Language of document : ECLI:EU:C:2019:380

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 8 maja 2019 r.(*)

Odesłanie prejudycjalne – Rynki instrumentów finansowych – Dyrektywa 2004/39/WE – Artykuły 8, 23, 50 i 51 – Zakres stosowania – Doradca finansowy uprawniony do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa – Pracownik występujący jako oskarżony w postępowaniu karnym – Ustawodawstwo krajowe przewidujące możliwość czasowego zakazania prowadzenia działalności – Swobody podstawowe – Sytuacja o charakterze wyłącznie wewnętrznym – Brak możliwości zastosowania

W sprawie C‑53/18

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy) postanowieniem z dnia 7 lipca 2017 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 stycznia 2018 r., w postępowaniu:

Antonio Pasquale Mastromartino

przeciwko

Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob),

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: A. Arabadjiev, prezes izby, T. von Danwitz (sprawozdawca), E. Levits, C. Vajda i P.G. Xuereb, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi przedstawione:

–        w imieniu A.P. Mastromartina przez G. Fonderica i H. Bonurę, avvocati,

–        w imieniu Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob) przez P. Palmisana, S. Providentiego i E. Garzię, avvocati,

–        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez D. Del Gaiza, avvocato dello Stato,

–        w imieniu Komisji Europejskiej przez V. Di Bucciego i T. Scharfa, działających w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/39/WE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, zmieniającej dyrektywy Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U. 2004, L 145, s. 1), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/78/UE z dnia 24 listopada 2010 r. (Dz.U. 2010, L 331, s. 120) (zwanej dalej „dyrektywą MiFID”), w szczególności jej art. 8, 23 i 51, oraz zasad i postanowień traktatów dotyczących niedyskryminacji, proporcjonalności, swobody świadczenia usług oraz prawa przedsiębiorczości.

2        Wniosek ów został złożony w ramach sporu pomiędzy Antoniem Pasqualem Mastromartinem a Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob) (krajową komisją do spraw spółek i giełdy, Włochy) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji o czasowym zakazie prowadzenia działalności doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa podjętej przez tę komisję wobec skarżącego w postępowaniu głównym.

 Ramy prawne

 Prawo Unii

3        Motywy 36 i 38 dyrektywy MiFID mają następujące brzmienie:

„(36)      Osób, które świadczą usługi inwestycyjne w imieniu więcej niż jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego, nie należy uznawać za przedstawicieli, ale za przedsiębiorstwa inwestycyjne, jeżeli wchodzą w zakres definicji przewidzianej w niniejszej dyrektywie, z wyjątkiem niektórych osób, które mogą zostać wyłączone.

[…]

(38)      Niniejszą dyrektywą nie obejmuje się warunków prowadzenia działalności poza siedzibą [lokalami] przedsiębiorstwa inwestycyjnego (sprzedaż bezpośrednia)”.

4        Zgodnie z art. 1 tej dyrektywy, zatytułowanym „Zakres”:

„1.      Niniejszą dyrektywę stosuje się do przedsiębiorstw inwestycyjnych i rynków regulowanych.

2.      Do instytucji kredytowych uprawnionych na podstawie dyrektywy 2000/12/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. odnoszącej się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (Dz.U. 2000, L 126, s. 1)], jeżeli świadczą one jedną lub większą liczbę usług inwestycyjnych lub prowadzą działalność inwestycyjną, stosuje się postanowienia podane poniżej […]”.

5        Artykuł 4 ust. 1, 14 i 25 rzeczonej dyrektywy ma następujące brzmienie:

„1.      Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się poniższe definicje:

1)      »przedsiębiorstwo inwestycyjne« oznacza każdą osobę prawną, której regularna działalność zawodowa lub gospodarcza polega na świadczeniu jednej lub większej liczby usług inwestycyjnych na rzecz osób trzecich lub prowadzeniu jednego, lub większej liczby zakresów [rodzajów] działalności inwestycyjnej;

Państwa członkowskie mogą ująć w definicjach przedsiębiorstwa inwestycyjne [przedsiębiorstw inwestycyjnych przedsiębiorstwa], które nie są osobami prawnymi […]

[…]

Jednakże w przypadku gdy takie osoby fizyczne świadczą usługi obejmujące przechowywanie funduszy lub zbywalnych papierów wartościowych osób trzecich, do celów niniejszej dyrektywy mogą one być traktowane jako przedsiębiorstwa inwestycyjne tylko wtedy, gdy, z zastrzeżeniem wymagań nałożonych przez niniejszą dyrektywę oraz przez dyrektywę 93/6/EWG, spełniają podane warunki:

a)      zabezpieczają prawa własności osób trzecich względem należących do nich instrumentów i funduszy […];

b)      przedsiębiorstwo inwestycyjne musi podlegać regułom mającym na celu monitorowanie wypłacalności przedsiębiorstwa oraz jego właścicieli;

c)      roczne sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa muszą być poddane audytowi […];

d)      w przypadku gdy przedsiębiorstwo ma tylko jednego właściciela, musi zapewnić ochronę inwestorów na wypadek zaprzestania przez przedsiębiorstwo działalności po jego śmierci, utraty przez właściciela zdolności do czynności prawnych lub na wypadek innych zdarzeń o takim charakterze.

[…]

14)      »rynek regulowany« oznacza wielostronny system realizowany lub zarządzany przez podmiot gospodarczy [operatora rynku], który kojarzy lub ułatwia kojarzenie wielu transakcji kupna i sprzedaży instrumentów finansowych [wielu deklaracji gotowości zakupu lub sprzedaży osób trzecich] – w systemie [w ramach tego systemu] i zgodnie z regułami innymi niż uznaniowe – w sposób skutkujący zawarciem kontraktu [umowy] dotyczące[j] instrumentów finansowych dopuszczonych do obrotu na podstawie [obowiązujących na nim] reguł lub systemów oraz które są uprawnione i funkcjonują w sposób systematyczny, zgodnie z przepisami tytułu III;

[…]

25)      „przedstawiciel” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która na podstawie pełnej i nieodwołalnej odpowiedzialności [na pełną i nieodwołalną odpowiedzialność] wyłącznie jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego, w którego imieniu działa, promuje usługi inwestycyjne lub dodatkowe w odniesieniu do klientów lub klientów potencjalnych, otrzymuje i przekazuje wskazania lub zlecenia klientów w odniesieniu do usług inwestycyjnych lub instrumentów finansowych, umieszcza [inwestuje w] instrumenty finansowe lub świadczy na rzecz klienta lub potencjalnego klienta usługi doradztwa inwestycyjnego w odniesieniu do tych instrumentów finansowych lub usług”.

6        Zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy MiFID państwa członkowskie są zobowiązane do uzależnienia świadczenia usług inwestycyjnych lub prowadzenia działalności inwestycyjnej przez przedsiębiorstwo inwestycyjne od uprzedniego udzielenia zezwolenia. Artykuł 8 owej dyrektywy określa warunki, w jakich właściwe organy mogą cofnąć zezwolenie udzielone takiemu przedsiębiorstwu.

7        Artykuł 13 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Wymogi organizacyjne”, stanowi w ust. 2:

„Przedsiębiorstwo inwestycyjne ustanawia należytą politykę i procedury odpowiednie do zapewnienia zgodności działalności przedsiębiorstwa i jego personelu kierowniczego, pracowników oraz przedstawicieli ze zobowiązaniami ustanowionymi na podstawie przepisów niniejszej dyrektywy, a także odpowiednimi regułami rządzącymi transakcjami osobistymi takich osób”.

8        Zgodnie z art. 23 dyrektywy MiFID, zatytułowanym „Zobowiązania przedsiębiorstw inwestycyjnych dotyczące powoływania przedstawicieli”:

„1.      Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zezwoleniu przedsiębiorstwu inwestycyjnemu na powołanie przedstawicieli do celów promowania usług przedsiębiorstwa inwestycyjnego, prowadzenia doradztwa lub otrzymywania zleceń od klientów lub potencjalnych klientów, oraz ich przekazywania, wprowadzania do obrotu instrumentów finansowych i świadczenia usług doradztwa w odniesieniu do instrumentów finansowych oraz usług oferowanych przez to przedsiębiorstwo inwestycyjne.

2.      Państwa członkowskie wymagają, aby gdy przedsiębiorstwo inwestycyjne podejmuje decyzję o powołaniu przedstawiciela, zachowywało pełną i nieodwołalną odpowiedzialność za wszelkie działania lub zaniechania zawinione po stronie przedstawiciela działającego w imieniu przedsiębiorstwa. Państwa członkowskie wymagają, aby przedsiębiorstwo inwestycyjne zapewniło, że kontaktując się i przed realizacją transakcji z klientem lub potencjalnym klientem, przedstawiciel ujawnia kompetencje, w ramach których działa [charakter, w jakim działa], oraz przedsiębiorstwo, które reprezentuje.

[…]

Państwa członkowskie wymagają, aby przedsiębiorstwa inwestycyjne monitorowały działalność przedstawicieli w sposób zapewniający ciągłość wypełniania przez nich przepisów niniejszej dyrektywy, gdy działają one za pośrednictwem przedstawicieli.

3.      Państwa członkowskie, które podejmą decyzję o zezwoleniu przedsiębiorstwom inwestycyjnym na wyznaczenie przedstawicieli, ustanawiają rejestr publiczny. Przedstawicieli rejestruje się w rejestrze publicznym państwa członkowskiego, w którym ich ustanowiono [w którym mają siedzibę]. […]

[…]

Państwa członkowskie zapewniają, że przedstawicieli wpisano do rejestru publicznego wyłącznie wtedy, gdy ustalono, że cieszą się oni wystarczająco nieposzlakowaną opinią i posiadają właściwą wiedzę ogólną, handlową i branżową umożliwiającą im należyte przekazywanie wszelkich istotnych informacji dotyczących usługi proponowanej klientowi lub potencjalnemu klientowi.

[…]

4.      Państwa członkowskie wymagają, aby przedsiębiorstwa inwestycyjne powołujące przedstawicieli podejmowały właściwe środki w celu uniknięcia wszelkiego rodzaju szkodliwego wpływu, jaki działalność przedstawicieli nieobjęta zakresem stosowania niniejszej dyrektywy może wywierać na działalność prowadzoną przez przedstawicieli w imieniu przedsiębiorstwa inwestycyjnego.

[…]

5.      Państwa członkowskie wymagają, aby przedsiębiorstwa inwestycyjne powoływały wyłącznie przedstawicieli wpisanych do rejestrów publicznych określonych w ust. 3.

6.      Państwa członkowskie mogą zaostrzyć wymogi wymienione w tym artykule lub dołączyć inne wymogi dotyczące przedstawicieli zarejestrowanych w ramach ich jurysdykcji”.

9        Zgodnie z art. 50 ust. 1 i art. 50 ust. 2 lit. g) owej dyrektywy właściwym władzom przyznaje się wszelkie uprawnienia nadzorcze i śledcze niezbędne do wypełniania ich funkcji, które są wykonywane zgodnie z prawem krajowym i obejmują przynajmniej między innymi prawo do „zgłaszania wniosku o wydanie czasowego zakazu prowadzenia działalności zawodowej”.

10      Artykuł 51 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje administracyjne”, przewiduje w ust. 1:

„Bez uszczerbku dla procedur wycofywania zezwoleń lub prawa państw członkowskich do nakładania sankcji karnych, zgodnie ze swoim prawem krajowym państwa członkowskie zapewnią możliwość podjęcia właściwych środków administracyjnych lub nałożenia sankcji administracyjnych na osoby odpowiedzialne za niezgodność z przepisami przyjętymi [naruszenie przepisów przyjętych] w ramach wykonywania niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie zapewniają, że środki te są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.

 Prawo włoskie

11      Artykuł 31 decreto legislativo n. 58 – Testo unico delle disposizioni in materia di intermediazione finanziaria, ai sensi degli articoli 8 e 21 della legge 6 febbraio 1996, n. 52 (dekretu ustawodawczego nr 58 dotyczącego tekstu jednolitego w zakresie pośrednictwa finansowego w rozumieniu art. 8 i 21 ustawy nr 52 z dnia 6 lutego 1996 r.) z dnia 24 lutego 1998 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 71 z dnia 26 marca 1998 r.) (zwanego dalej „TUF”) stanowi w ust. 1 i 2:

„1.      W celu prowadzenia działalności poza lokalami przedsiębiorstwa upoważnione podmioty powołują doradców finansowych uprawionych do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa. […]

2.      Działalność doradców finansowych uprawionych do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa jest prowadzona wyłącznie w interesie jednego upoważnionego podmiotu. Doradca finansowy uprawniony do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa promuje i sprzedaje usługi inwestycyjne lub dodatkowe w odniesieniu do klientów lub potencjalnych klientów, otrzymuje i przekazuje wskazania lub zlecenia klientów w odniesieniu do usług inwestycyjnych lub instrumentów finansowych, promuje instrumenty finansowe lub inwestuje w nie lub świadczy na rzecz klientów lub potencjalnych klientów usługi doradztwa inwestycyjnego w odniesieniu do tych instrumentów finansowych lub usług […]”.

12      Zgodnie z art. 55 ust. 2 TUF Consob może nakazać, w drodze środka zapobiegawczego, na okres maksymalnie jednego roku zawieszenie prowadzenia działalności przez doradcę finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa, w szczególności w przypadku gdy występuje on jako oskarżony w rozumieniu art. 60 kodeksu postępowania karnego w związku z przestępstwami określonymi w tym art. 55 ust. 2.

13      Artykuł 111 ust. 2 regolamento recante norme di attuazione del decreto legislativo 24 febbraio 1998, n. 58 in materia di intermediari (rozporządzenia ustanawiającego przepisy wykonawcze do dekretu ustawodawczego nr 58 z dnia 24 lutego 1998 r. w zakresie dotyczącym pośredników), przyjętego przez Consob uchwałą nr 16190 z dnia 29 października 2007 r., stanowi:

„Celem ewentualnego przyjęcia środków zapobiegawczych, o których mowa w treści art. 55 ust. 2 [TUF], Consob, w granicach swoich ustawowych uprawnień, dokonuje oceny, w jakich okolicznościach doradca finansowy uprawniony do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa […] został oskarżony o popełnienie jednego z przestępstw wskazanych w przywołanym przepisie, oraz w szczególności uwzględnia kwalifikację przestępstwa oraz możliwość, że wspomniane okoliczności wpłynęły na określone interesy związane z prowadzeniem działalności przez doradcę finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa”.

 Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

14      Antonio Pasquale Mastromartino prowadzi działalność jako doradca finansowy uprawniony do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia 11 listopada 2015 r., opartą na art. 55 ust. 2 TUF, Consob czasowo zakazał mu prowadzenia tej działalności na okres jednego roku z uwagi na toczące się przeciwko niemu postępowanie karne.

15      Antonio Pasquale Mastromartino wniósł skargę na tę decyzję do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy). Przed sądem tym podniósł, że art. 55 ust. 2 TUF, służący jako podstawa prawna rozpatrywanego w postępowaniu głównym czasowego zakazu prowadzenia działalności doradcy finansowego, jest niezgodny z przepisami dyrektywy MiFID. Ponadto, jego zdaniem, zakres uprawnień dyskrecjonalnych, jakim dysponuje Consob na mocy przepisów krajowych w celu nałożenia takiego czasowego zakazu, narusza zasady przejrzystości i obiektywności ustanowione w orzecznictwie Trybunału dotyczącym swobód podstawowych.

16      Consob kwestionuje tę argumentację, podnosząc w szczególności, że rzeczona dyrektywa nie ma zastosowania do sporu w postępowaniu głównym.

17      W tej sytuacji Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy działalność zawodowa przedstawiciela (tied agent) objęta jest harmonizacją zgodnie z [dyrektywą MiFID] i w jakim zakresie?

2)      Czy we właściwym stosowaniu dyrektywy [MiFID], w szczególności zaś jej art. 8, 23 i 51, jak również zasad i postanowień traktatów dotyczących niedyskryminacji, proporcjonalności, swobody świadczenia usług oraz prawa przedsiębiorczości, stanowią przeszkodę przepisy krajowe takie jak art. 55 ust. 2 [TUF] ze zmianami, a także art. 111 ust. 2 [rozporządzenia ustanawiającego przepisy wykonawcze do dekretu ustawodawczego nr 58 z dnia 24 lutego 1998 r. w zakresie dotyczącym pośredników, przyjętego przez Consob uchwałą nr 16190 z dnia 29 października 2007 r.], które:

a)      umożliwiają »uznaniowe« zakazywanie prowadzenia działalności »przedstawiciela« (doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa) w odniesieniu do okoliczności faktycznych, które nie pociągają za sobą utraty określonej w przepisach krajowych nieposzlakowanej opinii, a jednocześnie nie dotyczą przestrzegania przepisów zapewniających transpozycję [tej] dyrektywy;

b)      umożliwiają »uznaniowe« zakazywanie na okres do jednego roku prowadzenia działalności »przedstawiciela« (doradcy uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa) w postępowaniu mającym na celu uniknięcie »rozgłosu« wynikającego z udziału w procesie karnym, którego czas trwania zazwyczaj jest znacznie dłuższy niż jeden rok?”.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

18      Poprzez swoje pytania, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy dyrektywę MiFID, w szczególności jej art. 8, 23, 50 i 51, postanowienia traktatu FUE dotyczące swobód przedsiębiorczości i świadczenia usług, a także zasady niedyskryminacji i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie czasowemu zakazowi prowadzenia działalności doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa, takiemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym.

 W przedmiocie dyrektywy MiFID

19      W celu udzielenia odpowiedzi na owe pytania należy najpierw zbadać, czy zakaz taki wchodzi w zakres stosowania dyrektywy MiFID.

20      Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy MiFID stosuje się ją do przedsiębiorstw inwestycyjnych i rynków regulowanych. Na podstawie art. 1 ust. 2 rzeczonej dyrektywy niektóre z jej przepisów stosuje się do instytucji kredytowych uprawnionych na podstawie dyrektywy 2000/12, jeżeli świadczą one jedną lub większą liczbę usług inwestycyjnych lub prowadzą działalność inwestycyjną.

21      Skoro rozpatrywany w postępowaniu głównym czasowy zakaz prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa” nie ma w żadnym razie związku z zarządzaniem rynkiem regulowanym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 14 dyrektywy MiFID i nie dotyczy takiej instytucji kredytowej, pojawia się jedynie pytanie, czy tego rodzaju doradca wchodzi w zakres pojęcia „przedsiębiorstwa inwestycyjnego” w rozumieniu owej dyrektywy.

22      Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 akapit pierwszy rzeczonej dyrektywy pojęcie to określa osoby prawne, których regularna działalność zawodowa lub gospodarcza polega na świadczeniu jednej lub większej liczby usług inwestycyjnych na rzecz osób trzecich lub prowadzeniu jednego lub większej liczby rodzajów działalności inwestycyjnej. O ile również osoba fizyczna może, na warunkach przewidzianych w akapitach drugim i trzecim tego pkt 1, zostać uznana za przedsiębiorstwo inwestycyjne, o tyle inaczej jest w sytuacji, gdy osoba ta działa w imieniu i na odpowiedzialność wyłącznie jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego.

23      Osoba taka nie stanowi „przedsiębiorstwa inwestycyjnego” w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 dyrektywy MiFID, lecz jest objęta odrębnym pojęciem „przedstawiciela” w rozumieniu pkt 25 tego art. 4 ust. 1. Ten ostatni przepis definiuje „przedstawiciela” jako „osobę fizyczną lub prawną, która na pełną i nieodwołalną odpowiedzialność wyłącznie jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego, w którego imieniu działa, promuje usługi inwestycyjne lub dodatkowe w odniesieniu do klientów lub klientów potencjalnych, otrzymuje i przekazuje wskazania lub zlecenia klientów w odniesieniu do usług inwestycyjnych lub instrumentów finansowych, inwestuje w instrumenty finansowe lub świadczy na rzecz klienta lub potencjalnego klienta usługi doradztwa inwestycyjnego w odniesieniu do tych instrumentów finansowych lub usług”.

24      Z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 25 owej dyrektywy wynika, że dyrektywa ta ustanawia wyraźne rozróżnienie między pojęciami „przedsiębiorstwa inwestycyjnego” i „przedstawiciela”, przy czym to ostatnie pojęcie charakteryzuje się zasadniczo tym, że przedstawiciel działa na odpowiedzialność i na rzecz wyłącznie jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego. W motywie 36 owej dyrektywy sprecyzowano w tym względzie, że „[o]sób, które świadczą usługi inwestycyjne w imieniu więcej niż jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego, nie należy uznawać za przedstawicieli, ale za przedsiębiorstwa inwestycyjne”.

25      W niniejszym przypadku jakkolwiek jedynie sąd odsyłający może wypowiedzieć się na podstawie konkretnych okoliczności zawisłej przed nim sprawy w przedmiocie kwalifikacji „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa”, to jednak Trybunał wciąż pozostaje właściwy do wyłonienia kryteriów, które sąd ten powinien zastosować w tym celu (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2017 r., Robeco Hollands Bezit i in., C‑658/15, EU:C:2017:870, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

26      Zgodnie z informacjami zawartymi w postanowieniu odsyłającym „doradca finansowy uprawniony do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa” w rozumieniu rozpatrywanych w postępowaniu głównym przepisów krajowych promuje i świadczy w szczególności usługi inwestycyjne lub usługi pomocnicze oraz usługi doradztwa inwestycyjnego na rzecz klientów lub potencjalnych klientów wyłącznie w interesie jednego przedsiębiorstwa inwestycyjnego. Wydaje się zatem, że doradcę takiego, z uwagi na wykonywane przez niego funkcje, należy postrzegać jako „przedstawiciela” w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 25 dyrektywy MiFID, a nie jako „przedsiębiorstwo inwestycyjne” w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 tej dyrektywy.

27      W odniesieniu do kwestii, czy art. 8, 23 i 51 dyrektywy MiFID, do których odnosi się sąd odsyłający, znajdują zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym, należy stwierdzić przede wszystkim, że art. 8 owej dyrektywy określa warunki, w jakich właściwe organy mogą wycofać wydane przedsiębiorstwu inwestycyjnemu zezwolenie, od którego to zezwolenia państwa członkowskie zobowiązane są uzależnić świadczenie usług inwestycyjnych lub prowadzenie działalności inwestycyjnej przez takie przedsiębiorstwo. Tymczasem wspomniana dyrektywa nie uzależnia działalności przedstawicieli od uprzedniego udzielenia zezwolenia, co oznacza, że rozpatrywany w postępowaniu głównym czasowy zakaz prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa” nie wchodzi w zakres stosowania owego art. 8.

28      Następnie, jak wskazała Komisja w uwagach na piśmie, art. 23 dyrektywy MiFID nie reguluje działalności przedstawicieli jako takiej, lecz określa warunki, w jakich przedsiębiorstwa inwestycyjne mogą korzystać z takich przedstawicieli. W szczególności art. 23 ust. 2 akapit trzeci tej dyrektywy w związku z jej art. 13 ust. 2 zobowiązuje przedsiębiorstwa inwestycyjne do ustanowienia polityki, procedur i kontroli odpowiednich do zapewnienia, że one same wypełniają zobowiązania wynikające z rzeczonej dyrektywy, gdy działają za pośrednictwem przedstawicieli, nie określając warunków, w jakich przedstawiciele ci mogą wykonywać swoją działalność.

29      Podobnie, z art. 23 ust. 3 i 5 dyrektywy MiFID wynika, że wymóg wpisania przedstawicieli do rejestru publicznego jest pomyślany jako warunek, który muszą spełniać przedsiębiorstwa inwestycyjne, aby móc skorzystać z tego rodzaju przedstawicieli. Ponadto należy zauważyć, iż wpis taki zakłada w szczególności, że wpisana osoba cieszy się wystarczająco nieposzlakowaną opinią. Tymczasem zgodnie z informacjami zawartymi we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym rozpatrywany w postępowaniu głównym zakaz nie został oparty na rzekomym braku nieposzlakowanej opinii A.P. Mastromartina, lecz na okoliczności, że toczyło się przeciwko niemu postępowanie karne.

30      Co więcej, art. 23 dyrektywy MiFID nie reguluje warunków, w jakich organy krajowe mogą czasowo zakazać działalności przedstawiciela. W tym względzie art. 23 ust. 6 tej dyrektywy wyraźnie stanowi, że państwa członkowskie mogą zaostrzyć wymogi wymienione w tym art. 23 lub przewidzieć inne wymogi dotyczące przedstawicieli zarejestrowanych w ramach ich jurysdykcji, wśród których to wymogów może znajdować się w szczególności taki czasowy zakaz.

31      Ponadto ten czasowy zakaz nie wchodzi również w zakres art. 50 dyrektywy MiFID. Otóż chociaż na podstawie art. 50 ust. 1 i art. 50 ust. 2 lit. g) tej dyrektywy właściwe władze powinny dysponować prawem do zgłaszania wniosku o wydanie czasowego zakazu prowadzenia działalności zawodowej, to jednak z powyższych rozważań wynika, że dyrektywa ta nie reguluje działalności przedstawicieli. W szczególności motyw 38 rzeczonej dyrektywy wskazuje, że dyrektywą tą nie obejmuje się warunków prowadzenia działalności poza lokalami przedsiębiorstwa inwestycyjnego. Rozpatrywany w postępowaniu głównym czasowy zakaz dotyczy zaś konkretnie działalności doradców finansowych działających „poza lokalami przedsiębiorstwa” nieobjętej dyrektywą MiFID.

32      Wreszcie, art. 51 ust. 1 owej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie powinny przewidzieć właściwe sankcje administracyjne wobec osób odpowiedzialnych za naruszenie przepisów przyjętych w ramach wykonywania rzeczonej dyrektywy. Tymczasem zgodnie z informacjami zawartymi we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne leżące u podstaw rozpatrywanego w postępowaniu głównym czasowego zakazu prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa” pozostają bez związku z naruszeniem norm dokonujących transpozycji owej dyrektywy. Są to zatem okoliczności faktyczne, do których ów art. 51 ust. 1 nie ma zastosowania.

33      W konsekwencji rozpatrywany w postępowaniu głównym czasowy zakaz prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa” nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy MiFID, czego zweryfikowanie należy jednak do sądu odsyłającego w świetle konkretnych okoliczności sprawy w postępowaniu głównym. Z zastrzeżeniem tej weryfikacji rzeczona dyrektywa nie ma zatem wpływu na taki zakaz.

 W przedmiocie postanowień traktatu FUE dotyczących swobód przedsiębiorczości i świadczenia usług, a także zasad niedyskryminacji i proporcjonalności

34      Należy przypomnieć, że postanowienia traktatu FUE dotyczące swobód przedsiębiorczości i świadczenia usług nie mają zastosowania do sytuacji, której wszystkie okoliczności ograniczają się do obszaru jednego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 14 listopada 2018 r., NKBM, C‑215/17, EU:C:2018:901, pkt 41).

35      W tym względzie należy zauważyć, że we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wskazuje się na wątpliwości co do zgodności czasowego zakazu prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa”, takiego jak zakaz rozpatrywany w postępowaniu głównym, ze swobodami podstawowymi, które to swobody sąd odsyłający wydaje się uważać za mające zastosowanie w sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, biorąc pod uwagę w szczególności skutki, jakie taki zakaz może wywołać na działalność danego doradcy, niezależnie od tego, czy działalność ta ma charakter transgraniczny, czy też nie.

36      O ile nie można z góry wykluczyć, iż uregulowanie krajowe stosowane bez rozróżnienia do działalności krajowej i transgranicznej takiego doradcy może – w zależności od okoliczności sprawy – wywoływać skutki, które nie ograniczają się do obszaru jednego państwa członkowskiego, o tyle Trybunał orzekł już w takim przypadku, że nie może on – jedynie na podstawie wskazania przez sąd odsyłający, że to uregulowanie krajowe jest stosowane bez rozróżnienia – uznać, iż wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący postanowień traktatu FUE gwarantujących swobody podstawowe jest niezbędny dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed tym sądem (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, pkt 50, 54; a także z dnia 14 listopada 2018 r., NKBM, C‑215/17, EU:C:2018:901, pkt 42–44).

37      W niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wskazuje żadnej konkretnej okoliczności pozwalającej na ustalenie związku między przedmiotem lub okolicznościami sporu w postępowaniu głównym a wykonywaniem, nawet potencjalnym, przez A.P. Mastromartina podstawowych swobód zagwarantowanych przez art. 49 i 56 TFUE.

38      Co więcej, chociaż A.P. Mastromartino kładzie nacisk w uwagach na piśmie na skutki, jakie czasowy zakaz prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa”, taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, może w sposób zupełnie abstrakcyjny mieć wobec możliwości prowadzenia tej działalności w całej Unii, to jednak z jego uwag nie wynika, że takie skutki mają jakiekolwiek znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.

39      W związku z tym podstawowe swobody gwarantowane w art. 49 i 56 TFUE nie mają zastosowania do czasowego zakazu prowadzenia działalności „doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa”, takiego jak zakaz rozpatrywany w postępowaniu głównym, i nie mają zatem wpływu na ów zakaz.

40      W świetle całości powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, że dyrektywę MiFID, w szczególności jej art. 8, 23, 50 i 51, art. 49 i 56 TFUE, a także zasady niedyskryminacji i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym czasowy zakaz prowadzenia działalności doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa nie wchodzi ani w zakres stosowania owej dyrektywy, ani art. 49 i 56 TFUE, ani też zasad niedyskryminacji i proporcjonalności. W takiej sytuacji art. 8, 23, 50 i 51 tej dyrektywy, art. 49 i 56 TFUE, a także zasady niedyskryminacji i proporcjonalności nie stoją na przeszkodzie takiemu zakazowi.

 W przedmiocie kosztów

41      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/39/WE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, zmieniającą dyrektywy Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającą dyrektywę Rady 93/22/EWG, zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/78/UE z dnia 24 listopada 2010 r., w szczególności jej art. 8, 23, 50 i 51, art. 49 i 56 TFUE, a także zasady niedyskryminacji i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym czasowy zakaz prowadzenia działalności doradcy finansowego uprawnionego do oferowania usług poza lokalami przedsiębiorstwa nie wchodzi ani w zakres stosowania owej dyrektywy, ani art. 49 i 56 TFUE, ani też zasad niedyskryminacji i proporcjonalności. W takiej sytuacji art. 8, 23, 50 i 51 tej dyrektywy, art. 49 i 56 TFUE, a także zasady niedyskryminacji i proporcjonalności nie stoją na przeszkodzie takiemu zakazowi.

Podpisy


*      Język postępowania: włoski.