Language of document : ECLI:EU:C:2019:182

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

GERARDA HOGANA

przedstawiona w dniu 7 marca 2019 r.(1)

Sprawa C32/18

Tiroler Gebietskrankenkasse

przeciwko

Michaelowi Moserowi

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria)]

Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 5 – Rozporządzenie (WE) nr 987/2009 – Artykuł 60 – Zabezpieczenia społeczne pracowników migrujących – Świadczenie rodzinne – Prawo do różnicy między wysokością zasiłku wychowawczego wypłacanego w państwie członkowskim właściwym w pierwszej kolejności a wysokością zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem wypłacanym w państwie członkowskim właściwym w drugiej kolejności






I.      Wprowadzenie

1.        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w istocie wykładni art. 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego(2). Do Trybunału zwrócono się też o wyjaśnienie, jakie „dochody” należy uwzględnić przy obliczaniu kwoty dochodzonego świadczenia rodzinnego.

2.        Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania między Michaelem Moserem a Tiroler Gebietskrankenkasse (regionalnym funduszem ubezpieczeń zdrowotnych w Tyrolu, Austria) dotyczącego wniosku M. Mosera o wypłacenie mu różnicy między „Elterngeld” (niemieckim zasiłkiem wychowawczym) a „Kinderbetreuungsgeld” (austriackim zasiłkiem z tytułu opieki nad dzieckiem). Jednakże przed zbadaniem okoliczności faktycznych sprawy w pierwszej kolejności należy szczegółowo przedstawić właściwe przepisy.

II.    Kontekst prawny

A.      Prawo Unii

1.      Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego(3)

3.        W motywach 9, 10, 11, 12 rozporządzenia nr 883/2004 wskazano:

„(9)      Trybunał Sprawiedliwości przy kilku okazjach wydał opinię w sprawie możliwości równego traktowania świadczeń, dochodu i okoliczności; zasada ta powinna być ściśle przyjęta i rozwijana, przy jednoczesnym przestrzeganiu istoty i ducha postanowień prawnych [orzeczeń sądowych].

(10)      Jednakże zasada traktowania pewnych okoliczności lub wydarzeń mających miejsce na terytorium innego państwa członkowskiego tak, jak gdyby miały one miejsce na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma w danej sytuacji zastosowanie, nie powinna kolidować z zasadą sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnionych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, z okresami spełnionymi [ukończonymi] na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego. Okresy spełnione [ukończone] na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego powinny wobec tego być brane pod uwagę wyłącznie przy zastosowaniu zasady sumowania okresów.

(11)      Uwzględnianie okoliczności lub wydarzeń mających miejsce w państwie członkowskim nie może w żaden sposób sprawiać, że właściwym dla nich stanie się inne państwo członkowskie ani że będzie się do nich stosować jego ustawodawstwo.

(12)      W świetle zasady proporcjonalności należy zadbać o to, by zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie prowadziła do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów ani do kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres”.

4.        Artykuł 4 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Zasada równego traktowania”, stanowi: „O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, korzystają z tych samych świadczeń i podlegają tym samym obowiązkom na mocy ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego, co jego obywatele”.

5.        Artykuł 5 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Równe traktowanie świadczeń, dochodów, okoliczności lub zdarzeń”, głosi:

„O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej oraz w świetle specjalnych wprowadzonych przepisów wykonawczych, zastosowanie mają następujące przepisy:

a)      w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego, otrzymywanie świadczeń z zabezpieczenia społecznego i inny dochód ma pewne skutki prawne, odpowiednie przepisy tego ustawodawstwa mają zastosowanie także do otrzymywanych świadczeń równoważnych nabytych na podstawie prawodawstwa innego państwa członkowskiego lub dochodów osiągniętych w innym państwie członkowskim;

b)      w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego, zaistnieniu pewnych okoliczności lub zdarzeń przypisywane są określone skutki prawne, to państwo członkowskie uwzględnia podobne okoliczności lub zdarzenia zaistniałe w każdym państwie członkowskiego tak jak gdyby miały one miejsce na jego własnym terytorium”.

6.        W art. 6 rozporządzenia 883/2004 wyjaśniono, że: „O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, właściwa instytucja państwa członkowskiego, której ustawodawstwo uzależnia […] nabycie, zachowanie, przysługiwanie lub odzyskanie prawa do świadczeń, […] objęcie przez ustawodawstwo, lub dostęp do lub zwolnienie z ubezpieczenia obowiązkowego, fakultatywnego kontynuowanego lub dobrowolnego, od spełnienia [ukończenia] okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, bierze pod uwagę w niezbędnym zakresie okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnione [ukończone] na podstawie ustawodawstwa każdego innego państwa członkowskiego, tak jakby były to okresy spełnione na podstawie stosowanego przez nie ustawodawstwa”.

7.        Rozdział 8 ujęty w tytule III rozporządzenia nr 883/2004 jest poświęcony świadczeniom rodzinnym. Wedle art. 67, zatytułowanego „Członkowie rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim”:

„Osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym państwie członkowskim. Jednak emeryt lub rencista jest uprawniony do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego właściwego ze względu na emeryturę lub rentę”.

8.        W tym samym rozdziale art. 68 rozporządzenia nr 883/2004 ustanawia zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń:

„1.      W przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego państwa członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa:

a)      w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania;

b)      w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych:

(i)      w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest [tam] wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym;

[…]

2.      W przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny [wyrównawczy] dla sumy, która przekracza tę kwotę.

[…]”.

2.      Rozporządzenie (WE) nr 987/2009

9.        Artykuł 60 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 stanowi:

„Wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia [nr 883/2004] uwzględnia się – w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia – sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. […]”.

B.      Prawo austriackie

1.      Ustawa o zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem

10.      Z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że Kinderbetreuungsgedgesetz (austriacka ustawa o zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem, zwana dalej „KBGG”)(4) przewidywała początkowo, że Kinderbetreuungsgeld jest świadczeniem rodzinnym. Od tego czasu Kinderbetreuungsgeld jest jednak wypłacany ryczałtowo niezależnie od wykonywanej wcześniej działalności zawodowej. Wspomniana ustawa pierwotnie przewidywała trzy warianty ryczałtu w formie trzech kwot ryczałtu wypłacanych przez okres do ukończenia przez dziecko wieku 30 lub 36 miesięcy, 20 lub 24 miesięcy i 15 lub 18 miesięcy życia, przy czym wysokość kwoty ryczałtu zależała od wybranego wariantu (okresu poboru świadczenia). Przepisy BGBl I 116/2009 wprowadziły do KBGG czwarty wariant ryczałtu (12 + 2 miesiące) oraz prawo do Kinderbetreuungsgeld jako rekompensaty dochodu uzyskiwanego z działalności zawodowej, którego wysokość jest uzależniona od wcześniejszego dochodu.

11.      Paragraf 6 ustęp 3 (w brzmieniu ustalonym BGBl I 116/2009) przewiduje:

„Jeżeli osobie przysługuje prawo do porównywalnych zagranicznych świadczeń rodzinnych, prawo do Kinderbetreuungsgeld jest zawieszone do wysokości świadczeń zagranicznych. Po zakończeniu wypłacania zagranicznych świadczeń rodzinnych różnica między porównywalnymi zagranicznymi świadczeniami rodzinnymi a Kinderbetreuungsgeld jest zaliczana na poczet Kinderbetreuungsgeld”.

12.      Paragraf 24 (w brzmieniu ustalonym BGBl I 117/2013) stanowi:

„(1)      Na użytek przepisów niniejszego rozdziału rodzic […] ma prawo do Kinderbetreuungsgeld na swoje dziecko […], jeżeli:

1.      są spełnione przesłanki przyznania świadczenia określone w § 2 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5,

2.      w ciągu ostatnich 6 miesięcy bezpośrednio poprzedzających narodziny dziecka, za które ma być pobierany Kinderbetreuungsgeld, ów rodzic wykonywał nieprzerwanie działalność zawodową zgodnie z ust. 2, oraz w tym okresie nie otrzymał żadnego świadczenia z ubezpieczenia na wypadek bezrobocia, przy czym przerwa w wykonywaniu działalności zawodowej wynosząca łącznie nie więcej niż 14 dni kalendarzowych nie ma wpływu na to prawo.

(2)      Pod pojęciem działalności zawodowej w rozumieniu niniejszej ustawy federalnej należy rozumieć rzeczywiste wykonywanie w Austrii działalności zawodowej podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.

[…]”.

13.      W myśl § 24a (w brzmieniu ustalonym BGBl I 139/2011):

„(1)      Kinderbetreuungsgeld wynosi dziennie:

1.      w przypadku osoby pobierającej zasiłek macierzyński – 80% dziennego zasiłku macierzyńskiego przysługującego zgodnie z ustawodawstwem austriackim z tytułu urodzenia dziecka, którego dotyczy wniosek o Kinderbetreuungsgeld,

[…]

3.      w przypadku ojca – 80% dziennego zasiłku macierzyńskiego, który zgodnie z ustawodawstwem austriackim przysługiwałby kobiecie z tytułu urodzenia dziecka, którego dotyczy wniosek o Kinderbetreuungsgeld.

(2)      W każdym wypadku Kinderbetreuungsgeld w rozumieniu ust. 1 równy jest co najmniej dziennej stawce określonej w ust. 1 pkt 5, jednak nie więcej niż 66 EUR dziennie”.

14.      Zgodnie z § 24b (w brzmieniu ustalonym BGBl I 116/2009) „[j]eżeli Kinderbetreuungsgeld pobiera tylko jedno z rodziców, przysługuje ono nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Jeżeli owo świadczenie pobiera również drugie z rodziców, okres poboru świadczenia zostaje wydłużony o okres poboru świadczenia przez drugie z rodziców, jednakże maksymalnie do czasu ukończenia przez dziecko 14 miesiąca życia. Za okresy, o które wystąpiono, uważa się jedynie okresy rzeczywistego pobierania świadczenia”.

2.      Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu społecznym

15.      Paragraf 162 ust. 3 Allgemeines Sozialversicherungsgesetz (austriackiej ustawy o powszechnym ubezpieczeniu społecznym) brzmi następująco:

„Zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości średniego dziennego wynagrodzenia za pracę za okres 13 tygodni ([…] 3 miesięcy kalendarzowych) poprzedzających urlop macierzyński pomniejszonego o ustawowe odliczenia […]

[…]”.

III. Stan faktyczny w postępowaniu głównym

16.      Małżeństwo Moser mieszka w Niemczech wraz z dwiema córkami. Od dnia 1 lipca 1996 r. pani Moser jest zatrudniona w Austrii jako pracownik przygraniczny. Pan Moser jest zatrudniony w Niemczech od 1992 r.

17.      Po urodzeniu drugiej córki w dniu 29 sierpnia 2013 r. pani Moser uzgodniła ze swoim austriackim pracodawcą, że do dnia 28 maja 2015 r. będzie korzystać z „Karenz” (austriackiego urlopu rodzicielskiego). Pozwany, Tiroler Gebietskrankenkasse, wypłacił pani Moser dodatek wyrównawczy w stosunku do zależnego od wysokości dochodu austriackiego Kinderbetreuungsgeld za drugą córkę. Kwoty dodatku wyrównawczego wyniosły 785,84 EUR za okres 188 dni – od dnia 25 października 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. – oraz 129,58 EUR za okres 31 dni – od dnia 1 maja do dnia 31 maja 2014 r.

18.      Z kolei pan Moser w okresie od 29 czerwca do 28 sierpnia 2014 r. przebywał na Elternzeit (niemieckim urlopie rodzicielskim) w celu opieki nad drugą córką i otrzymał w Niemczech zasiłek wychowawczy (Elterngeld) w wysokości 3600 EUR.

19.      W pierwszym postępowaniu przed Landesgericht Innsbruck (sądem okręgowym w Innsbrucku), działającym jako sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, pani Moser dochodziła dodatku wyrównawczego w stosunku do Kinderbetreuungsgeld za okresy od 25 października 2013 r. do 28 czerwca 2014 r. oraz od 29 sierpnia do 28 października 2014 r., który uzyskała. W drugim postępowaniu przed tym samym sądem pan Moser dochodził dodatku wyrównawczego w stosunku do zależnego od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld w wysokości 66 EUR dziennie za okres swojego urlopu rodzicielskiego od 29 czerwca do 28 sierpnia 2014 r.

20.      Obie wspomniane sprawy zostały połączone do celów postępowania i wydania wyroku. Postępowanie pani Moser zostało zakończone wyrokiem z dnia 20 grudnia 2017 r. Jej roszczenie o dodatek wyrównawczy zostało prawomocnie rozpoznane. Natomiast Landesgericht Innsbruck (sąd okręgowy w Innsbrucku), działający jako sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, oddalił powództwo pana Mosera.

21.      W postępowaniu apelacyjnym Oberlandesgericht Innsbruck (wyższy sąd krajowy w Innsbrucku, Austria) zmienił orzeczenie sądu pierwszej instancji. Zasądził od Tiroler Gebietskrankenkasse zapłatę na rzecz pana Mosera dodatku wyrównawczego w stosunku do zależnego od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld w wysokości 29,86 EUR dziennie za okres od 29 czerwca do 28 sierpnia 2014 r., czyli łącznie 1821,46 EUR. Sąd oddalił żądanie w pozostałym zakresie, czego pan Moser nie zaskarżył.

22.      Od tego orzeczenia Tiroler Gebietskrankenkasse wniósł rewizję do Oberster Gerichtshof (sądu najwyższego, Austria). Wnosi on o oddalenie żądania pozwu w całości. Należy wobec tego rozstrzygnąć, czy pan Moser jest uprawniony do różnicy między niemieckim Elterngeld a austriackim Kinderbetreuungsgeld za okres swojego niemieckiego urlopu rodzicielskiego od dnia 29 czerwca do dnia 28 sierpnia 2014 r.

23.      Zdaniem pana Mosera dalsza kolejność właściwości Austrii wynika z aktualnego stosunku pracy jego małżonki z pracodawcą austriackim. Gdyby § 24 ust. 2 KBGG rzeczywiście wymagał rzeczywistego wykonywania w Austrii działalności zawodowej podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, byłby on niezgodny z prawem Unii.

24.      Tiroler Gebietskrankenkasse kwestionuje obowiązek wypłaty dodatku wyrównawczego. Jej zdaniem ojciec nie spełnia krajowych przesłanek otrzymania tego dodatku, ponieważ w okresie sześciu miesięcy przed urodzeniem drugiej córki nie wykonywał nieprzerwanie działalności zawodowej podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu lub działalności z nią zrównanej. Rozporządzenie nr 883/2004 koordynuje wyłącznie sytuacje, które obejmują uprawnienia przysługujące w kilku różnych państwach członkowskich. Tiroler Gebietskrankenkasse twierdzi, że w rozpatrywanej sytuacji brakuje elementu transgranicznego w rozumieniu rozporządzenia nr 883/2004.

25.      Sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z orzecznictwem Oberster Gerichtshof (sądu najwyższego) zawarte w § 24 ust. 1 pkt 2 w związku z § 24 ust. 2 KBGG ograniczenie działalności zawodowej do działalności zawodowej podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu wykonywanej wyłącznie w Austrii jest niezgodne z prawem Unii.

26.      Dodatkowo sąd odsyłający wychodzi z założenia, że pan Moser spełnia przewidziane w prawie krajowym czasowe przesłanki dla skorzystania z prawa dotyczące dwumiesięcznego minimalnego okresu poboru świadczenia (§ 5 ust. 4 KBGG) i co najmniej sześciomiesięcznej nieprzerwanej działalności zawodowej przed urodzeniem dziecka (§ 24 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 KBGG).

27.      W tym kontekście Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy) ma wątpliwości co do wykładni odpowiednich przepisów rozporządzenia nr 883/2004 i rozporządzenia nr 987/2009. W szczególności w przypadku rodziny Moser problematyczne są dwie kwestie.

28.      Po pierwsze, skoro art. 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 987/2009 wymaga uwzględnienia sytuacji całej rodziny, to czy prawo Unii przyznaje ojcu prawo do otrzymania dodatku wyrównawczego w stosunku do zależnego od wysokości dochodu austriackiego Kinderbetreuungsgeld, jeżeli Austria jest właściwa jedynie w dalszej kolejności jako miejsce zatrudnienia matki, a matce został już przyznany dodatek wyrównawczy w stosunku do przysługującego jej zależnego od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld. Po drugie, czy równe traktowanie świadczeń, okoliczności lub zdarzeń nakazane na podstawie art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 może przemawiać za uwzględnieniem dochodu osiągniętego przez pana Mosera w Niemczech przy obliczaniu zależnego do wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld i dodatku wyrównawczego.

IV.    Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i postępowanie przed Trybunałem

29.      W tych okolicznościach Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1      Czy artykuł 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia [nr 987/2009] należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, które jest właściwe w dalszej kolejności (Austria), musi wypłacić jako świadczenie rodzinne jednemu z rodziców, który ma miejsce zamieszkania i zatrudnienia w państwie członkowskim właściwym w pierwszej kolejności (Niemcy), na podstawie artykułu 68 ustęp 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 883/2004 kwotę różnicy pomiędzy zasiłkiem wychowawczym (Elterngeld) wypłaconym w państwie członkowskim właściwym w pierwszej kolejności a zależnym od wysokości dochodu zasiłkiem z tytułu opieki nad dzieckiem (Kinderbetreuungsgeld) w innym państwie członkowskim, jeżeli obydwoje rodzice mieszkają wraz ze wspólnymi dziećmi w państwie członkowskim właściwym w pierwszej kolejności i tylko drugi z rodziców jest zatrudniony jako pracownik przygraniczny w państwie członkowskim właściwym w dalszej kolejności?

W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:

2      Czy zależny od wysokości dochodu zasiłek z tytułu opieki nad dzieckiem (Kinderbetreuungsgeld) oblicza się według dochodu faktycznie osiągniętego w kraju zatrudnienia (Niemczech) czy według hipotetycznego dochodu osiąganego z porównywalnej działalności zawodowej w państwie członkowskim właściwym w dalszej kolejności (Austrii)?”.

30.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez powoda i pozwanego w postępowaniu głównym, rządy czeski i austriacki oraz Komisję Europejską.

31.      Powód, rząd austriacki i Komisja Europejska przedstawiły Trybunałowi swoje stanowiska ustnie na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r.

V.      Analiza

32.      Bez uszczerbku dla odpowiedzi, jakiej Trybunał może udzielić na pytanie pierwsze, ale zgodnie z wnioskiem Trybunału, proponuję w niniejszej opinii ograniczyć moje uwagi do drugiego pytania Oberster Gerichtshof (sądu najwyższego).

33.      Trybunał rozpatrywał już podobną sytuację w sprawie Bergström(5). W rzeczonej sprawie Trybunał obliczył wysokość świadczenia rodzinnego dla osoby, która ukończyła okresy działalności zawodowej konieczne do nabycia tego prawa w całości w innym państwie członkowskim, na podstawie hipotetycznych dochodów osoby posiadającej porównywalne doświadczenie oraz kwalifikacje zawodowe i wykonującej porównywalną działalność na terytorium państwa członkowskiego, w którym wystąpiła o to świadczenie.

34.      Jednakże w ocenie sądu odsyłającego równe traktowanie świadczeń, okoliczności lub zdarzeń nakazane na podstawie art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 może przemawiać za uwzględnieniem dochodu osiągniętego przez pana Mosera w Niemczech przy obliczaniu zależnego od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld i dodatku wyrównawczego. Nie zgadzam się jednak z taką interpretacją. Uważam, że argumentacja zawarta w wyroku Bergström jest w niniejszej sprawie rozstrzygająca. Każdy inny wniosek oznaczałby uchylenie skutków tego wcześniejszego wyroku bez żadnej podstawy prawnej lub faktycznej(6).

A.      Wyrok Bergström

35.      Jak właśnie wskazałem, w wyroku Bergström Trybunał odmówił zrównania dochodu uzyskanego w państwie trzecim z dochodem krajowym, służącym, zgodnie z właściwymi przepisami prawa krajowego, jako podstawa do obliczenia wysokości wnioskowanego świadczenia rodzinnego.

36.      W tamtej sprawie powódka, obywatelka Szwecji, osiedliła się w Szwajcarii, gdzie do chwili urodzenia córki w 2002 r. wykonywała działalność zawodową. Następnie przeprowadziła się z mężem do Szwecji. Mąż E. Bergström podjął zatrudnienie, podczas gdy ona sama pozostała w domu, opiekując się córką. Elisabeth Bergström wystąpiła następnie z wnioskiem o wypłatę zasiłku rodzicielskiego obliczonego na podstawie dochodu, jaki uzyskiwała z działalności zawodowej w Szwajcarii.

37.      Zgodnie z obowiązującym prawem krajowym wysokość przedmiotowego świadczenia rodzinnego była równa świadczeniom dziennym ustalonym zgodnie z właściwymi przepisami dotyczącymi ubezpieczenia chorobowego. Rozpatrywane świadczenie rodzinne było związane z rocznym dochodem z działalności zawodowej ubezpieczonego.

38.      W takich okolicznościach Trybunał orzekł, że w celu obliczenia wysokości świadczeń rodzinnych tej szczególnej kategorii należy wobec tego uwzględnić właściwe przepisy obowiązującego wówczas rozporządzenia, a mianowicie rozporządzenia (EWG) nr 1408/71(7), dotyczące działu zabezpieczenia społecznego „choroby”.

39.      Zgodnie z art. 23 rozporządzenia nr 1408/71 dochód jest ustalany poprzez odniesienie do wynagrodzenia osiąganego w okresach ukończonych na podstawie ustawodawstwa właściwej instytucji albo poprzez odniesienie do zryczałtowanego wynagrodzenia w okresach ukończonych na podstawie tego ustawodawstwa (czyli w przypadku E. Bergström zgodnie z prawem szwedzkim).

40.      Ponieważ E. Bergström nie uzyskiwała żadnych dochodów w Szwecji w trakcie okresu odniesienia, Trybunał orzekł, że „w celu nadania skuteczności […] art. 72 rozporządzenia nr 1408/71 […], jak również w celu spełnienia wymogu równości traktowania ustanowionego […] w art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, dochody odniesienia E. Bergström należy obliczyć z uwzględnieniem dochodów osoby, która wykonuje w Szwecji porównywalną działalność i która posiada doświadczenie i kwalifikacje zawodowe również porównywalne z doświadczeniem i kwalifikacjami zainteresowanej”(8).

41.      Prawdziwe znaczenie wyroku Bergström polega jednak na tym, że Trybunał odrzucił argument, iż rozporządzenie nr 1408/71 skutkowało zrównaniem dochodu E. Bergström uzyskiwanego w Szwajcarii z dochodem krajowym, służącym w Szwecji jako podstawa do obliczenia wysokości świadczenia rodzinnego, o które się ubiegała. Ponieważ E. Bergström nie miała w tym celu odpowiednich dochodów szwedzkich, Trybunał orzekł, że w celu nadania skuteczności przepisom rozporządzenia nr 1408/71, jak również w celu spełnienia wymogu równego traktowania ustanowionego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia, dochody odniesienia należy obliczyć z uwzględnieniem hipotetycznych dochodów krajowych osoby posiadającej porównywalne doświadczenie oraz kwalifikacje zawodowe.

B.      Zastosowanie do niniejszego przypadku

42.      Aby ocenić znaczenie wyroku Bergstrom, należy przypomnieć, że przepisy stanowiące podstawę wniosku, do którego doszedł Trybunał, a więc art. 3 ust. 1, art. 23 i art. 72 rozporządzenia nr 1408/71, nadal mają zastosowanie na gruncie rozporządzenia nr 883/2004(9).

43.      Fakt, że pan Moser nie wyjechał z Niemiec do Austrii – w przeciwieństwie do E. Bergström, która przeprowadziła się ze Szwajcarii do Szwecji – nie zmienia tej perspektywy. Wyrok Bergström nie odnosi się do faktu, że w powódka w tamtej sprawie skorzystała z prawa do swobodnego przemieszczania się. Czynnikiem determinującym w rozumowaniu Trybunału było raczej to, że rzeczywiste dochody uzyskiwane przez E. Bergström w Szwajcarii nie mogły być brane pod uwagę przy obliczaniu wysokości świadczeń rodzinnych należnych jej w Szwecji. Obie sytuacje dotyczą wobec tego podobnego problemu prawnego: wysokość świadczenia jest ustalana zgodnie z przepisami dotyczącymi zasiłku macierzyńskiego (jak w postępowaniu głównym) albo ubezpieczenia na wypadek choroby (jak w przypadku sprawy Bergström), które są z kolei związane z wcześniejszymi dochodami zainteresowanej osoby i regulowane przez te same przepisy rozporządzenia nr 883/2004(10).

44.      Prawdą jest, że w opinii sądu odsyłającego art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 może sugerować, że dochód uzyskany przez pana Mosera w Niemczech – a więc jego „rzeczywisty” dochód – musi stanowić podstawę do obliczenia zależnego od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld i dodatku wyrównawczego.

45.      Zgodnie z art. 5 lit. b) rozporządzenia nr 883/2004 „w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego, zaistnieniu pewnych okoliczności lub zdarzeń przypisywane są określone skutki prawne, to państwo członkowskie uwzględnia podobne okoliczności lub zdarzenia zaistniałe w każdym państwie członkowskiego tak jak gdyby miały one miejsce na jego własnym terytorium”. Prawdą jest, że rozporządzenie nr 1408/71 nie zawierało tego przepisu. Jednakże art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 jedynie doprecyzowuje zasadę równego traktowania ustanowioną w art. 4 tego rozporządzenia.

46.      Z tej perspektywy wydaje mi się, że przepis ten nie może mieć wpływu na obliczanie wysokości świadczeń rodzinnych, przynajmniej w rozpatrywanym przypadku. Należy w tym miejscu zauważyć, że w motywie 10 rozporządzenia nr 883/2004 wyraźnie stwierdzono, iż „zasada traktowania pewnych okoliczności lub wydarzeń mających miejsce na terytorium innego państwa członkowskiego tak, jak gdyby miały one miejsce na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma w danej sytuacji zastosowanie, nie powinna kolidować z zasadą sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnionych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, z okresami spełnionymi na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego”(11). Właśnie na tej zasadzie ustanowionej w art. 72 rozporządzenia nr 1408/71, która obecnie jest zawarta w art. 6 rozporządzenia nr 883/2004, oparł się Trybunał w wyroku Bergström.

47.      Artykuł 67 rozporządzenia nr 883/2204 stanowi ponadto w odniesieniu do świadczeń rodzinnych, że „[o]soba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym państwie członkowskim”(12).

48.      Nie można też pominąć faktu, że w sprawie takiej jak niniejsza sprawa, w której zastosowanie znajduje art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, art. 60 rozporządzenia nr 987/2009 stanowi, iż „uwzględnia się – w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia – sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie”(13).

49.      Użycie słów „w szczególności” w tym kontekście wyraźnie wskazuje, że wymienione w tym przepisie okoliczności nie były wyczerpujące.

50.      Ponadto wskazana wykładnia art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 60 rozporządzenia nr 987/2004 gwarantuje równowagę finansową systemu zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego, ponieważ najwyższe dochody z innych państw członkowskich nie mają tu znaczenia(14). Jest ona również zgodna z motywem 12 rozporządzenia nr 883/2004, który stanowi, że zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie może prowadzić do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów.

51.      Wszystkie te elementy prowadzą do wniosku, że poprzez analogię do uzasadnienia wyroku Bergström, dochód pana Mosera uwzględniany do celów obliczenia kwoty austriackiego świadczenia rodzinnego nie powinien być oceniany w odniesieniu do jego rzeczywistych dochodów w Niemczech, lecz raczej na podstawie hipotetycznych dochodów pracownika posiadającego porównywalne doświadczenie oraz kwalifikacje zawodowe w państwie członkowskim właściwym w drugiej kolejności (w niniejszym przypadku Austrii).

VI.    Wnioski

52.      Proponuję zatem, aby Trybunał odpowiedział na pytania przedłożone przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) w sposób następujący:

Zależny od wysokości dochodu Kinderbetreuungsgeld (austriacki zasiłek z tytułu opieki nad dzieckiem) należy obliczać według hipotecznego dochodu osiąganego z porównywalnej działalności zawodowej w państwie członkowskim właściwym w dalszej kolejności.


1      Język oryginału: angielski.


2      Dz.U. 2009, L 284, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2016, L 288, s. 58; Dz.U. 2018, L 54, s. 18.


3      Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2013, L 188, s. 10.


4      Bundesgesetzblatt (zwane dalej „BGBl”) I 103/2001.


5      Wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., C‑257/10, EU:C:2011:839.


6      Pragnę również odnotować, że żadna ze stron, które przedstawiły uwagi przed Trybunałem, nie odniosła się do ewentualnych trudności w obliczeniu takich kwot.


7      Rozporządzenie Rady z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. 1971, L 149, s. 2), zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1386/2001 z dnia 5 czerwca 2001 r. (Dz.U. 2001, L 187, s. 1).


8      Wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., Bergström, C‑257/10, EU:C:2011:839, pkt 52.


9      Zobacz odpowiednio art. 4, 21 i 6 rozporządzenia nr 883/2004.


10      Zobacz tytuł III rozdział 1 rozporządzenia nr 883/2004 „Świadczenia z tytułu choroby, macierzyństwa i równoważne świadczenia dla ojca”.


11      Wyróżnienie własne.


12      Wyróżnienie własne.


13      Wyróżnienie własne.


14      Można również zauważyć, że nie istnieje ryzyko poważnego naruszenia równowagi finansowej austriackiego systemu zabezpieczenia społecznego, ponieważ kwota Kinderbetreuungsgeld podlega pułapowi ustawowemu.