Language of document : ECLI:EU:C:2022:775

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ANTHONY’EGO M. COLLINSA

przedstawiona w dniu 13 października 2022 r.(1)

Sprawa C435/22 PPU

Generalstaatsanwaltschaft München

przeciwko

HF

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium, Niemcy)]

Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Konwencja wykonawcza do układu z Schengen – Artykuł 54 – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 50 – Zasada ne bis in idem – Swobodny przepływ osób – Obywatelstwo Unii – Ekstradycja do Stanów Zjednoczonych obywatela państwa trzeciego przez państwo członkowskie na podstawie dwustronnego traktatu o ekstradycji – Obywatel państwa trzeciego, który został prawomocnie skazany za te same czyny w innym państwie członkowskim i odbył już karę w całości w tym państwie – Porozumienie o ekstradycji między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki – Artykuł 351 TFUE






 Wprowadzenie

1.        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium, Niemcy) został złożony w ramach skierowanego przez Stany Zjednoczone Ameryki do Republiki Federalnej Niemiec wniosku o ekstradycję obywatela państwa trzeciego w celu przeprowadzenia postępowania karnego w związku z czynami, za które został on już prawomocnie skazany w innym państwie członkowskim na karę, którą w całości odbył.

2.        Czy zasada ne bis in idem, określona w art. 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach, podpisanej w Schengen w dniu 19 czerwca 1990 r. i wprowadzonej w życie w dniu 26 marca 1995 r., w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 610/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. (Dz.U. 2013, L 182, s. 1) (zwanej dalej „KWUS”)(2), w związku z art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) może mieć zastosowanie w takiej sytuacji, gdy zainteresowany nie jest obywatelem Unii? Czy dwustronna umowa o ekstradycji zawarta między wezwanym państwem członkowskim a zainteresowanym państwem trzecim może uniemożliwić powołanie się na zasadę ne bis in idem w celu odmowy ekstradycji tej osoby? Jaką rolę w takim przypadku mógłby odegrać art. 351 TFUE? Są to w istocie główne pytania, jakie rodzą się w niniejszej sprawie.

 Ramy prawne

 Prawo Unii

 KWUS

3.        Artykuł 20 ust. 1 KWUS, który znajduje się w rozdziale 4, zatytułowanym „Zasady regulujące przemieszczanie się cudzoziemców”, w tytule II przewiduje:

„Cudzoziemcy niepodlegający obowiązkowi wizowemu mogą swobodnie przemieszczać się po terytoriach umawiających się stron przez okres nieprzekraczający 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu, pod warunkiem że spełniają oni warunki wjazdu określone w [art. 5 ust. 1 lit. a), c)–e)]”(3).

4.        Artykuł 54 KWUS, który znajduje się w rozdziale 3, zatytułowanym „Stosowanie zasady ne bis in idem”, w tytule III, ma następujące brzmienie:

„Osoba, której proces zakończył się wydaniem prawomocnego wyroku na obszarze jednej umawiającej się strony, nie może być ścigana na obszarze innej umawiającej się strony za ten sam czyn, pod warunkiem że została nałożona i wykonana kara lub jest ona w trakcie wykonywania, lub nie może być już wykonana na mocy przepisów prawnych skazującej umawiającej się strony”.

 Protokół włączający dorobek Schengen w ramy Unii Europejskiej

5.        KWUS została włączona do prawa Unii na mocy Protokołu włączającego dorobek Schengen w ramy Unii Europejskiej, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską Traktatem z Amsterdamu(4), jako „dorobek Schengen” w rozumieniu załącznika do tego protokołu.

6.        Z art. 2 decyzji 1999/436/WE Rady z dnia 20 maja 1999 r. określającej, zgodnie ze stosownymi postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską i Traktatu o Unii Europejskiej, podstawę prawną dla każdego z postanowień lub decyzji stanowiących dorobek Schengen(5) i z protokołu A do niej wynika, że jako podstawy prawne art. 54–58 KWUS Rada wskazała art. 34 i art. 31 UE(6).

 Porozumienie o ekstradycji między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki

7.        Artykuł 1 porozumienia między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji z dnia 25 czerwca 2003 r.(7) (zwanego dalej „porozumieniem UE–USA”), zatytułowany „Cel i przedmiot”, stanowi:

„Umawiające się strony zobowiązują się, zgodnie z postanowieniami niniejszego porozumienia, zapewnić poprawę współpracy w kontekście stosownych relacji między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi Ameryki w zakresie ekstradycji, regulujących ekstradycję sprawców czynu zabronionego”.

8.        Artykuł 17 tego porozumienia, zatytułowany „Stosunek do obowiązujących przepisów prawnych”, stanowi:

„1.      Niniejsze porozumienie nie wyklucza powoływania się przez państwo wezwane na podstawy do odmowy odnoszące się do kwestii nieregulowanych niniejszym porozumieniem, która jest dopuszczalna na mocy obowiązującego dwustronnego traktatu o ekstradycji między państwem członkowskim a Stanami Zjednoczonymi Ameryki.

2.      W przypadku gdy zasady konstytucyjne lub ostateczne [prawomocne] orzeczenia sądowe wiążące państwo wezwane mogą stanowić przeszkodę dla wypełnienia przez nie obowiązku ekstradycyjnego, a rozwiązanie tej kwestii nie jest przewidziane w niniejszym porozumieniu lub w obowiązującym dwustronnym traktacie, odbywają się konsultacje między państwem wezwanym i wzywającym”.

 Kodeks graniczny Schengen

9.        Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)(8), w wersji zmienionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240 z dnia 12 września 2018 r. ustanawiającym europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) i zmieniającym rozporządzenia (UE) nr 1077/2011, (UE) nr 515/2014, (UE) 2016/399, (UE) 2016/1624 i (UE) 2017/2226(9) (zwanego dalej „kodeksem granicznym Schengen”), ma następujące brzmienie:

„W przypadku planowanego pobytu na terytorium państw członkowskich nieprzekraczającego 90 dni w każdym okresie 180-dniowym, co oznacza wzięcie pod uwagę okresu 180-dniowego poprzedzającego każdy z dni pobytu, warunki wjazdu obywateli państw trzecich są następujące:

a)      posiadają oni ważny dokument podróży uprawniający posiadacza do przekroczenia granicy i spełniający następujące kryteria:

(i)      jest on ważny przez przynajmniej trzy miesiące po planowanej dacie wyjazdu z terytorium państw członkowskich; w uzasadnionych pilnych przypadkach kryterium to może zostać pominięte;

(ii)      został wydany w okresie ostatnich 10 lat;

b)      posiadają oni ważną wizę, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z [rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806 z dnia 14 listopada 2018 r. wymieniającym państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu(10)] lub ważne zezwolenie na podróż, jeżeli jest ono wymagane zgodnie z [tym] rozporządzeniem, chyba że posiadają ważny dokument pobytowy lub ważną wizę długoterminową;

c)      uzasadnią cel i warunki planowanego pobytu oraz posiadają wystarczające środki utrzymania, zarówno na czas trwania planowanego pobytu, jak i na powrót do ich państwa pochodzenia lub na tranzyt do państwa trzeciego, co do którego istnieje pewność, że uzyskają zezwolenie na wjazd na jego terytorium, lub jeżeli mają możliwość uzyskania takich środków zgodnie z prawem;

d)      nie są osobami, wobec których dokonano wpisu do celów odmowy wjazdu w [systemie informacyjnym Schengen (SIS)];

e)      nie są uważani za stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego lub stosunków międzynarodowych żadnego z państw członkowskich, a w szczególności nie dokonano wobec nich, na tej samej podstawie, wpisu do celów odmowy wjazdu w krajowych bazach danych państw członkowskich;

f)      przekazują oni dane biometryczne […]”.

10.      Artykuł 20 ust. 1 KWUS należy rozumieć jako odesłanie do art. 6 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen. Ten ostatni przepis zastąpił bowiem art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiającego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)(11), który z kolei zastąpił art. 5 ust. 1 KWUS.

 Rozporządzenie 2018/1806

11.      Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia 2018/1806 przewiduje:

„Obywatele państw trzecich wymienionych w załączniku I objęci są obowiązkiem wizowym przy przekraczaniu granic zewnętrznych państw członkowskich”.

12.      Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia:

„Obywatele państw trzecich wymienionych w załączniku II są zwolnieni z obowiązku określonego w art. 3 ust. 1, gdy ich całkowity pobyt nie przekracza 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu”.

13.      Wśród państw trzecich wymienionych w wykazie tego załącznika II figuruje Serbia.

 Umowa o ekstradycji między Republiką Federalną Niemiec a Stanami Zjednoczonymi Ameryki

14.      Artykuł 1 Auslieferungsvertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und den Vereinigten Staaten von Amerika (umowy o ekstradycji między Republiką Federalną Niemiec a Stanami Zjednoczonymi Ameryki) z dnia 20 czerwca 1978 r.(12) (zwanej dalej „umową o ekstradycji Niemcy–USA”), zatytułowany „Obowiązek ekstradycji”, przewiduje:

„1)      Umawiające się strony zobowiązują się do wzajemnego wydawania, zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy, osób, które są ścigane za przestępstwo popełnione na terytorium państwa wzywającego lub poszukiwanych w celu wykonania kary lub środka zabezpieczającego, a które przebywają na terytorium drugiej umawiającej się strony.

2)      Jeżeli przestępstwo zostało popełnione poza terytorium państwa wzywającego, państwo wezwane udziela ekstradycji zgodnie z niniejszą umową, jeżeli

a.      takie przestępstwo popełnione w podobnych okolicznościach mogłoby zostać ukarane na podstawie jego ustawodawstwa, lub

b.      osoba, o której ekstradycję się wnioskuje, jest obywatelem państwa wzywającego”.

15.      Artykuł 2 umowy o ekstradycji Niemcy–USA, zatytułowany „Przestępstwa mogące prowadzić do ekstradycji”, zmieniony przez Zusatzvertrag zum Auslieferungsvertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und den Vereinigten Staaten von Amerika (umowę uzupełniającą do umowy o ekstradycji między Republiką Federalną Niemiec a Stanami Zjednoczonymi Ameryki) z dnia 21 października 1986 r.(13) (zwaną dalej „pierwszą umową uzupełniającą”), stanowi:

„1)      Przestępstwami mogącymi stanowić podstawę do ekstradycji na mocy niniejszej umowy są przestępstwa, które są zagrożone karą zgodnie z prawem obu umawiających się stron. W celu ustalenia, czy dane przestępstwo może stanowić podstawę do ekstradycji, nie ma znaczenia, czy prawo umawiających się stron zalicza przestępstwo do tej samej kategorii przestępstw lub obejmuje je tym samym pojęciem, ani czy też podwójna karalność wynika z prawa federalnego, krajowego lub krajów związkowych (Länder). […]

2)      W przypadku przestępstw mogących stanowić podstawę ekstradycji wniosek o wydanie zostanie uwzględniony

a.      do celów postępowania karnego, jeżeli zgodnie z prawem obu umawiających się stron przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności na okres nieprzekraczający jednego roku […]

[…]”.

16.      Zgodnie z art. 8 umowy o ekstradycji Niemcy–USA, zatytułowanym „Ne bis in idem”:

„Wniosek o ekstradycję nie zostaje uwzględniony, jeżeli osoba ścigana została już prawomocnie uniewinniona lub skazana przez właściwe organy państwa wezwanego za przestępstwo, z powodu którego wnosi się o ekstradycję”.

17.      Artykuł 34 tej umowy, zatytułowany „Ratyfikacja; Wejście w życie; Wypowiedzenie”, przewiduje w ust. 4:

„Niniejsza umowa pozostaje w mocy do upływu jednego roku od dnia, w którym jedna z umawiających się stron powiadomi drugą stronę na piśmie o jej wypowiedzeniu”.

18.      Według sądu odsyłającego umowa o ekstradycji Niemcy–USA została dostosowana do porozumienia UE–USA w drodze Zweiter Zusatzvertrag zum Auslieferungsvertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und den Vereinigten Staaten von Amerika (drugiej umowy uzupełniającej do umowy o ekstradycji między Republiką Federalną Niemiec a Stanami Zjednoczonymi Ameryki) z dnia 18 kwietnia 2006 r.(14) (zwanej dalej „drugą umową uzupełniającą”).

 Okoliczności faktyczne leżące u podstaw postępowania głównego i pytanie prejudycjalne

19.      W dniu 20 stycznia 2022 r. HF, będący obywatelem serbskim, został tymczasowo aresztowany w Monachium (Niemcy) na podstawie czerwonej noty opublikowanej przez Międzynarodową Organizację Policji Kryminalnej (Interpol) na wniosek organów Stanów Zjednoczonych Ameryki. Organy te ubiegają się ekstradycję HF w celu przeprowadzenia postępowania karnego w przedmiocie przestępstwa, jakie miał on popełnić w okresie od września 2008 r. do grudnia 2013 r. Owa czerwona nota została wydana na podstawie nakazu aresztowania wydanego w dniu 4 grudnia 2018 r. przez United States District Court for the District of Columbia (sąd federalny Stanów Zjednoczonych Ameryki dla dystryktu Kolumbii) w związku z zarzutami o „zmowie mającej na celu udział w przestępczych organizacjach korupcyjnych i zmowie mającej na celu popełnienie oszustwa bankowego i oszustwa przy użyciu urządzeń telekomunikacyjnych” zgodnie z – odpowiednio – tytułem 18 U.S. Code (amerykańskiego kodeksu federalnego), sekcja 1962 (d) i 1349(15). HF przebywa obecnie w areszcie ekstradycyjnym w Niemczech w oczekiwaniu na przeprowadzenie tej ekstradycji.

20.      Pismem z dnia 25 stycznia 2022 r. organy Stanów Zjednoczonych Ameryki zwróciły się do organów niemieckich z wnioskiem o tymczasowe zatrzymanie HF i przekazały im nakaz aresztowania z dnia 4 grudnia 2018 r. oraz akt oskarżenia sporządzony przez wielką ławę przysięgłych United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit (federalnego sądu apelacyjnego dla dystryktu Kolumbii) z tego samego dnia. Pismem z dnia 17 marca 2022 r. organy te przekazały organom niemieckim dokumenty towarzyszące wnioskowi o ekstradycję.

21.      W chwili zatrzymania HF wskazał, że mieszka w Słowenii, oraz okazał paszport serbski wydany w dniu 11 lipca 2016 r. i ważny do dnia 11 lipca 2026 r., słoweński dokument pobytowy wydany w dniu 3 listopada 2017 r., który wygasł w dniu 3 listopada 2019 r., a także kosowski dowód tożsamości. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym w 2020 r. organy słoweńskie odrzuciły wniosek HF o przedłużenie dokumentu pobytowego.

22.      Na prośbę sądu odsyłającego i Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratury generalnej w Monachium, Niemcy) organy słoweńskie przekazały następujące informacje:

–        wyrokiem Okrožno sodišče v Mariboru (sądu okręgowego w Mariborze, Słowenia) z dnia 6 lipca 2012 r., który uzyskał prawomocność w dniu 19 października 2012 r., HF został skazany za przestępstwo „ataku na system informatyczny” w rozumieniu art. 221 ust. IV w związku z ust. II Kazenski zakonik (kodeksu karnego), popełnione w okresie od grudnia 2009 r. do czerwca 2010 r., na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym karę tę zastąpiono 480 godzinami prac społecznych;

–        HF odbył tę ostatnią karę w całości w dniu 25 czerwca 2015 r.;

–        postanowieniem z dnia 23 września 2020 r. Okrožno sodišče v Kopru (sąd okręgowy w Koprze, Słowenia) odrzucił wniosek o ekstradycję HF złożony przez organy Stanów Zjednoczonych Ameryki w celu przeprowadzenia postępowania karnego, ponieważ w odniesieniu do przedstawionych w tym wniosku czynów popełnionych do czerwca 2010 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) wydał już prawomocny wyrok;

–        nie istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa w odniesieniu do innych czynów przedstawionych we wniosku o ekstradycję popełnionych po czerwcu 2010 r.;

–        to postanowienie z dnia 23 września 2020 r. zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Višje sodišče v Kopru (sądu apelacyjnego w Koprze, Słowenia) z dnia 8 października 2020 r. i jest prawomocne.

23.      Zgodnie z postanowieniem odsyłającym skierowany do organów słoweńskich wniosek o ekstradycję oraz wniosek o ekstradycję rozpatrywany w niniejszej sprawie dotyczą tych samych przestępstw. Ponadto czyny, w odniesieniu do których Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) wydał wyrok, są identyczne z czynami, których dotyczy ten ostatni wniosek, w zakresie, w jakim zostały w nim opisane przestępstwa popełnione przed lipcem 2010 r.

24.      Sąd odsyłający ma wątpliwości co do legalności ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych w związku z czynami zarzucanymi mu w nakazie aresztowania i akcie oskarżenia z dnia 4 grudnia 2018 r. za okres przed lipcem 2010 r.

25.      W tym względzie sąd odsyłający podnosi, że zasady ustanowione przez Trybunał w wyroku z dnia 12 maja 2021 r., Bundesrepublik Deutschland (Czerwona nota Interpolu)(16), nie są wystarczające do rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy z uwagi na różnice między tą sprawą a sprawą, w której wydano ów wyrok. I tak sąd ten zauważa, że w niniejszym przypadku, po pierwsze, zainteresowana osoba nie jest obywatelem Unii, po drugie, chodzi o formalny wniosek o ekstradycję, a nie o tymczasowe zatrzymanie w następstwie czerwonej noty opublikowanej przez Interpol, oraz po trzecie, gdyby Republika Federalna Niemiec miała odmówić ekstradycji HF na podstawie wynikającego z prawa Unii obowiązku przestrzegania zasady ne bis in idem, naruszyłaby obowiązek ekstradycji wynikający z umowy o ekstradycji Niemcy–USA. W odniesieniu do tej ostatniej kwestii stwierdza on, że w niniejszym przypadku organy Stanów Zjednoczonych Ameryki przedłożyły dokumenty, które zgodnie z art. 14 tej umowy muszą towarzyszyć wnioskowi o ekstradycję, że zarzucane HF zachowanie jest karalne zarówno w prawie amerykańskim, jak i niemieckim(17) oraz że rozpatrywane przestępstwa są zagrożone karą pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze 20 lub 30 lat według prawa amerykańskiego i w maksymalnym wymiarze od 2 do 10 lat według prawa niemieckiego(18).

26.      W obecnym stanie rzeczy nic nie stoi zatem na przeszkodzie legalności ekstradycji HF w świetle § 2 i nast. Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen (IRG) (ustawy o międzynarodowej wzajemnej pomocy sądowej w sprawach karnych) z dnia 23 grudnia 1982 r.(19) oraz art. 4 i nast. umowy o ekstradycji Niemcy–USA.

27.      W szczególności w odniesieniu do zasady ne bis in idem, zawartej w art. 8 tej umowy, sąd odsyłający wskazuje, iż okoliczność, że HF został już prawomocnie skazany wyrokiem Okrožno sodišče v Mariboru (sądu okręgowego w Mariborze) z dnia 6 lipca 2012 r. za zarzucane czyny popełnione przed lipcem 2010 r., objęte rozpatrywanym wnioskiem o ekstradycję, oraz że orzeczona wobec niego przez ten sąd kara została już w całości wykonana, nie stoi na przeszkodzie jego ekstradycji do Stanów Zjednoczonych. Przede wszystkim z brzmienia tego artykułu wynika bowiem jasno, że dotyczy on wyłącznie sytuacji, w której osoba ścigana została już prawomocnie skazana przez właściwe organy państwa wezwanego, czyli w niniejszym przypadku Republiki Federalnej Niemiec. Nie można go interpretować jako obejmujący również wyroki skazujące wydane w innych państwach członkowskich. Następnie Republika Federalna Niemiec i Stany Zjednoczone Ameryki uzgodniły podczas negocjacji w sprawie umowy o ekstradycji Niemcy–USA, że orzeczenia wydane w państwach trzecich nie będą stanowiły przeszkody dla ekstradycji. Ponadto druga umowa uzupełniająca, na mocy której dostosowano umowę o ekstradycji Niemcy–USA do porozumienia UE–USA, nie zawiera żadnych szczególnych postanowień dotyczących rozszerzenia zakazu podwójnego karania na wszystkie państwa członkowskie ani nie zmienia art. 8 tej umowy. Wreszcie, zgodnie z orzecznictwem Bundesverfassungsgericht (federalnego trybunału konstytucyjnego, Niemcy), nie istnieje jak dotąd żadna zasada międzynarodowego prawa zwyczajowego, zgodnie z którą zakaz ten ma zastosowanie również w przypadku wyroków skazujących wydanych w państwach trzecich.

28.      Sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy art. 50 karty w związku z art. 54 KWUS nie zobowiązuje Republiki Federalnej Niemiec do odmowy ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych w odniesieniu do przestępstw, za które został on już skazany przez Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze), to znaczy związanych z czynami, których dotyczy rozpatrywany wniosek o ekstradycję i popełnionymi przed lipcem 2010 r.

29.      W tym względzie w pierwszej kolejności sąd odsyłający jest zdania, że przesłanki wynikające z łącznego czytania tych dwóch artykułów są w niniejszej sprawie spełnione. Otóż, po pierwsze, HF został prawomocnie skazany przez sąd państwa członkowskiego, a mianowicie przez Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze), a orzeczona kara została w pełni wykonana. Po drugie, postanowienia te nie są związane z posiadaniem obywatelstwa Unii lub obywatelstwa państwa członkowskiego. Po trzecie, z pkt 94 i 95 wyroku Czerwona nota Interpolu wynika, że tymczasowe zatrzymanie przez jedno z umawiających się państw(20) osoby, której dotyczy czerwona nota opublikowana przez Interpol, na wniosek państwa trzeciego stanowi „element ścigania” w rozumieniu art. 54 KWUS. Dlatego też za „element ścigania” należy uznać również decyzję o legalności ekstradycji, której wykonanie prowadzi do przekazania danej osoby państwu trzeciemu w celu przeprowadzenia postępowania karnego. Po czwarte, decyzja o legalności ekstradycji do Stanów Zjednoczonych obywatela państwa trzeciego aresztowanego w państwie członkowskim Unii stanowi stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 karty, ponieważ w każdym razie dotyczy porozumienia UE–USA. Przy stosowaniu tego porozumienia należy zatem uwzględnić zagwarantowane w karcie prawa podstawowe. Ponadto zdaniem sądu odsyłającego w momencie zatrzymania HF miał prawo do swobodnego przemieszczania się na podstawie art. 20 ust. 1 KWUS w związku z art. 6 ust. 1 lit. b) kodeksu granicznego Schengen i art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2018/1806, ponieważ jako obywatel serbski był on zwolniony z obowiązku wizowego. Również z tego powodu należy uwzględnić wspomniane prawa podstawowe.

30.      W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy art. 50 karty w związku z art. 54 KWUS może skutkować tym, że nie można dokonać ekstradycji obywatela państwa trzeciego do Stanów Zjednoczonych, które nie są ani stroną KWUS, ani państwem członkowskim. W tym względzie wskazuje on, że w uzasadnieniu wyroku Czerwona nota Interpolu i jego zakresu Trybunał odwołał się do prawa do swobodnego przemieszczania się w rozumieniu art. 21 TFUE osoby, której dotyczyła czerwona nota w sprawie, w której wydano ów wyrok, a mianowicie obywatela niemieckiego. HF, jako obywatel serbski, nie korzysta jednak z prawa do swobodnego przemieszczania się w rozumieniu art. 21 ust. 1 TFUE. Korzysta on natomiast z prawa do swobodnego przemieszczania się w rozumieniu art. 20 KWUS, ponieważ jest zwolniony z obowiązku wizowego. Sąd odsyłający dodaje, iż w pkt 98 wyroku Czerwona nota Interpolu Trybunał podkreślił, że sytuacja przedstawiona we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w owej sprawie dotyczyła tymczasowego zatrzymania osoby, której dotyczyła czerwona nota opublikowana przez Interpol, na wniosek państwa trzeciego, a nie ekstradycji tej osoby do tego państwa. Trybunał nie wypowiedział się zatem jeszcze na temat sytuacji rozpatrywanej w niniejszej sprawie, która konkretnie dotyczy wniosku o ekstradycję.

31.      Zdaniem sądu odsyłającego na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć w ten sposób, że w niniejszej sprawie art. 54 KWUS w związku z art. 50 karty nie stoi na przeszkodzie ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych, ponieważ musi on przestrzegać ciążącego na Republice Federalnej Niemiec zobowiązania prawa międzynarodowego do dokonywania ekstradycji osób ściganych.

32.      W tym kontekście sąd odsyłający podziela wyrażony w doktrynie pogląd, że art. 351 akapit pierwszy TFUE ma zastosowanie do umów, które chociaż zostały zawarte przez państwo członkowskie po dniu 1 stycznia 1958 r., dotyczą dziedziny, w odniesieniu do której Unii uzyskała później kompetencję, „a to ze względu na rozszerzenie kompetencji, [które] nie było obiektywnie przewidywalne dla danego państwa członkowskiego przy zawieraniu [danej umowy]”. W opinii w sprawie Commune de Mesquer(21) rzecznik generalna J. Kokott zdaje się popierać ten sam pogląd. W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że układ z Schengen i KWUS weszły w życie po wejściu w życie umowy o ekstradycji Niemcy–USA w dniu 30 lipca 1980 r., a układ z Schengen został włączony do prawa Unii dopiero na mocy traktatu z Amsterdamu w 1997 r. Ani w 1978 r., ani w 1980 r. Republika Federalna Niemiec nie mogła zatem przewidzieć, że kwestie „ogólnoeuropejskiej” zasady ne bis in idem lub współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych zostaną włączone do dziedziny kompetencji Unii.

33.      Sąd odsyłający uważa, że zmiany wprowadzone przez pierwszą i drugą umowę uzupełniającą nie zmieniają w żaden sposób tej sytuacji. Pierwsza umowa uzupełniająca nie stanowi fundamentalnej renegocjacji umowy o ekstradycji Niemcy–USA i weszła w życie już w dniu 11 marca 1993 r. Poprzez drugą umowę uzupełniającą Republika Federalna Niemiec dokonała jedynie transpozycji porozumienia UE–USA i nie przyjęto żadnych szczególnych uregulowań dotyczących stosowania zasady ne bis in idem „w skali europejskiej”.

34.      Wreszcie, sąd odsyłający wskazuje, że ponieważ porozumienie UE–USA nie przewiduje przestrzegania zasady ne bis in idem „w skali europejskiej” zgodnie z łącznym rozumieniem postanowień art. 50 karty i art. 54 KWUS, można z tego wnioskować a contrario, że nadal należy przestrzegać dwustronnej umowy o ekstradycji, która przewiduje przestrzeganie tej zasady jedynie w zakresie krajowym.

35.      W tym kontekście Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium) postanowieniem z dnia 21 czerwca 2022 r., złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 1 lipca 2022 r., skierował do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:

„Czy art. 54 [KWUS] […] w związku z art. 50 [karty] należy interpretować w ten sposób, że przepisy te stoją na przeszkodzie ekstradycji obywatela państwa trzeciego niebędącego obywatelem Unii w rozumieniu art. 20 TFUE przez organy państwa będącego stroną tej konwencji i państwa członkowskiego Unii do państwa trzeciego, jeżeli wobec osoby, której dotyczy wniosek, został już wydany prawomocny wyrok przez inne państwo członkowskie Unii za te same czyny, do których odnosi się wniosek o ekstradycję, i wyrok został wykonany, a decyzja o odmowie ekstradycji tej osoby do państwa trzeciego byłaby możliwa tylko w przypadku zaakceptowania naruszenia dwustronnej umowy o ekstradycji zawartej z tym państwem trzecim?”.

 Postępowanie przed Trybunałem

36.      Z uwagi na to, że od dnia 20 stycznia 2022 r. HF jest pozbawiony wolności, a wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy dziedziny objętej tytułem V części trzeciej traktatu FUE(22), sąd odsyłający zwrócił się również do Trybunału, w drodze tego samego postanowienia, o rozstrzygnięcie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym przewidzianym w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

37.      Postanowieniem z dnia 15 lipca 2022 r. Trybunał uwzględnił ten wniosek.

38.      Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratura generalna w Monachium), HF, rząd niemiecki i Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie, w których odpowiedzieli w szczególności na pytania skierowane do nich przez Trybunał w celu uzyskania odpowiedzi na piśmie. Strony te przedstawiły uwagi ustne i odpowiedziały na pytania zadane przez Trybunał podczas rozprawy, która odbyła się w dniu 13 września 2022 r.

 Analiza

 Uwagi wstępne

39.      Artykuł 54 KWUS, ustanawiający zasadę ne bis in idem, stoi na przeszkodzie temu, by umawiające się państwo ścigało osobę za te same czyny, w odniesieniu do których został już wobec niej wydany prawomocny wyrok w innym umawiającym się państwie, pod warunkiem, w wypadku skazania, że nałożona kara została wykonana lub jest ona w trakcie wykonywania, lub nie może być już wykonana na mocy przepisów prawnych tego ostatniego państwa.

40.      Artykuł 50 karty ustanawia tę zasadę jako prawo podstawowe, przewidując, że „[n]ikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii”.

41.      Ponadto, jak wynika z tych dwóch artykułów, zasada ne bis in idem wynika z tradycji konstytucyjnych wspólnych zarówno państwom członkowskim, jak i umawiającym się państwom. Artykuł 54 KWUS należy zatem interpretować w związku z art. 50 karty, którego istoty zapewnia on poszanowanie(23).

42.      Zgodnie z orzecznictwem, pozostając w ścisłym związku z zasadą powagi rzeczy osądzonej, zasada ne bis in idem ma na celu zagwarantowanie pewności prawa i równego traktowania poprzez zapewnienie, że po przeprowadzeniu dochodzenia oraz w odpowiednim przypadku ukaraniu dana osoba ma pewność, iż nie będzie ponownie ścigana za ten sam czyn(24).

43.      W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zbadam najpierw, czy zasady określone przez Trybunał w wyroku Czerwona nota Interpolu w odniesieniu do wykładni art. 54 KWUS można zastosować do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, następnie, w stosownym przypadku, czy odmawiając ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych Ameryki na podstawie zasady ne bis in idem, Republika Federalna Niemiec naruszyła spoczywające na niej zobowiązania wynikające z umowy o ekstradycji Niemcy–USA w związku z porozumieniem UE–USA i, wreszcie, w związku z tą ostatnią kwestią czy art. 351 TFUE może mieć znaczenie dla wykładni, o którą zwrócił się sąd odsyłający.

 W przedmiocie możliwości zastosowania w niniejszej sprawie zasad określonych w wyroku Czerwona nota Interpolu

44.      W wyroku Czerwona nota Interpolu Trybunał orzekł, że art. 54 KWUS i art. 21 ust. 1 TFUE w świetle art. 50 karty nie stoją na przeszkodzie tymczasowemu zatrzymaniu przez organy umawiającego się państwa lub organy państwa członkowskiego osoby, której dotyczy czerwona nota opublikowana przez Interpol, na wniosek państwa trzeciego, chyba że w prawomocnym orzeczeniu sądowym wydanym w umawiającym się państwie lub państwie członkowskim stwierdzono, że proces tej osoby zakończył się wydaniem prawomocnego wyroku odpowiednio w umawiającym się państwie lub w państwie członkowskim za te same czyny, na których opiera się ta czerwona nota.

45.      W niniejszym przypadku z ustaleń dokonanych przez sąd odsyłający wynika, że wyrokiem z dnia 6 lipca 2012 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze), czyli sąd umawiającego się państwa, prawomocnie orzekł w przedmiocie zarzucanych czynów popełnionych przez HF przed lipcem 2010 r. oraz że HF w całości odbył orzeczoną wobec niego karę. Z ustaleń tych wynika również, że czyny te(25) są tożsame z tymi objętymi wnioskiem o ekstradycję HF złożonym przez Stany Zjednoczone Ameryki w zakresie, w jakim opisane są w nim przestępstwa popełnione przed lipcem 2010 r. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym wniosek o ekstradycję złożony przez organy Stanów Zjednoczonych Ameryki obejmuje, szerzej, przestępstwa, jakie HF miał popełnić w okresie od września 2008 r. do grudnia 2013 r. Tymczasem wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wyłącznie okoliczności faktycznych związanych z przestępstwami popełnionymi przed lipcem 2010 r. Do celów niniejszej opinii i wyroku, który ma zostać wydany, należy ograniczyć się do sytuacji przewidzianej w pytaniu prejudycjalnym, czyli sytuacji, w której czyny – a zatem i przestępstwa – są tożsame. To do sądu odsyłającego, a nie do Trybunału, należy ustalenie, czy czyny, w odniesieniu do których sądy słoweńskie wydały prawomocny wyrok, są tożsame z czynami, których dotyczy wniosek o ekstradycję.

46.      Aby art. 54 KWUS mógł znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, konieczne jest między innymi, aby istniało nowe „postępowanie” karne prowadzone przeciwko HF przez inne umawiające się państwo, w tym przypadku Republikę Federalną Niemiec, w związku z tymi samymi czynami. W wyroku Czerwona nota Interpolu Trybunał orzekł, że tymczasowe zatrzymanie przez umawiające się państwo osoby, której dotyczy czerwona nota opublikowana przez Interpol, na wniosek państwa trzeciego, w celu prowadzenia przeciwko niej postępowania karnego w tym ostatnim państwie stanowi akt tego umawiającego się państwa, który wpisuje się w ramy postępowania karnego prowadzonego na terytorium umawiających się państw(26). Moim zdaniem rozwiązanie to można w pełni zastosować do sporu rozpatrywanego w postępowaniu głównym, nawet jeśli – jak wskazuje sąd odsyłający – dotyczy on orzeczenia w sprawie formalnego wniosku o ekstradycję. Jak słusznie wskazuje Komisja w uwagach na piśmie, jeżeli takie tymczasowe zatrzymanie, którego celem jest właśnie przygotowanie do ekstradycji, mieści się już w pojęciu „ścigania” w rozumieniu art. 54 KWUS, to samo dotyczy a fortiori orzeczenia w sprawie wniosku o ekstradycję. Pogląd ten podziela również sąd odsyłający.

47.      W związku z tym niniejsza sprawa dotyczy sytuacji, w której wobec osoby, w odniesieniu do której wydano prawomocny wyrok w przedmiocie pewnych czynów w jednym umawiającym się państwie, ponownie wszczęto postępowanie za te same czyny w innym umawiającym się państwie.

48.      Kolejna wskazana przez sąd odsyłający różnica między sprawą, w której wydano wyrok Czerwona nota Interpolu, a sprawą rozpatrywaną w postępowaniu głównym polega na tym, że w pierwszej sprawie zainteresowany był obywatelem Unii, a zatem korzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się zagwarantowanego w art. 21 ust. 1 TFUE, podczas gdy w drugiej sprawie jest on obywatelem państwa trzeciego.

49.      W tym względzie w pierwszej kolejności należy zauważyć, że brzmienie art. 54 KWUS odnosi się do każdej „osoby”, której proces zakończył się wydaniem prawomocnego wyroku przez umawiające się państwo, nie ograniczając się do osób posiadających obywatelstwo państwa członkowskiego lub umawiającego się państwa. Podobnie art. 50 karty, używając zaimka nieokreślonego „nikt”, nie ustanawia żadnego związku z obywatelstwem Unii. Ten ostatni artykuł nie znajduje się zresztą w rozdziale V, zatytułowanym „Prawa obywatelskie”, lecz w rozdziale VI, zatytułowanym „Wymiar sprawiedliwości”.

50.      W drugiej kolejności prawdą jest, że w wyroku Czerwona nota Interpolu Trybunał, dokonując wykładni art. 54 KWUS w świetle celu realizowanego przez to postanowienie, opiera się na zasadzie swobodnego przepływu osób, w szczególności obywateli Unii. I tak w pkt 79 owego wyroku Trybunał zauważa, iż z orzecznictwa wynika, że zasada ne bis in idem w tym postanowieniu ma na celu uniknięcie – w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – sytuacji, gdy osoba, której proces zakończył się wydaniem prawomocnego wyroku, jest ścigana za te same czyny na terytorium kilku umawiających się państw. Zdaniem Trybunału rzeczony artykuł należy bowiem interpretować w tym względzie w związku z art. 3 ust. 2 TUE(27). Trybunał wyjaśnia, że z orzecznictwa tego wynika w szczególności, że osoba, w stosunku do której został wydany prawomocny wyrok, powinna mieć prawo do swobodnego przemieszczania się bez obawy, że o ten sam czyn może zostać przeciwko niej wszczęte nowe postępowanie karne przez inne umawiające się państwo. Prawdą jest również, że we wspomnianym wyroku uzasadnienie Trybunału, w zakresie w jakim odnosi się do pytań mających znaczenie w niniejszej sprawie(28), zawiera szereg odniesień do art. 21 ust. 1 TFUE(29).

51.      Według mnie z tych ustaleń nie można jednak wyciągnąć wniosku, że – jak utrzymują Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratura generalna w Monachium) i rząd niemiecki – zakres stosowania art. 54 KWUS jest ograniczony do obywateli Unii korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się.

52.      Moim zdaniem te poszczególne odniesienia do art. 21 ust. 1 TFUE wynikają w dużej mierze z kontekstu sprawy, w jaki wpisywała się sprawa, w której wydano wyrok Czerwona nota Interpolu. Zainteresowany był bowiem obywatelem niemieckim, który chciał uzyskać od niemieckiego sądu odsyłającego nakaz podjęcia przez Republikę Federalną Niemiec wszelkich niezbędnych środków w celu wycofania skierowanej przeciwko niemu czerwonej noty, przy czym jego głównym problemem było to, że istnienie tej czerwonej noty uniemożliwiało mu – bez narażania się na ryzyko zatrzymania – udanie się do państwa członkowskiego lub umawiającego się państwa innego niż Republika Federalna Niemiec. W rezultacie dwa z pytań prejudycjalnych skierowanych do Trybunału wyraźnie dotyczyły art. 21 ust. 1 TFUE.

53.      Jeśli chodzi o stwierdzenie Trybunału, przytoczone w pkt 50 niniejszej opinii i powtórzone przez rząd niemiecki, zgodnie z którym art. 54 KWUS należy interpretować w świetle art. 3 ust. 2 TUE, który zawiera odniesienie do pojęcia „obywatela Unii”, nie jest ono moim zdaniem decydujące. W wyroku Spasic(30) Trybunał dokonał takiej wykładni, mimo że zainteresowany był obywatelem serbskim. Podobnie już we wcześniejszym orzecznictwie Trybunał dokonał wykładni art. 54 KWUS w świetle postanowienia poprzedzającego art. 3 ust. 2 TUE, czyli art. 2 akapit pierwszy tiret czwarte UE(31), mimo że to ostatnie postanowienie nie odwoływało się do wspomnianego pojęcia(32).

54.      W konsekwencji jestem zdania, że zasada ne bis in idem ustanowiona w art. 54 KWUS chroni każdą osobę korzystającą z prawa do swobodnego przemieszczania się w strefie Schengen, niezależnie od tego, czy jest ona obywatelem Unii.

55.      W tym względzie należy przypomnieć, że – jak słusznie zauważyli sąd odsyłający i Komisja – pod pewnymi warunkami, w szczególności jeżeli posiadają ważny dokument pobytowy lub nie podlegają obowiązkowi wizowemu, obywatele państw trzecich również mają prawo do swobodnego przemieszczania się w obrębie strefy Schengen, przynajmniej przez pewien okres. W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że w momencie zatrzymania HF miał prawo do swobodnego przemieszczania się w obrębie strefy Schengen na podstawie art. 20 ust. 1 KWUS, ponieważ był zwolniony z obowiązku wizowego ze względu na swoją serbską przynależność państwową. Sytuacja tych obywateli w kontekście KWUS jest zatem w niektórych przypadkach porównywalna do sytuacji obywateli Unii, co – jak zauważa również Komisja – może być jednym z powodów, dla których strony tej konwencji nie ograniczyły stosowania zasady ne bis in idem do tej ostatniej kategorii osób.

56.      Prawdą jest, że jak twierdzą Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratura generalna w Monachium) i rząd niemiecki, swoboda przemieszczania się przyznana w ten sposób obywatelom państw trzecich i ta, z której korzystają obywatele Unii, nie są równoważne. Pozostaje jednak faktem, że zasada słuszności i „spokój prawny”(33) wymagają, podobnie jak w przypadku obywateli Unii, aby obywatele ci, po wydaniu w stosunku do nich prawomocnego wyroku w umawiającym się państwie, mogli korzystać z prawa do swobodnego przemieszczania się w obrębie strefy Schengen bez obawy, że o ten sam czyn może zostać przeciwko nim wszczęte nowe postępowanie karne w innym umawiającym się państwie.

57.      W trzeciej kolejności zgadzam się z twierdzeniem Komisji, że zawarta w art. 54 KWUS zasada ne bis in idem nie ma na celu wyłącznie zapewnienia swobodnego przepływu osób, choć niewątpliwie odgrywa ważną rolę w mającym znaczenie orzecznictwie(34). Zasada ta ma bowiem również na celu – w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – zagwarantowanie pewności prawa poprzez poszanowanie orzeczeń organów publicznych, które stały się prawomocne, w braku harmonizacji lub zbliżenia przepisów prawa karnego państw członkowskich(35). Okoliczność, że zasada ne bis in idem, której zakres był pierwotnie ograniczony do terytorium każdego z państw rozważanego odrębnie, otrzymuje „ponadnarodowe” zastosowanie na mocy art. 54 KWUS, jest wyrazem tej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, która opiera się na zasadach wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych w sprawach karnych. Tym samym w wyroku Czerwona nota Interpolu, podobnie jak w szeregu wcześniejszych wyroków, Trybunał podkreśla, że artykuł ów w sposób konieczny zakłada, że pomiędzy umawiającymi się państwami istnieje wzajemne zaufanie co do systemów sądownictwa karnego i że każde z tych państw akceptuje stosowanie prawa karnego obowiązującego w innych umawiających się państwach, nawet jeśli zastosowanie własnego prawa krajowego prowadziłoby do innego rozwiązania(36). Jak słusznie zauważa Komisja, gdyby w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości możliwe było wielokrotne wszczynanie postępowań karnych przeciwko tej samej osobie za te same czyny, byłoby to sprzeczne z celem tej przestrzeni i naruszałoby zasady wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych w sprawach karnych.

58.      Przedstawione powyżej rozważania wydają się zresztą potwierdzone przez pkt 89 wyroku Czerwona nota Interpolu, w którym Trybunał orzekł, iż skoro ustalono, że zasada ne bis in idem ma zastosowanie do osoby, której dotyczy czerwona nota opublikowana przez Interpol, „zarówno wzajemne zaufanie, którego istnienie między umawiającymi się państwami zakłada […] art. 54 KWUS w związku z art. 50 karty, jak i prawo do swobodnego przemieszczania się gwarantowane w art. 21 ust. 1 TFUE w związku z art. 50 karty stoją na przeszkodzie tymczasowemu zatrzymaniu tej osoby przez […] organy [umawiającego się państwa lub państwa członkowskiego, do którego ta osoba się przemieściła,] lub ewentualnie utrzymaniu tego zatrzymania”(37). Orzekając w ten sposób, Trybunał nie uzależnił stosowania art. 54 KWUS od stosowania art. 21 ust. 1 TFUE ani nie dokonał wykładni tego pierwszego postanowienia w świetle drugiego.

59.      W świetle wszystkich powyższych rozważań jestem zdania, że zasady określone przez Trybunał w wyroku Czerwona nota Interpolu w odniesieniu do art. 54 KWUS mają zastosowanie w sytuacji faktycznej i prawnej takiej jak w niniejszej sprawie. Ponieważ KWUS stanowi integralną część prawa Unii(38), należy również uznać, że w takiej sytuacji organy państwa członkowskiego stosują prawo Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty i muszą w związku z tym przestrzegać praw podstawowych zagwarantowanych w karcie, w tym ustanowionego w jej art. 50 zakazu ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary(39). Dlatego uważam, że decyzja Republiki Federalnej Niemiec o ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych w celu przeprowadzenia tam postępowania karnego za te same czyny, za które został już prawomocnie skazany w Słowenii na karę, którą już w całości odbył, naruszyłaby art. 54 KWUS w związku z art. 50 karty.

60.      Wniosku tego nie może moim zdaniem podważyć argument Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratury generalnej w Monachium), zgodnie z którym rozszerzenie zasady ne bis in idem w dziedzinie ekstradycji na państwa trzecie w połączeniu z powiązaniem z wyrokami skazującymi wydanymi w państwach innych niż państwo wezwane pociąga za sobą ryzyko powoływania się na tę zasadę przez przestępców w sposób stanowiący nadużycie w celu uniknięcia postępowania karnego. Ta argumentacja, która zresztą jest trudna do zrozumienia, opiera się bowiem na czystych przypuszczeniach(40). Ponadto podniesione ryzyko mogłoby w każdym razie wystąpić również w sytuacjach dotyczących tylko umawiających się państw lub dotyczących obywateli Unii. Wreszcie, w postanowieniu odsyłającym nic nie wskazuje na to, że w niniejszej sprawie HF powołuje się na zasadę ne bis in idem w sposób stanowiący nadużycie.

 W przedmiocie umowy o ekstradycji Niemcy–USA i porozumienia UE–USA

61.      W świetle powyższych wniosków należy zbadać, czy – jak twierdzi sąd odsyłający – odmawiając ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych na podstawie zasady ne bis in idem, Republika Federalna Niemiec naruszyłaby spoczywające na niej zobowiązania wynikające z umowy o ekstradycję Niemcy–USA w stosownym przypadku w związku z porozumieniem UE–USA, a jeśli tak, to czy mogłoby to stać na przeszkodzie takiej odmowie.

62.      W świetle ustaleń zawartych w postanowieniu odsyłającym, przywołanych w pkt 25–27 niniejszej opinii, wydaje się, że w niniejszej sprawie, jak twierdzi sąd odsyłający, organy niemieckie są co do zasady zobowiązane do ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych Ameryki na podstawie art. 1 umowy o ekstradycji Niemcy–USA, ponieważ wszystkie przesłanki określone w tej umowie wydają się spełnione. W szczególności w odniesieniu do podstawy odmowy przewidzianej w art. 8 („Ne bis in idem”) rzeczonej umowy sąd odsyłający stwierdza, że nie ma ona zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wcześniejsze prawomocne orzeczenie zostało wydane przez organy słoweńskie, a nie przez organy państwa wezwanego, czyli Republiki Federalnej Niemiec.

63.      Sąd odsyłający powołuje się na porozumienie UE–USA, zauważając, że nie przewiduje ono możliwości zastosowania zasady ne bis in idem „w skali europejskiej”, i wnioskuje a contrario, że należy przestrzegać zobowiązania w zakresie ekstradycji wynikającego z umowy o ekstradycję Niemcy–USA.

64.      W tym względzie podobnie jak sąd odsyłający i Komisja uważam, że porozumienie UE–USA, którego celem jest zgodnie z jego art. 1 wzmocnienie współpracy między Unią a Stanami Zjednoczonymi Ameryki w kontekście stosownych relacji między państwami członkowskimi a tym państwem trzecim w zakresie ekstradycji, ma zastosowanie w sytuacji takiej jak ta w niniejszej sprawie(41). Jak słusznie wskazuje Komisja, porozumienie to „zapewnia wspólne ramy, które uzupełniają dwustronne umowy o ekstradycji zawarte pomiędzy państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi i pokrywają się z nimi, a tym samym mają zasadniczo zastosowanie do ogółu relacji między tymi stronami w zakresie ekstradycji”. Z żadnego postanowienia rzeczonego porozumienia nie można wywnioskować, że dwustronne umowy o ekstradycji zawarte przez państwa członkowskie mają przed nim pierwszeństwo. W szczególności jakiegokolwiek podporządkowania porozumienia UE–USA tym umowom nie można wywnioskować z jego art. 3, zgodnie z którym niektóre postanowienia tego porozumienia mają zastosowanie wyłącznie w przypadku braku odpowiednich postanowień w rzeczonych umowach, ani z art. 17 ust. 1 tego porozumienia, zgodnie z którym państwo wezwane zachowuje możliwość powołania się na podstawy odmowy ekstradycji zawarte w dwustronnej umowie o ekstradycji i odnoszące się do kwestii nieuregulowanych w owym porozumieniu. Przeciwnie, inne postanowienia porozumienia UE–USA, takie jak art. 18, z którego wynika, że po wejściu w życie tego porozumienia mogą być zawierane wyłącznie zgodne z tym porozumieniem traktaty dwustronne między państwem członkowskim a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, potwierdzają, że ma ono zastosowanie ogólne.

65.      Prawdą jest, że jak zauważył Trybunał w pkt 97 wyroku Czerwona nota Interpolu, porozumienie UE–USA nie przewiduje wyraźnie, że możliwość zastosowania zasady ne bis in idem miałaby umożliwić państwom członkowskim odmowę ekstradycji żądanej przez Stany Zjednoczone Ameryki. W ujęciu bardziej ogólnym, z wyjątkiem jego art. 13 dotyczącego kary śmierci, w porozumieniu tym nie przewidziano stosownych podstaw odmowy ekstradycji(42). Jak podkreśla rzecznik generalny M. Bobek w opinii w sprawie Bundesrepublik Deutschland (Czerwona nota Interpolu)(43), wobec braku uregulowania Unii w tej dziedzinie, jest ona objęta właściwością państw członkowskich, które mogą w tym kontekście zawrzeć dwustronne umowy z państwami trzecimi. Państwa członkowskie są jednak zobowiązane do wykonywania tego uprawnienia w poszanowaniu prawa Unii, a w szczególności praw podstawowych zagwarantowanych w karcie, w tym zasady ne bis in idem ustanowionej w jej art. 50, i dlatego nie mogą przyjmować na siebie zobowiązań niezgodnych z tymi wynikającymi z prawa Unii.

66.      W związku z tym jestem zdania, że nie można uwzględnić argumentacji sądu odsyłającego opartej na wykładni a contrario porozumienia UE–USA i że – z zastrzeżeniem postanowień art. 351 TFUE, które zostaną zbadane poniżej – należy stwierdzić, że Republika Federalna Niemiec nie może powoływać się na swoje zobowiązania wynikające z umowy o ekstradycji Niemcy–USA w celu uwzględnienia wniosku o ekstradycję HF.

67.      Niemniej właśnie na podstawie porozumienia UE–USA można by uznać, podobnie jak Komisja, że odmowa ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych Ameryki niekoniecznie naruszałaby umowę o ekstradycji Niemcy–USA. Z art. 17 ust. 2 tego porozumienia wynika bowiem, że „zasady konstytucyjne lub ostateczne [prawomocne] orzeczenia sądowe wiążące państwo wezwane mogą stanowić przeszkodę dla wypełnienia przez nie obowiązku ekstradycyjnego”, a w przypadku gdy „rozwiązanie tej kwestii nie jest przewidziane w [rzeczonym] porozumieniu lub w obowiązującym dwustronnym traktacie, odbywają się konsultacje między państwem wezwanym i wzywającym”. Chociaż prawdą jest, że w tym przypadku postanowienie to przewiduje jedynie – jako konsekwencję prawną – obowiązek konsultacji między zainteresowanymi państwami, niemniej odzwierciedla ono wolę stron porozumienia UE–USA, by uznać, że pewne okoliczności nieprzewidziane wyraźnie w mającej zastosowanie dwustronnej umowie o ekstradycji mogą stanowić przeszkodę dla ekstradycji(44).

68.      Pomijając fakt, że wyrok Okrožno sodišče v Mariboru (sądu okręgowego w Mariborze) z dnia 6 lipca 2012 r. można uznać za „prawomocne orzeczenie sądowe ze skutkiem wiążącym” dla Republiki Federalnej Niemiec, wydaje mi się, że do „zasad konstytucyjnych” państwa członkowskiego można zaliczyć pierwszeństwo prawa Unii i ochronę praw podstawowych. Dlatego moim zdaniem w sytuacji takiej jak ta w niniejszej sprawie to przede wszystkim do właściwych organów wezwanego państwa członkowskiego należy rozpoczęcie konsultacji z właściwymi organami Stanów Zjednoczonych Ameryki. Chociaż podzielam ocenę Komisji, że konsultacje te nie mogą prowadzić do nieuwzględnienia przez to państwo członkowskie „przeszkody” stworzonej przez prawo Unii, to nie posunąłbym się jednak do stwierdzenia, jak czyni to Komisja, że umowa o ekstradycji Niemcy–USA w związku z porozumieniem UE–USA nie jest ostatecznie sprzeczna z prawem Unii. Jeżeli takie konsultacje nie doprowadzą do wycofania lub w stosownym przypadku ograniczenia wniosku o ekstradycję przez właściwe organy Stanów Zjednoczonych Ameryki, wezwane państwo członkowskie nie będzie miało innego wyboru, jak tylko przyznać pierwszeństwo prawu Unii przed swoimi zobowiązaniami wynikającymi z dwustronnej umowy o ekstradycji.

 W przedmiocie możliwości zastosowania art. 351 TFUE

69.      Należy jeszcze zbadać, czy Republika Federalna Niemiec może powołać się na art. 351 akapit pierwszy TFUE w celu wypełnienia spoczywającego na niej na podstawie umowy o ekstradycji Niemcy–USA zobowiązania do ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych, mimo że zobowiązanie to jest sprzeczne z prawem Unii(45).

70.      Artykuł 351 akapit pierwszy TFUE stanowi, że postanowienia traktatów nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed dniem 1 stycznia 1958 r. lub, wobec państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą państw członkowskich z jednej strony a jednym lub większą liczbą państw trzecich z drugiej strony(46).

71.      Umowa o ekstradycji Niemcy–USA została podpisana w dniu 20 czerwca 1978 r., a weszła w życie w dniu 30 lipca 1980 r., czyli po dniu 1 stycznia 1958 r., kiedy to Republika Federalna Niemiec była już członkiem ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. W związku z tym przy ścisłym rozumieniu art. 351 akapit pierwszy TFUE należy stwierdzić, że postanowienie to nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

72.      Podobnie jak sąd odsyłający, Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratura generalna w Monachium), rząd niemiecki i Komisja jestem jednak zdania, że art. 351 akapit pierwszy TFUE należy interpretować szeroko jako obejmujący również w drodze analogii umowy zawarte przez państwo członkowskie po dniu 1 stycznia 1958 r. lub w dniu jego przystąpienia, ale przed dniem, w którym Unia uzyskała kompetencje w dziedzinie objętej tymi umowami.

73.      W niniejszym przypadku Unia uzyskała kompetencje w zakresie współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych dopiero po wejściu w życie traktatu z Maastricht w dniu 1 listopada 1993 r. i traktatu z Amsterdamu w dniu 1 maja 1999 r., a daty te są późniejsze niż wejście w życie umowy o ekstradycji Niemcy–USA. To samo dotyczy układu z Schengen i KWUS, które zostały podpisane odpowiednio w dniach 14 czerwca 1985 r. i 19 czerwca 1990 r., a zostały włączone do prawa Unii dopiero na mocy traktatu z Amsterdamu.

74.      Wydaje mi się zatem, że można stwierdzić, iż Republika Federalna Niemiec, zawierając umowę o ekstradycji Niemcy–USA ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, znajdowała się w sytuacji podobnej do tej, o której mowa w art. 351 akapit pierwszy TFUE.

75.      Czy oznacza to, że w niniejszej sprawie należy zezwolić na uwzględnienie wniosku HF o ekstradycję do Stanów Zjednoczonych? Nie sądzę.

76.      Trybunał orzekł już bowiem w wyroku Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja, że art. 307 WE, który poprzedzał art. 351 TFUE, nie może w żadnym przypadku zezwolić na podważenie zasad należących do fundamentów porządku prawnego Unii, wśród nich zasady ochrony praw podstawowych(47). Wbrew temu, co twierdzi Komisja w uwagach na piśmie, zasady określone w ten sposób przez Trybunał w tym wyroku można w pełni zastosować w niniejszej sprawie, ponieważ w ramach praw podstawowych nie należy dokonywać rozróżnienia na podstawie tego, że niektóre z nich są bardziej podstawowe niż inne(48). Moim zdaniem wynika z tego, że Republika Federalna Niemiec nie może uzasadnić naruszenia zasady ne bis in idem ustanowionej w art. 50 karty, które wynikałoby z ekstradycji HF do Stanów Zjednoczonych Ameryki, zobowiązaniem do przestrzegania umowy o ekstradycji Niemcy–USA.

77.      Ponadto art. 351 akapit drugi TFUE zobowiązuje państwa członkowskie do zastosowania wszelkich właściwych środków w celu wyeliminowania ewentualnych niezgodności między danymi umowami a traktatami. Środki te mogłyby wymagać od ich sądów sprawdzenia, czy takiej niezgodności można uniknąć poprzez dokonanie – tak dalece jak to możliwe i zgodnie z prawem międzynarodowym – wykładni tej umowy zgodnej z prawem Unii(49). W braku możliwości dokonania takiej zgodnej wykładni państwa członkowskie mogłyby w przypadku takim jak w niniejszej sprawie przeprowadzić konsultacje, jak przewiduje art. 17 ust. 2 porozumienia UE–USA, a nawet byłyby zobowiązane, w przypadku napotkania trudności uniemożliwiających zmianę umowy, do jej wypowiedzenia(50). W odniesieniu do tej ostatniej kwestii należy zauważyć, że art. 34 ust. 4 umowy o ekstradycji Niemcy–USA zawiera klauzulę wyraźnie przewidującą możliwość wypowiedzenia tej umowy przez każdą ze stron.

 Wnioski

78.      W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytanie przedstawione przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium, Niemcy) odpowiedział następująco:

Artykuł 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach, podpisanej w Schengen w dniu 19 czerwca 1990 r. i wprowadzonej w życie w dniu 26 marca 1995 r., w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 610/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r., w związku z art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że:

postanowienia te stoją na przeszkodzie ekstradycji osoby, niezależnie od tego, czy jest ona obywatelem Unii w rozumieniu art. 20 TFUE, przez organy państwa członkowskiego Unii Europejskiej do państwa trzeciego, jeżeli wobec tej osoby został już wydany prawomocny wyrok w innym państwie członkowskim za te same czyny, do których odnosi się wniosek o ekstradycję złożony przez to państwo trzecie, a wyrok ten został wykonany, i to nawet jeśli wydanie decyzji o odmowie ekstradycji byłoby możliwe tylko za cenę z naruszenia istniejącej dwustronnej umowy o ekstradycji z tym państwem trzecim.


1      Język oryginału: francuski.


2      Dz.U. 2000, L 239, s. 19. KWUS została zawarta w celu zapewnienia wykonania Układu między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej o stopniowym znoszeniu kontroli na wspólnych granicach podpisanego w Schengen w dniu 14 czerwca 1985 r. (Dz.U. 2000, L 239, s. 13, zwanego dalej „układem z Schengen”).


3      Zobacz pkt 10 niniejszej opinii.


4      Dz.U. 1997, C 340, s. 93.


5      Dz.U. 1999, L 176, s. 17. Decyzja ta została przyjęta na podstawie art. 2 ust. 1 zdanie drugie protokołu włączającego dorobek Schengen w ramy Unii Europejskiej, który przewiduje w szczególności, że „[R]ada [Unii Europejskiej], stanowiąc jednomyślnie, określa, zgodnie ze stosownymi postanowieniami traktatów, podstawę prawną dla każdego z postanowień lub decyzji stanowiących dorobek Schengen”.


6      Artykuł 34 UE został uchylony przez traktat z Lizbony, a art. 31 UE został zastąpiony przez art. 82, 83 i 85 TFUE.


7      Dz.U. 2003, L 181, s. 27 (sprostowanie Dz.U. 2008, L 193, s. 20).


8      Dz.U. 2016, L 77, s. 1.


9      Dz.U. 2018, L 236, s. 1.


10      Dz.U. 2018, L 303, s. 39.


11      Dz.U. 2006, L 105, s. 1.


12      BGBl. 1980 II, s. 646. W postanowieniu odsyłającym wskazano, że umowa ta weszła w życie w dniu 30 lipca 1980 r.


13      BGBl. 1988 II, s. 1087.


14      BGBl. 2007 II, s. 1618.


15      W postanowieniu odsyłającym wskazano, że te przestępstwa, za których popełnienie HF znajdował się na krajowej liście osób poszukiwanych prowadzonej przez Bundeskriminalamt (federalny urząd policji kryminalnej, Niemcy), należy zakwalifikować zgodnie z prawem niemieckim jako „zorganizowaną przestępczość”, „szpiegostwo i przechwytywanie danych” oraz „cybersabotaż”.


16      C‑505/19, zwany dalej „wyrokiem Czerwona nota Interpolu”, EU:C:2021:376. Zobacz pkt 44 niniejszej opinii.


17      Zobacz w tym względzie art. 2 ust. 1 umowy o ekstradycji Niemcy–USA.


18      Zobacz w tym względzie art. 2 ust. 2 umowy o ekstradycji Niemcy–USA.


19      BGBl. 1982 I, s. 2071.


20      Przez „umawiające się państwo” należy rozumieć państwo będące stroną układu z Schengen.


21      C‑188/07, EU:C:2008:174, pkt 95.


22      Zobacz pkt 6 niniejszej opinii.


23      Wyrok Czerwona nota Interpolu (pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).


24      Wyrok z dnia 22 marca 2022 r., Nordzucker i in. (C‑151/20, EU:C:2022:203, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).


25      Należy zauważyć, że art. 50 karty posługuje się wyrażeniem „czynu zabronionego”, natomiast art. 54 KWUS odnosi się do pojęcia „tego samego czynu”. W orzecznictwie zinterpretowano to ostatnie pojęcie w ten sposób, że dotyczy ono „jedynie czynów rozumianych jako zdarzenia i obejmuje pewną całość, na którą składają się nierozdzielnie ze sobą związane konkretne okoliczności, niezależnie od ich kwalifikacji prawnej lub chronionego interesu prawnego” (wyrok z dnia 16 listopada 2010 r., Mantello, C‑261/09, EU:C:2010:683, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Podobnie, jeśli chodzi o istnienie tego samego „czynu zabronionego” w rozumieniu art. 50 karty, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że znaczącym kryterium oceny tej przesłanki jest kryterium tożsamości zdarzenia, rozumiane jako istnienie całości, na którą składają się nierozdzielnie ze sobą związane konkretne okoliczności, które doprowadziły do uniewinnienia lub prawomocnego skazania danej osoby (zob. w szczególności wyrok z dnia 20 marca 2018 r., Menci, C‑524/15, EU:C:2018:197, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).


26      Wyrok Czerwona nota Interpolu (pkt 90, 94, 95).


27      Postanowienie to przewiduje, że „Unia zapewnia swoim obywatelom przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do […] zapobiegania i zwalczania przestępczości”.


28      A mianowicie pytań prejudycjalnych od pierwszego do trzeciego postawionych przez sąd odsyłający w sprawie, w której wydano ów wyrok.


29      Wyrok Czerwona nota Interpolu (pkt 71, 72, 85, 89, 91–93, 100, 102, 106).


30      Wyrok z dnia 27 maja 2014 r. (C‑129/14 PPU, EU:C:2014:586, pkt 61–63).


31      Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 11 lutego 2003 r., Gözütok i Brügge (C‑187/01 i C‑385/01, EU:C:2003:87, pkt 36; jedna ze spraw, w których wydano ów wyrok, dotyczyła obywatela tureckiego); z dnia 28 września 2006 r., Gasparini i in. (C‑467/04, EU:C:2006:610, pkt 34–37).


32      Artykuł 2 akapit pierwszy tiret czwarte UE przewidywał, że Unia stawia sobie cel „utrzymania i rozwijania Unii jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości”.


33      Wyrok z dnia 28 września 2006 r., Gasparini i in. (C‑467/04, EU:C:2006:610, pkt 27).


34      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 11 lutego 2003 r., Gözütok i Brügge (C‑187/01 i C‑385/01, EU:C:2003:87, pkt 38).


35      Wyrok z dnia 27 maja 2014 r., Spasic (C‑129/14 PPU, EU:C:2014:586, pkt 77). Zobacz również podobnie pkt 79 wyroku Czerwona nota Interpolu, którego treść została powtórzona w pkt 50 niniejszej opinii.


36      Wyrok Czerwona nota Interpolu (pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również wyroki: z dnia 11 lutego 2003 r., Gözütok i Brügge (C‑187/01 i C‑385/01, EU:C:2003:87, pkt 33); z dnia 28 września 2006 r., Van Straaten (C‑150/05, EU:C:2006:614, pkt 43).


37      Podkreślenie moje.


38      Zobacz pkt 5 niniejszej opinii.


39      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 20 marca 2018 r., Garlsson Real Estate i in. (C‑537/16, EU:C:2018:193, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również pkt 41 niniejszej opinii.


40      W uwagach na piśmie Generalstaatsanwaltschaft München (prokuratura generalna w Monachium) twierdzi zatem, że „[osoba zainteresowana] zawsze może spowodować wszczęcie postępowania przeciwko niej samej poprzez doniesienie na samą siebie” oraz że jeśli „[osoba ta] przyznaje się ponadto w sposób ogólny do winy, otwiera możliwość szerokiego zawieszenia bez podjęcia dalszych czynności, czego należy się spodziewać, jeśli inne dowody nie mieszczą się w sferze wpływów organu prowadzącego dochodzenie i jeśli organ ten nie może ustalić zakresu przestępstwa na podstawie przyznania się owej osoby do winy”.


41      Potwierdza to, w razie potrzeby, że znajdujemy się w obszarze stosowania prawa Unii i że należy uwzględniać w szczególności prawa podstawowe zagwarantowane w karcie.


42      Wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r., Pisciotti (C‑191/16, EU:C:2018:222, pkt 38).


43      C‑505/19, EU:C:2020:939, pkt 78–80. Zobacz również podobnie wyroki: z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin (C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 26); Czerwona nota Interpolu (pkt 100).


44      Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Czerwona nota Interpolu (EU:C:2020:939, pkt 76).


45      Postanowienie to ma zakres ogólny i ma zastosowanie do każdej umowy międzynarodowej, niezależnie od jej przedmiotu, która może mieć wpływ na stosowanie traktatu (wyrok z dnia 5 listopada 2002 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo, C‑466/98, EU:C:2002:624, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Można je zatem zastosować w odniesieniu do umowy o ekstradycji Niemcy–USA.


46      Zgodnie z orzecznictwem celem tego postanowienia jest doprecyzowanie zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego, że stosowanie traktatów nie wpływa na zobowiązania zainteresowanego państwa członkowskiego w zakresie przestrzegania praw państw trzecich wynikających z wcześniejszej umowy oraz w zakresie poszanowania obowiązków stanowiących korelat tych praw (wyrok z dnia 9 lutego 2012 r., Luksan, C‑277/10, EU:C:2012:65, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Słowami rzecznika generalnego N. Jääskinena z opinii w sprawie Komisja/Słowacja: „[postanowienie to] rozwiązuje więc konflikt pomiędzy dwoma niezgodnymi zobowiązaniami na korzyść wcześniejszego zobowiązania, kodyfikując w ten sposób zasadę prawa międzynarodowego stanowiącą, że późniejszy traktat sprzeczny z wcześniejszym traktatem nie może naruszać praw państwa będącego stroną jedynie wcześniejszego traktatu” (C‑264/09, EU:C:2011:150, pkt 73).


47      Wyrok z dnia 3 września 2008 r. (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 304).


48      Ponadto, słowami rzecznika generalnego N. Wahla z opinii w sprawie Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie, zasada ne bis in idem stanowi „jeden z filarów każdego systemu prawa opartego na zasadzie praworządności” (C‑617/17, EU:C:2018:976, pkt 18). Podobnie orzecznictwo kwalifikuje ją jako „podstawową zasadę prawa Unii” (zob. w szczególności wyrok z dnia 25 lutego 2021 r., Slovak Telekom, C‑857/19, EU:C:2021:139, pkt 40).


49      Wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari (C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).


50      Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari (C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 69).