Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑148/13 έως C‑150/13

A κ.λπ.

κατά

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

[αιτήσεις του Raad van State (Κάτω Χώρες)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή — Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης — Οδηγία 2004/83/ΕΚ — Ελάχιστες απαιτήσεις για τη χορήγηση του καθεστώτος του πρόσφυγα ή του καθεστώτος επικουρικής προστασίας — Άρθρο 4 — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Προϋποθέσεις εκτιμήσεως — Αποδοχή ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων — Έκταση των εξουσιών των αρμόδιων εθνικών αρχών — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Διαφορές μεταξύ, αφενός, των περιορισμών που αφορούν την αξιολόγηση των δηλώσεων και των εγγράφων ή λοιπών αποδείξεων σχετικά με τον προβαλλόμενο γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο και, αφετέρου, των περιορισμών που εφαρμόζονται στην εξακρίβωση των ίδιων στοιχείων σχετικά με λοιπούς λόγους διώξεως — Οδηγία 2005/85/ΕΚ — Ελάχιστες προδιαγραφές για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος του πρόσφυγα στα κράτη μέλη — Άρθρο 13 — Προϋποθέσεις της προσωπικής συνεντεύξεως — Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Άρθρο 1 — Ανθρώπινη αξιοπρέπεια — Άρθρο 7 — Σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής»

Περίληψη — Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως)
της 2ας Δεκεμβρίου 2014

1.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση — Πολιτική ασύλου — Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας — Οδηγία 2004/83 — Διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα — Οδηγία 2005/85 — Διαδικασία εξετάσεως αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Υποχρέωση να θεωρείται ο γενετήσιος προσανατολισμός ως αποδειχθέν πραγματικό περιστατικό αποκλειστικά και μόνο βάσει των δηλώσεων του αιτούντος — Δεν υφίσταται — Η εκτίμηση των δηλώσεων και των αποδεικτικών στοιχείων πρέπει να είναι σύμφωνη με τις οδηγίες 2004/83 και 2005/85 καθώς και με τα άρθρα 1 και 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 1 και 7· οδηγίες του Συμβουλίου 2004/83, άρθρο 4 § 3, και 2005/85)

2.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση — Πολιτική ασύλου — Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας — Οδηγία 2004/83 — Διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα — Οδηγία 2005/85 — Διαδικασία εξετάσεως αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Εκτίμηση μέσω υποβολής ερωτήσεων βασιζόμενων αποκλειστικά και μόνο σε στερεοτυπικές αντιλήψεις για τους ομοφυλόφιλους — Δεν επιτρέπεται

(Οδηγίες του Συμβουλίου 2004/83, άρθρο 4 § 3, και 2005/85, άρθρο 13 § 3, στοιχείο a΄)

3.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση — Πολιτική ασύλου — Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας — Οδηγία 2004/83 — Διαδικασία εξετάσεως αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Εκτίμηση μέσω υποβολής διερευνητικών ερωτήσεων σχετικά με τις σεξουαλικές πρακτικές του αιτούντος — Προσβολή του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής — Δεν επιτρέπεται

(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 7· οδηγία 2004/83 του Συμβουλίου, άρθρο 4)

4.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση — Πολιτική ασύλου — Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας — Οδηγία 2004/83 — Διαδικασία εξετάσεως αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Αποδοχή αποδεικτικών στοιχείων όπως είναι η εκ μέρους του αιτούντος τέλεση ομοφυλοφιλικών πράξεων, η υποβολή του σε «τεστ» προκειμένου να αποδείξει την ομοφυλοφιλία του ή η εκ μέρους του προσκόμιση βιντεοσκοπημένων λήψεων τέτοιων πράξεων — Προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας — Δεν επιτρέπεται

(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 1· οδηγία 2004/83 του Συμβουλίου, άρθρο 4)

5.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση — Πολιτική ασύλου — Καθεστώς πρόσφυγα ή καθεστώς επικουρικής προστασίας — Οδηγία 2004/83 — Διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα — Οδηγία 2005/85 — Διαδικασία εξετάσεως αιτήσεως παροχής διεθνούς προστασίας — Αξιολόγηση των γεγονότων και περιστάσεων — Φόβος διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού — Δυνατότητα της αρμόδιας εθνικής αρχής να συναγάγει την αναξιοπιστία των δηλώσεων του αιτούντος αποκλειστικά και μόνο διότι ο τελευταίος αποκάλυψε καθυστερημένα την ομοφυλοφιλία του — Δεν επιτρέπεται

(Οδηγίες του Συμβουλίου 2004/83, άρθρο 4 § 3, και 2005/85, άρθρο 13 § 3, στοιχείο a΄)

1.        Οι αρμόδιες αρχές που είναι υπεύθυνες για την εξέταση αιτήσεως ασύλου στηριζόμενης σε φόβο διώξεως λόγω του γενετήσιου προσανατολισμού του αιτούντος άσυλο δεν υποχρεούνται να θεωρήσουν τον προβαλλόμενο γενετήσιο προσανατολισμό ως πραγματικό γεγονός που έχει αποδειχθεί αποκλειστικά και μόνον βάσει των δηλώσεων του ενδιαφερόμενου αιτούντος. Οι οικείες δηλώσεις δεν μπορούν, λαμβανομένου υπόψη του ιδιαίτερου πλαισίου στο οποίο εντάσσονται οι αιτήσεις ασύλου, παρά να συνιστούν απλώς το σημείο αφετηρίας της διαδικασίας εξετάσεως των κρίσιμων γεγονότων και περιστάσεων την οποία προβλέπει το άρθρο 4 της οδηγίας 2004/83, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους.

Συγκεκριμένα, μολονότι απόκειται στον ίδιο τον αιτούντα να προσδιορίσει τον γενετήσιο προσανατολισμό του, ο οποίος αποτελεί στοιχείο που εμπίπτει στην προσωπική του σφαίρα, εντούτοις, οι αιτήσεις για τη χορήγηση ασύλου οι οποίες αιτιολογούνται από φόβο διώξεως λόγω του προσανατολισμού αυτού, όπως ακριβώς και οι αιτήσεις οι στηριζόμενες σε άλλους λόγους διώξεως, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαδικασίας αξιολογήσεως όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας.

Ωστόσο, οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι αρμόδιες αρχές προβαίνουν στην αξιολόγηση των δηλώσεων και των εγγράφων ή άλλων αποδείξεων που προσκομίζονται προς στήριξη τέτοιων αιτήσεων πρέπει να είναι σύμφωνες τόσο με τις διατάξεις της οδηγίας 2004/83 και της οδηγίας 2005/85, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα, όσο και, όπως προκύπτει, αντιστοίχως, από τις αιτιολογικές σκέψεις 10 και 8 των οδηγιών αυτών, με τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνει ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα οποία περιλαμβάνονται το δικαίωμα σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που προβλέπεται στο άρθρο 1 του Χάρτη, καθώς και το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής που προβλέπεται στο άρθρο 7 του Χάρτη αυτού.

(βλ. σκέψεις 49, 52, 53)

2.        Το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 2004/83, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους, και το άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2005/85, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε πρακτική κατά την οποία οι αρμόδιες εθνικές αρχές, οι ενέργειες των οποίων υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο, στο πλαίσιο εκτιμήσεως των γεγονότων και περιστάσεων που αφορούν τον γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο η αίτηση του οποίου στηρίζεται σε φόβο διώξεως λόγω του προσανατολισμού του αυτού, προβαίνουν στην αξιολόγηση των δηλώσεων και των εγγράφων ή άλλων αποδείξεων που προσκομίζονται προς στήριξη τέτοιων αιτήσεων μέσω υποβολής ερωτήσεων βασιζόμενων αποκλειστικά και μόνο σε στερεοτυπικές αντιλήψεις για τους ομοφυλόφιλους.

Μολονότι η υποβολή ερωτήσεων που αφορούν στερεοτυπικές αντιλήψεις ενδέχεται να συνιστά χρήσιμο στοιχείο στη διάθεση των αρμόδιων αρχών προκειμένου να προβούν στη σχετική αξιολόγηση, η εκτίμηση των αιτήσεων για την παροχή του καθεστώτος πρόσφυγα η οποία στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο σε στερεοτυπικές αντιλήψεις συνδεόμενες με τους ομοφυλόφιλους δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των ανωτέρω διατάξεων, στο μέτρο που δεν παρέχει στις εν λόγω αρχές τη δυνατότητα να λάβουν υπόψη την ατομική κατάσταση του οικείου αιτούντος άσυλο. Επομένως, η αδυναμία ενός αιτούντος άσυλο να απαντήσει σε τέτοιου είδους ερωτήσεις δεν μπορεί να συνιστά αφ’ εαυτής επαρκή λόγο για να συναχθεί η αναξιοπιστία του αιτούντος.

(βλ. σκέψεις 62-63, 72 και διατακτ.)

3.        Το άρθρο 4 της οδηγίας 2004/83, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε πρακτική κατά την οποία οι αρμόδιες εθνικές αρχές, στο πλαίσιο εκτιμήσεως των γεγονότων και περιστάσεων που αφορούν τον γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο η αίτηση του οποίου στηρίζεται σε φόβο διώξεως λόγω του προσανατολισμού του αυτού, προβαίνουν σε υποβολή διερευνητικών ερωτήσεων σχετικά με τις σεξουαλικές πρακτικές του αιτούντος.

Συγκεκριμένα, μολονότι οι εθνικές αρχές βασίμως προβαίνουν, κατά περίπτωση, σε υποβολή ερωτήσεων προκειμένου να εκτιμήσουν τα γεγονότα και τις περιστάσεις σχετικά με τον προβαλλόμενο γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο, εντούτοις οι ερωτήσεις που αφορούν τις λεπτομέρειες των σεξουαλικών πρακτικών του οικείου αιτούντος άσυλο προσβάλλουν τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνει ο Χάρτης και, ειδικότερα, το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής που προβλέπει το άρθρο του 7.

(βλ. σκέψεις 64, 72 και διατακτ.)

4.        Το άρθρο 4 της οδηγίας 2004/83, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε πρακτική κατά την οποία οι αρμόδιες εθνικές αρχές, στο πλαίσιο εκτιμήσεως των γεγονότων και περιστάσεων που αφορούν τον γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο η αίτηση του οποίου στηρίζεται σε φόβο διώξεως λόγω του προσανατολισμού του αυτού, κρίνουν παραδεκτά αποδεικτικά στοιχεία όπως είναι η τέλεση ομοφυλοφιλικών πράξεων από τον αιτούντα άσυλο, η υποβολή του σε «τεστ» προκειμένου να αποδείξει την ομοφυλοφιλία του ή ακόμα οι εκ μέρους του προσκομιζόμενες βιντεοσκοπημένες λήψεις τέτοιων πράξεων.

Συγκεκριμένα, πλην του γεγονότος ότι τα εν λόγω στοιχεία δεν έχουν κατ’ ανάγκη αποδεικτική αξία, ενδέχεται περαιτέρω να συνεπάγονται και προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο σεβασμός της οποίας κατοχυρώνεται από το άρθρο 1 του Χάρτη.

(βλ.σκέψεις 65, 72 και διατακτ.)

5.        Το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 2004/83, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους, και το άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2005/85, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε πρακτική κατά την οποία οι αρμόδιες εθνικές αρχές, στο πλαίσιο εκτιμήσεως των γεγονότων και περιστάσεων που αφορούν τον γενετήσιο προσανατολισμό του αιτούντος άσυλο η αίτηση του οποίου στηρίζεται σε φόβο διώξεως λόγω του προσανατολισμού του αυτού, κρίνουν αναξιόπιστες τις δηλώσεις του αιτούντος άσυλο στηριζόμενες αποκλειστικά και μόνο στον λόγο ότι ο αιτών δεν επικαλέστηκε τον προβαλλόμενο γενετήσιο προσανατολισμό του την πρώτη φορά που του δόθηκε η ευκαιρία να εκθέσει τους λόγους διώξεώς του.

Από τις διατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/83 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να κρίνουν ότι εναπόκειται στον αιτούντα να υποβάλει το «συντομότερο δυνατόν» όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για την τεκμηρίωση της αιτήσεώς του για την παροχή διεθνούς προστασίας. Παρά ταύτα, λαμβανομένου υπόψη του ευαίσθητου χαρακτήρα των ζητημάτων που αφορούν την προσωπική σφαίρα ενός προσώπου και, ειδικότερα, τη σεξουαλικότητά του, δεν μπορεί να κριθεί αναξιόπιστη η δήλωση του προσώπου αυτού σχετικά με τον γενετήσιο προσανατολισμό του αποκλειστικά και μόνο λόγω του γεγονότος ότι, εξαιτίας της διστακτικότητάς του να αποκαλύψει προσωπικές πτυχές της ζωής του, δεν δήλωσε εξαρχής την ομοφυλοφιλία του.

(βλ. σκέψεις 68, 69, 72 και διατακτ.)