Language of document : ECLI:EU:C:2021:929

Υπόθεση C-479/21 PPU

SN
και
SD

[αίτηση του Supreme Court (Ανώτατου Δικαστηρίου, Ιρλανδία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

 Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 16ης Νοεμβρίου 2021

«Προδικαστική παραπομπή – Επείγουσα προδικαστική διαδικασία – Άρθρο 50 ΣΕΕ – Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας – Άρθρο 217 ΣΛΕΕ – Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο – Πρωτόκολλο αριθ. 21 για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Διατήρηση με τη Συμφωνία αποχώρησης, ως μεταβατικού μέτρου, του καθεστώτος του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο – Εφαρμογή, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, των διατάξεων σχετικά με τον μηχανισμό παράδοσης που θεσπίστηκε με τη Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο – Καθεστώτα δεσμευτικά για την Ιρλανδία»

Κράτη μέλη – Αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου και Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο – Πρωτόκολλο αριθ. 21 για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Διατήρηση με τη Συμφωνία αποχώρησης, ως μεταβατικού μέτρου, του καθεστώτος του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο – Εφαρμογή, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, των διατάξεων σχετικά με τον μηχανισμό παράδοσης που θεσπίστηκε με τη Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο – Δεσμευτικός χαρακτήρας των καθεστώτων αυτών για την Ιρλανδία

(Άρθρο 50 ΣΕΕ· άρθρο 217 ΣΛΕΕ· πρωτόκολλο αριθ. 21 που προσαρτάται στις Συνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ· Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, άρθρα 62 § 1, στοιχείο βʹ, και 185, εδ. 4· Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ, αφενός, της ΕΕ και της ΕΚΑΕ και, αφετέρου, του Ηνωμένου Βασιλείου, άρθρο 632)

(βλ. σκέψεις 43, 45-51, 53-70 και διατακτ.)

Σύνοψη

Οι διατάξεις της Συμφωνίας αποχώρησης σχετικά με το καθεστώς του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης έναντι του Ηνωμένου Βασιλείου και οι διατάξεις της Συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με τον νέο μηχανισμό παράδοσης είναι δεσμευτικές για την Ιρλανδία

Η ένταξη των διατάξεων αυτών στις εν λόγω συμφωνίες δεν δικαιολογούσε την προσθήκη νομικής βάσης σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για τη σύναψή τους, με αποτέλεσμα να μην απαιτείται, βάσει του πρωτοκόλλου 21, να έχει ασκήσει η Ιρλανδία το δικαίωμα προαιρετικής συμμετοχής όσον αφορά τα επίμαχα μέτρα

Τον Σεπτέμβριο του 2020, ο SD συνελήφθη στην Ιρλανδία δυνάμει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (ΕΕΣ) εκδοθέντος από τις δικαστικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου τον Μάρτιο του 2020, προκειμένου να εκτίσει στερητική της ελευθερίας ποινή. Ο SN συνελήφθη στην Ιρλανδία τον Φεβρουάριο του 2021, δυνάμει ΕΕΣ εκδοθέντος από τις ίδιες αρχές τον Οκτώβριο του 2020, προκειμένου να διωχθεί για ποινικά αδικήματα. Κατόπιν της σύλληψής τους και εν αναμονή της απόφασης περί παράδοσής τους στις εν λόγω αρχές, οι ενδιαφερόμενοι παραμένουν υπό κράτηση στην Ιρλανδία. Αφού το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία) διαπίστωσε ότι η κράτησή τους ήταν νόμιμη και απέρριψε τις αιτήσεις απόλυσής τους, οι ενδιαφερόμενοι άσκησαν αναιρέσεις ενώπιον του Supreme Court (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ιρλανδία).

Κατά το δικαστήριο αυτό, ο ιρλανδικός νόμος με τον οποίο μεταφέρθηκε στο εθνικό δίκαιο η απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ (1) μπορεί να εφαρμοστεί έναντι τρίτης χώρας εφόσον υφίσταται ισχύουσα συμφωνία μεταξύ της εν λόγω χώρας και της Ένωσης για την παράδοση καταζητούμενων προσώπων. Ωστόσο, για να τύχει εφαρμογής η νομοθεσία αυτή, η επίμαχη συμφωνία, ήτοι εν προκειμένω η Συμφωνία αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση (2) και η Συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ της Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου (3) πρέπει να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για την Ιρλανδία. Κατά τους ενδιαφερομένους, τούτο δεν μπορεί να ισχύει καθότι οι ως άνω συμφωνίες περιλαμβάνουν αντιστοίχως μέτρα σχετικά με το καθεστώς του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης και με τον νέο μηχανισμό παράδοσης μεταξύ της Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου τα οποία εμπίπτουν στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (στο εξής: ΧΕΑΔ) από τα οποία, βάσει αυτού, η Ιρλανδία κατ’ αρχήν εξαιρείται δυνάμει του πρωτοκόλλου αριθ. 21 (4). Τόσο στο πλαίσιο της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση όσο και στο πλαίσιο της σύναψης της ΣΕΣ, η Ιρλανδία δεν άσκησε το δικαίωμα, το οποίο παρέχεται από το εν λόγω πρωτόκολλο αριθ. 21, περί προαιρετικής συμμετοχής της όσον αφορά τις διατάξεις των εν λόγω συμφωνιών σχετικά με τα επίμαχα μέτρα (5).

Με την απόφασή του, το Δικαστήριο αποφαίνεται, ειδικότερα, επί του ζητήματος αν οι νομικές βάσεις της Συμφωνίας αποχώρησης και της ΣΕΣ, ήτοι, αντιστοίχως, το άρθρο 50, παράγραφος 2, ΣΕΕ (το οποίο προβλέπει την εξωτερική αρμοδιότητα της Ένωσης για σύναψη συμφωνίας αποχώρησης) και το άρθρο 217 ΣΛΕΕ (το οποίο προβλέπει την αρμοδιότητα για σύναψη συμφωνίας σύνδεσης) είναι αφ’ εαυτών πρόσφορα προκειμένου να θεμελιωθεί η ένταξη των εν λόγω μέτρων στις συμφωνίες αυτές. Συγκεκριμένα, σε αντίθετη περίπτωση, θα απαιτούνταν ουσιαστική νομική βάση στον τομέα του ΧΕΑΔ, με αποτέλεσμα την εφαρμογή του πρωτοκόλλου αριθ. 21 και την κατ’ αρχήν μη εφαρμογή των ίδιων ως άνω μέτρων στην Ιρλανδία.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

Στο πλαίσιο της επείγουσας προδικαστικής διαδικασίας, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου αποφαίνεται ότι είναι δεσμευτικές για την Ιρλανδία οι διατάξεις της Συμφωνίας αποχώρησης που προβλέπουν τη διατήρηση του καθεστώτος του ΕΕΣ έναντι του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη μεταβατική περίοδο και η διάταξη της ΣΕΣ που προβλέπει την εφαρμογή του καθεστώτος παράδοσης το οποίο θεσπίζεται από την εν λόγω Συμφωνία σε ΕΕΣ που εκδόθηκαν πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και αφορούν πρόσωπα που δεν είχαν ακόμη συλληφθεί πριν από τη λήξη της εν λόγω περιόδου.

Εξετάζοντας, πρώτον, την επιλογή του άρθρου 50 ΣΕΕ ως νομική βάση για τη Συμφωνία αποχώρησης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, προκειμένου να επιτευχθεί ο σκοπός που συνίσταται στην ομαλή αποχώρηση κράτους μέλους από την Ένωση, η παράγραφος 2 της διάταξης αυτής απονέμει μόνο στην Ένωση αρμοδιότητα να συνάπτει συμφωνία που καθορίζει τις λεπτομερείς ρυθμίσεις για την εν λόγω αποχώρηση. Η συμφωνία αυτή αποσκοπεί στο να ρυθμίσει, σε όλους τους τομείς που εμπίπτουν στις Συνθήκες, το σύνολο των ζητημάτων που αφορούν την αποχώρηση. Επομένως, κατ’ εφαρμογήν της αρμοδιότητας αυτής μπόρεσε η Ένωση να συνάψει τη Συμφωνία αποχώρησης, η οποία προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στην ίδια Συμφωνία, το δίκαιο της Ένωσης, περιλαμβανομένης της απόφασης-πλαισίου για το ΕΕΣ, εφαρμόζεται για το Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου.

Το Δικαστήριο προσθέτει ότι, δεδομένου ότι δεν μπορούν να προστίθενται στο άρθρο 50, παράγραφος 2, ΣΕΕ νομικές βάσεις οι οποίες προβλέπουν διαδικασίες μη συμβατές με τη διαδικασία των παραγράφων 2 και 4 του ίδιου άρθρου, διαπιστώνεται ότι μόνον το άρθρο 50 ΣΕΕ μπορεί να εγγυηθεί, στη Συμφωνία αποχώρησης, συνεπή διαχείριση όλων των τομέων που εμπίπτουν στις Συνθήκες, ώστε να διασφαλιστεί ότι η αποχώρηση θα λάβει χώρα ομαλώς. Επομένως, καθόσον το άρθρο 50, παράγραφος 2, ΣΕΕ αποτελούσε τη μοναδική κατάλληλη νομική βάση για τη σύναψη της Συμφωνίας αποχώρησης, το πρωτόκολλο αριθ. 21 δεν μπορούσε να τύχει εφαρμογής.

Εξετάζοντας, δεύτερον, την επιλογή του άρθρου 217 ΣΛΕΕ ως νομική βάση για τη ΣΕΣ, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται βάσει της εν λόγω διάταξης μπορούν να περιλαμβάνουν κανόνες οι οποίοι αφορούν όλους τους τομείς που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης. Δεδομένου ότι η Ένωση έχει, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, ΣΛΕΕ, συντρέχουσα αρμοδιότητα όσον αφορά τον τομέα του ΧΕΑΔ, μέτρα που εμπίπτουν σε αυτόν τον τομέα αρμοδιότητας μπορούν να περιληφθούν σε συμφωνία σύνδεσης όπως η ΣΕΣ.

Δεδομένου ότι ο μηχανισμός παράδοσης ο οποίος καθιερώνεται από τη ΣΕΣ εμπίπτει όντως στον ως άνω τομέα αρμοδιότητας, το Δικαστήριο εξετάζει αν η ένταξη ενός τέτοιου μηχανισμού σε συμφωνία σύνδεσης απαιτεί επιπλέον την προσθήκη ειδικής νομικής βάσης σχετικής με τον ΧΕΑΔ (6). Συναφώς, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του εύρους της ΣΕΣ, η ένταξη στη συμφωνία αυτή διατάξεων που εμπίπτουν στον ΧΕΑΔ εντάσσεται στον γενικό σκοπό της εν λόγω συμφωνίας, ο οποίος έγκειται στη θεμελίωση των βάσεων για μια ευρεία σχέση μεταξύ της Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου. Καθότι ο μηχανισμός παράδοσης που καθιερώνεται από τη ΣΕΣ επιδιώκει αυτόν μόνο τον σκοπό, δεν είναι αναγκαίο, όπως προβλέπει η νομολογία σχετικά με τις πράξεις που επιδιώκουν πλείονες σκοπούς, να προστεθεί άλλη νομική βάση. Κατά συνέπεια, οι κανόνες της ΣΕΣ σχετικά με την παράδοση μπορούσαν να στηριχθούν μόνο στο άρθρο 217 ΣΛΕΕ, χωρίς να έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του πρωτοκόλλου αριθ. 21.


1      Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).


2      Συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΕ 2020, L 29, σ. 7) (στο εξής: Συμφωνία αποχώρησης).


3      Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, αφενός, και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, αφετέρου (ΕΕ 2021, L 149, σ. 10) (στο εξής: ΣΕΣ).


4      Πρωτόκολλο αριθ. 21 σχετικά με τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο προσαρτάται στις Συνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ (ΕΕ 2012, C 326, σ. 295) (στο εξής: πρωτόκολλο αριθ. 21). Κατά το πρωτόκολλο αυτό, η Ιρλανδία δεν δεσμεύεται από τα μέτρα που εμπίπτουν στον ΧΕΑΔ, εκτός αν έχει εκδηλώσει την επιθυμία της να εφαρμόσει κάποιο από αυτά.


5      Δυνάμει του άρθρου 62 παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 185, τέταρτο εδάφιο, της Συμφωνίας αποχώρησης, το καθεστώς του ΕΕΣ που προβλέπεται στην απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ εφαρμόζεται έναντι του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη μεταβατική περίοδο, ήτοι μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Βάσει του άρθρου 632 της ΣΕΣ, οι διατάξεις περί παράδοσης που προβλέπονται από αυτήν τη συμφωνία εφαρμόζονται όσον αφορά τα ΕΕΣ που εκδίδονται σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο για τα ΕΕΣ πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, όταν ο καταζητούμενος δεν έχει συλληφθεί με σκοπό την εκτέλεση ΕΕΣ πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.


6      Γίνεται μνεία του άρθρου 82, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο δʹ, ΣΛΕΕ.