Language of document : ECLI:EU:C:2017:419

Υπόθεση C‑529/15

Διαδικασία που κινήθηκε από τον GertFolk

(αίτηση του Verwaltungsgerichtshof για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Προδικαστική παραπομπή – Περιβαλλοντική ευθύνη – Οδηγία 2004/35/ΕΚ – Άρθρο 17 – Διαχρονική εφαρμογή – Λειτουργία υδροηλεκτρικού σταθμού ο οποίος είχε αρχίσει να λειτουργεί πριν από τη λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο – Άρθρο 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ – Έννοια της “περιβαλλοντικής ζημίας” – Εθνική κανονιστική ρύθμιση που εξαιρεί κάθε ζημία η οποία καλύπτεται από άδεια – Άρθρο 12, παράγραφος 1 – Πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε υποθέσεις περιβαλλοντικού δικαίου – Ενεργητική νομιμοποίηση – Οδηγία 2000/60/ΕΚ – Άρθρο 4, παράγραφος 7 – Άμεσο αποτέλεσμα»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 1ης Ιουνίου 2017

1.        Περιβάλλον – Πρόληψη και αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας – Περιβαλλοντική ευθύνη – Οδηγία 2004/35 – Διαχρονική εφαρμογή – Περιβαλλοντική ζημία που επήλθε μετά την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας αλλά προκλήθηκε από τη λειτουργία εγκαταστάσεως που είχε αδειοδοτηθεί πριν από την εν λόγω ημερομηνία – Εφαρμογή της οδηγίας

(Οδηγία 2004/35 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31, άρθρο 17)

2.        Περιβάλλον – Πρόληψη και αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας – Περιβαλλοντική ευθύνη – Οδηγία 2004/35 – Έννοια της περιβαλλοντικής ζημίας – Εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία εξαιρεί από την έννοια της περιβαλλοντικής ζημίας κάθε ζημία που καλύπτεται από άδεια χορηγηθείσα κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας περί υδάτων – Δεν επιτρέπεται

(Οδηγία 2004/35 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31, άρθρο 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ)

3.        Περιβάλλον – Κοινοτική δράση στον τομέα της πολιτικής των υδάτων – Οδηγία 2000/60 – Περιβαλλοντικοί στόχοι – Υποχρέωση εφαρμογής των κατάλληλων μέτρων για την πρόληψη της υποβάθμισης της κατάστασης των επιφανειακών ή των υπόγειων υδάτων – Δυνατότητα παρεκκλίσεως για έργα που υπαγορεύονται επιτακτικά από το δημόσιο συμφέρον – Προϋποθέσεις προβλεπόμενες στο άρθρο 4, παράγραφος 7, της εν λόγω οδηγίας – Υποχρέωση εθνικού δικαστηρίου να ελέγξει την τήρηση των προϋποθέσεων της εν λόγω διατάξεως προκειμένου να κρίνει αν υφίσταται περιβαλλοντική ζημία κατά την έννοια της οδηγίας 2004/35, σε περίπτωση που έχει εκδοθεί άδεια χωρίς να εξετασθεί η τήρηση των εν λόγω διατάξεων – Δεν υφίσταται

(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2000/60, άρθρο 4 § 7, στοιχεία αʹ έως δʹ, και 2004/35, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31, άρθρο 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ)

4.        Περιβάλλον – Πρόληψη και αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας – Περιβαλλοντική ευθύνη – Οδηγία 2004/35 – Διαδικασίες προσφυγής – Εθνική κανονιστική ρύθμιση που δεν επιτρέπει στους κατόχους δικαιωμάτων αλιείας να ασκήσουν προσφυγή για περιβαλλοντική ζημία – Δεν επιτρέπεται

(Οδηγία 2004/35 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31, άρθρα 12 και 13)

1.      Το άρθρο 17 της οδηγίας 2004/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, έχει την έννοια ότι, υπό την επιφύλαξη των ελέγχων η διενέργεια των οποίων απόκειται στο αιτούν δικαστήριο, η οδηγία αυτή εφαρμόζεται ratione temporis στις περιβαλλοντικές ζημίες που επήλθαν μετά την 30ή Απριλίου 2007, αλλά έχουν προκληθεί από τη λειτουργία εγκαταστάσεως η οποία έχει αδειοδοτηθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία περί υδάτων και έχει τεθεί σε λειτουργία πριν από την εν λόγω ημερομηνία.

(βλ. σκέψη 25, διατακτ. 1)

2.      Αντιβαίνει στην οδηγία 2004/35, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/31, και, ιδίως, στο άρθρο 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ της οδηγίας αυτής, διάταξη του εθνικού δικαίου η οποία εξαιρεί από την έννοια της «περιβαλλοντικής ζημίας», γενικώς και αυτοδικαίως, οποιαδήποτε ζημία επηρεάζει δυσμενώς, σε σημαντικό βαθμό, την οικολογική, χημική ή ποσοτική κατάσταση ή το οικολογικό δυναμικό των συγκεκριμένων υδάτων, απλώς και μόνον λόγω του ότι η ζημία αυτή καλύπτεται από την άδεια χορηγηθείσα κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω εθνικού δικαίου.

(βλ. σκέψη 34, διατακτ. 2)

3.      Σε περίπτωση που η άδεια έχει χορηγηθεί κατ’ εφαρμογήν εθνικών διατάξεων χωρίς να έχουν εξετασθεί οι προϋποθέσεις του άρθρου 4, παράγραφος 7, στοιχεία αʹ έως δʹ, της οδηγίας 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2000, για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, το εθνικό δικαστήριο δεν υποχρεούται να ελέγξει το ίδιο αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της ανωτέρω διατάξεως προκειμένου να κρίνει αν υφίσταται περιβαλλοντική ζημία υπό την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/35, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2009/31.

Πράγματι, οι αρμόδιες για την αδειοδότηση του έργου εθνικές αρχές είναι αυτές που υπέχουν την υποχρέωση να ελέγχουν αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 4, παράγραφος 7, στοιχεία αʹ έως δʹ, της οδηγίας 2000/60 πριν χορηγήσουν τη σχετική άδεια, με την επιφύλαξη τυχόν δικαστικού ελέγχου. Το δίκαιο της Ένωσης δεν υποχρεώνει τα εθνικά δικαστήρια να υποκαθιστούν την αρμόδια εθνική αρχή, προβαίνοντας τα ίδια στην εξέταση των εν λόγω προϋποθέσεων, σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή έχει χορηγήσει την άδεια χωρίς να πραγματοποιήσει την ως άνω εξέταση.

(Βλ σκέψεις 39, 40, διατακτ. 3)

4.      Τα άρθρα 12 και 13 της οδηγίας 2004/35, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 2009/31, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε διάταξη του εθνικού δικαίου, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οποία δεν επιτρέπει στους κατόχους δικαιωμάτων αλιείας να ασκήσουν προσφυγή για περιβαλλοντική ζημία, υπό την έννοια του άρθρου 2, σημείο 1, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας.

(βλ. σκέψη 50, διατακτ. 4)