Language of document : ECLI:EU:C:2010:83

Sprawa C‑480/08

Maria Teixeira

przeciwko

London Borough of Lambeth

i

Secretary of State for the Home Department

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division))

Swobodny przepływ osób – Prawo pobytu – Obywatel państwa członkowskiego, który pracował w innym państwie członkowskim i pozostał tam po zaprzestaniu działalności zawodowej – Dziecko odbywające naukę zawodu w przyjmującym państwie członkowskim – Brak własnych środków utrzymania – Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 – Artykuł 12 – Dyrektywa 2004/38/WE

Streszczenie wyroku

1.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo dostępu dzieci pracownika do kształcenia prowadzonego przez przyjmujące państwo członkowskie – Prawo pobytu w celu odbywania nauki w ramach powszechnego systemu kształcenia

(rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 12)

2.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo pobytu członków rodziny – Obywatel państwa członkowskiego, który był zatrudniony w przyjmującym państwie członkowskim – Rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad swoim dzieckiem, które odbywa naukę w tym państwie członkowskim

(rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 10, 12; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/38, art. 7)

3.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo pobytu członków rodziny – Rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad swoim dzieckiem, które odbywa naukę

(rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 12)

4.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo pobytu członków rodziny – Rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad swoim dzieckiem, które odbywa naukę w przyjmującym państwie członkowskim

(rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 12)

5.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo pobytu członków rodziny – Rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad swoim dzieckiem, które odbywa naukę w przyjmującym państwie członkowskim

rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 12)

1.        Dzieci obywatela Unii Europejskiej, które osiedliły się w państwie członkowskim w czasie, gdy ich rodzic korzystał z prawa pobytu jako pracownik migrujący w tym państwie członkowskim, są uprawnione do przebywania w nim, aby uczęszczać na zajęcia w ramach powszechnego systemu kształcenia zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty. Fakt, że rodzice dzieci, o których mowa, rozwiedli się w międzyczasie, i fakt, że rodzic, który korzystał z prawa pobytu jako pracownik migrujący, nie wykonuje już działalności gospodarczej w przyjmującym państwie członkowskim, nie mają żadnego znaczenia w tym względzie.

(por. pkt 37)

2.        Obywatel państwa członkowskiego, który był zatrudniony na terytorium innego państwa członkowskiego, gdzie jego dziecko odbywa naukę, może powoływać się jako rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad tym dzieckiem na prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim na podstawie samego art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, zmienionego rozporządzeniem nr 2434/92, bez konieczności spełniania przesłanek określonych w dyrektywie 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34, 75/35, 90/364, 90/365 i 93/96.

W istocie przyznane w art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 dziecku pracownika migrującego prawo do kontynuowania w możliwie najlepszych warunkach nauki w przyjmującym państwie członkowskim wiąże się nieodzownie z tym, że dziecko to ma prawo do tego, by towarzyszyła mu osoba rzeczywiście sprawująca nad nim pieczę, a zatem aby ta osoba była w stanie mieszkać z tym dzieckiem w tymże państwie członkowskim podczas trwania jego nauki. Omawiany przepis musi być stosowany w sposób autonomiczny w odniesieniu do przepisów prawa Unii regulujących explicite warunki wykonywania prawa pobytu w innym państwie członkowskim. Taka autonomia owego art. 12 w odniesieniu do obecnie uchylonego art. 10 tegoż rozporządzenia nie została podważona przez wejście w życie dyrektywy 2004/38. W tym względzie zgodnie z motywem 3 dyrektywy 2004/38 jej celem jest w szczególności uproszczenie i wzmocnienie prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu wszystkich obywateli Unii. Tymczasem uzależnienie stosowania art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 od spełnienia przesłanek określonych w art. 7 tej dyrektywy skutkowałoby tym, że prawo pobytu dzieci pracowników migrujących w przyjmującym państwie członkowskim mających na celu podjęcie lub odbywanie tam nauki oraz prawo pobytu rodziców, którzy sprawują faktycznie nad nimi pieczę, byłyby podporządkowane przesłankom bardziej rygorystycznym niż przesłanki, które miałyby do nich zastosowanie przed wejściem w życie wspomnianej dyrektywy.

(por. pkt 39, 53, 54, 60, 61; pkt 1 sentencji)

3.        Prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, z którego korzysta rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad dzieckiem wykonującym prawo do odbywania nauki zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, zmienionego rozporządzeniem nr 2434/92, nie jest uzależnione od przesłanki, zgodnie z którą rodzic ten powinien posiadać wystarczające zasoby, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej tego państwa członkowskiego w okresie pobytu, oraz być objęty pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w tym państwie.

W istocie przy uwzględnieniu kontekstu i celów, do których dąży rozporządzenie nr 1612/68, a zwłaszcza jego art. 12, przepis ten nie może być interpretowany zawężająco i nie może on zostać pozbawiony skuteczności.

(por. pkt 67, 70; pkt 2 sentencji)

4.        Prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, z którego korzysta rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad dzieckiem pracownika migrującego, gdy dziecko to odbywa naukę w tym państwie członkowskim, nie jest uzależnione od przesłanki, zgodnie z którą jedno z rodziców dziecka w chwili rozpoczęcia przez nie nauki powinno było wykonywać działalność zawodową jako pracownik migrujący we wspomnianym państwie członkowskim.

W istocie prawo dostępu dziecka do kształcenia na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, zmienionego rozporządzeniem nr 2434/92, nie zależy od zachowania statusu pracownika migrującego przez danego rodzica. Dzieci byłych pracowników migrujących mogą zatem powołać się na prawa wynikające z tego art. 12 na tej samej podstawie co obywatele Unii, którzy mają status pracowników migrujących. W tym względzie wystarczy, by dziecko, które odbywa naukę w przyjmującym państwie członkowskim, osiedliło się w nim w czasie, gdy jedno z jego rodziców korzysta z prawa pobytu jako pracownik migrujący. Prawo dziecka do przebywania w tym państwie w celu odbywania tam nauki zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 i w konsekwencji prawo pobytu rodzica sprawującego faktycznie nad nim pieczę nie mogą zatem być uzależnione od przesłanki, zgodnie z którą jedno z rodziców dziecka w chwili rozpoczęcia przez nie nauki powinno było wykonywać działalność zawodową jako pracownik migrujący w przyjmującym państwie członkowskim.

(por. pkt 73–75; pkt 3 sentencji)

5.        Prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, z którego korzysta rodzic sprawujący faktycznie pieczę nad dzieckiem pracownika migrującego, gdy dziecko to odbywa naukę w tym państwie członkowskim, wygasa w chwili osiągnięcia pełnoletności przez to dziecko, chyba że dziecko nadal wymaga obecności i pieczy tego rodzica, aby móc kontynuować i ukończyć naukę.

W istocie po pierwsze, należy zauważyć, że osiągnięcie pełnoletności nie ma bezpośredniego wpływu na prawa przyznane dziecku w art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, zmienionego rozporządzeniem nr 2434/92. Przy uwzględnieniu ich przedmiotu i celu zarówno prawo dostępu do kształcenia przewidziane we wspomnianym art. 12, jak i związane z tym prawo pobytu dziecka trwają do chwili ukończenia przez nie nauki.

Po drugie, nawet jeśli uważa się, że dziecko, które osiągnęło pełnoletność, jest co do zasady w stanie się utrzymywać, prawo pobytu rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem, które korzysta z prawa do odbywania nauki w przyjmującym państwie członkowskim, może jednakże się przedłużyć po osiągnięciu tego wieku, gdy dziecko nadal wymaga obecności i pieczy tego rodzica, aby móc kontynuować i ukończyć naukę. Do sądu krajowego należy ocena, czy tak jest rzeczywiście w sprawie przed nim się toczącej.

(por. pkt 78, 79, 86, 87; pkt 4 sentencji)