Arrest van het Hof (Grote kamer) van 5 juni 2018

Relu Adrian Coman e.a. tegen Inspectoratul General pentru Imigrări en Ministerul Afacerilor Interne

Verzoek van de Curte Constituţională a României om een prejudiciële beslissing

Prejudiciële verwijzing – Burgerschap van de Unie – Artikel 21 VWEU – Recht van de burgers van de Unie op vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten – Richtlijn 2004/38/EG – Artikel 3 – Begunstigden – Familieleden van de burger van de Unie – Artikel 2, punt 2, onder a) – Begrip ,echtgenoot’ – Huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht – Artikel 7 – Verblijfsrecht voor meer dan drie maanden – Grondrechten

Zaak C-673/16


Bovenste deel van de pagina Stukken van de zaak
Document Datum Naam van de partijen Onderwerp Curia EUR-Lex
Arrest (PB)
13/07/2018 Coman e.a.
Arrest
ECLI:EU:C:2018:385
05/06/2018 Coman e.a.
Tekst EUR-Lex Tekst EUR-Lex in twee talen
Arrest (Samenvatting)
ECLI:EU:C:2018:385
05/06/2018 Coman e.a.
Conclusie
ECLI:EU:C:2018:2
11/01/2018 Coman e.a.
Tekst EUR-Lex Tekst EUR-Lex in twee talen
Verzoek (PB)
17/03/2017 Coman e.a.
Zie pdf-documenten
Bovenste deel van de pagina Juridische analyse van de beslissing of van de zaak

Jurisprudentie

gepubliceerd in de digitale Jurisprudentie (Algemene Jurisprudentie)

Onderwerp

Informatie niet beschikbaar

Systematisch overzicht

1.
1 De rechtsorde van de Europese Unie
  1.09 Non-discriminatie en burgerschap van de Unie
    1.09.03 Recht van toegang en verblijf
      1.09.03.01 Wijze van uitoefening van het recht van toegang en verblijf
1 De rechtsorde van de Europese Unie
  1.09 Non-discriminatie en burgerschap van de Unie
    1.09.03 Recht van toegang en verblijf
      1.09.03.01 Wijze van uitoefening van het recht van toegang en verblijf
1 De rechtsorde van de Europese Unie
  1.09 Non-discriminatie en burgerschap van de Unie
    1.09.03 Recht van toegang en verblijf
      1.09.03.01 Wijze van uitoefening van het recht van toegang en verblijf


Citaten uit rechtspraak of uit regelgeving

Rechtsoverwegingen waarin wordt geciteerd

  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 7 : punten 17, 48, 49
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 9 : punt 17
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 21 : punt 17
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 45 : punt 17
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 52 -P3 : punt 49
  • VWEU, artikel 20 -P1 : punt 29
  • VWEU, artikel 21 : punt 42
  • VWEU, artikel 21 -P1 : punten 18, 23, 24, 28, 31, 40, 51 - 53, 56
  • VEU, artikel 4 -P2 : punten 42, 43
  • Richtlijn 2004/38 : punten 16, 18, 20 - 25, 35, 39, 53, 54
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2 : punt 19
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LA : punten 1, 4, 17, 33, 36, 48
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LB : punten 4, 36
  • Richtlijn 2004/38 -A03 : punt 5
  • Richtlijn 2004/38 -A03P1 : punten 1, 17, 19
  • Richtlijn 2004/38 -A03P2LA : punten 1, 17
  • Richtlijn 2004/38 -A03P2LB : punten 1, 17
  • Richtlijn 2004/38 -A07 : punten 6, 56
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1 : punten 26, 28, 51
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LA : punt 55
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LB : punt 55
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LC : punt 55
  • Richtlijn 2004/38 -A07P2 : punten 1, 17, 55
  • Richtlijn 2004/38 -C31 : punt 3
  • Hof van Justitie - Arrest C-370/90 -N21 : punt 32
  • Hof van Justitie - Arrest C-370/90 -N23 : punt 32
  • Hof van Justitie - Arrest C-184/99 -N31 : punt 30
  • Hof van Justitie - Arrest C-148/02 -N25 : punten 37, 38
  • Hof van Justitie - Arrest C-11/06 -N22 : punt 31
  • Hof van Justitie - Arrest C-267/06 -N59 : punt 37
  • Hof van Justitie - Arrest C-353/06 -N16 : punten 37, 38
  • Hof van Justitie - Arrest C-353/06 -N29 : punt 41
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N67 : punt 39
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N84 : punt 39
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N98 : punt 34
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N99 : punt 34
  • Hof van Justitie - Arrest C-34/09 -N41 : punt 30
  • Hof van Justitie - Arrest C-523/11 -N23 : punt 31
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N35 : punt 18
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N37 : punt 20
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N50 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N54 : punt 24
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N61 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-202/13 -N31 : punt 18
  • Hof van Justitie - Arrest C-202/13 -N32 : punt 39
  • Hof van Justitie - Arrest C-359/13 -N34 : punt 41
  • Hof van Justitie - Arrest C-438/14 -N29 : punt 30
  • Hof van Justitie - Arrest C-438/14 -N32 : punt 38
  • Hof van Justitie - Arrest C-438/14 -N48 : punt 41
  • Hof van Justitie - Arrest C-438/14 -N67 : punt 44
  • Hof van Justitie - Arrest C-438/14 -N73 : punt 43
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N48 : punt 22
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N53 : punt 20
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N54 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N55 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-443/15 -N59 : punt 37
  • Hof van Justitie - Conclusie C-673/16 : punt 39
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N28 : punt 22
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N31 : punt 18
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N33 : punt 20
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N46 : punt 23
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N51 : punt 31
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N52 : punt 32
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N61 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N66 : punt 47
  • Hof van Justitie - Arrest C-193/16 -N18 : punt 44

Dictum

  • legt uit : VWEU, artikel 21 -P1
  • legt uit : Richtlijn 2004/38 -A07P1

Conclusie

  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 7 : punten 3, 19, 30, 50, 58 - 60, 67, 80, 81, 92, 98, 99
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 9 : punten 4, 19, 30, 59, 81
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 21 : punten 19, 30, 59, 81, 98
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 21 -P1 : punt 5
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 45 : punten 19, 30, 59, 70, 81
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 52 -P3 : punten 50, 60
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007), artikel 52 -P7 : punten 50, 60
  • VWEU, artikel 21 : punt 6
  • VWEU, artikel 21 -P1 : punten 24, 69, 86, 100
  • VEU, artikel 4 -P2 : punt 40
  • VEU, artikel 4 -P3 : punt 40
  • Verordening 1612/68 : punten 24, 48
  • Richtlijn 2003/109 : punt 38
  • Richtlijn 2004/38 : punten 2, 18, 23, 24, 38, 41, 42, 51, 66 - 69, 72 - 74, 85 - 87, 90
  • Richtlijn 2004/38 -A02 : punt 8
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2 : punten 45, 79
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LA : punten 1, 19, 30 - 33, 43, 44, 48, 49, 53, 54, 59, 76, 77, 80, 89, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LB : punten 33, 47, 50
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LC : punt 46
  • Richtlijn 2004/38 -A02PT2LD : punt 46
  • Richtlijn 2004/38 -A03 : punt 9
  • Richtlijn 2004/38 -A03P1 : punten 1, 19, 22, 48, 81, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A03P2 : punten 83, 93, 94, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A03P2LA : punten 1, 19, 91
  • Richtlijn 2004/38 -A03P2LB : punten 1, 19, 45, 46, 47, 79, 91
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1 : punten 10, 19
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LA : punten 82, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LB : punten 82, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A07P1LC : punten 82, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A07P2 : punten 1, 10, 19, 81, 82, 88, 100
  • Richtlijn 2004/38 -A16P1SNT1 : punt 35
  • Richtlijn 2004/38 -C1 : punt 70
  • Richtlijn 2004/38 -C2 : punten 7, 70
  • Richtlijn 2004/38 -C5 : punten 7, 71
  • Richtlijn 2004/38 -C6 : punt 7
  • Richtlijn 2004/38 -C31 : punten 7, 59, 75
  • Handvest van de grondrechten van de EU (2007) - Toelichtingen : punten 59, 60
  • Commissie - Document COM (wetgevingsontwerp) - 52001PC0257 -A02PT2LA : punt 51
  • Commissie - Document COM (wetgevingsontwerp) - 52003PC0199 : punt 51
  • Raad - Gemeenschappelijk standpunt - 52004AG0006 : punt 51
  • Hof van Justitie - Arrest C-283/81 -N20 : punt 56
  • Hof van Justitie - Arrest C-59/85 -N15 : punt 48
  • Hof van Justitie - Arrest C-370/90 -N19 : punt 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-370/90 -N20 : punt 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-370/90 -N23 : punten 25, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-279/93 -N21 : punt 37
  • Hof van Justitie - Conclusie C-13/94 -N9 : punt 56
  • Hof van Justitie - Arrest C-348/96 -N17 : punt 37
  • Hof van Justitie - Conclusie C-413/99 -N20 : punt 56
  • Hof van Justitie - Arrest C-122/99 -N34 : punten 51, 57
  • Hof van Justitie - Arrest C-413/99 -N74 : punt 73
  • Hof van Justitie - Arrest C-60/00 -N38 : punten 25, 71, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-60/00 -N39 : punten 25, 71
  • Hof van Justitie - Arrest C-148/02 -N25 : punt 37
  • Hof van Justitie - Arrest C-291/05 -N35 : punten 25, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-291/05 -N36 : punten 25, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-291/05 -N39 : punt 24
  • Hof van Justitie - Arrest C-291/05 -N43 : punt 73
  • Hof van Justitie - Arrest C-291/05 -N45 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-267/06 -N59 : punten 36, 37
  • Hof van Justitie - Conclusie C-147/08 -N175 : punt 65
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 : punt 48
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N62 : punt 71
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N64 : punt 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N82 : punt 69
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N84 : punt 73
  • Hof van Justitie - Arrest C-127/08 -N90 : punt 27
  • Hof van Justitie - Arrest C-147/08 -N38 : punt 36
  • Hof van Justitie - Arrest C-424/10 -N31 : punt 35
  • Hof van Justitie - Arrest C-424/10 -N32 : punt 35
  • Hof van Justitie - Arrest C-424/10 -N33 : punt 35
  • Hof van Justitie - Arrest C-424/10 -N34 : punt 35
  • Hof van Justitie - Conclusie C-83/11 -N39 : punt 35
  • Hof van Justitie - Arrest C-40/11 -N70 : punten 25, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-40/11 -N72 : punt 38
  • Hof van Justitie - Arrest C-83/11 -N19 : punt 84
  • Hof van Justitie - Arrest C-83/11 -N21 : punt 94
  • Hof van Justitie - Arrest C-83/11 -N22 : punt 95
  • Hof van Justitie - Arrest C-83/11 -N24 : punt 96
  • Hof van Justitie - Arrest C-83/11 -N26 : punten 95, 96
  • Hof van Justitie - Conclusie C-423/12 -N29 : punt 35
  • Hof van Justitie - Arrest C-267/12 -N26 : punt 36
  • Hof van Justitie - Arrest C-423/12 -N23 : punt 73
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 : punt 28
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N35 : punt 69
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N37 : punten 23, 85
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N46 : punten 25, 72
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N50 : punten 24, 86
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N51 : punt 25
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N54 : punt 26
  • Hof van Justitie - Arrest C-456/12 -N61 : punten 24, 86, 87
  • Hof van Justitie - Conclusie C-202/13 -N63 : punt 56
  • Hof van Justitie - Conclusie C-270/13 -N52 : punt 56
  • Hof van Justitie - Arrest C-202/13 -N31 : punt 69
  • Hof van Justitie - Arrest C-202/13 -N32 : punt 73
  • Hof van Justitie - Arrest C-202/13 -N33 : punt 71
  • Hof van Justitie - Arrest C-67/14 -N61 : punt 76
  • Hof van Justitie - Arrest C-299/14 -N49 : punt 76
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N53 : punten 23, 85
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N54 : punten 24, 86
  • Hof van Justitie - Arrest C-133/15 -N55 : punten 24, 86
  • Hof van Justitie - Arrest C-135/15 -N28 : punt 34
  • Hof van Justitie - Arrest C-443/15 -N58 : punten 36, 37
  • Hof van Justitie - Arrest C-443/15 -N59 : punten 38, 59
  • Hof van Justitie - Arrest C-617/15 -N22 : punt 34
  • Hof van Justitie - Arrest C-24/16 -N70 : punt 34
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N31 : punten 69, 71
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N33 : punten 23, 85
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N46 : punten 24, 86
  • Hof van Justitie - Arrest C-165/16 -N61 : punten 24, 86


Datums

Datum van neerlegging van het stuk dat het geding inleidt

  • 30/12/2016

Datum van de conclusie

  • 11/01/2018

Datum van de terechtzitting

Informatie niet beschikbaar

Datum van de uitspraak

05/06/2018


Verwijzingen

Bekendmaking in het Publicatieblad

Arrest: PB C 268 van 30.07.2018, blz.7

Verzoek: PB C 104 van 03.04.2017, blz.29

Naam van de partijen

Coman e.a.

Rechtsgeleerde noten

  1. Gyeney, Laura: Sensitive Issues before the European Court of Justice - The Right of Residence of Third Country Spouses Who Became Victims of Domestic Violence, as Well as Same-Sex Spouses in the Scope of Application of the Free Movement Directive (Legal Analysis of the NA and Coman Cases), Hungarian Yearbook of International Law and European Law 2017 p.211-256 (EN)
  2. Dutta, Anatol: Art. 7 I Richtlinie 2004/38/EG: Aufenthaltsrecht gleichgeschlechtlicher Ehepartner, Zeitschrift für das gesamte Familienrecht 2018 Heft 14 p.1067-1068 (DE)
  3. Weber, Nana: Pravica istospolnega zakonca do prebivanja, Pravna praksa 2018 nº 26 p.32-33 (SL)
  4. Jessurun d’Oliveira, Ulli: NJB 2018/1426, Het Europese Hof omarmt eindelijk het huwelijk van mensen met hetzelfde geslacht - Een stap in de goede richting, Nederlands juristenblad 2018 p.2060-2064 (NL)
  5. Rýdlová, Hana: K výkladu pojmu manžel nebo manželka, Bulletin advokacie 2018 nº 3 p.57 (CS)
  6. Faraguna, Pietro: L'amore vince (e l'identità nazionale perde?): il caso Coman alla Corte di giustizia, Quaderni costituzionali 2018 p.711-715 (IT)
  7. Croon-Gestefeld, Johanna: Die Ehe für alle im EU-Freizügigkeitsrecht, Das Standesamt 2018 p.297-301 (DE)
  8. AERTGEERTS, Pieter: Echtgenoten van hetzelfde geslacht onder Unierecht : ook "echtgenoot" onder het recht van vrij verkeer, Tijdschrift voor bestuurswetenschappen en publiekrecht 2018 n°8 p.495-496 (NL)
  9. Sumner, Ian: Groundbreaking decision or a tiny tremor? - The Court of Justice decision in Coman, Nederlands internationaal privaatrecht 2018 nº 469-471 (EN)
  10. Chaltiel, Florence: Citoyenneté et non-discrimination, Petites affiches. La Loi / Le Quotidien juridique 2018 nº 233 p.4-15 (FR)
  11. Bribosia, Emmanuelle ; Rorive, Isabelle: L'arrêt Coman : quand la Cour de justice contribue à la reconnaissance du mariage homosexuel, Journal de droit européen 2018 nº 253 p.344-347 (FR)
  12. Hageanu, Codruța: Articolul 277 din Codul civil român, încotro?, Revista română de drept privat 2018 p.151-154 (RO)
  13. Nuică, Cristian: Lupta în fața instanței Uniunii Europene pentru drepturile cuplurilor de același sex. Cauza C-673/16, Coman (I), Noua Revistă de Drepturile omului 2018 Vol. 14 nº 2 p.45-84 (RO)
  14. Szczerba-Zawada, Aleksandra: Pochodne prawo pobytu współmałżonka obywatela Unii Europejskiej tej samej płci – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 5.06.2018 r., C-673/16, Relu Adrian Coman i in. przeciwko Inspectoratul General pentru Imigrări i Ministerul Afacerilor Interne, Europejski Przegląd Sądowy 2018 Vol. 11 p.41-47 (PL)
  15. Caiola, Antonio: Une acception large de la notion de "conjoint" pour garantir la liberté de séjour des citoyens européens, Revue des affaires européennes 2018 p.335-344 (FR)
  16. Chiaretto, Elisa: Libera circolazione dei coniugi dello stesso sesso nell'Unione europea, La nuova giurisprudenza civile commentata 2018 N°12 p.1759-1765 (IT)
  17. Zappalà, Loredana: Nozione di "coniuge" sans phrase: la tutela dei diritti fondamentali delle same sex families, Rivista italiana di diritto del lavoro 2018 4 p.953-961 (IT)
  18. Jánošíková, Martina: Manželstvá osôb rovnakého pohlavia a vol'ný pohyb občanov Unie, Bulletin slovenskej advokácie 2018 n° 7-8 p.31-33 (SK)
  19. Kessler, Guillaume: La consécration par la CJUE du droit de séjour du conjoint de même sexe du citoyen européen: un pas supplémentaire vers la libre circulation des situations familiales au sein de l'Union européenne?, Journal du droit international 2019 p.27-47 (FR)
  20. Cannoot, Pieter ; Lievens, Johan: NOOT - Zo zijn we niet getrouwd?, Rechtskundig weekblad 2019-19 Vol. 82, n°26 p.1023-1026 (NL)
  21. Carlier, Jean-Yves: Vers un ordre public européen des droits fondamentaux – L’exemple de la reconnaissance des mariages de personnes de même sexe dans l’arrêt Coman, Revue trimestrielle des droits de l'homme 2019 N°117 p.203-227 (FR)
  22. Carlier, Jean-Yves ; Renaudière, Géraldine: Libre circulation des personnes dans l'Union européenne, Journal de droit européen 2019 p.166-175 (FR)
  23. Kroeze, H.H.C. ; Safradin, B.: Een overwinning voor vrijverkeersrechten van regenboogfamilies in Europa: het langverwachte Coman-Arrest, Nederlands tijdschrift voor Europees recht 2019 p.51-59 (NL)
  24. Spalding, Amanda: Where next after Coman ?, European Journal of Migration and Law 2019 Vol.21 N°1 p.117-139 (EN)
  25. Rijpma, Jorrit J.: You Gotta Let love Move, European Constitutional Law Review 2019 Vol.15 Issue 2 p.324-339 (EN)
  26. Carlier, Jean-Yves: Vers un ordre public européen des droits fondamentaux, Revue trimestrielle des droits de l'homme 2019 N°117 p.203-227 (FR)
  27. Wall, Fabian: Die "Anerkennung" von Statusverhältnissen in der EU - Auswirkungen des Urteils EuGH 5.6.2018 - Rs. C-673/16 "Coman" auf die standesamtliche Praxis, Das Standesamt 2019 N°8 p.225-238 (DE)
  28. Attila, Verga: A román Alkotmánybíróság döntése és különvélemények a "házastársfo(r)galom" értékelésével és értelmezésével kapcsolatban avagy "egy családi fotó" elmosódott részeletei, Alkotmánybírósági Szemle 2019 nº 1 p.2-9 (HU)
  29. Tryfonidou, Alina: The ECJ Recognises the Right of Same-Sex Spouses to Move Freely Between EU Member States: The Coman ruling, European Law Review 2019 Vol.44 N°5 p.663-679 (EN)
  30. Werner, Jan Lukas: Das Coman-Urteil des EuGH - Art.21 Abs. 1 AEUV als Grundlage eines ordre public européen, Zeitschrift für europäisches Privatrecht 2019 p.802-821 (DE)
  31. Coutron, Laurent: Chronique de jurisprudence de la Cour de justice de l'Union européenne (2018), Revue du droit public et de la science politique en France et à l'étranger 2019 N°5 p.1417-1434 (FR)



Analytische gegevens betreffende de procedure

Herkomst van de prejudiciële vraag

Curtea Constituţională - Roemenië

Onderwerp

  • Burgerschap van de Unie
  • Fundamentele rechten
  • - Handvest van de grondrechten
  • Vrijheid van vestiging
  • Beginselen, doelstellingen en taken genoemd in de Verdragen

Betrokken bepalingen van nationaal recht

Informatie niet beschikbaar

Betrokken bepalingen van internationaal recht

Convention européenne de sauvegarde des Droits de l'Homme et des Libertés fondamentales (04/11/1950), Articles 8 et 14

Procedure en resultaat

  • Prejudiciële verwijzing
  • Prejudiciële verwijzing : afdoening zonder beslissing

Rechtsprekende formatie

grande chambre (Cour)

Rechter-rapporteur

Ilešič

Advocaat-generaal

Wathelet

Procestaal/Procestalen

  • Roemeens

Taal/Talen van de conclusie

  • Frans