Language of document : ECLI:EU:C:2018:558

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)

της 11ης Ιουλίου 2018 (*)

«Προδικαστική παραπομπή – Συνεργασία σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 44/2001 – Διεθνής δικαιοδοσία – Άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση – Δικαιοδοσία του δικαστηρίου του τόπου όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή – Τόπος παροχής των υπηρεσιών – Σύμβαση μεταφοράς εμπορευμάτων από ένα κράτος μέλος σε άλλο – Διαδρομή αποτελούμενη από διάφορα στάδια και πραγματοποιούμενη με διάφορα μέσα μεταφοράς»

Στην υπόθεση C‑88/17,

με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής απόφασης δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Korkein oikeus (Ανώτατο Δικαστήριο, Φινλανδία) με απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2017, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Φεβρουαρίου 2017, στο πλαίσιο της δίκης

Zurich Insurance plc,

Metso Minerals Oy

κατά

Abnormal Load Services (International) Ltd,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους L. Bay Larsen, πρόεδρο τμήματος, J. Malenovský, M. Safjan (εισηγητή), D. Šváby και Μ. Βηλαρά, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: E. Tanchev

γραμματέας: A. Calot Escobar

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:

–        η Abnormal Load Services (International) Ltd, εκπροσωπούμενη από τον M. Komonen, asianajaja,

–        η Φινλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Heliskoski,

–        η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους L. Inez Fernandes, M. Figueiredo και P. Lacerda,

–        η Ελβετική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Schöll,

–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Aalto και την M. Heller,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Απριλίου 2018,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1        Η αίτηση προδικαστικής απόφασης αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1).

2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των Zurich Insurance plc, ασφαλιστικής εταιρίας με έδρα την Ιρλανδία (στο εξής: Zurich) και Metso Minerals Oy, εταιρίας φινλανδικού δικαίου (στο εξής: Metso) και, αφετέρου, της Abnormal Load Services (International) Ltd, εταιρίας με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο (στο εξής: ALS), σχετικά με την καταβολή αποζημίωσης για την απώλεια φορτίου κατά τη μεταφορά του από την ALS.

 Το νομικό πλαίσιο

3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 11 και 12 του κανονισμού 44/2001 έχουν ως εξής:

«(11)      Οι κανόνες δικαιοδοσίας πρέπει να παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας και να βασίζονται στην αρχή της γενικής δωσιδικίας της κατοικίας του εναγομένου και η δωσιδικία αυτή πρέπει να ισχύει πάντοτε, εκτός από μερικές συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου το επίδικο αντικείμενο ή η αυτονομία των μερών δικαιολογεί άλλο συνδετικό παράγοντα. Η κατοικία των νομικών προσώπων πρέπει να καθορίζεται αυτοτελώς ώστε να αυξάνεται η διαφάνεια των κοινών κανόνων και να αποφεύγονται οι συγκρούσεις δικαιοδοσίας.

(12)      Η δωσιδικία της κατοικίας του εναγομένου πρέπει να συμπληρωθεί από εναλλακτικές δωσιδικίες που θα ισχύουν λόγω του στενού συνδέσμου μεταξύ του δικαστηρίου και της διαφοράς ή για τη διευκόλυνση του έργου της δικαιοσύνης.»

4        Το άρθρο 5 του ως άνω κανονισμού, που υπάγεται στο τμήμα 2 του κεφαλαίου II του κανονισμού αυτού, με τίτλο «Ειδικές δικαιοδοσίες», προβλέπει στο σημείο 1 τα εξής:

«Πρόσωπο που έχει την κατοικία του στο έδαφος κράτους μέλους μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος:

1.      α)      ως προς διαφορές εκ συμβάσεως, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή·

β)      για τους σκοπούς της εφαρμογής της παρούσας διάταξης και εφόσον δεν συμφωνήθηκε διαφορετικά, ο τόπος εκπλήρωσης της επίδικης παροχής είναι:

–        εφόσον πρόκειται για πώληση εμπορευμάτων ο τόπος του κράτους μέλους όπου, δυνάμει της σύμβασης, έγινε ή έπρεπε να γίνει η παράδοση των εμπορευμάτων,

–        εφόσον πρόκειται για παροχή υπηρεσιών ο τόπος του κράτους μέλους όπου, δυνάμει της σύμβασης, έγινε ή έπρεπε να γίνει η παροχή των υπηρεσιών·

γ)      το στοιχείο αʹ εφαρμόζεται, εφόσον δεν εφαρμόζεται το στοιχείο βʹ».

 Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

5        Η Metso, ως αποστολέας, και η ALS, ως μεταφορέας, συνήψαν σύμβαση μεταφοράς ενός θραυστήρα με κωνικούς κυλίνδρους (στο εξής: θραυστήρας) από το Pori (Φινλανδία) στο Sheffield (Ηνωμένο Βασίλειο).

6        Ο θραυστήρας μεταφέρθηκε αρχικά σε πλατφόρμα φόρτωσης φορτηγού οχήματος από το Pori στον λιμένα της Rauma (Φινλανδία), όπου εκφορτώθηκε και κατόπιν φορτώθηκε σε πλοίο κινούμενος με τη δική του κινητήρια δύναμη. Μετά τη θαλάσσια μεταφορά του μέχρι τον λιμένα του Hull (Ηνωμένο Βασίλειο), ο θραυστήρας εκφορτώθηκε από το πλοίο, και πάλι κινούμενος με τη δική του κινητήρια δύναμη, και φορτώθηκε εν συνεχεία σε δεύτερο φορτηγό όχημα. Τέλος, ο θραυστήρας μεταφέρθηκε οδικώς από το Hull, όπου κατά τη διαδρομή απωλέσθη, πριν παραδοθεί στον παραλήπτη του στο Sheffield.

7        Η Zurich επέστρεψε στη Metso την αξία του θραυστήρα, αφαιρουμένου του ποσού της ίδιας συμμετοχής που προέβλεπε η σύμβαση ασφάλισης.

8        Με αγωγή που άσκησαν ενώπιον του Satakunnan käräjäoikeus (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Satakunta, Φινλανδία), η Zurich και η Metso ζήτησαν να υποχρεωθεί η ALS να τους καταβάλει αποζημίωση ποσού ίσου με την αξία του θραυστήρα. Η ALS ζήτησε να απορριφθεί η αγωγή ως απαράδεκτη λόγω έλλειψης διεθνούς δικαιοδοσίας του επιληφθέντος δικαστηρίου.

9        Με διάταξη της 5ης Απριλίου 2012, το Satakunnan käräjäoikeus (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Satakunta) έκρινε ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθεί της διαφοράς.

10      Με απόφαση της 22ας Μαρτίου 2013, το εν λόγω δικαστήριο υποχρέωσε την ALS να καταβάλει στις Zurich και Metso το ποσό που ζητούσαν με την αγωγή τους.

11      Η ALS άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Vaasan hovioikeus (εφετείου Vaasa, Φινλανδία). Με απόφαση της 30ής Μαρτίου 2015, το ανωτέρω δικαστήριο διαπίστωσε, δυνάμει του άρθρου 5, σημείο 1, του κανονισμού 44/2001, ότι τα φινλανδικά δικαστήρια δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιληφθούν της εν λόγω διαφοράς και απέρριψε την αγωγή ως απαράδεκτη.

12      Οι Zurich και Metso άσκησαν αναίρεση κατά της απόφασης του Vaasan hovioikeus (εφετείου Vaasa) ενώπιον του Korkein oikeus (Ανώτατου Δικαστηρίου, Φινλανδία). Το εν λόγω δικαστήριο εκτιμά ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, στην οποία οι προβλεπόμενοι στη σύμβαση μεταφοράς εμπορευμάτων τόποι αποστολής και παράδοσης του θραυστήρα βρίσκονται σε δύο διαφορετικά κράτη μέλη, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι υφίσταται ένας και μόνον τόπος παροχής της υπηρεσίας μεταφοράς, δηλαδή ο τόπος όπου τερματίζεται η μεταφορά και όπου τα εμπορεύματα παραδίδονται στον παραλήπτη, ή κατά πόσον η εν προκειμένω εξεταζόμενη σύμβαση μεταφοράς έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με την επίμαχη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 9ης Ιουλίου 2009, Rehder (C‑204/08, EU:C:2009:439), με συνέπεια ο αιτών να έχει δυνατότητα επιλογής μεταξύ τουλάχιστον δύο διαφορετικών δικαστηρίων.

13      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Korkein oikeus (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Πώς καθορίζεται ο τόπος ή οι τόποι παροχής μιας υπηρεσίας κατά το άρθρο 5, [σημείο] 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001, προκειμένου περί συμβάσεως που αφορά μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ κρατών μελών, όταν η μεταφορά περιλαμβάνει περισσότερα στάδια και πραγματοποιείται με διαφορετικά μέσα;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος

14      Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι, στο πλαίσιο σύμβασης μεταφοράς εμπορευμάτων από ένα κράτος μέλος σε άλλο, αποτελούμενης από διάφορα στάδια και πραγματοποιούμενης με διάφορα μέσα μεταφοράς, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, συνιστούν τόπους εκπλήρωσης της παροχής της υπηρεσίας μεταφοράς, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, τόσο ο τόπος αποστολής όσο και ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος.

15      Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο κανόνας ειδικής δικαιοδοσίας σε θέματα παροχής υπηρεσιών, που προβλέπεται στο άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001, ορίζει ως αρμόδιο το δικαστήριο του «τόπο[υ] του κράτους μέλους όπου, δυνάμει της σύμβασης, έγινε ή έπρεπε να γίνει η παροχή των υπηρεσιών».

16      Όσον αφορά τον καθορισμό του «τόπου του κράτους μέλους όπου, δυνάμει της σύμβασης, έγινε ή έπρεπε να γίνει η παροχή των υπηρεσιών», το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, σε περίπτωση που υπάρχουν πλείονες τόποι παροχής των υπηρεσιών εντός διαφορετικών κρατών μελών, πρέπει καταρχήν να γίνει δεκτό ότι τόπος εκπλήρωσης είναι ο τόπος στον οποίο θεμελιώνεται η στενότερη σχέση μεταξύ της σύμβασης και του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία, η οποία στενότερη σχέση υφίσταται κατά κανόνα στον τόπο της κύριας παροχής (βλ., συναφώς, απόφαση της 11ης Μαρτίου 2010, Wood Floor Solutions Andreas Domberger, C‑19/09, EU:C:2010:137, σκέψη 33).

17      Ως προς την ίδια αυτή διάταξη, σε σχέση με απευθείας πτήση πραγματοποιούμενη από τον αντισυμβαλλόμενο του ενδιαφερόμενου επιβάτη, το Δικαστήριο, αφού προέβη σε ανάλυση των υπηρεσιών των οποίων η παροχή αντιστοιχούσε στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από σύμβαση αεροπορικής μεταφοράς προσώπων, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι μόνοι τόποι που έχουν άμεσο σύνδεσμο με τις εν λόγω υπηρεσίες, οι οποίες παρέχονται για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που συνδέονται με το αντικείμενο της σύμβασης, είναι οι τόποι αναχώρησης και άφιξης του αεροσκάφους (βλ., συναφώς, απόφαση της 9ης Ιουλίου 2009, Rehder, C‑204/08, EU:C:2009:439, σκέψεις 40 και 41).

18      Το Δικαστήριο συνήγαγε εντεύθεν ότι τόσο ο τόπος αναχώρησης όσο και ο τόπος άφιξης του αεροσκάφους πρέπει εξίσου να θεωρούνται ως οι τόποι της κύριας παροχής των υπηρεσιών που αποτελούν το αντικείμενο της εν λόγω σύμβασης αεροπορικής μεταφοράς οι οποίοι θεμελιώνουν τη διεθνή δικαιοδοσία προς εκδίκαση αγωγής αποζημίωσης στηριζόμενης στην εν λόγω σύμβαση μεταφοράς, κατ’ επιλογήν του ενάγοντος, του δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται ο τόπος αναχώρησης ή ο τόπος άφιξης του αεροσκάφους, όπως οι τόποι αυτοί προβλέπονται στην εν λόγω σύμβαση (βλ., συναφώς, απόφαση της 9ης Ιουλίου 2009, Rehder, C‑204/08, EU:C:2009:439, σκέψεις 43 και 47).

19      Εν προκειμένω, πρέπει να εξεταστεί αν, στο πλαίσιο σύμβασης μεταφοράς εμπορευμάτων όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, ως τόπος παροχής των υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001, ο οποίος θεμελιώνει στενό σύνδεσμο μεταξύ της σύμβασης και του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία πρέπει να λογίζεται όχι μόνον ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος, αλλά και ο τόπος αποστολής του.

20      Συναφώς, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με τα σημεία 50 έως 53 των προτάσεών του, διαπιστώνεται ότι, στο πλαίσιο σύμβασης μεταφοράς εμπορευμάτων, ο τόπος αποστολής τους παρουσιάζει στενό σύνδεσμο με το ουσιώδες μέρος των υπηρεσιών που απορρέουν από την εν λόγω σύμβαση.

21      Πράγματι, στο πλαίσιο μεταφοράς εμπορευμάτων, ο τόπος αποστολής είναι εκείνος στον οποίο ο μεταφορέας οφείλει να εκτελέσει σημαντικό μέρος της συμφωνηθείσας παροχής υπηρεσιών, ήτοι να παραλάβει τα εμπορεύματα και να τα στοιβάσει κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο καθώς και, γενικώς, να τα προστατεύσει προκειμένου να μην καταστραφούν.

22      Η μη ορθή εκτέλεση των συμβατικών υποχρεώσεων που συναρτώνται με τον τόπο αποστολής των εμπορευμάτων, όπως είναι, μεταξύ άλλων, η υποχρέωση στοίβασης, ενδέχεται να έχει ως συνέπεια την πλημμελή εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων στον τόπο προορισμού της μεταφοράς.

23      Επομένως, ως τόπος παροχής της υπηρεσίας, κατά την έννοια του άρθρου 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001, ο οποίος θεμελιώνει στενό σύνδεσμο μεταξύ της σύμβασης και του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία πρέπει να λογίζεται όχι μόνον ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος, αλλά και ο τόπος αποστολής του.

24      Η λύση αυτή πληροί την προϋπόθεση προβλεψιμότητας, δεδομένου ότι παρέχει τη δυνατότητα τόσο στον ενάγοντα όσο και στον εναγόμενο να προσδιορίσουν τα δικαστήρια των αναγραφόμενων στη σύμβαση μεταφοράς τόπων αποστολής και παράδοσης του εμπορεύματος ως δικαστήρια δυνάμενα να επιληφθούν ενδεχόμενης διαφοράς (βλ., συναφώς, απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Nickel & Goeldner Spedition, C‑157/13, EU:C:2014:2145, σκέψη 41).

25      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού 44/2001 έχει την έννοια ότι, στο πλαίσιο σύμβασης μεταφοράς εμπορευμάτων από ένα κράτος μέλος σε άλλο, αποτελούμενης από διάφορα στάδια, με ενδιάμεσες στάσεις, και πραγματοποιούμενης με διάφορα μέσα μεταφοράς, όπως η επίμαχη στη κύρια δίκη, συνιστούν τόπους εκπλήρωσης της παροχής της υπηρεσίας μεταφοράς, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, τόσο ο τόπος αποστολής όσο και ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος.

 Επί των δικαστικών εξόδων

26      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 5, σημείο 1, στοιχείο βʹ, δεύτερη περίπτωση, του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, έχει την έννοια ότι, στο πλαίσιο σύμβασης μεταφοράς εμπορευμάτων από ένα κράτος μέλος σε άλλο, αποτελούμενης από διάφορα στάδια, με ενδιάμεσες στάσεις, και πραγματοποιούμενης με διάφορα μέσα μεταφοράς, όπως η επίμαχη στη κύρια δίκη, συνιστούν τόπους εκπλήρωσης της παροχής της υπηρεσίας μεταφοράς, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, τόσο ο τόπος αποστολής όσο και ο τόπος παράδοσης του εμπορεύματος.

(υπογραφές)


*      Γλώσσα διαδικασίας: η φινλανδική.