοιχεία αυτά, τα οποία παραδίδονται πράγματι στον καταναλωτή πριν από τη σύναψη της συμβάσεως, έτσι ώστε να του παρέχεται η δυνατότητα να λάβει όντως γνώση του συνόλου των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων του.

Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2008/48, το άρθρο αυτό ισχύει με την επιφύλαξη τυχόν εθνικών κανόνων σχετικών με το κύρος της συνάψεως συμβάσεων πιστώσεως οι οποίοι είναι σύμφωνοι με το δίκαιο της Ένωσης. Υπό την έννοια αυτή, η απαίτηση περί υπογραφής εκ μέρους των συμβαλλομένων μερών απορρέει από εθνικό κανόνα περί του κύρους της συνάψεως των συμβάσεων πιστώσεως, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2008/48.

Συναφώς, οσάκις κράτος μέλος προβλέπει, κατά την εθνική νομοθεσία του, ότι η απαίτηση περί υπογραφής εκ μέρους των συμβαλλομένων μερών σε σύμβαση πιστώσεως ισχύει για όλα τα στοιχεία της συμβάσεως αυτής, στοιχείο του οποίου η διακρίβωση απόκειται στο αιτούν δικαστήριο, η απαίτηση αυτή δεν αντιβαίνει ούτε στην οδηγία 2008/48 ούτε στο δίκαιο της Ένωσης εν γένει.

(βλ. σκέψεις 33, 34, 39-40, 44, 45, διατακτ. 1)

2.      Το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2008/48, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως και την κατάργηση της οδηγίας 87/102, έχει την έννοια ότι δεν απαιτείται η σύμβαση πιστώσεως να προσδιορίζει κάθε καταβολή στην οποία πρέπει να προβεί ο καταναλωτής μνημονεύοντας συγκεκριμένη ημερομηνία, εφόσον οι όροι της συμβάσεως αυτής καθιστούν δυνατό στον καταναλωτή να προσδιορίζει ευχερώς και μετά βεβαιότητος τις ημερομηνίες των καταβολών.

(βλ. σκέψη 50, διατακτ. 2)

3.      Το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχεία ηʹ και θʹ, της οδηγίας 2008/48, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως και την κατάργηση της οδηγίας 87/102, έχει την έννοια ότι η σύμβαση πιστώσεως η οποία έχει σταθερή διάρκεια και βάσει της οποίας το κεφάλαιο αποπληρώνεται με την καταβολή δόσεων δεν απαιτείται να καθορίζει επακριβώς, υπό την μορφή πίνακα χρεολυσίων, το μέρος κάθε δόσεως το οποίο προορίζεται για την αποπληρωμή του κεφαλαίου. Ενδεχόμενη επιβολή τέτοιας υποχρεώσεως, βάσει της εθνικής νομοθεσίας κράτους μέλους, αντιβαίνει στις διατάξεις αυτές, ερμηνευόμενες σε συνδυασμό με το άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας.

Πράγματι, λαμβανομένης υπόψη της σαφούς διατυπώσεως των διατάξεων του άρθρου 10, παράγραφος 2, στοιχείο ηʹ, που προβλέπει ότι η σύμβαση πιστώσεως πρέπει να προσδιορίζει απλώς το ποσό, τον αριθμό και την περιοδικότητα των καταβολών στις οποίες πρέπει να προβεί ο καταναλωτής, καθώς και, ενδεχομένως, τη σειρά με την οποία θα κατανεμηθούν οι δόσεις, και του άρθρου 10, παράγραφοι 2, στοιχείο θʹ, και 3, που προβλέπει ότι ο δανειστής υποχρεούται να διαβιβάσει δωρεάν στον καταναλωτή κατάσταση λογαριασμού με τη μορφή πίνακα χρεολυσίων μόνον κατόπιν αιτήματος του δευτέρου, διαπιστώνεται ότι η οδηγία 2008/48 δεν προβλέπει την υποχρέωση να περιλαμβάνεται στη σύμβαση πιστώσεως τέτοια κατάσταση λογαριασμού έχουσα τη μορφή πίνακα χρεολυσίων.

Επιπλέον, όσον αφορά τις συμβάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/48, τα κράτη μέλη δεν δύνανται να επιβάλλουν στα συμβαλλόμενα μέρη υποχρεώσεις τις οποίες δεν προβλέπει η οδηγία αυτή εφόσον αυτή περιλαμβάνει εναρμονισμένες διατάξεις σχετικές με το ζήτημα που αφορούν οι υποχρεώσεις αυτές. Τούτο ισχύει στην περίπτωση του άρθρου 10, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο προβαίνει σε τέτοια εναρμόνιση όσον αφορά τα στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνονται υποχρεωτικώς στη σύμβαση πιστώσεως.

(βλ. σκέψεις 52-56, 59, διατακτ. 3)

4.      Το άρθρο 23 της οδηγίας 2008/48, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστεως και την κατάργηση της οδηγίας 87/102, έχει την έννοια ότι δεν αντιβαίνει στη διάταξη αυτή η εκ μέρους κράτους μέλους πρόβλεψη, κατά την εθνική νομοθεσία του, ότι, σε περίπτωση κατά την οποία σύμβαση πιστώσεως δεν μνημονεύει όλα τα απαιτούμενα, βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, στοιχεία, η σύμβαση θεωρείται άτοκη και μη συνεπαγόμενη έξοδα, εφόσον πρόκειται για στοιχείο του οποίου η παράλειψη δύναται να θέσει εν αμφιβόλω τη δυνατότητα του καταναλωτή να εκτιμήσει το περιεχόμενο της δεσμεύσεώς του.

Πράγματι, έχει ουσιώδη σημασία η υποχρέωση μνείας, στη σύμβαση πιστώσεως, στοιχείων όπως είναι ιδίως το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2008/48, ο αριθμός και η περιοδικότητα των καταβολών, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας αυτής, και, ενδεχομένως, η ύπαρξη συμβολαιογραφικών εξόδων και τυχόν απαιτούμενων εγγυήσεων και ασφαλειών, όπως προβλέπει το άρθρο 10, παράγραφος 2, στοιχεία ιδʹ και ιεʹ, της εν λόγω οδηγίας. Επομένως, καθόσον η παράλειψη μνείας, στη σύμβαση πιστώσεως, των στοιχείων αυτών δύναται να θέσει εν αμφιβόλω τη δυνατότητα του καταναλωτή να εκτιμήσει το περιεχόμενο της δεσμεύσεώς του, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η προβλεπόμενη από την εθνική νομοθεσία κύρωση της εκπτώσεως του δανειστή από το δικαίωμά του εισπράξεως τόκων και εξόδων έχει αναλογικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 23 της οδηγίας 2008/48.

(βλ. σκέψεις 70, 71, 73, διατακτ. 4)