Language of document : ECLI:EU:C:2020:1042

Υπόθεση C-195/20 PPU

TR

(αίτηση του Hanseatisches Oberlandesgericht Hamburg
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

 Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 17ης Δεκεμβρίου 2020

«Προδικαστική παραπομπή – Επείγουσα προδικαστική διαδικασία – Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως – Άρθρο 4α, παράγραφος 1 – Διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών – Προϋποθέσεις εκτελέσεως – Λόγοι προαιρετικής μη εκτελέσεως – Εξαιρέσεις – Υποχρεωτική εκτέλεση – Ποινή επιβληθείσα ερήμην – Διαφυγή του καταδικασθέντος προσώπου – Οδηγία (ΕE) 2016/343 – Άρθρα 8 και 9 – Δικαίωμα παραστάσεως του κατηγορουμένου στη δίκη του – Απαιτήσεις σε περίπτωση καταδικαστικής αποφάσεως εκδοθείσας ερήμην – Εξακρίβωση κατά την παράδοση του καταδικασθέντος προσώπου»

1.        Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών – Aρχή της αμοιβαίας αναγνωρίσεως – Περιεχόμενο

(Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, αιτιολογική σκέψη 6 και άρθρο 1 § 2, άρθρα 3, 4, 4a και 5)

(βλ. σκέψεις 30, 32)

2.        Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτελέσεως του ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως – Ένταλμα εκδοθέν για την εκτέλεση ποινής επιβληθείσας ερήμην – Διαφυγή του καταδικασθέντος κατά το στάδιο της ποινικής διώξεως – Μη εκτέλεση του εν λόγω εντάλματος ελλείψει εγγυήσεων του κράτους μέλους εκδόσεως ως προς τον σεβασμό του δικαιώματος σε νέα δίκη που προβλέπεται στην οδηγία 2016/343 – Δεν επιτρέπεται – Δυνατότητα επικλήσεως της μη τηρήσεως των διατάξεων της εν λόγω οδηγίας που έχουν άμεσο αποτέλεσμα ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους εκδόσεως του εντάλματος

(Oδηγία 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 8 και 9· απόφασηπλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρο 4α § 1)

(βλ. σκέψεις 36, 37, 39, 40, 45, 46, 54, 55 και διατακτ.)

3.        Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως και τις διαδικασίες παραδόσεως μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτελέσεως του ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως – Ένταλμα εκδοθέν για την εκτέλεση ποινής επιβληθείσας ερήμην – Δυνατότητα εκτελέσεως εντάλματος παρά την ύπαρξη περιστάσεων που εμπίπτουν στους λόγους προαιρετικής μη εκτελέσεως – Προϋποθέσεις – Δεν προσβάλλονται τα δικαιώματα άμυνας του ενδιαφερομένου σε περίπτωση παραδόσεώς του – Στοιχεία εκτιμήσεως

(Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρο 4α § 1)

(βλ. σκέψεις 50-52)

Σύνοψη

Δεν επιτρέπεται η άρνηση εκτελέσεως ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως εκδοθέντος προς τον σκοπό της εκτελέσεως στερητικής της ελευθερίας ποινής, όταν ο ενδιαφερόμενος εμπόδισε την αυτοπρόσωπη κλήτευσή του και δεν εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στη δίκη λόγω της διαφυγής του προς το κράτος μέλος εκτελέσεως, για τον λόγο και μόνον ότι το κράτος μέλος εκδόσεως δεν διασφάλισε ότι θα γίνει σεβαστό το δικαίωμα για νέα δίκη του προσώπου αυτού

Τούτο ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι το κράτος μέλος εκδόσεως οφείλει να τηρεί τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που κατοχυρώνουν το δικαίωμα σε νέα δίκη

Στη Ρουμανία ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του TR, Ρουμάνου υπηκόου, στο πλαίσιο δύο διαφορετικών διαδικασιών. Δεδομένου ότι ο ενδιαφερόμενος διέφυγε στη Γερμανία, οι διαδικασίες που τον αφορούσαν, τόσο σε πρώτο βαθμό όσο και σε δεύτερο βαθμό, διεξήχθησαν ερήμην του. Τελούσε, ωστόσο, σε γνώση τουλάχιστον μίας από τις διαδικασίες αυτές και εκπροσωπήθηκε σε αυτές από δικηγόρους της επιλογής του σε πρώτο βαθμό και από δικηγόρους που διορίστηκαν αυτεπαγγέλτως κατ’ έφεση. Στις δίκες εκδόθηκαν δύο καταδικαστικές αποφάσεις οι οποίες του επέβαλαν στερητικές της ελευθερίας ποινές. Προς τον σκοπό της εκτελέσεώς τους, οι ρουμανικές αρχές εξέδωσαν ευρωπαϊκά εντάλματα συλλήψεως (στο εξής: ΕΕΣ). Ο TR, ο οποίος ευρίσκεται στο Αμβούργο (Γερμανία), στερείται από τις 31 Μαρτίου 2020 της ελευθερίας του.

Στις 28 Μαΐου 2020, το Hanseatisches Oberlandesgericht Hamburg (ανώτερο χανσεατικό περιφερειακό δικαστήριο Αμβούργου, Γερμανία) αποφάσισε να προχωρήσει στην εκτέλεση του ΕΕΣ. Ο TR αντιτάχθηκε, επικαλούμενος το γεγονός ότι οι ρουμανικές αρχές αρνούντο να εγγυηθούν την εκ νέου κίνηση των επίμαχων ποινικών διαδικασιών, όπερ ήταν, κατ’ αυτόν, ασύμβατο με το δικαίωμα των κατηγορουμένων να παρίστανται στη δίκη τους (1), και, σε περίπτωση ερημοδικίας, με το δικαίωμά τους σε νέα δίκη (2). Ως εκ τούτου, το γερμανικό δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί του επιτρεπτού της παραδόσεως του TR, σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις εφαρμογής του άρθρου 4α της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ  (3). Βάσει του εν λόγω άρθρου, η δικαστική αρχή εκτελέσεως έχει τη δυνατότητα να αρνηθεί την εκτέλεση ΕΕΣ εκδοθέντος για την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής καταγνωσθείσας ερήμην του ενδιαφερομένου, πλην των περιοριστικώς απαριθμούμενων περιπτώσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το εν λόγω δικαστήριο αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο ερώτημα σχετικά με τις ενδεχόμενες συνέπειες της μη τηρήσεως, στο κράτος μέλος εκδόσεως του εντάλματος, των απαιτήσεων σχετικά με το δικαίωμα σε νέα δίκη, εξυπακουομένου ότι η περίσταση αυτή δεν εμπίπτει σε κάποια από τις περιπτώσεις του άρθρου 4α.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

Στο πλαίσιο της επείγουσας προδικαστικής διαδικασίας, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, βάσει του άρθρου 4α της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ, η δικαστική αρχή εκτελέσεως δεν μπορεί να αρνηθεί την εκτέλεση ΕΕΣ για τον λόγο και μόνον ότι δεν διαθέτει τη διαβεβαίωση ότι, σε περίπτωση παραδόσεως στο κράτος μέλος εκδόσεως του εντάλματος, θα γίνει σεβαστό το δικαίωμα του ενδιαφερομένου σε νέα δίκη (4), μολονότι αυτός διέφυγε στο κράτος μέλος εκτελέσεως, εμποδίζοντας τοιουτοτρόπως την αυτοπρόσωπη κλήτευσή του, και δεν παρέστη στη δίκη.

Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι οι περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη δύνανται να αρνηθούν την εκτέλεση ΕΕΣ προβλέπονται περιοριστικώς (5) και ότι η δικαστική αρχή εκτελέσεως δεν μπορεί να εξαρτά την εκτέλεση ΕΕΣ από άλλες προϋποθέσεις.

Μετά τη διευκρίνιση αυτή, το Δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι η ερημοδικία του ενδιαφερομένου στη δίκη στην οποία εκδόθηκε καταδικαστική εις βάρος του απόφαση, επί τη βάσει της οποίας εκδόθηκε εν συνέχεια ΕΕΣ κατ’ αυτού, συνιστά λόγο προαιρετικής μη εκτελέσεως του εν λόγω ΕΕΣ. Εντούτοις, μετά την τροποποίηση της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ(6), η εμβέλεια του λόγου αυτού είναι πιο περιορισμένη, δεδομένου ότι το άρθρο 4α απαριθμεί εξαντλητικώς τις περιπτώσεις στις οποίες πρέπει να θεωρείται ότι η εκτέλεση ενός τέτοιου ΕΕΣ δεν θίγει τα δικαιώματα άμυνας. Στις περιπτώσεις αυτές, η δικαστική αρχή εκτελέσεως υποχρεούται να προβεί στην εκτέλεση του ΕΕΣ. Τούτο ισχύει ιδίως όταν ο ενδιαφερόμενος τελούσε εν γνώσει της προγραμματισμένης δίκης, παρέσχε δικαστική πληρεξουσιότητα σε συνήγορο, διορισμένο είτε από τον ίδιο είτε από το κράτος, και εκπροσωπήθηκε πράγματι από αυτόν (7).

Δεύτερον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι το γεγονός ότι το κράτος μέλος εκδόσεως του εντάλματος δεν τηρεί τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που κατοχυρώνουν το δικαίωμα σε νέα δίκη δεν μπορεί να εμποδίσει την εκτέλεση ΕΕΣ χωρίς καταστρατήγηση του συστήματος που καθιερώνει η απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ. Εντούτοις, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι τούτο ουδόλως επηρεάζει την υποχρέωση του κράτους μέλους εκδόσεως του εντάλματος να τηρεί τις εν λόγω διατάξεις. Για τον λόγο αυτόν, αν το εν λόγω κράτος μέλος πράγματι παρέλειψε να τις μεταφέρει εμπροθέσμως στην εσωτερική έννομη τάξη του ή προέβη σε πλημμελή μεταφορά τους, ο ενδιαφερόμενος θα μπορεί, σε περίπτωση παραδόσεως του, να επικαλεσθεί τις διατάξεις που έχουν άμεσο αποτέλεσμα ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους μέλους αυτού.

Τρίτον, το Δικαστήριο εμμένει στο γεγονός ότι ο εξετασθείς λόγος είναι λόγος προαιρετικής μη εκτελέσεως. Επομένως, σε περίπτωση που η δικαστική αρχή εκτελέσεως κρίνει ότι δεν συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις που αίρουν τη δυνατότητα αρνήσεως εκτελέσεως ΕΕΣ εκδοθέντος προς εκτέλεση ερήμην καταδικαστικής αποφάσεως, μπορεί να λάβει υπόψη άλλες περιστάσεις που να της παρέχουν τη δυνατότητα να βεβαιωθεί ότι η παράδοση του ενδιαφερομένου δεν συνεπάγεται προσβολή των δικαιωμάτων του άμυνας. Θα μπορεί τότε ενδεχομένως να προβεί στην παράδοσή του. Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η δικαστική αρχή εκτελέσεως μπορεί να λάβει υπόψη τη συμπεριφορά του ενδιαφερομένου. Στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς της, έχει σημασία, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι επιχείρησε να αποφύγει την παραλαβή της κοινοποιήσεως των πληροφοριών σχετικά με τις ποινικές διαδικασίες ή ακόμη το γεγονός ότι απέφυγε κάθε επαφή με τους δικηγόρους που διορίστηκαν αυτεπαγγέλτως.


1      Το δικαίωμα αυτό προβλέπεται στο άρθρο 8 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας (ΕΕ 2016, L 65, σ. 1) (στο εξής: οδηγία 2016/343). Τα κράτη μέλη μπορούν ωστόσο να προβλέπουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ότι μια δίκη μπορεί να διεξαχθεί ερήμην του ενδιαφερομένου.


2      Το δικαίωμα αυτό προβλέπεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343.


3      Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών - Δηλώσεις τις οποίες έκαναν ορισμένα κράτη μέλη με την ευκαιρία της έκδοσης της απόφασης-πλαισίου (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).


4      Όπως ορίζεται στα άρθρα 8 και 9 της αποφάσεως 2016/343.


5      Η απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ διακρίνει τις περιπτώσεις υποχρεωτικής μη εκτελέσεως, οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 3, από τις περιπτώσεις προαιρετικής μη εκτελέσεως οι οποίες απαριθμούνται στα άρθρα 4 και 4α.


6      Στην αρχική του μορφή, ο λόγος αυτός προβλεπόταν στο άρθρο 5, σημείο 1. Η διάταξη αυτή καταργήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299 και αντικαταστάθηκε, στην απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ, με το άρθρο 4α.


7      Άρθρο 4α, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της αποφάσεως-πλαισίου για το ΕΕΣ.