Language of document : ECLI:EU:C:2008:189

Sprawa C‑346/06

Dirk Rüffert, działający jako syndyk masy upadłości Objekt und Bauregie GmbH & Co. KG

przeciwko

Land Niedersachsen

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Celle)

Artykuł 49 WE – Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Dyrektywa 96/71/WE – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – Procedury udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane – Ochrona socjalna pracowników

Streszczenie wyroku

1.        Swoboda świadczenia usług – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – Dyrektywa 96/71

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71, art. 3 ust. 1, 8)

2.        Swoboda świadczenia usług – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – Dyrektywa 96/71

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71, art. 3)

3.        Swoboda świadczenia usług – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – Dyrektywa 96/71

(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71)

4.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług

(art. 49 WE; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71, art. 3 ust. 1)

1.        Ustawodawstwo nakładające na instytucję zamawiającą obowiązek udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane tylko takim przedsiębiorstwom, które składając oferty, zobowiążą się pisemnie do wypłaty swoim pracownikom z tytułu wykonanej pracy wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej co najmniej wynagrodzeniu obowiązującemu zgodnie z układem zbiorowym pracy w miejscu realizacji zamówienia, w sytuacji kiedy omawiany układ zbiorowy nie może zostać uznany za powszechnie stosowany, nie ustanawia stawki płacy wedle kryteriów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tiret pierwsze i drugie oraz art. 3 ust. 8 akapit drugi dyrektywy 96/71 dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. W związku z tym tego rodzaju stawka płacy nie może zostać uznana za minimalną stawkę płacy w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) tej dyrektywy, którą państwa członkowskie mają prawo określać zgodnie z tą dyrektywą względem przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich w ramach świadczenia usług poza granicami.

(por. pkt 26, 30, 31)

2.        Wykładni art. 3 ust. 7 dyrektywy 96/71 dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług nie można dokonywać w ten sposób, że zezwala on przyjmującemu państwu członkowskiemu na poddanie świadczenia usług na swoim terytorium obowiązkowi przestrzegania warunków pracy i zatrudnienia wykraczających poza bezwzględnie obowiązujące normy minimalnej ochrony.

W istocie jeśli chodzi o kwestie wymienione w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–g), dyrektywa 96/71 wyraźnie przewiduje stopień ochrony, jakiego przyjmujące państwo członkowskie ma prawo wymagać od przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich na rzecz pracowników delegowanych na terytorium tego przyjmującego państwa członkowskiego. Tym samym z zastrzeżeniem prawa przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich do przystąpienia z własnej woli w przyjmującym państwie członkowskim, w szczególności w ramach zobowiązania podjętego wobec własnego personelu delegowanego, do potencjalnie korzystniejszego układu zbiorowego pracy, poziom ochrony, jaki powinien być gwarantowany pracownikom delegowanym na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, jest ograniczony co do zasady do poziomu określonego w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–g) dyrektywy 96/71, chyba że pracownicy ci już korzystają na podstawie przepisów prawa lub układów zbiorowych w państwie członkowskim pochodzenia z korzystniejszych warunków pracy i zatrudnienia, jeśli chodzi o zagadnienia wymienione w tym przepisie.

(por. pkt 33, 34)

3.        Dane państwo członkowskie nie ma prawa nakładać, na podstawie dyrektywy 96/71, względem przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich, stawki płacy przewidzianej w układzie zbiorowym, który obowiązuje w miejscu realizacji danego zamówienia i który nie jest uznany za powszechnie stosowany nakazując instytucji zamawiającej za pomocą środka o charakterze ustawodawczym udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane tylko takim przedsiębiorstwom, które składając oferty, zobowiążą się pisemnie do wypłaty swoim pracownikom z tytułu wykonanej pracy wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej co najmniej wynagrodzeniu obowiązującemu zgodnie z tym układem zbiorowym.

(por. pkt 35)

4.        Dyrektywa 96/71 dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, interpretowana w świetle art. 49 WE, sprzeciwia się zastosowaniu podjętego przez władze państwa członkowskiego środka o charakterze ustawodawczym, nakładającego na instytucję zamawiającą obowiązek udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane tylko takim przedsiębiorstwom, które składając oferty, zobowiążą się pisemnie do wypłaty swoim pracownikom z tytułu wykonanej pracy wynagrodzenia w wysokości odpowiadającej co najmniej wynagrodzeniu obowiązującemu zgodnie z układem zbiorowym pracy w miejscu realizacji zamówienia, z uwagi na to, że wynagrodzenie to nie jest określone wedle jednego z kryteriów przewidzianych w art. 3 ust. 1 i 8 dyrektywy.

Zobowiązując wykonawców zamówień publicznych na roboty budowlane i w sposób pośredni również ich podwykonawców do przestrzegania minimalnej wysokości wynagrodzenia przewidzianego w takim układzie zbiorowym, tego rodzaju ustawodawstwo może nakładać na usługodawców mających siedziby w innym państwie członkowskim, gdzie minimalne stawki płacy są niższe, dodatkowe ciężary gospodarcze, których skutkiem może być powstrzymanie, utrudnianie lub zmniejszenie atrakcyjności wykonywania przez nich usług w państwie przyjmującym. W związku z tym tego rodzaju środek może stanowić ograniczenie w rozumieniu art. 49 WE.

Tego rodzaju ograniczenie nie może zostać uznane za uzasadnione względami ochrony pracowników, gdyż stawka płacy określonej przez taki układ zbiorowy ma – na mocy omawianych przepisów – zastosowanie jedynie do części sektora budownictwa, ponieważ, po pierwsze, przepisy te mają zastosowanie jedynie do zamówień publicznych, z wyłączeniem zleceń prywatnych, oraz po drugie, wskazany układ zbiorowy nie został uznany za powszechnie stosowany oraz ze względu na to, że brak jest jakiejkolwiek wskazówki pozwalającej na przyjęcie, że ochrona wynikająca z tego rodzaju stawki płacy jest konieczna w przypadku pracownika w dziedzinie budownictwa jedynie wówczas, gdy jest on zatrudniony w ramach wykonywania zamówienia publicznego na roboty budowlane, a nie w przypadku, w którym wykonuje on pracę w ramach zlecenia prywatnego.

Z tych samych względów omawiane ograniczenie nie może zostać uznane za uzasadnione względami zapewnienia ochrony autonomicznego organizowania życia zawodowego przez związki zawodowe.

(por. pkt 36–43; sentencja)