Language of document : ECLI:EU:C:2018:185

Υπόθεση C‑470/16

North East Pylon Pressure Campaign Ltd και Maura Sheehy

κατά

An Bord Pleanála κ.λπ.

[αίτηση του High Court (Ιρλανδία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων στο περιβάλλον – Οδηγία 2011/92/ΕΕ – Δικαίωμα των μελών του ενδιαφερόμενου κοινού να ασκήσουν προσφυγή – Προσφυγή που ασκήθηκε πρόωρα – Έννοιες του μη απαγορευτικού κόστους και των αποφάσεων, πράξεων ή παραλείψεων που εμπίπτουν στις διατάξεις της οδηγίας περί συμμετοχής του κοινού – Δυνατότητα εφαρμογής της Συμβάσεως του Ώρχους»

Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα)
της 15ης Μαρτίου 2018

1.        Περιβάλλον – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων στο περιβάλλον – Οδηγία 2011/92 – Δικαίωμα των μελών του ενδιαφερόμενου κοινού να ασκήσουν προσφυγή – Απαίτηση να μην είναι το κόστος της διαδικασίας απαγορευτικό – Περιεχόμενο – Αίτηση χορηγήσεως άδειας για την άσκηση προσφυγής υποβληθείσας κατά τη διάρκεια διαδικασίας για τη χορήγηση άδειας χωροθετήσεως – Περιλαμβάνεται

(Οδηγία 2011/92 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 11 § 4)

2.        Περιβάλλον – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων στο περιβάλλον – Οδηγία 2011/92 – Δικαίωμα των μελών του ενδιαφερόμενου κοινού να ασκήσουν προσφυγή – Απαίτηση να μην είναι το κόστος της διαδικασίας απαγορευτικό – Περιεχόμενο – Απαίτηση που περιορίζεται μόνο στα δικαστικά έξοδα που αφορούν το μέρος της προσφυγής που στηρίζεται σε παράβαση των κανόνων περί συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία – Συνέπειες

(Οδηγία 2011/92 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 11 § 4)

3.        Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Ερμηνεία διεθνούς συμφωνίας συναφθείσας από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη δυνάμει συντρέχουσας αρμοδιότητας – Σύμβαση σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (Σύμβαση του Ώρχους) – Εμπίπτει

(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ· Σύμβαση του Ώρχους· απόφαση 2005/370 του Συμβουλίου)

4.        Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες της Ένωσης – Σύμβαση σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (Σύμβαση του Ώρχους) – Διατάξεις της συμβάσεως αυτής σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη – Απαίτηση να μην είναι το κόστος της διαδικασίας απαγορευτικό – Περιεχόμενο – Αίτηση χορηγήσεως άδειας για την άσκηση προσφυγής υποβληθείσας κατά τη διάρκεια διαδικασίας για τη χορήγηση άδειας χωροθετήσεως – Περιλαμβάνεται

(Σύμβαση του Ώρχους άρθρο 9 §§ 3 και 4· απόφαση 2005/370 του Συμβουλίου)

5.        Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες της Ένωσης – Σύμβαση σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (Σύμβαση του Ώρχους) – Διατάξεις της συμβάσεως αυτής σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη – Απαίτηση να μην είναι το κόστος της διαδικασίας απαγορευτικό – Περιεχόμενο – Δικαστικά έξοδα που αφορούν το μέρος της προσφυγής που στηρίζεται στο εθνικό δίκαιο περιβάλλοντος –Περιλαμβάνεται – Άμεσο αποτέλεσμα – Δεν υφίσταται – Υποχρέωση ερμηνείας σύμφωνης προς το εθνικό δικονομικό δίκαιο

(Σύμβαση του Ώρχους άρθρα 9 §§ 3 και 4· απόφαση 2005/370 του Συμβουλίου)

6.        Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες της Ένωσης – Σύμβαση σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (Σύμβαση του Ώρχους) – Διατάξεις της συμβάσεως αυτής σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη – Οδηγία 2011/92 – Δικαίωμα των μελών του ενδιαφερόμενου κοινού να ασκήσουν προσφυγή – Απαίτηση να μην είναι το κόστος της διαδικασίας απαγορευτικό – Παρέκκλιση από την απαίτηση αυτή σε περίπτωση άσκοπης ή κακόβουλης προσφυγής ή στην περίπτωση που δεν υπάρχει σύνδεσμος μεταξύ της φερόμενης παραβάσεως του εθνικού δικαίου και της βλάβης – Δεν επιτρέπεται

(Σύμβαση του Ώρχους, άρθρο 9 § 4· οδηγία 2011/92 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 11 § 4)

1.      Το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, έχει την έννοια ότι η απαίτηση να μην έχουν απαγορευτικό κόστος ορισμένες ένδικες διαδικασίες έχει εφαρμογή σε διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους, όπως αυτή της κύριας δίκης, στο πλαίσιο της οποίας κρίνεται εάν μπορεί να επιτραπεί η άσκηση προσφυγής κατά τη διάρκεια διαδικασίας χορηγήσεως άδειας χωροθετήσεως, και τούτο κατά μείζονα λόγο όταν το κράτος μέλος αυτό δεν έχει καθορίσει σε ποιο στάδιο μπορεί να ασκηθεί προσφυγή.

(βλ. σκέψη 34, διατακτ. 1)

2.      Οσάκις ο προσφεύγων προβάλλει συγχρόνως ισχυρισμούς που αντλούνται από παράβαση των κανόνων περί συμμετοχής του κοινού σε διαδικασία λήψεως αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα και ισχυρισμούς που αντλούνται από παράβαση άλλων κανόνων, η απαίτηση να μην έχουν απαγορευτικό κόστος ορισμένες ένδικες διαδικασίες η οποία προβλέπεται στο άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/92 έχει εφαρμογή μόνο στα δικαστικά έξοδα που αφορούν το μέρος της προσφυγής που στηρίζεται στην παράβαση των κανόνων περί συμμετοχής του κοινού.

Οσάκις, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της αιτήσεως χορηγήσεως άδειας κατόπιν της οποίας κινήθηκε η διαδικασία καθορισμού των δικαστικών εξόδων στην κύρια δίκη, προσφυγή βάλλουσα κατά διαδικασίας που καλύπτεται από την οδηγία 2011/92 αναμιγνύει νομικές εκτιμήσεις αντλούμενες από κανόνες περί συμμετοχής του κοινού με επιχειρήματα άλλης φύσεως, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να διαχωρίσει, ex æquo et bono και σύμφωνα με τους εφαρμοστέους εθνικούς δικονομικούς κανόνες, τα έξοδα που συνδέονται με καθένα από τα δύο είδη επιχειρημάτων, προκειμένου να βεβαιωθεί ότι η απαίτηση περί μη απαγορευτικού κόστους εφαρμόζεται στο μέρος εκείνο της προσφυγής που στηρίζεται στους κανόνες περί συμμετοχής του κοινού.

(βλ. σκέψεις 43, 44, διατακτ. 2)

3.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 46)

4.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψεις 47-51)

5.      Το άρθρο 9, παράγραφοι 3 και 4, της Συμβάσεως για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, που υπογράφτηκε στο Ώρχους στις 25 Ιουνίου 1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005, έχει την έννοια ότι, για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική ένδικη προστασία στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο περιβάλλοντος της Ένωσης, η απαίτηση να μην έχουν απαγορευτικό κόστος ορισμένες ένδικες διαδικασίες έχει εφαρμογή στο μέρος της προσφυγής που δεν θα καλυπτόταν από την εν λόγω απαίτηση, όπως αυτή προσδιορίστηκε, σύμφωνα με την οδηγία 2011/92, στην απάντηση που δόθηκε στο δεύτερο ερώτημα, στον βαθμό που ο προσφεύγων επιδιώκει με τον τρόπο αυτόν να διασφαλίσει την τήρηση του εθνικού δικαίου περιβάλλοντος. Οι διατάξεις αυτές δεν έχουν άμεσο αποτέλεσμα, αλλά εναπόκειται στον εθνικό δικαστή να ερμηνεύσει το εθνικό δικονομικό δίκαιο έτσι ώστε να συμφωνεί, στο μέτρο του δυνατού, με τις εν λόγω διατάξεις.

Συνεπώς, οσάκις τίθεται ζήτημα εφαρμογής του εθνικού δικαίου περιβάλλοντος, ιδίως στο πλαίσιο της εκτέλεσης έργου κοινού ενδιαφέροντος, κατά την έννοια του κανονισμού 347/2013, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να ερμηνεύσει το εθνικό δικονομικό δίκαιο κατά τρόπον ώστε η ερμηνεία αυτή να είναι, στο μέτρο του δυνατού, σύμφωνη με τους σκοπούς που καθορίζονται στο άρθρο 9, παράγραφοι 3 και 4, της Συμβάσεως του Ώρχους και, ως εκ τούτου, το κόστος των ένδικων διαδικασιών να μην είναι απαγορευτικό.

(βλ. σκέψεις 57, 58, διατακτ. 3)

6.      Το κράτος μέλος δεν μπορεί να παρεκκλίνει από την απαίτηση να μην έχουν απαγορευτικό κόστος ορισμένες ένδικες διαδικασίες, η οποία επιβάλλεται από τη Σύμβαση σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα και από το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/92, στην περίπτωση που η άσκηση της προσφυγής κριθεί άσκοπη ή κακόβουλη ή στην περίπτωση που δεν υπάρχει σύνδεσμος μεταξύ της φερόμενης παραβάσεως του εθνικού δικαίου περιβάλλοντος και της βλάβης που υπέστη το περιβάλλον.

Πρέπει, συναφώς, να υπομνησθεί ότι η απαίτηση να μην έχουν απαγορευτικό κόστος ορισμένες ένδικες διαδικασίες, η οποία προβλέπεται τόσο στο άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2011/92 όσο και στο άρθρο 9, παράγραφος 4, της Συμβάσεως του Ώρχους, ουδόλως απαγορεύει στα εθνικά δικαστήρια να επιδικάζουν δικαστικά έξοδα σε βάρος του προσφεύγοντος. Επιτρέπεται επομένως, στο εθνικό δικαστήριο να λάβει υπόψη παράγοντες όπως, ιδίως, τις εύλογες πιθανότητες ευδοκιμήσεως της προσφυγής ή τον άσκοπο ή κακόβουλο χαρακτήρα της, υπό την προϋπόθεση ότι το ποσό των δικαστικών εξόδων που επιδικάζεται στον αιτούντα δεν είναι παράλογα υψηλό.

(βλ. σκέψεις 60, 61, 65, διατακτ. 4)