Language of document : ECLI:EU:C:2018:378

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

SZPUNAR

ippreżentati fil‑31 ta’ Mejju 2018 (1)

Kawża C105/17

Komisia za zashtita na potrebitelite

vs

Evelina Kamenova

fil-preżenza ta’

Okrazhna prokuratura – Varna

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur – Bejgħ online – Kunċett ta’ ‘kummerċjant’”






I.      Introduzzjoni

1.        It-tfittxija ta’ oġġetti u ta’ servizzi fuq l-internet hija parti mill-ħajja tagħna ta’ kuljum u, minn issa ’l quddiem, bla dubju anki mill-kultura tagħna. In-numru ta’ pjattaformi tal-bejgħ online ma waqafx jiżdied u, fl‑2016, fl-Unjoni Ewropea, il-perċentwali ta’ ċittadini ta’ iktar minn 16‑il sena u inqas minn 74 sena li ordnaw oġġetti u servizzi mill-internet għall-użu personali tagħhom kien tela’ għal 55 % (2). Il-funzjoni ta’ dawn il-pjattaformi hija li jintużaw bħala intermedjarju jew bħala sensar online. Dawn għalhekk iqiegħdu f’kuntatt dirett jew kummerċjant u konsumatur, jew żewġ kummerċjanti, jew żewġ individwi, interessati fix-xiri ta’ prodotti ġodda jew użati għal finijiet privati (3).

2.        Madankollu, f’diversi sitwazzjonijiet, l-avviżi ppubblikati fuq il-pjattaformi online ma jurux b’mod ċar jekk il-bejjiegħ huwiex kummerċjant jew individwu.

3.        Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, li ġie indirizzat lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija), jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(b) u (d) tad-Direttiva 2005/29/KE (4).

4.        It-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Evelina Kamenova u l-Komisia za zashtita na potrebitelite (il-Kummissjoni Bulgara għall-Protezzjoni tal-Konsumaturi, iktar ’il quddiem il-“KPK”) dwar att adottat minn din tal-aħħar li jikkonstata ksur amministrattiv. Il-ksur imputat lil E. Kamenova jirrigwarda n-nuqqas ta’ osservanza taż-Zakon za zashtita na potrebitelite ZZP (il-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Konsumaturi, iktar ’il quddiem iz-“ZZP”) talli naqset milli tipprovdi tagħrif lill-konsumaturi mal-avviżi għall-bejgħ ta’ oġġetti ppubblikati fuq pjattaforma online.

5.        Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk persuna fiżika li ppubblikat simultanjament tmien avviżi għall-bejgħ ta’ diversi prodotti fuq pjattaforma tal-bejgħ online tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” u jekk l-attività tagħha tikkostitwixxix “prattika kummerċjali” fis-sens tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali.

6.        Din il-kawża għalhekk tagħti l-opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-kunċett ta’ “kummerċjant” fis-sens ta’ din id-direttiva kif ukoll il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qrati nazzjonali matul l-evalwazzjoni ta’ dan il-kunċett fil-kuntest partikolari tal-bejgħ online.

II.    Il-kuntest ġuridiku

A.      Id-dritt tal-Unjoni

1.      Id-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali

7.        Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, moqri flimkien mal-premessi 14 u 15 tagħha, din id-direttiva għandha l-għan li tikseb livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi billi tipproċedi għal armonizzazzjoni kompleta u sħiħa tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali dwar prattiki kummerċjali żleali.

8.        L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdi:

“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:

[…]

b)      ‘kummerċjant’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li, fi prattiċi kummerċjali koperti minn din id-Direttiva, taġixxi għal skopijiet marbuta mal-kummerċ, negozju, sengħa jew professjoni tagħha u kull min jaġixxi f’isem jew fl-interessi ta’ kummerċjant;

[…]

d)      ‘prattiċi kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur’ […] tfisser kwalunkwe att, ommissjoni, imġieba jew rappreżentazzjoni, komunikazzjoni kummerċjali inlużi reklamar u kummerċjalizzazzjoni, minn kummerċjant, konnessi direttament mal-promozzjoni jew bejgħ jew fornitura ta’ xi prodott lil konsumaturi;

[…]”

9.        Konformement mal-Artikolu 3(1) ta’ din l-istess direttiva, id-Direttiva “tapplika għal prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur, kif stabbilit fl-Artikolu 5, qabel, matul jew wara transazzjoni kummerċjali fir-rigward ta’ xi prodott”.

2.      Id-Direttiva 2011/83/UE

10.      Bħalma jirriżulta mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 2011/83/UE (5), l-għan ta’ din id-direttiva huwa “li tikkontribwixxi għat-tħaddim tajjeb tas-suq intern billi tagħmel approssimazzjoni ta’ ċerti aspetti tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri dwar kuntratti konklużi bejn konsumaturi u kummerċjanti”.

11.      L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdi:

“Għall-għan ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:

[…]

(2)      ‘kummerċjant’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew kwalunkwe persuna ġuridika, indipendentement mill-fatt li tkun suġġett pubbliku jew privat, li taġixxi, anki permezz ta’ persuna li tkun qed taġixxi f’isimha jew għall-interessi tagħha, għall-iskopijiet relatati mal-kummerċ, in-negozju, is-sengħa jew il-professjoni tagħha fil-kuntatti koperti minn din id-Direttiva;

[…]”.

12.      Konformement mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, din “tapplika, skont il-kundizzjonijiet u sal-punt stipulati fid-dispożizzjonijiet tagħha, għal kwalunkwe kuntratt konkluż bejn kummerċjant u konsumatur […]”.

B.      Id-dritt Bulgaru

13.      L-Artikolu 47 taz-ZZP, ippromulgat fid-DV Nru 99, tad‑9 ta’ Diċembru 2005, fil-verżjoni tagħha ppubblikata fid-DV Nru 61 tal‑2014, fis-seħħ mill‑25 ta’ Lulju 2014, u l-Artikolu 50 taz-ZZP jittrasponu rispettivament l-Artikoli 6 u 9 tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur li jirrigwardaw, minn naħa, ir-rekwiżiti ta’ informazzjoni relatati mal-kuntratti mill-bogħod u, min-naħa l-oħra, id-dritt ta’ rtirar.

III. Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

14.      Mill-proċess tal-kawża prinċipali jirriżulta li M. K. K. (il-konsumatur f’din il-kawża) xtara, permezz ta’ kuntratt tal-bejgħ mill-bogħod, arloġġ tal-id użat tad-ditta “Longines” mis-sit internet http://olx.bg.

15.      Fl‑20 ta’ Ottubru 2014, l-arloġġ, imqiegħed għall-bejgħ minn utent taħt il-psewdonimu “eveto-ZZ” ġie kkunsinnat lill-konsumatur minn impriża tal-posta. Id-data relatata mal-kunsinnatur kienet tindika l-isem, l-indirizz u n-numru tat-telefon ta’ dan tal-aħħar. Wara li kkonstata li l-arloġġ ma kienx jikkorrispondi għall-karatteristiċi indikati fl-avviż ippubblikat fuq il-pjattaforma tal-bejgħ online, il-konsumatur esprima lill-bejjiegħ, permezz tat-telefon, ir-rieda tiegħu li jxolji l-kuntratt. Dan tal-aħħar madankollu rrifjuta li jieħu l-oġġett lura inkambju ta’ rimbors.

16.      Konsegwentement, il-konsumatur ressaq ilment quddiem il-KPK. Matul il-verifiki magħmula mill-KPK, irriżulta li l-kunsinnatur tal-arloġġ taħt il-psewdonimu “eveto-ZZ” kien E. Kamenova. Skont l-amministratur tas-sit, fl‑10 ta’ Diċembru 2014, l-utent “eveto-ZZ” kien ippubblika total ta’ tmien avviżi għal diversi prodotti bil-għan tal-bejgħ tagħhom (6).

17.      Permezz ta’ att tas‑27 ta’ Frar 2015, il-KPK ikkonstatat ksur amministrattiv. Fis‑17 ta’ Marzu 2015, E. Kamenova kkontestat dan l-att minħabba li hija ma kellhiex il-kwalità ta’ kummerċjant u li d-dispożizzjonijiet taz-ZZP għaldaqstant ma kinux applikabbli għaliha. Il-KPK adottat deċiżjoni ta’ sanzjoni kontra E. Kamenova abbażi tal-Artikolu 207 taz-ZZP għall-ksur tal-Artikolu 47(1)(2), (3), (5), (7), (8) u (12), kif ukoll tal-Artikolu 50 taz-ZZP. Il-KPK ibbażat ruħha fuq il-fatt li E. Kamenova kienet naqset milli tindika f’kull wieħed mill-avviżi l-isem u l-indirizz tal-kummerċjant, kif ukoll l-indirizz tal-posta elettronika tiegħu; il-prezz totali, id-dazji u t-taxxi kollha inklużi; il-kundizzjonijiet għall-ħlas, għall-kunsinna u għall-eżekuzzjoni; id-dritt tal-konsumatur li jirtira mill-kuntratt tal-bejgħ mill-bogħod; il-kundizzjonijiet, it-termini u l-modalitajiet tal-eżerċizzju ta’ dan id-dritt; kif ukoll it-tfakkira tal-eżistenza ta’ garanzija legali tal-konformità tal-prodotti fil-konfront tal-kuntratt tal-bejgħ.

18.      E. Kamenova ppreżentat rikors kontra d-deċiżjoni ta’ sanzjoni quddiem il-Varnenski rayonen ïonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Varna, il-Bulgarija). Permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2016, din il-qorti annullat id-deċiżjoni ta’ sanzjoni tal-KPK minħabba li E. Kamenova ma kellhiex il-kwalità ta’ “kummerċjant” fis-sens tal-paragrafu 13(2) tad-dispożizzjonijiet supplimentari taz-ZZP u rreferiet għad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, filwaqt li nnotat li l-kunċett ta’ “kummerċjant” intiż ma huwiex marbut ma’ att uniku u iżolat, iżda mal-eżistenza, f’kuntest kummerċjali, tan-negozju jew professjonali, ta’ attività ta’ natura sistematika.

19.      Il-KPK ippreżentat appell ta’ kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju.

20.      Filwaqt li qieset li s-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali kienet tiddependi mill-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni, l-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna), permezz ta’ sentenza tas‑16 ta’ Frar 2017, li waslet lir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑28 ta’ Frar 2017, iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li jmiss:

“L-Artikolu 2(b) u (d) tad-Direttiva [2005/29], għandu jiġi interpretat fis-sens li l-attività ta’ persuna fiżika, li hija rreġistrata fuq sit internet għall-bejgħ ta’ prodotti u li ppubblikat simultanjament total ta’ tmien avviżi għall-bejgħ ta’ prodotti diversi fuq dan is-sit, hija attività ta’ kummerċjant fis-sens tad-definizzjoni legali li tinsab fl-Artikolu 2(b) u tikkostitwixxi prattika kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur fis-sens tal-Artikolu 2(d), u taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva skont l-Artikolu 3(1) tagħha?”

21.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Ġermaniż kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.

IV.    Analiżi

A.      Osservazzjonijiet preliminari

1.      Fuq il-kontenut tad-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja

22.      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex, essenzjalment, li ssir taf, minn naħa, jekk l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali għandux jiġi interpretat fis-sens li persuna fiżika rreġistrata fuq sit internet għall-bejgħ ta’ prodotti tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” meta tippubblika fuq dan is-sit, simultanjament, tmien avviżi għall-bejgħ ta’ prodotti diversi u, min-naħa l-oħra, jekk l-attività tagħha tikkostitwixxix “prattika kummerċjali” fis-sens tal-punt (d) ta’ dan l-istess artikolu.

23.      Il-kwistjoni għalhekk hija jekk, fil-kuntest tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, hemmx lok li tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” persuna fiżika, bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, li ppubblikat tmien avviżi għall-bejgħ ta’ diversi prodotti fuq pjattaformi tal-bejgħ online, jew jekk tali persuna hijiex eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva minħabba li hija ma taqax taħt il-kunċett ta’ “kummerċjant” fid-dawl tan-natura limitata tal-attività tagħha.

24.      Qabel ma tiġi eżaminata din id-domanda, għandu jiġi osservat li l-qorti tar-rinviju titlob biss, fid-domanda preliminari tagħha, l-interpretazzjoni tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali (7). Madankollu, id-deskrizzjoni tal-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali li jinsabu fid-deċiżjoni tar-rinviju tidher li tindika ksur tad-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur. Fil-fatt, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-konvenuta fil-kawża prinċipali ġiet issanzjonata għal ksur tal-Artikolu 47(1)(2), (3), (5), (7), (8) u (12), u tal-Artikolu 50 taz-ZZP. Madankollu, bħalma osservat il-Kummissjoni, dawn id-dispożizzjonijiet jittrasponu rispettivament l-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur li jirrigwarda r-rekwiżiti ta’ informazzjoni relatati mal-kuntratti mill-bogħod, minn naħa, u l-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva li jirrigwarda d-dritt ta’ rtirar, min-naħa l-oħra.

25.      Għaldaqstant, il-kwistjoni jekk, fid-dawl tal-attività deskritta fid-deċiżjoni tar-rinviju, persuna fiżika tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, jista’ jkollha interess għall-finijiet tal-proċedura fil-kawża prinċipali.

26.      Għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, din tal-aħħar għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. F’din il-perspettiva, jekk ikun meħtieġ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha. Barra minn hekk, jista’ jkun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (8).

27.      F’dawn il-kundizzjonijiet, id-domanda magħmula għandha tinftiehem bħala li hija intiża sabiex isir magħruf, essenzjalment, minn naħa, jekk l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur għandhomx jiġu interpretati fis-sens li persuna fiżika rreġistrata fuq sit internet għall-bejgħ ta’ prodotti tista’ tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” meta tippubblika fuq dan is-sit, simultanjament, tmien avviżi għall-bejgħ ta’ prodotti diversi u, min-naħa l-oħra, jekk l-attività ta’ din il-persuna tikkostitwixxix “prattika kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali.

28.      Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, jidhirli meħtieġ li jiġi ddeterminat b’mod preliminari jekk, fil-każ ineżami, jidhirx utli li tiġi pproposta interpretazzjoni omoġenja tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant”, peress li, fil-kuntest tad-direttivi kkonċernati, dan il-kunċett huwa kważi identiku (9). L-utilità ta’ tali approċċ timplika, fil-fehma tiegħi, id-determinazzjoni minn qabel tal-grad ta’ armonizzazzjoni miġjub mill-imsemmija direttivi.

2.      Fuq il-grad ta’ armonizzazzjoni miġjub mid-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u mid-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur

29.      Fl-ewwel lok, qabel ma tiġi ttrattata l-kwistjoni tal-grad ta’ armonizzazzjoni miġjub mid-direttivi kkonċernati, għandu jiġi enfasizzat punt fundamentali: il-kunċett ta’ “kummerċjant” huwa ddefinit b’mod kważi identiku (10) fil-kuntest taż-żewġ direttivi u dawn iż-żewġ definizzjonijiet huma strettament marbuta mal-eżerċizzju ta’ attività ekonomika.

30.      B’kunsiderazzjoni ta’ dan, għandu jiżdied, fit-tieni lok, li sabiex tkun tista’ tiġi pproposta interpretazzjoni omoġenja tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” fis-sens tad-direttivi kkonċernati, għandu jiġi vverifikat jekk il-grad ta’ armonizzazzjoni miġjub minn dawn iż-żewġ direttivi – u li jidħlu fih ir-regoli rispettivi tagħhom – huwiex analogu. Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-evalwazzjoni tal-grad ta’ armonizzazzjoni stabbilit minn direttiva għandha tkun ibbażata fuq il-formulazzjoni kif ukoll fuq is-sens u l-għan tagħha (11).

31.      Ninnota, qabel kollox, li d-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali tapplika, skont l-Artikolu 3(1) tagħha, “għal prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur, kif stabbilit fl-Artikolu 5, qabel, matul jew wara tranżazzjoni kummerċjali fir-rigward ta’ xi prodott” (12), filwaqt li d-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur tapplika, konformement mal-Artikolu 3(1) tagħha, “skont il-kundizzjonijiet u sal-punt stipulati fid-dispożizzjonijiet tagħha, għal kwalunkwe kuntratt konkluż bejn kummerċjant u konsumatur”.

32.      Għalhekk, minkejja d-differenza bejn il-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tagħhom, dawn id-direttivi huma bbażati fuq l-Artikolu 114 TFUE (13) u, f’dan ir-rigward, isegwu l-istess għanijiet, jiġifieri jikkontribwixxu għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern u jiggarantixxu livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi fil-kuntest leġiżlattiv, regolatorju u amministrattiv li jkopru (14).

33.      Nikkonstata, barra minn hekk, li sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet, il-leġiżlatur tal-Unjoni pproċeda għal armonizzazzjoni kompleta u sħiħa (15)tar-regoli koperti mid-direttivi kkonċernati (16).

34.      Fir-rigward tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, mill-premessa 14 tagħha jirriżulta b’mod ċar li hija tipproċedi għal “armonizzazzjoni kompleta” (17). Din l-armonizzazzjoni hija intiża għar-regoli rigward il-prattiki kummerċjali żleali, inkluż ir-reklamar żleali mill-kummerċjanti fil-konfront tal-konsumaturi, li, fil-livell tal-Unjoni, jippreġudikaw l-interessi ekonomiċi ta’ dawn tal-aħħar (18). B’mod iktar preċiż, tali armonizzazzjoni kompleta jew eżawrjenti tkopri l-qasam kollu kopert minn din id-direttiva (19).

35.      Barra minn hekk, mill-premessa 15 tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali jirriżulta li din id-direttiva ġġib “armonizzazzjoni sħiħa” tar-regoli tad-dritt nazzjonali, bla ħsara għal ċerti eċċezzjonijiet (20). Għaldaqstant, bħalma jipprevedi espressament l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suq intern”, l-Istati Membri ma jistgħux jadottaw miżuri iktar restrittivi minn dawk iddefiniti mid-Direttiva, anki sabiex jiżguraw grad ogħla ta’ protezzjoni lill-konsumaturi (21).

36.      Fir-rigward tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, l-għan li din issegwi huwa armonizzazzjoni tar-regoli nazzjonali fis-suġġetti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (22). B’mod iktar preċiż, mill-qari kkombinat tal-premessi 4, 5 u 7 ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-għan tagħha huwa armonizzazzjoni “sħiħa” ta’ ċerti aspetti tal-kuntratti tal-konsum mill-bogħod u dawk konklużi lil hinn mill-post tan-negozju, jiġifieri l-informazzjoni tal-konsumaturi u d-dritt ta’ rtirar f’dawn it-tipi ta’ kuntratti (23).

37.      Barra minn hekk, skont l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, intitolat “Livell ta’ armonizzjoni”, “[l]-Istati Membri m’ għandhomx jippreservaw jew jintroduċu, fil-liġi nazzjonali tagħhom, dispożizzjonijiet diverġenti minn dawk stipulati f’din id-Direttiva, inklużi dispożizzjonijiet iktar jew inqas strinġenti biex jiżguraw livell differenti ta’ protezzjoni tal-konsumatur, sakemm din id-Direttiva ma tipprovdix mod ieħor” (24). Din id-direttiva għalhekk iġġib armonizzazzjoni “sħiħa” jew massima.

38.      Fl-aħħar nett, kollox jidher li jindika li l-leġiżlatur tal-Unjoni ġab l-istess grad ta’ armonizzazzjoni tar-regoli rispettivi taż-żewġ direttivi eżaminati. Fil-fatt, għall-ħtiġijiet ta’ din l-analiżi, tinteressani biss l-armonizzazzjoni sħiħa jew massima peress li assenza possibbli ta’ din it-tip ta’ armonizzazzjoni tad-direttivi kkonċernati tista’ tqajjem problemi fir-rigward tal-interpretazzjoni omoġenja tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant”.

39.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, inqis li interpretazzjoni omoġenja tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” fil-kuntest ta’ dawn iż-żewġ direttivi hija utli fid-dawl tad-definizzjonijiet kważi identiċi tal-kunċett ta’ “kummerċjant” stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni, tal-fatt li dawn huma strettament marbuta mal-eżerċizzju ta’ attività ekonomika, u tal-grad ta’ armonizzazzjoni sħiħa intiż mil-leġiżlatur tal-Unjoni fir-regoli nazzjonali koperti mid-direttivi eżaminati.

B.      Fuq is-sens u l-portata tal-kunċett ta’ “kummerċjant” fil-kuntest tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur

40.      Il-kunċett ta’ “prattiċi kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur” huwa ddefinit fl-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali bħala li jfisser “kwalunkwe att, ommissjoni, imġieba jew rappreżentazzjoni, komunikazzjoni kummerċjali inlużi reklamar u kummerċjalizzazzjoni, minn kummerċjant, konnessi direttament mal-promozzjoni jew bejgħ jew fornitura ta’ xi prodott lil konsumaturi”. Il-kunċetti ta’ “konsumatur” u ta’ “kummerċjant” jinsabu għalhekk fil-qalba tad-definizzjoni ta’ dan il-kunċett, b’tali mod li l-punt jekk sitwazzjoni taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva jiddependi, b’mod determinanti, mill-interpretazzjoni tagħhom. Fil-fatt, l-eżistenza ta’ prattika kummerċjali fis-sens tal-imsemmija direttiva tista’ tiġi aċċettata biss jekk din tikkonċerna kummerċjant, minn naħa, u konsumatur, min-naħa l-oħra.

41.      L-analiżi tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali hija fundamentali peress li huwa biss fl-ipoteżi fejn il-konvenuta fil-kawża prinċipali jkollha l-kwalità ta’ “kummerċjant” li jkollha tiġi eżaminata l-kwistjoni jekk l-attività tagħha tistax tikkostitwixxi attività kummerċjali fis-sens tad-direttiva.

42.      Il-kunċett ta’ “kummerċjant” huwa ddefinit fl-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, bħala li jfisser “kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li, fi prattiċi kummerċjali koperti minn din id-Direttiva, taġixxi għal skopijiet marbuta mal-kummerċ, negozju, sengħa jew professjoni tagħha u kull min jaġixxi f’isem jew fl-interessi ta’ kummerċjant”.

43.      Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li mill-kliem tal-Artikolu 2(b) ta’ din id-direttiva jirriżulta li “l-leġiżlatur tal-Unjoni ta sens partikolarment wiesa’ lill-kunċett ta’ ‘kummerċjant’, li jirreferi għal ‘kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika’ ladarba teżerċita attività bi qligħ u ma jeskludix mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu la l-entitajiet li jsegwu missjoni ta’ interess ġenerali u lanqas dawk li huma rregolati mid-dritt pubbliku” (25). Nippreċiża, f’dan ir-rigward, li tali persuna fiżika jew ġuridika taġixxi, fil-fehma tiegħi, għall-finijiet li jidħlu fil-kuntest ta’ att imwettaq fil-limiti tal-attività kummerċjali, industrijali, tas-sengħa jew tal-professjoni tagħha.

44.      Fil-każ ineżami, il-kwalità ta’ persuna fiżika tal-konvenuta fil-kawża prinċipali ma teskludix il-klassifikazzjoni ta’ “kummerċjant”. Madankollu, sabiex jitqies li hija taqa’ taħt dan il-kunċett fis-sens tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, għandu jiġi vverifikat għal darba oħra jekk din il-persuna taġixxix għal skopijiet marbuta ma’ tali kummerċ, negozju, sengħa jew professjoni jew f’isem jew fl-interessi ta’ kummerċjant.

45.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li, fid-dawl tal-kliem innifsu tad-definizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 2(a) u (b) ta’ din id-direttiva, is-sens u l-portata tal-kunċett ta’ “kummerċjant” kif tirreferi għalih din tal-aħħar għandhom jiġu stabbiliti b’rabta mal-kunċett, korrelattiv iżda inkompatibbli, ta’ “konsumatur”, li jindika l-individwi li ma humiex involuti f’attivitajiet kummerċjali jew professjonali (26). Hija enfasizzat f’dan ir-rigward li l-għan segwit mid-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, li jikkkonsisti fil-protezzjoni sħiħa tal-konsumaturi kontra l-prattiki ta’ din in-natura, huwa bbażat fuq il-fatt li, fil-konfront ta’ kummerċjant, il-konsumatur jinsab f’pożizzjoni ta’ inferjorità, inkwantu għandu jitqies bħala ekonomikament iktar dgħajjef u legalment b’inqas esperjenza mill-parti kontraenti tiegħu (27). Għalhekk, il-kunċett ta’ “konsumatur” huwa ta’ importanza primordjali u d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva huma maħsuba essenzjalment fid-dawl tal-konsumatur inkwantu destinatarju u vittma ta’ prattiki kummerċjali żleali (28).

46.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula fil-punti 29 sa 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet li skonthom, l-ewwel nett, id-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u d-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur jiddefinixxu l-kunċett ta’ “kummerċjant” b’mod kważi identiku, it-tieni nett, dan il-kunċett huwa marbut strettament mal-eżerċizzju ta’ attività ekonomika u, it-tielet nett, il-grad ta’ armonizzazzjoni miġjub minn dawn id-direttivi huwa analogu, inqis li l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” fil-kuntest tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali tapplika wkoll għall-finijiet tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” fil-kuntest tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur.

47.      Bħalma jenfasizza l-Avukat Ġenerali Bot fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (29), tali interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” tikkorrispondi għal dik li l-leġiżlatur tal-Unjoni ta fil-kuntest usa’ tad-direttivi dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, u b’mod partikolari tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, li fiha l-leġiżlatur tal-Unjoni, fl-Artikolu 2(2), jiddefinixxi l-kummerċjant bħala “kwalunkwe persuna fiżika jew kwalunkwe persuna ġuridika, indipendentement mill-fatt li tkun suġġett pubbliku jew privat, li taġixxi, anki permezz ta’ persuna li tkun qed taġixxi f’isimha jew għall-interessi tagħha, għall-iskopijiet relatati mal-kummerċ, in-negozju, is-sengħa jew il-professjoni tagħha”. Skont l-Avukat Ġenerali Bot, id-direttivi dwar il-protezzjoni tal-konsumatur għandhom komuni bejniethom il-fatt li “l-kummerċjant jista’ jkun kemm persuna fiżika kif ukoll persuna ġuridika, irregolata mid-dritt pubbliku jew mid-dritt privat, li fir-relazzjoni li huwa stabbilixxa mal-konsumatur, jaġixxi fil-kuntest ta’ attività kummerċjali jew professjonali, li tippreżumi li huwa jaġixxi fil-kuntest ta’ attività regolari u lukrattiva”(30).

C.      Fuq il-klassifikazzjoni li għandha tintuża fil-każ ineżami fir-rigward tal-kunċett ta’ “kummerċjant”

48.      Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, persuna fiżika bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali taqa’ taħt id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjant” imsemmi fl-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur?

49.      Ma naħsibx. Il-pubblikazzjoni simultanja fuq pjattaforma online ta’ total ta’ tmien avviżi intiżi għall-bejgħ ta’ diversi prodotti ġodda u użati ma tidhirlix suffiċjenti sabiex tkun tista’ tintuża l-klassifikazzjoni ta’ “kummerċjant” fis-sens tal-imsemmija direttivi.

50.      Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-klassifikazzjoni ta’ “kummerċjant” teżiġi “[applikazzjoni] każ b’każ” (31). Għalhekk huwa xieraq, fil-każ ineżami, li l-qorti tar-rinviju twettaq analiżi in concreto abbażi tal-punti kollha ta’ fatt li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha sabiex tivverifika jekk persuna, bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, taqax taħt il-kunċett ta’ “kummerċjant”.

51.      Din l-analiżi tipprova, b’mod partikolari, bħalma enfasizzaw ġustament il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni, tivverifika jekk il-bejgħ fuq il-pjattaforma online sarx b’mod organizzat u għal skopijiet lukrattivi (32); jekk dan il-bejgħ iseħħx fuq ċertu tul taż-żmien u frekwenza (33); jekk il-bejjiegħ għandux status ġuridiku li jippermettilu jwettaq atti ta’ kummerċ, u sa fejn il-bejgħ online huwa marbut mal-attività kummerċjali tal-bejjiegħ (34); jekk il-bejjiegħ huwiex suġġett għall-VAT (35); jekk il-bejjiegħ, li jaġixxi f’isem kummerċjant partikolari jew f’ismu jew permezz ta’ persuna oħra li taġixxi f’ismu u għall-interessi tiegħu, irċeviex remunerazzjoni jew kumpens (36); jekk il-bejjiegħ jixtrix oġġetti ġodda jew użati sabiex ibigħhom mill-ġdid, u b’hekk din l-attività ssir ta’ natura regolari, frekwenti u/jew simultanja fir-rigward tal-attività professjonali tiegħu (37); jekk l-ammont tal-profitt magħmul mill-bejgħ jikkonfermax li t-tranżazzjoni mwettqa taqa’ taħt attività kummerċjali (38), u/jew jekk il-prodotti għall-bejgħ humiex kollha tal-istess tip jew tal-istess valur, b’mod partikolari, jekk l-offerta hijiex ikkonċentrata fuq numru limitat ta’ prodotti (39).

52.      Għandu jiġi nnotat li dawn il-kriterji la huma eżawrjenti u lanqas esklużivi, b’tali mod li, bħala prinċipju, il-fatt li jiġi ssodisfatt kriterju wieħed jew iktar ma jiddeterminax, waħdu, il-klassifikazzjoni li għandha ssir fil-konfront tal-bejjiegħ online fir-rigward tal-kunċett ta’ “kummerċjant”. Għalhekk għandha ssir evalwazzjoni ġenerali b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kriterji kollha rilevanti sabiex tittieħed deċiżjoni dwar il-klassifikazzjoni li għandha tintuża. Dawn il-kriterji għalhekk jippermettu lill-qrati nazzjonali jiddeterminaw jekk persuna, bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, teżerċitax attività kummerċjali li tqegħedha, minħabba f’hekk, f’sitwazzjoni ta’ superjorità fir-rigward tal-konsumatur u, konsegwentement, jekk teżistix sitwazzjoni ta’ żbilanċ bejn il-kummerċjant u l-konsumatur.

53.      Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, li għandha tevalwa, abbażi tal-punti ta’ fatt li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha u abbażi b’mod partikolari tal-kriterji elenkati fil-punti preċedenti, jekk din il-persuna tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” fis-sens tal-imsemmija direttivi.

54.      Jekk il-qorti tar-rinviju tqis li l-persuna kkonċernata hija “kummerċjant” fis-sens tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, għandu jiġi ddeterminat jekk l-attività li hija teżerċita tikkostitwixxix “prattika kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali.

D.      Fuq il-kunċett ta’ “prattiċi kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali

55.      Fir-rigward tal-kwistjoni jekk l-attività ta’ persuna fiżika bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali tistax tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali, infakkar qabel kollox li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 2(d) ta’ din id-direttiva iddefinixxa, billi juża formulazzjoni partikolarment wiesgħa, il-kunċett ta’ “prattiki kummerċjali” bħala li jfisser “kwalunkwe att, ommissjoni, imġieba jew rappreżentazzjoni, komunikazzjoni kummerċjali inlużi reklamar u kummerċjalizzazzjoni, minn kummerċjant, konnessi direttament mal-promozzjoni jew bejgħ jew fornitura ta’ xi prodott lil konsumaturi” (40).

56.      Għalhekk, sabiex jitqies li l-attività inkwistjoni tikkostitwixxi prattika kummerċjali fis-sens tal-imsemmi artikolu, għandu jiġi vverifikat li din l-attività, minn naħa, tista’ tiġi kklassifikata bħala prattika “ta’ natura kummerċjali, jiġifieri ġejj[a] minn kummerċjanti”, u, min-naħa l-oħra, hija azzjoni jew komunikazzjoni kummerċjali “f’rabta diretta mal-promozzjoni, il-bejgħ jew il-provvista tal-prodotti […] għall-konsumaturi” (41).

57.      Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-kriterju tal-attività kummerċjali li l-eżistenza tagħha għandha tiġi vverifikata jikkorrispondi għall-idea li hija bbażata fuqha s-sistema ta’ protezzjoni introdotta mid-direttivi tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi, jiġifieri li l-konsumatur jinsab f’pożizzjoni ta’ inferjorità fir-rigward tal-kummerċjant f’dak li jikkonċerna kemm is-setgħa ta’ nnegozjar kif ukoll il-livell ta’ informazzjoni u li jeżisti riskju mhux negliġibbli li, b’mod partikolari, b’nuqqas ta’ għarfien, il-konsumatur ma jinvokax ir-regola ta’ dritt intiża li tipproteġih (42).

58.      Fid-dawl tal-analiżi spjegata fil-punti 40 sa 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet, ma hemm xejn li jissuġġerixxi li l-pubblikazzjoni ta’ tmien avviżi simultanji għall-bejgħ ta’ diversi prodotti tista’ titqies bħala attività li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “kummerċjant” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali u, għaldaqstant, li tista’ teżisti pożizzjoni ta’ inferjorità minħabba tali attività, fil-każ ineżami, bejn il-konvenuta fil-kawża prinċipali u x-xerrej.

59.      Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi dwar dan il-punt matul l-evalwazzjoni tagħha tal-kwalità ta’ “kummerċjant” ta’ persuna fiżika bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kriterji kollha spjegati fil-punti 51 u 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

V.      Konklużjonijiet

60.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domanda magħmula mill-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija) kif ġej:

L-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) u l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2011 dwar drittijiet tal-konsumatur, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE u d-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE u d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill għandhom jiġu interpretati fis-sens li persuna fiżika, bħall-konvenuta fil-kawża prinċipali, irreġistrata fuq pjattaforma online għall-bejgħ ta’ oġġetti ma tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” meta tippubblika fuq dan is-sit, simultanjament, tmien avviżi għall-bejgħ ta’ prodotti diversi.

Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi l-oħrajn kollha tal-każ ineżami, din il-persuna tistax tiġi kklassifikata bħala “kummerċjant” fis-sens tal-imsemmija direttivi u, konsegwentement, jekk l-attività li hija teżerċita tikkostitwixxix “prattika kummerċjali” fis-sens tal-Artikolu 2(d) tad-Direttiva 2005/29.


1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.


2      Ara “Digital economy and society statistics - households and individuals, Data extracted in February 2017”, disponibbli fuq l-indirizz elettroniku sussegwenti: http://ec.europa.eu/eurostat Ara, ukoll, http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=isoc_ec_ibuy&lang=mt.


3      Ir-rwol ta’ pjattaforma online huwa limitat li tqiegħed is-sit internet tagħha għad-dispożizzjoni ta’ bejjiegħa terzi (kummerċjanti jew individwi) sabiex dawn jipproponu l-prodotti (ġodda jew użati) jew is-servizzi tagħhom.


4      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali”) (ĠU 2005, L 149, p. 22, korriġendum fil-ĠU 2006, L 114, p. 86).


5      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2011 dwar drittijiet tal-konsumatur, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE u d-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE u d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur”, ĠU 2011, L 304, p. 64).


6      Dawn jirrigwardaw il-prodotti li jmiss: tagħmir għall-qari ġdid li jaħdem bi skrin tattili li jixgħel, tliet telefons tal-aħħar teknoloġija, użati jew ġodda, kitt tal-iċċarġjar bla wajers għat-telefon, karozza u madum ta’ stil Tork.


7      Għandu jiġi nnotat li l-qorti tar-rinviju ma ppreċiżatx, fid-deċiżjoni tagħha, id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva li hija tqis bħala applikabbli.


8      Ara, għal dawk l-iktar reċenti, is-sentenzi tas‑7 ta’ Settembru 2017, Neto de Sousa (C‑506/16, EU:C:2017:642, punt 23), u tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Aqua Pro (C‑407/16, EU:C:2017:817, punt 26).


9      Infakkar f’dan ir-rigward li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll mill-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li t-termini ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li ma tagħmel ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġi stabbilit is-sens u l-portata tagħha, normalment għandhom, fl-Unjoni kollha, jingħataw interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tiġi mfittxija billi jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm il-kuntest tad-dispożizzjoni kif ukoll l-għan segwit mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2013, Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 25).


10      Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-mandatarji tal-kummerċjant, id-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali tirreferi, fl-Artikolu 2(b), għal “kull min jaġixxi f’isem jew fl-interessi ta’ kummerċjant”, filwaqt li d-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur tirreferi, fl-Artikolu 2(2), għal “kwalunkwe persuna […] li taġixxi, anki permezz ta’ persuna li tkun qed taġixxi f’isimha jew għall-interessi tagħha […]”. Għandu jiġi osservat, f’dan ir-rigward, li, fil-kuntest tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, din il-kwistjoni ma tqumx, peress li d-direttiva tapplika għall-kuntratti, bħala prinċipju, diġà konklużi bejn il-kummerċjant u l-konsumatur (kuntratt tal-bejgħ, kuntratt ta’ servizz, kuntratt mill-bogħod jew kuntratt konkluż lil hinn mill-post tan-negozju). Minn dan isegwi li lanqas tista’ tqum il-problema tal-klassifikazzjoni ta’ mandatarju li jaġixxi f’isem jew għall-interessi ta’ kummerċjant.


11      Sentenzi tal‑25 ta’ April 2002, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑52/00, EU:C:2002:252, punt 16), u tal‑14 ta’ Lulju 2005, Lagardère Active Broadcast (C‑192/04, EU:C:2005:475, punt 46).


12      L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali jiddefinixxi “prodott” bħala “kwalunkwe merkanzija jew servizz inkluża proprjetà immobbli, drittijiet u obbligi”.


13      Id-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali hija bbażata fuq l-Artikolu 95 KEE, li sar l-Artikolu 114 TFUE.


14      Il-kontenut tal-Artikoli 1 ta’ dawn iż-żewġ direttivi huwa kważi identiku. Minbarra d-differenzi li jikkonċernaw is-suġġetti koperti mill-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tagħhom, id-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali tipprovdi li l-għan tagħha huwa “li tikkontribwixxi għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern u li tikseb livell għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur […]”, filwaqt li d-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur tipprevedi li l-għan tagħha huwa, “permezz tal-ksib ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi, li tikkontribwixxi għat-tħaddim tajjeb tas-suq intern […]” (korsiv miżjud minni).


15      Għandu jiġi nnotat li l-verżjoni Franċiża tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali tuża żewġ termini differenti meta tirreferi għat-tip ta’ armonizzazzjoni li ġġib, jiġifieri “harmonisation complète” u “harmonisation totale” (premessi 14 u 15). Dan huwa l-każ, ukoll, tal-verżjoni Taljana li fiha din id-direttiva tuża t-termini “armonizzazione completa” u “piena armonizzazione”. Madankollu verżjonijiet lingwistiċi oħrajn ta’ din id-direttiva jużaw terminu wieħed, b’mod partikolari l-verżjonijiet Ġermaniża (“vollständige Angleichung”), Ingliża (“full harmonisation”), Pollakka (“pełna harmonizacja”) u Spanjola (“plena armonización”). Ċerti awturi qiesu dawn iż-żewġ tipi ta’ armonizzazzjoni (kompleta u sħiħa) bħala sinonimi filwaqt li oħrajn iqisu li dawn għandhom jiġu distinti. L-armonizzazzjoni kompleta tar-regoli nazzjonali tikkonċerna l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-direttivi filwaqt li l-armonizzazzjoni sħiħa jew massima tirreferi għal-livell ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri matul it-traspożizzjoni tad-direttivi fil-leġiżlazzjonijiet interni tagħhom. Ara, b’mod partikolari, favur tali distinzjoni, González Vaqué, L., “La directive 2005/29/CE relative aux pratiques commerciales déloyales: entre l’objectif d’une harmonisation totale et l’approche d’une harmonisation complète”, Revue de droit de l’Union européenne, 4/2005, p. 785 sa 802; Rochfeld, J., “Les ambiguïtés des directives d’harmonisation totale. La nouvelle répartition des compétences communautaire et interne. À propos de l’arrêt de la CJCE du 4 juin 2009”, Dalloz, 2009, Nru 30, p. 2047, u Verdure, C., “L’harmonisation des pratiques commerciales déloyales dans le cadre de la directive 2005/29/CE sur les pratiques commerciales déloyales: premier bilan jurisprudentiel”, Cahiers de droit européen, 3‑4, 2010, p. 311‑336. A contrario, ara Stuyck, J., Terryn, E., Van Dyck, T., “Confidence through fairness? The new directive on unfair business-to-consumer commercial practices in the internal market”, Common Market Law Review, 2006, Nru 43, p. 107-152, b’mod partikolari p. 115. Jien tal-fehma li din id-distinzjoni ma hijiex rilevanti għall-kawża ineżami.


16      Skont ċerti awturi, kull direttiva ta’ armonizzazzjoni kompleta jew eżawrjenti hija neċessarjament ta’ armonizzazzjoni sħiħa jew massima iżda kull armonizzazzjoni sħiħa ma hijiex de facto ta’ armonizzazzjoni kompleta jew eżawrjenti. Ara, b’mod partikolari, id-Direttiva tal-Kunsill 85/374/KEE tal‑25 ta’ Lulju 1985 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar responabbiltà għall-prodotti difettużi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 257). Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2009, Moteurs Leroy Somer (C‑285/08, EU:C:2009:351, punt 25): “Fil-fatt, għalkemm id-Direttiva 85/374 […] għandha l-għan li tilħaq, fuq l-aspetti li hija tirregola, armonizzazzjoni totali [sħiħa] tal-liġijiet, ir-regoli u d-dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri, madankollu, kif jirriżulta mit-tmintax-il premessa tagħha, hija ma tippruvax tikseb armonizzazzjoni b’mod eżawrjenti fil-qasam tar-responsabbiltà għall-prodotti difettużi lil hinn mill-imsemmija aspetti.” Ara, ukoll, Rochfeld, J., op. cit., p. 2047, punt 11, u Verdure, C., op. cit., p. 326.


17      Id-duttrina tqis l-approċċ ta’ armonizzazzjoni kompleta ta’ din id-direttiva bħala suċċess “[…] peress li d-dispożizzjonijiet li jipprevedu ż-żamma tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali mhux armonizzati relatati mal-prattiki kummerċjali huma ta’ natura eċċezzjonali u (tranżitorji) u, barra minn hekk, l-applikazzjoni tagħhom hija suġġetta għal kundizzjonijiet stretti” [traduzzjoni libera], ara González Vaqué, L., op. cit., p. 802.


18      Ara l-Artikolu 1 u l-premessi 11, 12 u 23 tad-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali. Ara, ukoll, is-sentenzi tat‑3 ta’ Ottubru 2013, Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 34), u tad‑9 ta’ Novembru 2010, Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag (C‑540/08, EU:C:2010:660, punt 27). Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda Abcur (C‑544/13 u C‑545/13, EU:C:2015:136, punt 59).


19      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Trstenjak fil-kawżi magħquda VTB-VAB u Galatea (C‑261/07 u C‑299/07, EU:C:2008:581, punt 48): “[…] Skont il-ħames premessa tad-Direttiva, dan l-għan għandu jintlaħaq permezz tal-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni dwar il-prattiki kummerċjali żleali tal-Istati Membri tal-Komunità sabiex jitneħħew l-ostakli fis-suq intern. B’hekk, l-għan tad-Direttiva huwa li jkun hemm armonizzazzjoni sħiħa f’dan is-settur fuq livell Komunitarju”. Ara, ukoll, Henning-Bodewig, F., “Die Richtlinie 2005/29/EG über unlautere Geschäftspraktiken”, Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht Internationaler Teil, 2005, Vol. 8/9, p. 629.


20      B’mod partikolari, l-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva jipprovdi li taħt ċerti kundizzjonijiet “[g]ħal perjodu ta’ sitt snin minn 00[12].6.2007, l-Istati Membri jistgħu jibqgħu japplikaw id-disposizzjonijiet nazzjonali fil-qasam approssimat minn din id-Direttiva li huma iktar restrittivi jew preskrittivi minn din id-Direttiva u jimplimentaw direttivi li fihom klawżoli ta’ armonizzazzjoni minima”. L-Artikolu 3(6) jistabbilixxi rekwiżit supplimentari, jiġifieri li “[l]-Istati Membri għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni mingħajr dewmien bi kwalunkwe disposizzjonijiet nazzjonali applikati abbażi tal-paragrafu 5”.


21      Ara s-sentenza tat‑23 ta’ April 2009, VTB-VAB u Galatea (C‑261/07 u C‑299/07, EU:C:2009:244, punt 52). Ara, ukoll, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2010, Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag (C‑540/08, EU:C:2010:660). Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Trstenjak fil-kawżi magħquda VTB-VAB u Galatea (C‑261/07 u C‑299/07, EU:C:2008:581, punt 74): “[…] id-Direttiva 2005/29 għandha l-għan li tarmonizza għalkollox id-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri fis-settur tal-prattiki kummerċjali żleali. Id-Direttiva għandha anki l-għan […] mhux daqstant ta’ armonizzazzjoni minima, imma ta’ armonizzazzjoni massima tad-dispożizzjonijiet nazzjonali u dan ma jħallix li l-Istati Membri, ħlief għal ċerti eċċezzjonijiet, iżommu jew idaħħlu dispożizzjonijiet iktar restrittivi. Dak li ngħad iktar ’il fuq irriżulta mill-interpretazzjoni kemm tal-preambolu kif ukoll tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva inkwistjoni.”


22      Ara l-Artikolu 1 tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur.


23      Skont il-premessi 5 u 7 tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur, din l-armonizzazzjoni “sħiħa” ser tikkontribwixxi għal livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur u għal funzjonament aħjar tas-suq intern tan-negozju dirett lejn il-konsumatur u għandha żżid kunsiderevolment iċ-ċertezza legali kemm għall-konsumaturi kif ukoll għall-kummerċjanti.


24      Ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur.


25      Sentenza Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 32). Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:450, punt 39).


26      Sentenza Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 33).


27      Sentenza Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 35). Fuq l-għan li jiġi żgurat livell għoli komuni ta’ protezzjoni tal-konsumaturi bil-proċediment għal armonizzazzjoni kompleta tar-regoli relatati mal-prattiki kummerċjali żleali, ara, ukoll, il-punt 34 ta’ din is-sentenza. Ara wkoll il-punt 34 ta’ dawn il-konklużjonijiet.


28      Sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2013, Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:634, punt 36).


29      C‑59/12, EU:C:2013:450, punt 37: “[i]l-kunċett ta’ kummerċjant għandu għalhekk jinftiehem […] bħala li jinkludi persuna fiżika jew persuna ġuridika, li fil-kuntest inkwistjoni u irrispettivament min-natura pubblika jew privata tagħha, taġixxi fil-kuntest ta’ attività kummerċjali.”


30      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:450, punti 41 u 42).


31      Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs (C‑59/12, EU:C:2013:450, punt 40).


32      Il-fatt li l-bejgħ isegwi għan lukrattiv huwa element sinjifikattiv iżda, waħdu, ma jistax jippermetti li jiġi konkluż li persuna fiżika hija kummerċjant. Fil-fatt, il-valur ta’ ċerti prodotti jista’ jiżdied maż-żmien, bħalma huwa l-każ tal-ġojjelli jew tal-opri tal-arti.


33      Fil-prinċipju, il-bejgħ ta’ tmien prodotti fis-sena ma huwiex biżżejjed, waħdu, sabiex jippermetti li jitqies li dan huwa bejgħ professjonali, filwaqt li l-bejgħ ta’ tmien prodotti fil-ġimgħa għal diversi xhur jista’ jikkostitwixxi indizju li jippermetti li jitqies li dan jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “kummerċjant”. Fil-fatt, it-tqegħid għal bejgħ frekwenti ta’ numru kunsiderevoli ta’ prodotti ta’ ċertu valur jew tal-istess tip jista’ jitqies bħala li jaqa’ taħt il-kunċett ta’ “kummerċjant”. In-numru ta’ evalwazzjonijiet magħmula mix-xerrejja, sa fejn il-pjattaforma tal-bejgħ online tipprevedi tali sistema, jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni għall-evalwazzjoni tal-frekwenza tal-bejgħ online.


34      Għandu jiġi ddeterminat, b’mod partikolari, jekk il-bejjiegħ huwiex proprjetarju ta’ negozju ddedikat għall-bejgħ ta’ prodotti jew ta’ servizzi li jixxiebhu ma’ dawk li huma s-suġġett tal-bejgħ lill-individwi fuq is-sit internet kkonċernat. Dan huwa b’mod partikolari l-każ ta’ arloġġar li jbigħ il-prodotti tiegħu kemm minn pjattaforma tal-bejgħ online kif ukoll fl-impriża tiegħu tal-arloġġi.


35      Fi Franza, b’mod partikolari, l-awtorità tat-taxxa ppubblikat direttivi dwar is-sistema ta’ impożizzjoni tad-dħul iġġenerat minn pjattaformi tal-bejgħ online li jistabbilixxu ċertu numru ta’ kriterji sabiex issir distinzjoni bejn operazzjonijiet iżolati u operazzjonijiet regolari suġġetti għal sistema fiskali differenti. Ara, b’mod partikolari, https://www.economie.gouv.fr/particuliers/vente-biens-declarer-revenus.


36      Ara l-punti 43 u 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’ċerti każijiet, negozjant jikkumpensa lil “influwenzatur” għal xiri ta’ prodotti tan-negozjant magħmul permezz tas-sit internet tal-“influwenzatur”. It-terminu “influwenzatur” huwa ddefinit bħala “[p]ersuna li għandha influwenza kbira fuq min jiddeċiedi jew fuq l-opinjoni” [traduzzjoni libera]. Ara Robert illustré, Edizzjoni 2018. Għal definizzjoni iktar kompleta, wieħed jista’ jiċċita lil Wikipedia bil-Franċiż, sors rilevanti għalkollox fil-qasam tal-Internet: “Influwenzatur huwa kwalunkwe persuna attiva fuq in-netwerks soċjali li, bl-istatus tagħha, bil-pożizzjoni tagħha jew bl-esponiment medjatiku tagħha, tkun kapaċi tinfluwenza d-drawwiet tal-konsum. L-influwenzaturi jintalbu mid-ditti u mill-impriżi sabiex itejbu l-komunikazzjoni tagħhom kif ukoll fil-kuntest ta’ azzjonijiet pubbliċitarji. L-influwenzaturi jaħdmu prinċipalment fuq in-netwerks soċjali li jinfluwenzaw lil diversi ‘followers’ permezz tal-kont tagħhom fuq Instagram jew anki tal-istazzjon tagħhom fuq YouTube. Huma għandhom rwol ta’ intermedjarju bejn l-impriżi u l-klijenti potenzjali tagħhom” [traduzzjoni libera].


37      Dan huwa l-każ b’mod partikolari ta’ persuna fiżika li tbigħ prodotti diversi mir-residenza tagħha fuq pjattaforma tal-bejgħ online bi prezz li jippermettilha tagħmel profitt.


38      Ara l-Gwida tal-Kummissjoni Dwar il-Prattiki Kummerċjali Żleali, disponibbli fl-indirizz sussegwenti: https://webgate.ec.europa.eu/ucp/public/index.cfm?event=public.guidance.show.


39      Il-Gvern Ġermaniż iqis b’mod partikolari li l-offerta, fin-negozju, ta’ servizzi bi ħlas huwa element ċentrali li jippermetti l-klassifikazzjoni ta’ attività kummerċjali mhux biss fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni tagħha li tittrasponi d-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali iżda wkoll, b’mod ġenerali, fil-kuntest tal-Handelsgesetzbuch (il-Kodiċi tal-Kummerċ).


40      Sentenzi tat‑23 ta’ April 2009, VTB-VAB u Galatea (C‑261/07 u C‑299/07, EU:C:2009:244, punt 49); tal‑14 ta’ Jannar 2010, Plus Warenhandelsgesellschaft (C‑304/08, EU:C:2010:12, punt 36); tad‑9 ta’ Novembru 2010, Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag (C‑540/08, EU:C:2010:660, punt 17), u tad‑19 ta’ Settembru 2013, CHS Tour Services (C‑435/11, EU:C:2013:574, punt 27).


41      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, RLvS (C‑391/12, EU:C:2013:669, punt 37).


42      Ara l-punt 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ara, f’dan is-sens, fir-rigward tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288), is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2006, Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll, fir-rigward tad-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE tas‑22 ta’ Diċembru 1986 għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 326), is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C‑429/05, EU:C:2007:575, punt 65), u, fir-rigward tad-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Mejju 1999 dwar ċerti aspetti tal-bejgħ ta’ oġġetti tal-konsum u garanziji assoċjati magħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 4, p. 223), is-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2015, Faber, C‑497/13, EU:C:2015:357, punt 42).