Language of document : ECLI:EU:C:2019:682

Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

JULIANE KOKOTT

της 5ης Σεπτεμβρίου 2019 (1)

Υπόθεση C-642/18

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

κατά

Βασιλείου της Ισπανίας

«Διαδικασία λόγω παραβάσεως – Περιβάλλον – Οδηγία 2008/98/ΕΚ – Απόβλητα – Σχέδια διαχείρισης αποβλήτων – Αξιολόγηση και αναθεώρηση – Προθεσμία – Ενημέρωση της Επιτροπής – Αυτόνομες περιφέρειες Βαλεαρίδων Νήσων και Καναρίων Νήσων»






I.      Εισαγωγή

1.        Η οδηγία περί αποβλήτων (2) προβλέπει την κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων και την ανά τακτά χρονικά διαστήματα αξιολόγηση και αναθεώρηση αυτών. Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας πρέπει να εξακριβωθεί αν η Ισπανία αναθεώρησε εγκαίρως τα εν λόγω σχέδια όσον αφορά δύο περιοχές. Ιδιαίτερη σημασία έχει εν προκειμένω το ζήτημα κατά πόσον η αναθεώρηση πρέπει να ολοκληρώνεται εντός συγκεκριμένης προθεσμίας. Η σχετική ρύθμιση εισήχθη εκ των υστέρων στην οδηγία περί αποβλήτων και δυστυχώς δεν είναι ιδιαίτερα σαφής ως προς το ζήτημα αυτό.

II.    Το νομικό πλαίσιο

2.        Το άρθρο 28 της οδηγίας περί αποβλήτων υποχρεώνει τα κράτη μέλη να καταρτίζουν σχέδια διαχείρισης αποβλήτων, ενώ καθορίζει και τις απαιτήσεις όσον αφορά το περιεχόμενό τους:

«1.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι αρμόδιες αρχές τους καταρτίζουν, σύμφωνα με τα άρθρα 1, 4, 13 και 16, ένα ή περισσότερα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων.

[…]

2.      Τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων περιλαμβάνουν ανάλυση της υπάρχουσας κατάστασης όσον αφορά τη διαχείριση αποβλήτων στην οικεία γεωγραφική οντότητα, καθώς και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για τη βελτίωση της περιβαλλοντικά υγιούς προετοιμασίας προς επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση, ανάκτηση και διάθεση των αποβλήτων, και αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το σχέδιο θα υποστηρίξει την υλοποίηση των στόχων και των διατάξεων της παρούσας οδηγίας.

3.      […]»

3.        Το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων ρυθμίζει τα σχετικά με την αξιολόγηση και την αναθεώρηση των σχεδίων:

«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και τα προγράμματα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων να αξιολογούνται τουλάχιστον ανά εξαετία και να αναθεωρούνται, εφόσον ενδείκνυται και, εφόσον απαιτείται, σύμφωνα με τα άρθρα 9 και 11.»

4.        Τα άρθρα 9 και 11 της οδηγίας περί αποβλήτων καθορίζουν συγκεκριμένους στόχους για την πρόληψη αποβλήτων, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση.

5.        Σύμφωνα με το άρθρο 33, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνεται:

«Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και τα προγράμματα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων που αναφέρονται στα άρθρα 28 και 29 μόλις αυτά εγκριθούν, και για τυχόν ουσιαστικές αναθεωρήσεις των σχεδίων και των προγραμμάτων.»

6.        Το άρθρο 40, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων καθορίζει την προθεσμία μεταφοράς της στο εσωτερικό δίκαιο:

«Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνται για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 12 Δεκεμβρίου 2010.

[…]»

III.  Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία και το αίτημα της προσφυγής

7.        Στις 18 Νοεμβρίου 2016 η Επιτροπή κάλεσε την Ισπανία να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της, μεταξύ άλλων, ως προς την αιτίαση ότι δεν αναθεωρήθηκαν εμπροθέσμως τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων όσον αφορά ορισμένες περιοχές της χώρας. Μετά την απάντηση της Ισπανίας, η Επιτροπή απηύθυνε στις 14 Ιουλίου 2017 αιτιολογημένη γνώμη στο εν λόγω κράτος μέλος, με την οποία έτασσε ως τελευταία προθεσμία την 14η Σεπτεμβρίου 2017 για την άρση της προβαλλόμενης παράβασης των διατάξεων της οδηγίας περί αποβλήτων. Στις 12 Οκτωβρίου 2018 η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

8.        Αφού παραιτήθηκε από ορισμένα αιτήματα της αρχικής προσφυγής της, η Επιτροπή ζητεί πλέον από το Δικαστήριο,

–        να αναγνωρίσει, σύμφωνα με το άρθρο 258, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ότι το Βασίλειο της Ισπανίας,

–        παραλείποντας να αναθεωρήσει τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας περί αποβλήτων όσον αφορά τις αυτόνομες περιφέρειες των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων, το Βασίλειο της Ισπανίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 30, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας,

–        παραλείποντας να ενημερώσει επισήμως την Επιτροπή για την αναθεώρηση των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων όσον αφορά τις αυτόνομες περιφέρειες των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 33, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων·

–        να καταδικάσει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα.

9.        Το Βασίλειο της Ισπανίας ζητεί από το Δικαστήριο με το υπόμνημα ανταπαντήσεως,

–        να απορρίψει την προσφυγή ως απαράδεκτη και, επικουρικώς, ως αβάσιμη και

–        να καταδικάσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

10.      Οι διάδικοι υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις.

IV.    Νομική εκτίμηση

11.      Κατά τη γνώμη μου, η προσφυγή είναι απαράδεκτη, καθώς η Επιτροπή, όπως ευθύς αμέσως θα εκθέσω, κάλεσε υπερβολικά νωρίς την Ισπανία να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της όσον αφορά την αιτίαση περί εκπρόθεσμης αναθεώρησης των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων. Για τον λόγο αυτόν, θα εκφέρω στη συνέχεια, όλως επικουρικώς, την άποψή μου ως προς το βάσιμο της προσφυγής, σε περίπτωση που, παρ’ όλα αυτά, το Δικαστήριο την κρίνει παραδεκτή.

1.      Επί του παραδεκτού

12.      Η Ισπανία ζητεί μεν με το υπόμνημα ανταπαντήσεως την απόρριψη της προσφυγής ως απαράδεκτης, δεν αιτιολογεί όμως το συγκεκριμένο αίτημα.

13.      Πέραν αυτού, σύμφωνα με το άρθρο 127 του Κανονισμού Διαδικασίας, το εν λόγω αίτημα προβλήθηκε εκπρόθεσμα. Κατά το εν λόγω άρθρο απαγορεύεται κατά τη διάρκεια της δίκης η προβολή νέων ισχυρισμών, εκτός αν στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία. Τέτοιου είδους στοιχεία όμως δεν προκύπτουν.

14.      Το Δικαστήριο, παρ’ όλα αυτά, δύναται να εξετάσει αυτεπαγγέλτως τυχόν αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό της προσφυγής (3). Εν προκειμένω, τέτοιου είδους αμφιβολίες προκύπτουν λόγω του χρονικού σημείου διαβίβασης της από 18 Νοεμβρίου 2016 επιστολής, με την οποία η Επιτροπή κάλεσε την Ισπανία σύμφωνα με το άρθρο 258 ΣΛΕΕ να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της επί των επίμαχων αιτιάσεων όσον αφορά την αναθεώρηση σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων.

15.      Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η αποστολή εγγράφου οχλήσεως προϋποθέτει ότι προβάλλεται από την Επιτροπή προηγούμενη παράβαση υποχρεώσεως που υπέχει το οικείο κράτος μέλος (4). Η δυνατότητα του εν λόγω κράτους μέλους να υποβάλει τις παρατηρήσεις του συνιστά –ακόμη και αν αποφασίσει να μην κάνει χρήση αυτής– ουσιώδη εγγύηση, κατοχυρωμένη από τη ΣΛΕΕ, η τήρηση της οποίας αποτελεί ουσιώδη τύπο της νομιμότητας της διαδικασίας διά της οποίας διαπιστώνεται παράβαση κράτους μέλους. Το έγγραφο οχλήσεως δεν μπορεί, επομένως, να έχει ιδίως ως αντικείμενο την παράλειψη μεταφοράς μιας οδηγίας της οποίας η προθεσμία για τη μεταφορά δεν έχει ακόμη παρέλθει(5). Το ίδιο ισχύει και όταν η Επιτροπή προβάλλει την παράβαση άλλου είδους υποχρέωσης, η οποία πρέπει να εκπληρωθεί εντός συγκεκριμένης προθεσμίας(6). Η προειδοποιητική επιστολή δεν παράγει έννομα αποτελέσματα όταν απευθύνεται από την Επιτροπή σε κράτος μέλος πριν από την εκπνοή της εν λόγω προθεσμίας. Τυχόν προσφυγή κατά το άρθρο 258 ΣΛΕΕ στηριζόμενη σε τέτοιου είδους επιστολή θα ήταν απαράδεκτη λόγω πλημμέλειας της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας(7).

16.      Το άρθρο 28, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων υποχρεώνει τα κράτη μέλη να καταρτίζουν σχέδια διαχείρισης αποβλήτων. Κατά το άρθρο 40, τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνται για να συμμορφωθούν με την εν λόγω οδηγία έως τις 12 Δεκεμβρίου 2010. Κατά δε το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και τα προγράμματα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων να αξιολογούνται τουλάχιστον ανά εξαετία και να αναθεωρούνται.

17.      Ως εκ τούτου, τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων έπρεπε να καταρτιστούν για πρώτη φορά έως τις 12 Δεκεμβρίου 2010. Επομένως, η προθεσμία του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων, την μη τήρηση της οποίας προβάλλει η Επιτροπή, έληγε (το νωρίτερο (8)) έξι έτη αργότερα, ήτοι στις 12 Δεκεμβρίου 2016.

18.      Ήδη όμως στις 18 Νοεμβρίου 2016, ήτοι μερικές εβδομάδες πριν από την εν λόγω ημερομηνία, η Επιτροπή κάλεσε την Ισπανία να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της επί της αιτίασης ότι σε ορισμένες περιοχές της χώρας δεν αναθεωρήθηκαν εμπροθέσμως τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων.

19.      H ταχθείσα από την Επιτροπή προθεσμία για τη διατύπωση παρατηρήσεων έληγε μεν μετά τις 12 Δεκεμβρίου 2016, και συγκεκριμένα στις 18 Ιανουαρίου 2017 (9), η διαδικασία όμως του άρθρου 258 ΣΛΕΕ που αφορά το στάδιο προ της ασκήσεως της προσφυγής προϋποθέτει ότι το κράτος μέλος έχει ήδη παραβεί υποχρέωσή του εκ των Συνθηκών. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί, προδικάζοντας κατά κάποιο τρόπο μια παράβαση, να απευθύνει πρόσκληση για τη διατύπωση παρατηρήσεων. Εκτός αυτού, δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί το γεγονός ότι μια τέτοιου είδους προκαταβολική πρόσκληση προσβάλλει τα δικαιώματα άμυνας του κράτους μέλους και δημιουργεί ασάφειες όσον αφορά τη συνδρομή των διαδικαστικών προϋποθέσεων.

20.      Η προσφυγή δεν μπορεί επομένως να στηριχθεί στην προειδοποιητική επιστολή της 18ης Νοεμβρίου 2016. Επίσης, δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή κάλεσε και πάλι την Ισπανία –μετά την εκπνοή της προθεσμίας του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων– να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της.

21.      Συνεπώς, η προσφυγή είναι απαράδεκτη.

22.      Δεν αποκλείεται, ωστόσο, το Δικαστήριο να μη συμμεριστεί την άποψή μου ή να μην ασχοληθεί περαιτέρω με το ζήτημα, π.χ. επειδή οι διάδικοι δεν εξέφρασαν τις απόψεις τους επί της πρόωρης πρόσκλησης για τη διατύπωση παρατηρήσεων.

23.      Για τον λόγο αυτόν, θα εξετάσω στη συνέχεια επικουρικώς τη βασιμότητα της προσφυγής.

2.      Επικουρικώς: επί του βασίμου της προσφυγής

24.      Κατά την άποψη της Επιτροπής, η Ισπανία παρέβη την υποχρέωσή της εκ του άρθρου 30, παράγραφος 1, και εκ του άρθρου 33, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων, καθότι δεν αναθεώρησε τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων όσον αφορά τις αυτόνομες περιοχές των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εν λόγω οδηγίας, ήτοι εντός εξαετίας από την εκπνοή της προθεσμίας μεταφοράς της στο εσωτερικό δίκαιο, ούτε και ενημέρωσε σχετικά με την αναθεώρηση αυτή την Επιτροπή.

1.      Επί της αναθεωρήσεως των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων

25.      Κατά το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων να αξιολογούνται ανά εξαετία και να αναθεωρούνται, εφόσον ενδείκνυται.

26.      Η Επιτροπή και η Ισπανία συμφωνούν ότι οι αυτόνομες περιφέρειες των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων αναθεωρούν πράγματι τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων τους, οι σχετικές διαδικασίες όμως δεν ολοκληρώθηκαν έως το πέρας της έγγραφης διαδικασίας.

1)      Επί του αναγκαίου χαρακτήρα της αναθεωρήσεως

27.      Η Ισπανία αναγνωρίζει ότι τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων πρέπει να αξιολογούνται ανά εξαετία. Ωστόσο, υποστηρίζει την άποψη ότι η τροποποίησή τους απαιτείται μόνον όταν τα υφιστάμενα σχέδια δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σχετικές απαιτήσεις. Τέτοια περίπτωση όμως δεν συντρέχει.

28.      Η Επιτροπή ορθώς αντικρούει το επιχείρημα υποστηρίζοντας ότι τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων πρέπει κατά το άρθρο 28, παράγραφος 2, της οδηγίας περί αποβλήτων να περιλαμβάνουν ανάλυση της κατάστασης όσον αφορά τη διαχείριση αποβλήτων. Με εξαίρεση το γαλλικό κείμενο, όλες οι άλλες γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας ορίζουν ρητά ότι πρέπει να πρόκειται για μια αξιολόγηση της υπάρχουσας κατάστασης. Εν προκειμένω, η υποχρέωση αξιολόγησης των σχεδίων τουλάχιστον ανά εξαετία υποδηλώνει ότι δεν μπορούν άνευ ετέρου να γίνονται αποδεκτές ως επίκαιρες οι αναλύσεις οι οποίες διεξήχθησαν προ εξαετίας. Ακόμη και αν η αξιολόγηση καταδείκνυε το αμετάβλητο της κατάστασης, θα ήταν και πάλι αναγκαία μια ρητή διαπίστωση. Η εν λόγω διαπίστωση θα έπρεπε, αν μη τι άλλο, να συνδυάζεται με το σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων κατά τρόπο ώστε από την ανάγνωσή του να προκύπτει σαφώς ότι αυτό εξακολουθεί να είναι επίκαιρο. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίζουν αν τούτο θα γίνεται σαφώς αντιληπτό από την τροποποίηση του σχεδίου ή θα προκύπτει με άλλον τρόπο, π.χ. από την επισύναψη έκθεσης αξιολογήσεως στο σχέδιο. Αυτό σημαίνει, ωστόσο, ότι σε κάθε περίπτωση απαιτείται μια ελάχιστη αναθεώρηση του σχεδίου.

29.      Εκτός αυτού, στην υπό κρίση υπόθεση η Ισπανία ενημέρωσε την Επιτροπή ήδη κατά τη διαδικασία προ της ασκήσεως της προσφυγής ότι τα σχέδια διαχειρίσεως αποβλήτων των Βαλεαρίδων Νήσων τελούν τώρα υπό αναθεώρηση (10) και ότι τα αντίστοιχα των Καναρίων Νήσων καταρτίζονται (11). Η Ισπανία διατήρησε το εν λόγω επιχείρημα κατά τη διάρκεια της δίκης.

30.      Καθώς δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι εν λόγω περιοχές τροποποιούν τα σχέδιά τους, παρ’ όλο που δεν θα ήταν αναγκαίο, η Ισπανία παραδέχθηκε τουλάχιστον σιωπηρά ότι τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων των εν λόγω δύο περιοχών χρήζουν αναθεώρησης.

2)      Επί της προθεσμίας αναθεώρησης

31.      Στο υπόμνημα ανταπαντήσεως η Ισπανία συμπληρώνει εντούτοις τα νομικά επιχειρήματά της με την εκτίμηση ότι ναι μεν τα σχέδια θα έπρεπε να αξιολογηθούν μετά από έξι έτη, δεν υφίσταται όμως προθεσμία για την ολοκλήρωση της εν λόγω αξιολόγησης και την τυχόν τροποποίηση των σχεδίων.

32.      Κατ’ αρχάς, πρέπει να σημειωθεί ότι το εν λόγω επιχείρημα είναι εκπρόθεσμο, καθώς προβάλλεται από την Ισπανία για πρώτη φορά με το υπόμνημα ανταπαντήσεως (12). Με το υπόμνημα αντικρούσεως η Ισπανία υποστήριζε, αντιθέτως, ακόμη την άποψη ότι η προθεσμία ισχύει και για την αναθεώρηση (13).

33.      Εν πάση περιπτώσει, το ανωτέρω επιχείρημα τελικά δεν είναι ούτε και επί της ουσίας πειστικό.

i)      Διατύπωση του κειμένου

34.      Ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων αφήνουν πράγματι να εννοηθεί ότι η εξαετής προθεσμία αφορά αποκλειστικά την αξιολόγηση, χωρίς η αναθεώρηση να υπόκειται κατ’ ανάγκην στην ίδια προθεσμία. Τούτο προκύπτει από τη γραμματική σειρά των λέξεων, π.χ. στα γαλλικά («que les programmes de prévention des déchets soient évalués au moins tous les six ans et révisés, s’il y a lieu»), στα αγγλικά («the waste management plans and waste prevention programmes are evaluated at least every sixth year and revised as appropriate»), στα ιταλικά («i piani di gestione e i programmi di prevenzione dei rifiuti siano valutati almeno ogni sei anni e, se opportuno, riesaminati») και στα ισπανικά («los planes de gestión de residuos y los programas de prevención de residuos se evalúen, como mínimo, cada seis años y se revisen en la forma apropiada»).

35.      Οι ανωτέρω αποδόσεις θα μπορούσαν ιδίως να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι η αναθεώρηση πρέπει να λαμβάνει χώρα αν και όταν τούτο απαιτείται. Τόσο η ανάγκη όσο και ο χρόνος διεξαγωγής της αναθεώρησης θα έπρεπε λοιπόν να εκτιμώνται κατά περίπτωση, με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης.

36.      Ωστόσο, οι γλωσσικές αυτές αποδόσεις δεν αποκλείουν την εφαρμογή της εξαετούς προθεσμίας για την αναθεώρηση. Η ρύθμιση αφήνει δηλαδή να εννοηθεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αξιολογούν τα σχέδια τουλάχιστον ανά εξαετία και –σε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο– να τα επεξεργάζονται επίσης εντός της ίδιας προθεσμίας (14). Η ερμηνεία αυτή θα μπορούσε να αποκλειστεί μόνο στην περίπτωση ρητού καθορισμού άλλης προθεσμίας για το ενδεχόμενο της αναθεώρησης (15).

37.      Πράγματι, η απόδοση του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων στα γερμανικά συγκλίνει μάλλον στη δεύτερη ερμηνεία. Στην περίπτωση αυτή η προθεσμία προτάσσεται και των δύο σταδίων στο γερμανικό κείμενο («die Abfallwirtschaftspläne und Abfallvermeidungsprogramme [werden] mindestens alle sechs Jahre bewertet und gegebenenfalls – […] – überarbeitet») [στο ελληνικό κείμενο: «τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων και τα προγράμματα για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων να αξιολογούνται τουλάχιστον ανά εξαετία και […] αναθεωρούνται, εφόσον ενδείκνυται]. Ωστόσο, ούτε και αυτή η σχέση εκφράζεται γραμματικά με απόλυτο τρόπο. Θα μπορούσε επίσης η προθεσμία να αφορά αποκλειστικά το πρώτο στάδιο.

38.      Ως εκ τούτου, για την ερμηνεία της συγκεκριμένης διάταξης καθίσταται αναγκαία η εξακρίβωση της πραγματικής βούλησης του οργάνου που την εξέδωσε (16), με την εξέταση ιδίως του πλαισίου και του σκοπού της (17), καθώς και του ιστορικού θεσπίσεώς της (18).

ii)    Ιστορικό θεσπίσεως της ρύθμισης

39.      Από το ιστορικό θεσπίσεως της διάταξης του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων καθίσταται προπαντός πρόδηλο ότι τα κράτη μέλη θέλησαν να αποφύγουν την υποχρέωση να αναθεωρούν τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων τακτικά και ανεξαρτήτως των πραγματικών αναγκών.

40.      Η Επιτροπή είχε προτείνει συγκεκριμένα την αναθεώρηση των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων τουλάχιστον ανά πενταετία (19). Το Συμβούλιο συμπλήρωσε την πρόταση όσον αφορά την αξιολόγηση, προσθέτοντας ταυτόχρονα και τη διευκρίνιση ότι τα σχέδια αναθεωρούνται μόνον εφόσον απαιτείται. Παράλληλα, η προθεσμία επιμηκύνθηκε στα έξι έτη (20).

41.      Αφενός, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να ήταν σκοπός του Συμβουλίου ταυτόχρονα η μη υπαγωγή τυχόν αναθεώρησης σε οποιαδήποτε προθεσμία, ούτε όμως και κατ’ ανάγκην να διαπιστωθεί κάτι τέτοιο, είναι ωστόσο εξίσου πιθανό η επιμήκυνση της προθεσμίας στα έξι έτη να σκοπούσε στη διασφάλιση ικανού χρονικού διαστήματος για την υλοποίηση και των δύο σταδίων, ήτοι τόσο της αξιολόγησης όσο και της αναθεώρησης.

iii) Πλαίσιο και σκοπός

42.      Τόσο το πλαίσιο όσο και ο σκοπός της αναθεώρησης σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων συνηγορούν υπέρ της ερμηνείας ότι η προβλεπόμενη εξαετής προθεσμία αφορά και την αναθεώρηση.

43.      Η αξιολόγηση πρέπει δηλαδή, αν μη τι άλλο, να λαμβάνει χώρα τουλάχιστον ανά εξαετία. Εξ αυτού συνάγεται ότι πρέπει να λαμβάνει χώρα και ανά συντομότερα διαστήματα εφόσον τούτο καθίσταται απαραίτητο. Ως εκ τούτου, η προθεσμία καθορίζει το εξωτερικό πλαίσιο της αξιολόγησης, η υπέρβαση του οποίου δεν είναι δυνατή ιδίως μέσω της κίνησης μεν της σχετικής διαδικασίας εντός της προθεσμίας, της ολοκλήρωσής της όμως μετά από αυτήν, όπως ισχυρίζεται η Ισπανία.

44.      Εάν όμως από την αξιολόγηση προκύπτει η ανάγκη αναθεώρησης, δεν θα ήταν εύλογο αυτή να μην υπόκειται σε καμία προθεσμία. Και αυτό για τον λόγο ότι η απουσία προθεσμίας θα ενείχε τον κίνδυνο να μη λαμβάνει καθόλου χώρα μια κατ’ αρχήν αναγκαία αναθεώρηση ή έστω να πραγματοποιείται με καθυστέρηση. Η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων και το υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ, του άρθρου 37 του Χάρτη και του άρθρου 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ δεν θα μπορούσαν πλέον να διασφαλιστούν.

45.      Ακόμη και η παραδοχή ότι πρόκειται για σιωπηρή υποχρέωση αναθεώρησης των σχεδίων εντός εύλογης προθεσμίας δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει επαρκώς την αποτελεσματικότητα του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων (21). Ο λόγος είναι ότι μια τέτοιου είδους «εύλογη προθεσμία» θα συνδεόταν με σημαντικές πρακτικές δυσχέρειες. Πριν εκφέρει σχετική κρίση το Δικαστήριο δεν θα ήταν σαφές αν όντως υφίσταται προθεσμία, στη συνέχεια δε θα έπρεπε να διευκρινίζεται σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση ποια θα είναι αυτή. Το Δικαστήριο έχει βεβαίως δεχθεί μια τέτοιου είδους σιωπηρή προθεσμία, σε όλες τις περιπτώσεις όμως επρόκειτο για λύση ανάγκης, καθώς δεν προβλεπόταν συναφώς καμία απολύτως (22). Στην υπό κρίση περίπτωση, αντιθέτως, συνάδει κάλλιστα με τη διατύπωση της ρύθμισης η υπαγωγή της αναθεώρησης στην προβλεπόμενη εξαετή προθεσμία (23).

46.      Ούτε δημιουργεί πρόβλημα επίσης το γεγονός ότι η αναθεώρηση ενός σχεδίου απαιτεί αναγκαστικά χρόνο. Είναι, βεβαίως, αληθές ότι δεν είναι δυνατή η επεξεργασία ενός σχεδίου έως την εκπνοή της προθεσμίας όταν μόλις κατά το ίδιο χρονικό σημείο ολοκληρώνεται η αξιολόγηση. Ωστόσο, το συγκεκριμένο πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί με την έγκαιρη διεξαγωγή της αξιολόγησης, ώστε να απομένει στη συνέχεια αρκετό χρονικό διάστημα για μια ενδεχόμενη αναθεώρηση.

47.      Δεν θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα δύσκολο για τις αρμόδιες αρχές να οργανώσουν αναλόγως την εφαρμογή του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων. Τούτο διότι θα μπορούσαν να προβλέψουν σε σχετικά μεγάλη έκταση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την ανάγκη αναθεώρησης λόγω της πρακτικής πείρας τους στη διαχείριση αποβλήτων. Τούτο φανερώνουν εξάλλου και οι πληροφορίες που παρέσχε η Ισπανία όσον αφορά την κατάσταση και στις δύο επίμαχες περιοχές. Στην περίπτωση αυτή ήταν εξαρχής προφανές ότι η αξιολόγηση θα κατέληγε σε αναθεώρηση (24).

48.      Τέλος, η ερμηνεία του άρθρου 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ότι δεν πρόκειται για υποχρεώσεις που δεσμεύουν άμεσα ιδιώτες. Αντιθέτως, τα κράτη μέλη, τα οποία συμμετείχαν στο Συμβούλιο κατά τη θέσπιση της οδηγίας περί αποβλήτων, έχουν την υποχρέωση να αξιολογούν και να αναθεωρούν τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων. Δικαιολογείται, ως εκ τούτου, η ερμηνεία μιας διφορούμενης ρύθμισης κατά τρόπο που να εξασφαλίζει την πρακτική αποτελεσματικότητά της.

49.      Κατά συνέπεια, αντιθέτως προς την άποψη της Ισπανίας, το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων θα πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τα κράτη μέλη πρέπει τουλάχιστον ανά εξαετία να αξιολογούν τα σχέδια και –εφόσον κρίνεται αναγκαίο– να τα αναθεωρούν εντός της ίδιας προθεσμίας. Τούτο δεν συνέβη εν προκειμένω.

50.      Ως εκ τούτου, εάν το Δικαστήριο κρίνει παραδεκτή την προσφυγή, θα πρέπει να γίνει δεκτό το πρώτο επιμέρους αίτημα της προσφυγής.

2.      Επί της κοινοποιήσεως αναθεωρημένων σχεδίων στην Επιτροπή

51.      Το δεύτερο επιμέρους αίτημα της προσφυγής, ήτοι να αναγνωριστεί ότι η Ισπανία παραλείποντας να ενημερώσει επισήμως την Επιτροπή για την αναθεώρηση των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων όσον αφορά τις αυτόνομες περιφέρειες των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 33, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων, θα πρέπει, αντιθέτως, να απορριφθεί. Ειδικότερα, η Ισπανία ορθώς προβάλλει ότι κατά το άρθρο 33, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνεται μόνο για ουσιαστικές αναθεωρήσεις των σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων. Η Επιτροπή, ωστόσο, δεν απέδειξε ότι η επανεξέταση των σχεδίων όσον αφορά τις δύο αυτές περιοχές συνεπάγεται αναγκαστικά ουσιαστικές τροποποιήσεις.

V.      Επί των δικαστικών εξόδων

52.      Εάν το Δικαστήριο δεχθεί την άποψή μου επί του παραδεκτού της προσφυγής, η Επιτροπή θα φέρει τα δικαστικά έξοδα σύμφωνα με το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, καθώς η Ισπανία υπέβαλε σχετικό αίτημα.

53.      Ο καθορισμός των εξόδων περιπλέκεται στην περίπτωση που το Δικαστήριο, αντιθέτως, κρίνει την προσφυγή παραδεκτή και ακολουθήσει τις προτάσεις που ανέπτυξα επικουρικώς. Κάθε διάδικος εν μέρει δικαιώνεται και, συνεπώς, εν μέρει ηττάται. H Επιτροπή παραιτήθηκε ενός τμήματος της προσφυγής της και τούτο πρέπει να αποδοθεί εν μέρει στο γεγονός ότι η Ισπανία αναθεώρησε εκπροθέσμως τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων ορισμένων περιοχών, αλλά και στο γεγονός ότι –λαμβανομένης υπόψη της αρχικώς προβληθείσας παράβασης του άρθρου 28, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αποβλήτων– η Επιτροπή δεν εξέτασε το περιεχόμενο των παλαιότερων σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων που διέθετε. Για τον λόγο αυτόν, οι δύο διάδικοι θα πρέπει στην περίπτωση αυτή να φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους σύμφωνα με το άρθρο 138, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, του Κανονισμού Διαδικασίας.

VI.    Πρόταση

54.      Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:

1)      Απορρίπτει την προσφυγή ως απαράδεκτη.

2)      Καταδικάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

55.      Εάν, παρ’ όλα αυτά, το Δικαστήριο κρίνει παραδεκτή την προσφυγή, τουλάχιστον θα πρέπει να τη δεχθεί εν μέρει ως ακολούθως:

1)      Το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να αναθεωρήσει τα σχέδια διαχείρισης αποβλήτων όσον αφορά τις αυτόνομες περιφέρειες των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας περί αποβλήτων, ήτοι εντός εξαετίας από την εκπνοή της προθεσμίας μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 30, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας.

2)      Απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή.

3)      Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Βασίλειο της Ισπανίας φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.


2      Οδηγία 2008/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, για τα απόβλητα και την κατάργηση ορισμένων οδηγιών (ΕΕ 2008, L 312, σ. 3), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2015/1127 της Επιτροπής, της 10ης Ιουλίου 2015 (ΕΕ 2015, L 184, σ. 13).


3      Αποφάσεις της 31ης Μαρτίου 1992, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C-362/90, EU:C:1992:158, σκέψη 8), της 14ης Ιανουαρίου 2010, Επιτροπή κατά Τσεχικής Δημοκρατίας (C-343/08, EU:C:2010:14), και της 22ας Σεπτεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Τσεχικής Δημοκρατίας (C‑525/14, EU:C:2016:714, σκέψη 14).


4      Διάταξη της 13ης Σεπτεμβρίου 2000, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (C-341/97, EU:C:2000:434, σκέψη 18), και αποφάσεις της 15ης Φεβρουαρίου 2001, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C-230/99, EU:C:2001:100, σκέψη 32), της 27ης Οκτωβρίου 2005, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (C‑23/05, EU:C:2005:660, σκέψη 7), και της 21ης Ιουλίου 2016, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (C‑104/15, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:581, σκέψη 35).


5      Αποφάσεις της 27ης Οκτωβρίου 2005, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (C-23/05, EU:C:2005:660, σκέψη 7), και της 21ης Ιουλίου 2016, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (C-104/15, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:581, σκέψη 35).


6      Πρβλ. απόφαση της 21ης Ιουλίου 2016, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (C-104/15, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:581, σκέψη 36).


7      Απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2005, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (C-23/05, EU:C:2005:660, σκέψη 8).


8      Πρβλ. σημεία 31 επ.


9      Βλ. σ. 8 της προειδοποιητικής επιστολής, παράρτημα I του δικογράφου της προσφυγής.


10      Βλ. παράρτημα II του δικογράφου της προσφυγής, σ. 23 επ.


11      Βλ. παράρτημα II του δικογράφου της προσφυγής, σ. 30 επ.


12      Βλ. σημείο 13 των παρουσών προτάσεων.


13      Σημείο 19 των παρουσών προτάσεων.


14      Το ίδιο υποστηρίζει και η Ισπανία στο σημείο 19 του υπομνήματος αντικρούσεως.


15      Βλ., ενδεικτικώς, απόφαση της 2ας Μαΐου 2002, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C‑292/99, EU:C:2002:276, σκέψη 41).


16      Αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 1969, Stauder (29/69, EU:C:1969:57, σκέψη 3), της 3ης Οκτωβρίου 2013, Confédération paysanne (C-298/12, EU:C:2013:630, σκέψη 22), και της 4ης Φεβρουαρίου 2016, C & J Clark International και Puma (C‑659/13 και C-34/14, EU:C:2016:74, σκέψη 122).


17      Αποφάσεις της 27ης Οκτωβρίου 1977, Bouchereau (30/77, EU:C:1977:172, σκέψη 14), της 23ης Νοεμβρίου 2016, Bayer CropScience και Stichting De Bijenstichting (C-442/14, EU:C:2016:890, σκέψη 84), και της 8ης Ιουνίου 2017, Sharda Europe (C-293/16, EU:C:2017:430, σκέψη 21).


18      Αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2009, Zurita García και Choque Cabrera (C‑261/08 και C‑348/08, EU:C:2009:648, σκέψη 57), και της 3ης Οκτωβρίου 2013, Confédération paysanne (C-298/12, EU:C:2013:630, σκέψη 27).


19      Άρθρο 26, παράγραφος 1, της πρότασης για οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα απόβλητα [COM(2005) 667 τελικό].


20      Άρθρο 27 της κοινής θέσης (ΕΚ) 4/2008, που υιοθέτησε το Συμβούλιο στις 20 Δεκεμβρίου 2007, ενόψει της έκδοσης της οδηγίας 2008/…/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της …, για τα απόβλητα και την κατάργηση ορισμένων οδηγιών (ΕΕ 2008, C 71E, σ. 16). Βλ. άρθρο 26b του σχεδίου της 11ης Μαΐου 2007 (έγγραφο του Συμβουλίου 9475/07, σ. 32).


21      Πρβλ. απόφαση της 26ης Ιουνίου 2003, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C-233/00, EU:C:2003:371, σκέψεις 116 και 117).


22      Αποφάσεις της 2ας Ιουνίου 2005, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (C-282/02, EU:C:2005:334, σκέψεις 31 και 33), και της 25ης Μαρτίου 2010, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C-392/08, EU:C:2010:164, σκέψη 21).


23      Βλ. απόφαση της 26ης Ιουνίου 2003, Επιτροπή κατά Γαλλίας (C-233/00, EU:C:2003:371, σκέψη 118).


24      Βλ. τις παραπομπές στις υποσημειώσεις 10 και 11.