Language of document : ECLI:EU:C:2020:325

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

HOGAN

ippreżentati fit‑30 ta’ April 2020 (1)

Kawża C243/19

A

vs

Veselības ministrija

(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Augstākā tiesa (Senāts) (Senat tal-Qorti Suprema, il-Latvja))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Sigurtà soċjali — Assigurazzjoni medika — Regolament (KE) Nru 883/2004 — Artikolu 20(2) — Awtorizzazzjoni sabiex jingħata trattament barra mill-Istat Membru tar-residenza — Awtorizzazzjoni mogħtija meta t-trattament huwa fost il-benefiċċji previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru tar-residenza u meta persuna ma tistax tingħata tali trattament f’limitu ta’ żmien li huwa medikament ġustifikabbli — Direttiva 2011/24/UE — Artikolu 7 — Artikolu 8(5) — Rimbors għal kura tas-saħħa transkonfinali — Spejjeż mediċi magħmula fi Stat Membru ieħor — Rifjut — Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea — Artikolu 21(1) — Artikolu 56 TFUE”






I.      Introduzzjoni

1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 56 TFUE, l-Artikoli 10(1) (2) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem, il-“Karta”), l-Artikolu 20(2) tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (3) u l-Artikolu 8(5) tad-Direttiva 2011/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2011 dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali (4).

2.        Id-domandi magħmula f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari jeħtieġu lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-portata sa fejn l-Istati Membri, meta jimplimentaw l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24, għandhom jieħdu l-għażla personali tal-pazjent inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-forniment pubbliku ta’ kura tas-saħħa transkonfinali. B’mod speċifiku, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina l-portata sa fejn – u jekk – l-għażla tal-pazjent ibbażata fuq raġunijiet reliġjużi għandha tkun akkomodata f’dan il-kuntest, mhux l-inqas wara li tqis id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10(1) tal-Karta (5) (li jipprevedi li kulħadd għandu dritt għal-libertà tar-reliġjon) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta (li jipprojbixxi diskriminazzjoni bbażata fuq reliġjon) (6). Dawn id-domandi jqumu fil-kuntest segwenti.

3.        It-talba saret fil-kawża bejn A, li huwa l-missier ta’ tifel B, u l-Veselības ministrija (il-“Ministeru tas-Saħħa”) tal-Latvja. B twieled b’marda kardjovaskulari li t-trattament għaliha kien jeħtieġ operazzjoni medika. Din it-tip ta’ operazzjoni tista’ ssir fil-Latvja, iżda tinvolvi neċessarjament trasfużjoni tad-demm. Barra minn hekk, l-operazzjoni hija fost it-trattamenti pprovduti mil-leġiżlazzjoni Latvjana fir-rigward tas-sistema tas-saħħa nazzjonali tagħha. Il-qorti tar-rinviju għalhekk enfasizzat il-fatt li ma hemm l-ebda raġuni medika għalfejn B ma setax jagħmel l-operazzjoni inkwistjoni fil-Latvja.

4.        A huwa membru tax-Xhieda ta’ Ġeħova u, għal din ir-raġuni, jopponi trasfużjoni tad-demm, anki fejn, bħal f’dan il-każ, l-operazzjoni inkwistjoni tammonta għal trattament mediku li jsalva l-ħajja u essenzjali għat-tifel żgħir tiegħu, B. Jidher li x-Xhieda ta’ Ġeħova jqisu l-projbizzjoni tad-demm bħala waħda rekwiżit tal-iskrittura fid-dawl tat-twiddibiet li hemm fl-Atti 15:29 li jirrikjedu lill-Kristjani biex “jastjenu mill-laħmijiet offruti lill-idoli, u mid-demm, u minn affarijiet mgħallqin […]”, iżda wkoll bħala waħda li, meta sseħħ, toħloq eżami prattiku tal-fidi.

5.        Wieħed jista’ jgħid mill-bidu li qorti sekulari bħall-Qorti tal-Ġustizzja jew il-qorti tar-rinviju ma tistax possibbilment tagħżel fi kwistjonijiet ta’ dan it-tip. Diversità ta’ fehmiet reliġjużi u filosofiċi hija l-essenza tal-libertà tal-ħsieb, tal-kuxjenza u tar-reliġjon iggarantita mill-Artikolu 10(1) tal-Karta. Il-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni – li tirrifletti impenn stabbilit sew li jinsab ukoll fil-kostituzzjonijiet tal-Istati Membri għal-libertà tal-inkjesta filosofika u l-libertà tar-reliġjon – tippreżupponi li l-Istati Membri ma jistgħux ikunu preskrittivi dwar dak li għandu jkun stabbilit jew konvenzjonali f’din il-kwistjoni.

6.        Dan kollu jfisser li l-qrati għandhom ikunu b’mod partikolari lesti biex jipproteġu diversità ta’ fehmiet fi kwistjonijiet ta’ kuxjenza, reliġjon u libertà tal-ħsieb. Għaldaqstant, dan huwa l-isfond ġenerali ta’ din il-kawża. Huwa importanti li jiġi ddikjarat, madankollu, li l-kwistjonijiet relatati mal-Artikolu 10(1) u mal-Artikolu 21(1) tal-Karta inkwistjoni hawnhekk huma madankollu ppreżentati f’forma kemxejn mitigata u inqas qawwija minn bosta każijiet preċedenti li ġew quddiem il-qrati nazzjonali li jinvolvu lix-Xhieda ta’ Ġeħova. Ħafna minn dawn il-każijiet, kienu jikkonċernaw id-dritt tal-qrati nazzjonali li jintervjenu u jordnaw l-amministrazzjoni ta’ trasfużjoni tad-demm lit-tfal fejn kien meħtieġ intervent kirurġiku għal skopijiet ta’ salvataġġ tal-ħajja.

7.        Din il-kwistjoni ma tqumx sa fejn jikkonċerna dan il-każ minħabba li l-operazzjoni ta’ salvataġġ tal-ħajja kienet fil-fatt saret, bil-ħġara, fuq it-tifel, għalkemm fil-Polonja u mhux fil-Latvja. L-operazzjoni li saret fil-Polonja f’April 2017, ma kinitx teħtieġ trasfużjoni tad-demm u kien għal din ir-raġuni li B ivvjaġġa lejn il-Polonja.

8.        Il-kwistjoni li qiegħda tiġi ppreżentata hija waħda kemxejn iktar monotona, jiġifieri, jekk A għandux id-dritt li jitlob rimbors mis-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa Latvjan ta’ parti jew tal-ispejjeż kollha tal-operazzjoni li saret fil-Polonja. Għal dan il-għan A talab lis-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa Latvjan biex joħroġ dak li huwa magħruf bħala l-“formola S2” sabiex ibnu jiġi awtorizzat li jibbenefika minn ċerta kura tas-saħħa skedata fi Stat Membru ieħor tal-Unjoni, fi Stat taż-Żona Ekonomika Ewropea jew fl-Isvizzera skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi, inter alia, l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004. Dik l-awtorizzazzjoni kienet tiżgura li l-ispejjeż relatati mal-operazzjoni inkwistjoni fil-Polonja jitħallsu mill-baġit tal-Istat Latvjan. L-awtorizzazzjoni, madankollu, ġiet irrifjutata fuq il-bażi li l-operazzjoni setgħet issir fil-Latvja – għalkemm, b’differenza mill-Polonja, dan kien jinvolvi l-użu ta’ trasfużjoni tad-demm – u li ma kien hemm ebda raġuni medika li tiġġustifika li l-operazzjoni ssir fuq B mingħajr trasfużjoni tad-demm.

9.        A jqis li huwa sofra diskriminazzjoni indiretta abbażi ta’ reliġjon peress li l-maġġoranza tan-nies u t-tfal tagħhom jistgħu jibbenefikaw mis-servizzi tas-saħħa meħtieġa mingħajr ma jikkompromettu l-konvinzjonijiet reliġjużi jew morali tagħhom.

10.      Il-Qorti tal-Ġustizzja hija għalhekk mitluba tevalwa jekk tali allegata diskriminazzjoni indiretta abbażi ta’ reliġjon hijiex leġittima u għalhekk neċessarja u proporzjonata, wara li jitqies il-fatt jekk l-adattament tat-trattament mediku, sabiex tali twemmin reliġjuż jittieħed inkunsiderazzjoni, jistax joħloq piż addizzjonali fuq il-baġit ġenerali għall-kura tas-saħħa.

11.      Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina, b’mod partikolari, jekk il-kriterji mediċi humiex l-uniċi kriterji li Stat Membru huwa obbligat li jieħu inkunsiderazzjoni skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikolu 8(6)(d) tad-Direttiva 2011/24 jew jekk it-twemmin reliġjuż sinċier għandux jittieħed inkunsiderazzjoni fl-ekwazzjoni.

12.      Madankollu, huwa neċessarju li jiġu stabbiliti l-leġiżlazzjonijiet u d-dispożizzjonijiet rilevanti oħra qabel ma jitqiesu dawn id-domandi.

II.    Il-kuntest ġuridiku

A.      Id-dritt tal-Unjoni

1.      Ir-Regolament Nru 883/2004

13.      L-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 883/2004, intitolat “Vjaġġar bl-iskop li jingħataw benefiċċji mogħtija in natura – awtorizzazzjoni biex jingħata trattament xieraq barra l-Istat Membru ta’ residenza”, jipprevedi:

“1.      Sakemm dan ir-Regolament ma jgħidx mod ieħor, persuna assigurata li tivjaġġa lejn Stat Membru ieħor bl-iskop li tirċievi benefiċċji mogħtija in natura waqt iż-żjara tagħha, għandha tikseb awtorizzazzjoni mill-istituzzjoni kompetenti.

2.      Persuna assigurata litkun awtorizzata mill-istituzzjoni kompetenti biex tmur fi Stat Membru ieħor bil-għan li tirċievi t-trattament xieraq għall-kundizzjoni tagħha, għandha tirċievi l-benefiċċji mogħtija in natura mogħtija, f’isem l-istituzzjoni kompetenti, mill-istituzzjoni tal-post taż-żjara, skond id-dispożizzjonijiet li dina tapplika, bħallikieku kienet assigurata taħt din il-leġislazzjoni. L-awtorizzazzjoni għandha tingħata fejn it-trattament konċernat huwa fost il-benefiċċji mogħtija mil-leġislazzjoni fl-Istat Membru fejn il-persuna konċernata jkollha l-post tar-residenza tagħha u fejn din il-persuna ma tistax tingħata dan it-trattament fi żmien li jista’ jkun ġustifikat fuq raġunijiet mediċi. L-istat preżenti tas-saħħa tal-persuna u l-iżvilupp probabbli tal-marda tagħha għandha jittieħdu in konsiderazzjoni.

3.      Il-paragrafi 1 u 2 għandhom japplikaw mutatis mutandis għall-membri tal-familja ta’ persuna assigurata.

[…]”

2.      Id-Direttiva 2011/24

14.      L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2011/24, intitolat “Prinċipji ġenerali għar-rimborż tal-ispejjeż”, jirrileva:

“1.      Mingħajr ħsara għar-Regolament (KE) Nru 883/2004 u soġġett għad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 8 u 9, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għandu jiżgura li l-ispejjeż magħmula mill-persuna assigurata li tirċievi kura tas-saħħa transkonfinali jiġu rimborżati, jekk il-kura tas-saħħa inkwistjoni tkun fost il-benefiċċji li l-persuna assigurata hija intitolata għalihom fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni.

[…]

3.      Huwa f’idejn l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni li jiddetermina, fil-livell lokali, reġjonali jew nazzjonali, il-kura tas-saħħa li fir-rigward tagħha l-persuna assigurata hija intitolata biex ma tħallasx hi l-ispejjeż u l-livell ta’ dan il-ħlas ta’ dawk l-ispejjeż, irrispettivament minn fejn tkun ipprovduta il-kura tas-saħħa.

4.      L-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali għandhom jiġu rimborżati jew imħallsa direttament mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni sal-livell tal-ispejjeż li kienu jitħallsu mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni kieku din il-kura tas-saħħa kienet ipprovduta fit-territorju tiegħu mingħajr ma jinqabżu l-ispejjeż reali tal-kura tas-saħħa rċevuta.

Fejn l-ispiża sħiħa tal-kura tas-saħħa transkonfinali taqbeż il-livell tal-ispejjeż li kienu jitħallsu li kieku l-kura tas-saħħa kienet ipprovduta fit-territorju tiegħu, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ xorta waħda jiddeċiedi li jirrimborża l-ispiża sħiħa.

[…]

8.      L-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma għandux jagħmel ir-rimborż tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali soġġett għall-awtorizzazzjoni minn qabel ħlief fil-każijiet imniżżla fl-Artikolu 8.

9.      L-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jillimita l-applikazzjoni tar-regoli dwar ir-rimborż għall-kura tas-saħħa transkonfinali abbażi ta’ raġunijiet iktarimportanti ta’ interess ġenerali bħalma huma r-rekwiżiti tal-ippjanar marbuta mal-għan li jiġi żgurat aċċess suffiċjenti u permanenti għal għażla bbilanċjata ta’ trattamenti ta’ kwalità għolja fl-Istat Membru kkonċernat jew max-xewqa li jiġu kkontrollati l-ispejjeż u tiġi evitata, kemm jista’ jkun possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani.

[…]”

15.      L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24, intitolat “Kura tas-saħħa li tista’ tkun soġġetta għal awtorizzazzjoni minn qabel”, jirrileva kif ġej:

“1.      L-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jipprevedi sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimborż tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali, skont dan l-Artikolu u l-Artikolu 9. Is-sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel, inklużi l-kriterji u l-applikazzjoni ta’ dawk il-kriterji, u d-deċiżjonijiet individwali ta’ rifjut tal-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel, għandhom ikunu ristretti għal dak li hu meħtieġ u proporzjonali għall-objettiv li jrid jintlaħaq, u ma jistgħux jikkostitwixxu mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja jew ostaklu mhux iġġustifikat għall-moviment liberu tal-pazjenti.

2.      Il-kura tas-saħħa li tista’ tkun soġġetta għal awtorizzazzjoni minn qabel għandha tkun limitata għal kura tas-saħħa li:

(a)      hija soġġetta għar-rekwiżiti tal-ippjanar marbuta mal-ħsieb li jiġi żgurat aċċess suffiċjenti u permanenti għal għażla bbilanċjata ta’ trattamenti ta’ kwalità għolja fl-Istat Membru kkonċernat jew max-xewqa li jiġu kkontrollati l-ispejjeż u tiġi evitata, kemm jista’ jkun possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani u:

(i)      tinvolvi akkomodazzjoni fi sptar mal-lejl għall-pazjent ikkonċernat għal mill-anqas lejl wieħed; jew

(ii)      teħtieġ l-użu ta’ infrastruttura medika jew tagħmir mediku speċjalizzati ħafna u għoljin ħafna;

[…]

5.      Mingħajr ħsara għall-punti (a) sa (c) tal-paragrafu 6, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma jistax jirrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni minn qabel meta l-pazjent huwa intitolat għall-kura tas-saħħa in kwistjoni, skont l-Artikolu 7, u meta din il-kura tas-saħħa ma tistax tkun ipprovduta fit-territorju tiegħu f’limitu ta’ żmien li huwa medikament ġustifikabbli, fuq il-bażi ta’ valutazzjoni medika oġġettiva tal-kundizzjoni medika tal-pazjent, l-istorja u l-iżvolġiment probabbli tal-marda tal-pazjent, il-grad tal-uġigħ tal-pazjent u/jew in-natura tad-diżabilità tal-pazjent fiż-żmien meta tkun saret jew ġiet imġedda t-talba għal-awtorizzazzjoni minn qabel.

6.      L-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jirrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni minn qabel għar-raġunijiet li ġejjin:

[…]

(d)      din il-kura tas-saħħa tista’ tkun ipprovduta fit-territorju tiegħu f’limitu ta’ żmien li huwa medikament ġustifikabbli, b’kont meħud tal-istat tas-saħħa attwali u l-iżvolġiment probabbli tal-marda ta’ kull pazjent ikkonċernat.”

B.      Id-dritt Latvjan

16.      Il-Punt 310 tal-Ministru kabineta 2013. gada 17. decembra noteikumi Nr. 1529 ‘Veselības aprūpes organizēšanas un finansēšanas kārtība’(ir-Regolament tal-Kabinett Nru 1529 tas‑17 ta’ Diċembru 2013 “Regolamenti dwar l-organizzazzjoni u l-iffinanzjar tas-sistema tal-kura tas-saħħa”) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 1529”) jiddikjara:

“310.      Is-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa għandu joħroġ il-formola S2 lil persuna li għandha d-dritt li tibbenefika mis-servizzi tas-saħħa koperti mill-baġit tal-Istat, u li tixtieq tirċievi kura tas-saħħa skedata fi Stat Membru ieħor tal-[Unjoni], fiż-[ŻEE], jew fl-Isvizzera, jekk jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet kumulattivi li ġejjin:

310.1.      is-servizzi tas-saħħa huma koperti mill-baġit tal-Istat skont ir-regoli applikabbli għal tali kura;

310.2. fid-data tal-eżami tat-talba, ebda wieħed mill-fornituri tal-kura tas-saħħa msemmija fil-punt 7 ta’ dawn ir-regolamenti ma jista’ jiggarantixxi dawn is-servizzi tas-saħħa u tkun inkisbet opinjoni motivata f’dan is-sens mingħand il-fornitur ikkonċernat;

310.3 il-kura inkwistjoni hija meħtieġa sabiex il-persuna tevita deterjorament irriversibbli għall-funzjonijiet vitali jew l-istat ta’ saħħa tagħha, fid-dawl tal-istat ta’ saħħa tal-persuna fil-mument meta tkun eżaminata u l-kors prevedibbli tal-marda”.

17.      Il-punt 328 tar-Regolament Nru 1529 jipprevedi:

“328.      Is-Servizz [Nazzjonali tas-Saħħa] għandu jirrimborsa l-ispejjeż magħmula minn persuni li huma intitolati li jirċievu kura tas-saħħa ffinanzjata pubblikament fil-Latvja meta dawk il-persuni jkunu rċevew kura tas-saħħa fi Stat Membru ieħor tal-[Unjoni], Stat li jagħmel parti miż-[ŻEE] jew fil-Konfederazzjoni Svizzera, u ħallsu għal dik il-kura mill-fondi tagħhom stess;

328.1. Skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 883/2004 u tar-Regolament [KE] Nru 987/2009 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Settembru 2009 li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 (7)], kif ukoll il-kundizzjonijiet li jirregolaw l-ispejjeż relatati mal-kura tas-saħħa mogħtija mill-Istat li fih dawn il-persuni rċevew il-kura tas-saħħa, u fid-dawl tal-informazzjoni pprovduta mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru tal-[Unjoni] jew tal-Istat li jagħmel parti miż-[ŻEE] jew tal-Konfederazzjoni Svizzera, rigward l-ammont li għandu jiġi rrimborsat lil dawn il-persuni, fejn:

[…]

328.1.2. Is-Servizz [Nazzjonali tas-Saħħa] adotta deċiżjoni sabiex joħroġ formola S2 lil dawn il-persuni, iżda madankollu dawn il-persuni ħallsu għal dik il-kura tas-saħħa mill-fondi tagħhom stess,

328.2. Fid-dawl tal-iskala tat-tariffi għat-trattamenti tal-kura tas-saħħa, li kienet stabbilita fiż-żmien li dawn il-persuni rċevew tali trattamenti, jew fir-rigward tal-limitu ta’ kumpens għal spejjeż skont il-qafas legali relatat max-xiri ta’ mediċina u tagħmir mediku maħsub għal kura fi sptarijiet, fiż-żmien li dik il-mediċina u t-tagħmir mediku ġie akkwistat, fejn:

328.2.1. Dawn il-persuni rċevew kura tas-saħħa ppjanata (inkluża dik li teħtieġ awtorizzazzjoni minn qabel), mingħajr preġudizzju għas-sitwazzjoni msemmija fil-punt 328.1.2. ta’ dan ir-regolament u dak it-trattament huwa fost dawk imħallsa skont il-proċedura stipulata f’dan ir-regolament minn fondi pubbliċi fir-Repubblika tal-Latvja.

[…]”

III. Il-fatti tal-kawża prinċipali u r-rinviju għal deċiżjoni preliminari

18.      It-tifel (“B”) tal-applikant (“A”) twieled b’marda kardjovaskulari li thedded il-ħajja u li kienet teħtieġ operazzjoni medika sabiex jiġi pprevenut deterjorament irriversibbli tas-saħħa ta’ B. Ma hemm l-ebda diskussjoni dwar il-fatt li din l-operazzjoni kienet medikament meħtieġa. Din il-forma partikolari ta’ operazzjoni medika hija disponibbli fil-Latvja u hija inkluża fil-lista ta’ trattamenti li huma koperti mill-Istat Latvjan fir-rigward tas-servizz pubbliku tas-saħħa tiegħu.

19.      Kif diġà rrilevajt, il-kwistjoni tqum minħabba li A huwa membru tax-Xhieda ta’ Ġeħova u, għal din ir-raġuni, ma jaċċettax l-użu ta’ trasfużjonijiet ta’ demm. Minħabba li fil-Latvja operazzjoni bħal din ma tistax issir mingħajr trasfużjoni tad-demm, A talab lin-Nacionālais veselības dienests (is-“Servizz Nazzjonali tas-Saħħa”) biex joħroġ lil ibnu formola S2 li tawtorizza trattament mediku u l-ħlas tiegħu fi, inter alia, Stat Membru ieħor. Permezz ta’ deċiżjoni tad‑29 ta’ Marzu 2016, is-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa rrifjuta li jagħti din l-awtorizzazzjoni. Permezz ta’ deċiżjoni tal‑15 ta’ Lulju 2016, il-Ministeru tas-Saħħa kkonferma din id-deċiżjoni.

20.      A ppreżenta rikors quddiem l-Administratīvā rajona tiesa, Rīgas tiesu nams (il-Qorti Amministrattiva Distrettwali, Sezzjoni ta’ Riga, il-Latvja) fejn talab deċiżjoni amministrattiva favorevoli fir-rigward tad-dritt ta’ ibnu li jirċievi ċerta kura tas-saħħa skedata. Permezz ta’ sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2016, din il-qorti ċaħdet ir-rikors ta’ A.

21.      Fl-appell, l-Administratīvā apgabaltiesa (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, il-Latvja) qablet mar-raġunament tal-qorti fl-ewwel istanza u, permezz ta’ sentenza tal‑10 ta’ Frar 2017, ċaħdet l-appell. Il-qorti ddikjarat li l-operazzjoni medika inkwistjoni hija trattament li huwa ffinanzjat mill-baġit tal-Istat u huwa meħtieġ biex tiġi evitata ħsara irriversibbli fuq il-funzjonijiet vitali jew is-saħħa tat-tifel ta’ A. L-operazzjoni setgħet issir fil-Latvja, iżda biss bl-użu ta’ proċedura li tinkludi trasfużjoni tad-demm. A saħaq li huwa qiegħed jiġi ddiskriminat minħabba li “l-maġġoranza tan-nies fis-soċjetà jistgħu jibbenefikaw minn kura medika mingħajr ma jirrinunzjaw għall-konvinzjonijiet reliġjużi tagħhom”. Minħabba dan il-fatt, A sostna li huwa jinsab f’sitwazzjoni differenti minn dik ta’ pazjenti oħra.

22.      L-Administratīvā apgabaltiesa (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali) iddeċidiet, l-ewwel, li wieħed mir-rekwiżiti kumulattivi għall-ħruġ tal-formola S2 ma kienx ġie ssodisfatt skont il-punt 310.2 tar-Regolament Nru 1529. F’dan ir-rigward, il-qorti nnotat li l-fatt li l-isptarijiet fil-Latvja jużaw metodu ta’ trattament li jinvolvi t-trasfużjoni ta’ prodotti tad-demm u li A jirrifjuta tali trattament ma jfissirx li dawk l-isptarijiet ma jistgħux jipprovdu l-kura tas-saħħa speċifikament inkwistjoni.

23.      It-tieni, dik il-qorti rrilevat li, minħabba li l-metodu ta’ trattament għandu jkun ibbażat fuq kriterji mediċi, is-servizz tas-saħħa, billi rrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni għal trattament li huwa disponibbli fil-Latvja, ma kienx illimita d-dritt tal-għażla ta’ A fir-rigward li jirċievi trattament għall-kundizzjoni ta’ ibnu, u li d-deċiżjoni tas-servizz tas-saħħa ma hijiex relatata mat-twemmin reliġjuż ta’ A. Il-pazjenti prospettivi għandhom id-dritt li jirrifjutaw tip speċifiku ta’ trattament u li jagħżlu alternattiva; madankollu f’dak il-każ, l-Istat Membru ma huwiex obbligat iħallas għal dak it-trattament alternattiv.

24.      It-tielet, sabiex persuna tikseb rimbors skont il-ħlas stabbilit fil-Latvja, huwa meħtieġ li s-servizz tas-saħħa joħroġ awtorizzazzjoni minn qabel, li A ma applikax għaliha. Għalhekk, A jsostni b’mod żbaljat li ma huwiex possibbli li jirċievi rimbors għal trattament f’istituzzjoni ta’ kura tas-saħħa Pollakka, peress li ma ġietx sottomessa applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni lill-awtorità pubblika skont il-proċedura stabbilita.

25.      Ir-raba’, il-libertà tar-reliġjon ma hijiex dritt assolut u għalhekk, f’ċerti ċirkustanzi, tista’ tkun limitata. Min-naħa l-oħra, il-każ preżenti jikkonċerna l-libertà tar-reliġjon ta’ A u mhux dik ta’ ibnu, B. Barra minn hekk, il-libertà tal-ġenituri li jieħdu deċiżjonijiet importanti f’isem it-tifel tista’ tkun limitata sabiex jiġu mħarsa l-aħjar interessi tat-tifel.

26.      A ppreżenta appell fil-kassazzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. F’dan ir-rikors tal-appell A sostna li, sabiex jevita li ssir ħsara lis-saħħa tat-tifel, l-operazzjoni fil-fatt ġiet imwettqa fil-Polonja fit‑22 ta’ April 2017.

27.      A jitlob, inter alia, li l-Istat għandu joħloq sistema ta’ kura tas-saħħa li tista’ tiġi adattata għaċ-ċirkustanzi personali tal-pazjent, li tinkludi li jittieħed inkunsiderazzjoni t-twemmin reliġjuż tal-ġenituri jew tal-persuni li għandhom il-kustodja ta’ pazjent li huwa minuri. It-trattament tal-pazjenti għandu jiġi ggarantit filwaqt li tittieħed inkunsiderazzjoni d-dinjità tal-pazjent b’mod sħiħ, li tinkludi l-valuri morali u t-twemmin reliġjuż tiegħu jew tagħha. Madankollu, skont A, l-Administratīvā apgabaltiesa (Qorti Amministrattiva Reġjonali) analizzat dak it-twemmin biss fir-rigward tad-dritt tal-ġenituri li jagħżlu t-tip ta’ kura tas-saħħa li jirċievu wliedhom. Hija ma kkunsidratx jekk, bħala riżultat, il-ġenituri humiex qegħdin jiġu impliċitament furzati mill-awtoritajiet sabiex jirrinunzjaw għat-twemmin reliġjuż tagħhom. A jqis li l-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni ġiet miksura, minħabba li l-Istat ittratta lilu u lil pazjenti oħra – li jinsabu f’ċirkustanzi differenti u li ma għandhomx il-bżonn li l-metodu ta’ trattament tagħhom jiġi adattat – bl-istess mod.

28.      Il-Ministeru tas-Saħħa jaqbel mal-fehma tas-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa li sabiex tinħareġ il-formola S2 il-parti interessata għandha tissodisfa sensiela ta’ rekwiżiti kumulattivi: (i) hemm rekwiżit li t-trattament tas-saħħa inkwistjoni jitħallas minn fondi pubbliċi; (ii) li dik il-kura hija meħtieġa sabiex tipprevjeni d-deterjorament irriversibbli tal-funzjonijiet vitali; u (iii) li t-trattament tal-kura tas-saħħa ma jkunx disponibbli fil-Latvja. Din id-dispożizzjoni, li tinsab kemm fil-leġiżlazzjoni nazzjonali kif ukoll fir-Regolament Nru 883/2004, hija obbligatorja u ma tħalli l-ebda diskrezzjoni lill-awtoritajiet fir-rigward tal-adozzjoni ta’ att amministrattiv. Għalhekk, l-aħħar rekwiżit ma ġiex issodisfatt, għaliex, fiċ-ċirkustanzi preżenti, it-trattament meħtieġ jista’ jingħata fil-Latvja, għalkemm A huwa kontra t-trasfużjoni ta’ komponenti tad-demm minħabba t-twemmin reliġjuż tiegħu. Il-Ministeru tas-Saħħa jirrimarka li, fil-qafas legali, hemm ċerti limiti raġonevoli dwar l-adattament tat-trattamenti tal-kura tas-saħħa sabiex tiġi żgurata, kemm jista’ jkun, allokazzjoni razzjonali tar-riżorsi finanzjarji u sabiex jitħarsu l-interessi tas-soċjetà kollha kemm hi fir-rigward tad-disponibbiltà ta’ kura tas-saħħa ta’ kwalità fil-Latvja.

29.      Barra minn hekk, il-Ministeru tas-Saħħa josserva li ma hemm l-ebda bażi għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2011/24, għaliex l-applikant ma applikax għal awtorizzazzjoni minn qabel sabiex jikseb rimbors skont il-ħlasijiet stabbiliti fil-Latvja. Finalment, il-Ministeru tas-Saħħa jinnota li l-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kura tas-saħħa transkonfinali ġew deskritti fil-qosor fid-Direttiva 2011/24, li, madankollu, tipprevedi għar-rimbors tal-ispejjeż ta’ dan it-trattament skont il-ħlasijiet stabbiliti fil-Latvja u mhux dawk tal-Istat li fih dan it-trattament jiġi rċevut.

30.      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-applikazzjoni tal-istess regoli għal sitwazzjonijiet differenti hija pprojbita, peress li din hija ekwivalenti għal diskriminazzjoni indiretta, ħlief meta din l-applikazzjoni tkun meħtieġa sabiex jinkiseb għan leġittimu u jekk il-miżura hija proporzjonata għall-għan imfittex. Fiċ-ċirkustanzi preżenti, l-għan li jiġi applikat trattament ugwali jew kriterji apparentement newtrali jista’ jkun sabiex jiġu protetti s-saħħa pubblika u d-drittijiet ta’ ħaddieħor, jiġifieri, il-ħtieġa li tinżamm provvista adegwata, ibbilanċjata u permanenti ta’ kura ta’ kwalità fl-isptar fit-territorju nazzjonali u l-ħtieġa li tiġi protetta l-istabbiltà finanzjarja tas-sistema tas-sigurtà soċjali. Skont il-qorti tar-rinviju, minħabba li l-adattament ta’ trattament għal twemmin reliġjuż jista’ joħloq piż addizzjonali fuq il-baġit ġenerali tal-kura tas-saħħa, dan jista’ jikkostitwixxi għan leġittimu.

31.      Fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-proporzjonalità, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-kura fi sptar tal-pazjenti hija marbuta ma’ spejjeż sinjifikattivi u li l-Istat għandu diskrezzjoni wiesgħa, partikolarment fir-rigward tal-allokazzjoni tar-riżorsi. Madankollu, fl-eżami tal-prinċipju tal-proporzjonalità fil-kuntest tal-libertà tar-reliġjon huwa meħtieġ li jiġi evalwat jekk intlaħaqx bilanċ ġust bejn l-interessi tal-individwu u tas-soċjetà, anki jekk dan jirriżulta fi spejjeż addizzjonali għall-Istat. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju taċċetta li Stat Membru jista’ jirrifjuta skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, interpretat fid-dawl tal-Artikolu 21(1) tal-Karta, li joħroġ l-awtorizzazzjoni inkwistjoni fejn il-kura fi sptar, li l-effettività medika tagħha ma hijiex ikkontestata, disponibbli fl-Istat Membru tar-residenza tal-persuna kkonċernata, tmur kontra t-twemmin reliġjuż ta’ dik il-persuna.

32.      Fl-istess ħin, il-qorti tar-rinviju tesprimi dubji dwar jekk ir-rekwiżit tal-proporzjonalità huwiex raġonevolment issodisfatt meta l-ebda spiża marbuta mal-kura tas-saħħa rċevuta mill-persuna fi Stat Membru differenti ma tkun irrimborsata, meta dik il-persuna ma setgħetx tirċievi l-kura meħtieġa fi sptar fl-Istat Membru tar-residenza tagħha minħabba t-twemmin reliġjuż tagħha.

33.      Il-qorti tar-rinviju tosserva f’dan ir-rigward li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2011/24 jipprevedi li, mingħajr preġudizzju għar-Regolament Nru 883/2004 u mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 8 u 9 ta’ din id-direttiva, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għandu jħallas lura l-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali sal-ispiża li kienet tkun koperta f’dak l-Istat Membru. It-trattament fl-isptarijiet jista’ madankollu jkun suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 li tista’ tiġi rrifjutata meta trattament ugwalment effettiv jista’ jingħata fit-territorju tiegħu. Il-qorti tar-rinviju tosserva li skont l-Artikolu 7(4) tad-Direttiva 2011/24, l-ispejjeż involuti ma għandhomx ikunu ogħla minn dawk li kienu jitħallsu li kieku t-trattament ingħata fil-Latvja. Barra minn hekk, il-premessa 29 tad-Direttiva 2011/24 tipprovdi espressament li l-assunzjoni ta’ tali spejjeż ma għandu jkollha l-ebda effett sinjifikattiv fuq il-finanzjament tas-sistemi nazzjonali tas-saħħa. B’kuntrast ma’ dan, il-konsegwenzi negattivi għall-pazjenti li jiġu rrifjutati r-rimbors huma forsi sproporzjonalment għoljin.

34.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Augstākā tiesa (Senāts) (is-Senat tal-Qorti Suprema, il-Latvja) issospenda l-proċeduri u għamel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“(1)      L-Artikolu 20(2) tar-Regolament [Nru 883/2004] flimkien mal-Artikolu 21(1) tal-Karta […], għandu jiġi interpretat fis-sens li Stat Membru jista’ jirrifjuta l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 20(1) tal-imsemmi regolament jekk fl-Istat Membru ta’ residenza tal-persuna jkun disponibbli trattament fi sptar li ma hemmx dubju fir-rigward tal-effettività medika tiegħu, iżda l-metodu ta’ trattament użat imur kontra l-konvinzjonijiet reliġjużi tal-imsemmija persuna?

(2)      L-Artikolu 56 [TFUE] u l-Artikolu 8(5) tad-Direttiva [2011/24] flimkien mal-Artikolu 21(1) tal-Karta […], għandhom jiġu interpretati fis-sens li Stat Membru jista’ jiċħad l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 8(1) tal-imsemmija direttiva jekk fl-Istat ta’ affiljazzjoni tal-persuna huwa disponibbli trattament fi sptar li ma hemmx dubju fir-rigward tal-effettività medika tiegħu, iżda l-metodu ta’ trattament użat imur kontra l-konvinzjonijiet reliġjużi tal-imsemmija persuna?”

IV.    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

35.      Osservazzjonijiet bil-miktub dwar id-domandi magħmula mill-Augstākā tiesa (Senāts) (is-Senat tal-Qorti Suprema) ġew ippreżentati minn A, mill-Ministeru tas-Saħħa, mill-Gvern Taljan, dak Latvjan u dak Pollakk, u mill-Kummissjoni Ewropea.

36.      Fis-seduta tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑13 ta’ Frar 2020 A, il-Ministeru tas-Saħħa, il-Gvern Latvjan u dak Pollakk, u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet orali.

V.      Analiżi

A.      Il-portata tat-talba għal deċiżjoni preliminari

37.      Dak li jinsab inkwistjoni fil-kawża preżenti huwa l-ħruġ ta’ dik li hija magħrufa bħala l-formola S2 lil B sabiex ikun jista’ jibbenefika minn kura tas-saħħa transkonfinali fi Stat Membru ieħor. Il-ħruġ ta’ din il-formola tidher li hija bbażata, inter alia, fuq dispożizzjonijiet nazzjonali li jimplimentaw l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikolu 26 tar-Regolament (KE) Nru 987/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 883/2004 (8) iktar milli fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2011/24 jew, saħansitra, l-Artikolu 56 TFUE. Madankollu, peress li l-kura tas-saħħa transkonfinali tista’ wkoll tiġi rrimborsata skont id-Direttiva 2011/24, il-qorti tar-rinviju qieset li huwa neċessarju wkoll li tikkunsidra dik id-direttiva u t-tieni domanda magħmula minn dik il-qorti tirreferi, inter alia, għall-Artikolu 56 TFUE u għall-Artikolu 8(5) tad-Direttiva 2011/24 (9).

38.      Il-Ministeru tas-Saħħa u l-Gvern Latvjan u dak Pollakk isostnu, madankollu, li d-Direttiva 2011/24 ma hijiex rilevanti fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri peress li A ma talabx awtorizzazzjoni minn qabel għall-kura tas-saħħa transkonfinali għal B skont dik id-direttiva. Barra minn hekk, fis-seduta tat‑13 ta’ Frar 2020 ġie ddikjarat ukoll li A naqas milli jfittex ir-rimbors tal-kura tas-saħħa transkonfinali rċevuta minn B fi żmien sena hekk kif meħtieġ skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi d-Direttiva 2011/24. Barra minn hekk, wara numru ta’ mistoqsijiet li saru lill-partijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, jidher li s-sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel skont il-liġi nazzjonali li tittrasponi, inter alia, l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 ġiet abolita b’effett mill‑1 ta’ Settembru 2018.

39.      Għalhekk dan kollu jidher li jissuġġerixxi li l-awtorizzazzjoni minn qabel kienet rekwiżit għar-rimbors tal-kura tas-saħħa transkonfinali (10) skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi kemm l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 kif ukoll l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 fiż-żmien tal-fatti rilevanti fil-kawża prinċipali. Waqt is-seduta, madankollu, A ddikjara li informazzjoni xierqa dwar ir-regoli li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 u r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel ma kinitx disponibbli fil-Latvja fiż-żmien rilevanti (11).

40.      Fil-fehma tiegħi, dawn il-kwistjonijiet huma kemm kwistjonijiet ta’ fatt kif ukoll ta’ applikazzjoni tal-liġi u tal-prattika nazzjonali li l-qorti tar-rinviju biss hija kompetenti li tivverifika. Għalhekk, ma jistax jingħad li l-interpretazzjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tat-tieni domanda tagħha hija neċessarjament ipotetika (12).

41.      Għandu jiġi nnotat ukoll li l-applikabbiltà tar-Regolament Nru 883/2004 u, fil-fatt, tad-Direttiva 2011/24 (13) għall-fatti tal-kawża inkwistjoni u l-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tkun konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-leġiżlazzjoni sekondarja ma għandhiex l-effett li tneħħi dik il-leġiżlazzjoni nazzjonali mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-TFUE u, b’estensjoni, tar-regoli dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi jew, fil-fehma tiegħi, mid-dispożizzjonijiet tal-Karta (14).

42.      Għalhekk, inqis li d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni msemmija fid-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju huma ta’ rilevanza għall-kawża inkwistjoni (15). Id-domandi magħmula jirrikjedu eżami tan-natura u tal-portata tar-rekwiżit li tinkiseb awtorizzazzjoni (minn qabel) skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 sabiex ikunu intitolati għar-rimbors fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni tal-ispejjeż kollha jew parti minnhom għall-kura tas-saħħa fi sptar transkonfinali. L-eżami għandu jsir, b’mod partikolari, fid-dawl tad-dritt għal-libertà tar-reliġjon imsemmija fl-Artikolu 10(1) u l-libertà minn diskriminazzjoni għal raġunijiet ta’ reliġjon imsemmija fl-Artikolu 21(1) tal-Karta.

43.      Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jidher li r-rifjut li tinħareġ il-formola S2 fir-rigward tat-trattament ta’ B kien ibbażat biss fuq il-fatt li t-trattament mediku inkwistjoni seta’ jiġi pprovdut fil-Latvja. Għalhekk, limitazzjonijiet oħra fuq id-dritt għal kura tas-saħħa transkonfinali li jistgħu jkunu imposti fuq id-dritt li jinkiseb rimbors fl-interess ġenerali ma humiex rilevanti (16).

1.      Ħarsa ġenerali lejn il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-libertà ta’ forniment ta’ servizzi – Artikolu 56 TFUE – kura tas-saħħa transkonfinali – ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni minn qabel

44.      Hija ġurisprudenza stabbilita li s-servizzi mediċi li jingħataw bi ħlas jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet relatati mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, inklużi s-sitwazzjonijiet meta l-kura tkun ingħatat f’kuntest ta’ sptar (17). Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tinkludi l-libertà tad-destinatarji tas-servizzi, inklużi l-persuni li jeħtieġu kura medika, li jmorru fi Stat Membru ieħor sabiex jibbenefikaw minn dawn is-servizzi hemmhekk (18).

45.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel fir-rigward ta’ trattament ippjanat fi Stat Membru ieħor li għaliha huwa suġġett il-ħlas mill-istituzzjoni kompetenti, skont is-sistema ta’ kopertura fis-seħħ fl-Istat Membru li dik l-istituzzjoni taqa’ taħtu, jikkostitwixxi ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi kemm għall-pazjenti kif ukoll għal min jipprovdi s-servizzi, peress li tali sistema tiskoraġġixxi lil dawn il-pazjenti, jew tipprekludihom milli jindirizzaw ruħhom għand min jipprovdi servizzi mediċi stabbilit fi Stat Membru sabiex jiksbu l-kura inkwistjoni (19).

46.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li għalkemm l-awtorizzazzjoni minn qabel tikkostitwixxi, kemm għall-pazjenti kif ukoll għall-fornituri, ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, l-Artikolu 56 TFUE ma jipprekludix fil-prinċipju li d-dritt tal-pazjent li jikseb kura fl-isptarijiet ta’ Stat Membru ieħor akkarigu tas-sistema li fiha huwa rreġistrat ikun suġġett għal rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel (20). L-għanijiet ta’ kwalunkwe rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel jista’ jingħad li huwa sabiex (i) ma jkunx hemm riskju serju ta’ riperkussjonijiet finanzjarji fuq is-sistema tas-sigurtà soċjali, (ii) jinżamm servizz mediku u ta’ sptar ibbilanċjat u aċċessibbli għal kulħadd, (iii) tinżamm il-kapaċità ta’ kura jew ta’ kompetenza medika fit-territorju nazzjonali u (iv) jippermetti l-ippjanar sabiex jiġi żgurat li fl-Istat Membru kkonċernat ikun hemm aċċess suffiċjenti u permanenti għal firxa bbilanċjata ta’ kura ta’ kwalità għolja fl-isptar (21).

47.      Fil-punt 44 tas-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għalkemm id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix, fil-prinċipju, sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel, madankollu huwa neċessarju li l-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ tali awtorizzazzjoni jkunu ġġustifikati fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imperattivi msemmija iktar ’il fuq, li ma jeċċedux dak li huwa oġġettivament neċessarju għal dan il-għan u li l-istess riżultat ma jistax jinkiseb permezz ta’ regoli inqas restrittivi. Barra minn hekk, tali sistema għandha tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, nondiskriminatorji u li jkunu magħrufa minn qabel, b’tali mod li jiġi kkontrollat l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali sabiex din ma tkunx eżerċitata b’mod arbitrarju.

2.      Ir-regoli stabbiliti fir-Regolament Nru 883/2004 u fid-Direttiva 2011/24

48.      Kif indikajt diġà, il-proċeduri preżenti jikkonċernaw, inter alia, żewġ sistemi leġiżlattivi stabbiliti skont id-dritt tal-Unjoni li skonthom persuna assigurata tista’ tirċievi kura tas-saħħa transkonfinali, jiġifieri, l-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24. Minkejja s-similaritajiet, madankollu hemm differenzi importanti bejn dawn l-iskemi leġiżlattivi.

a)      Ir-Regolament Nru 883/2004

49.      Skont l-Artikolu 20(1) tar-Regolament Nru 883/2004, persuna assigurata li tmur fi Stat Membru ieħor għal trattament mediku għandha (22) titlob awtorizzazzjoni minn qabel mill-istituzzjoni kompetenti. Minkejja l-lingwaġġ imperattiv użat f’dik id-dispożizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-uniku skop tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa li jiġu identifikati ċ-ċirkustanzi li fihom l-istituzzjoni nazzjonali kompetenti ma titħalliex tirrifjuta awtorizzazzjoni mitluba abbażi tal-Artikolu 20 (23). B’hekk, fil-punt 53 tas-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 jistabbilixxi żewġ kundizzjonijiet kumulattivi li, jekk jiġu ssodisfatti, jirrendu obbligatorju l-ħruġ, mill-istituzzjoni kompetenti, tal-awtorizzazzjoni minn qabel mitluba abbażi ta’ dak l-artikolu.

50.      L-ewwel kundizzjoni tirrikjedi li l-kura inkwistjoni tkun elenkata fost il-benefiċċji previsti mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu tirrisjedi l-persuna assigurata (24). Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta b’mod ċar li t-trattament mediku inkwistjoni fil-kawża prinċipali jinsab fost it-trattamenti ffinanzjati mill-baġit tal-Istat Latvjan. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li ma hemm xejn fit-talba għal deċiżjoni preliminari u lanqas fil-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li għandu t-tendenza li jindika li l-Ministeru tas-Saħħa rrifjuta li jagħti rimbors għat-trattament fir-rigward ta’ B minħabba li din il-kundizzjoni ma kinitx ġiet issodisfatta (25).

51.      Il-qorti tar-rinviju rrilevat li dak li huwa inkwistjoni hija t-tieni kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004. Din il-kundizzjoni tirrikjedi li t-trattament li l-persuna assigurata tippjana li tieħu fi Stat Membru ieħor għajr l-Istat Membru ta’ residenza ma jkunx jista’, minħabba l-istat attwali ta’ saħħitha u l-iżvilupp probabbli tal-marda tagħha, jingħatalha fiż-żmien normalment neċessarju għall-kisba tat-trattament inkwistjoni fl-Istat Membru ta’ residenza (26).

52.      Fil-punti 65 u 66 tas-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:58), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-awtorizzazzjoni ma tistax tiġi rrifjutata meta tintlaħaq l-ewwel kundizzjoni u trattament identiku jew li għandu l-istess livell ta’ effettività ma jistax jingħata fi żmien xieraq fl-Istat Membru ta’ residenza tal-persuna assigurata. Sabiex jiġi evalwat jekk trattament li għandu l-istess livell ta’ effettività għall-pazjent jistax jinkiseb fi żmien xieraq fl-Istat Membru ta’ residenza, l-istituzzjoni kompetenti għandha tikkunsidra ċ-ċirkustanzi kollha li jikkaratterizzaw kull każ konkret u billi tikkunsidra b’mod xieraq mhux biss is-sitwazzjoni medika tal-pazjent fil-mument meta tintalab l-awtorizzazzjoni u, fejn xieraq, il-livell ta’ wġigħ jew in-natura tad-diżabbiltà ta’ dan tal-aħħar, li tista’, pereżempju, tagħmilha impossibbli jew diffiċli wisq għal dik il-persuna li teżerċita attività professjonali, iżda wkoll l-istorja medika tiegħu jew tagħha (27).

53.      Meta ż-żewġ kundizzjonijiet inkwistjoni jkunu ssodisfatti, il-persuna assigurata hija intitolata, skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, għar-rimbors tal-ispiża tat-trattament skont id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Istat fejn it-trattament kien ipprovdut. Jekk l-ammont tar-rimbors tal-ispejjeż magħmula għal trattament fl-isptar ipprovdut fi Stat Membru għajr dak tar-residenza, li jirriżulta mir-regoli fis-seħħ f’dak l-Istat, huwa inqas minn dak li jkun irriżulta minn applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ fl-Istat Membru tar-residenza kieku t-trattament fl-isptar kien ġie pprovdut hemm, għalhekk skont l-Artikolu 56 TFUE, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, rimbors komplementari li jikkorrispondi għad-differenza bejn dawn iż-żewġ ammonti għandu, barra minn hekk, isir mill-istituzzjoni kompetenti (28).

54.      Fil-fehma tiegħi, it-tieni kundizzjoni imposta mill-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 tirrikjedi li pazjent juri li l-kura tas-saħħa transkonfinali hija meħtieġa minħabba ħtieġa medika imminenti. Għalhekk, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni huwa meħtieġ li joħroġ il-formola S2 u jassumi r-responsabbiltà tal-ispejjeż relatati (29) peress li ma jistax jissodisfa b’mod adegwat il-ħtieġa medika inkwistjoni f’waqtha minkejja l-fatt li impenja ruħu li jissodisfa dik il-ħtieġa, kif jidher mill-fatt li l-ewwel kundizzjoni tal-Artikolu 20(2) ġiet issodisfatta. Għalhekk jista’ jingħad li l-iskema prevista fir-Regolament Nru 883/2004 tirrigwarda esklużivament il-ħtieġa medika u mhux, bħala tali, għażla personali min-naħa tal-pazjent ikkonċernat.

55.      Minn dan isegwi, għalhekk, li peress li t-tieni kundizzjoni speċifikata fir-Regolament Nru 883/2004 hija strettament marbuta mal-ħtieġa medika ġenwina u ma tinvolvi l-ebda kwistjoni ta’ għażla personali (kemm jekk għal raġunijiet ta’ reliġjon kif ukoll jekk le), id-deċiżjoni tal-awtoritajiet Latvjani li jirrifjutaw il-ħruġ tal-formola S2 ma tistax, fil-prinċipju u suġġett għall-applikazzjoni tal-Karta, tiġi kkritikata b’referenza għal din il-kundizzjoni partikolari.

56.      Dan, madankollu, ma huwiex neċessarjament fattur determinanti sa fejn jikkonċerna t-talba ta’ B għar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa sostnuti fil-Polonja, peress li sussegwentement huwa neċessarju li tiġi kkunsidrata l-pożizzjoni fir-rigward tad-Direttiva 2011/24.

b)      Id-Direttiva 2011/24

57.      L-effett ġenerali tal-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24 huwa kemm li jikkodifika kif ukoll li jelabora fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rigward ir-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali bil-għan li jipprovdu iktar ċertezza legali u trasparenza fuq il-kwistjoni (30).

58.      L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2011/24 jipprevedi li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għandu jiżgura li l-ispejjeż magħmula minn persuna assigurata li tirċievi kura tas-saħħa transkonfinali jiġu rrimborsati, jekk il-kura tas-saħħa inkwistjoni tkun fost il-benefiċċji li l-persuna assigurata hija intitolata għalihom fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni.

59.      B’kuntrast mal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 7(4) tad-Direttiva 2011/24 jipprevedi li l-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali għandhom jiġu rrimborsati jew imħallsa direttament mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni sal-livell tal-ispejjeż li kien ikun assunt minn dak l-Istat Membru li kieku l-kura tas-saħħa ngħatat fit-territorju tiegħu mingħajr ma jinqabżu l-ispejjeż attwali tal-kura tas-saħħa rċevuta (31).

60.      Għalhekk, persuna assigurata tista’ titlob rimbors sal-livell li kieku kien ikun assunt mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni tagħha għal spejjeż magħmula fir-rigward, pereżempju, ta’ konsultazzjoni ma’ tabib mhux speċjalista jew dentist fi Stat Membru ieħor sakemm il-kura tas-saħħa inkwistjoni tkun fost il-benefiċċji li għalihom il-persuna assigurata hija intitolata fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni (32).

61.      Għalhekk, l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2011/24 jikkonferma li l-pazjenti, fil-prinċipju, għandhom għażla reali u effettiva tal-Istat Membru li fih jistgħu jirċievu kura tas-saħħa. Għaldaqstant, sakemm il-kura tas-saħħa inkwistjoni tkun fost il-benefiċċji li l-persuna assigurata tkun intitolata għalihom fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, dawn għandhom jiġu rrimborsati bħallikieku dik l-għażla kienet ġiet eżerċitata f’dak l-Istat Membru. Fil-fatt, il-pazjenti għandhom dritt li jirċievu kura tas-saħħa transkonfinali u, fil-fehma tiegħi, l-għażliet tagħhom f’dan ir-rigward ma għandhomx għalfejn ikunu motivati b’mod esklussiv għal raġunijiet mediċi.

62.      Hawnhekk hawn differenza ċara bejn l-operat tar-Regolament Nru 883/2004 minn naħa u d-Direttiva 2011/24 min-naħa l-oħra.

63.      Għalhekk, minħabba l-iskema prevista mid-Direttiva 2011/24, pazjent jista’ jmur fi Stat Membru differenti mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni u jirċievi kura tas-saħħa għal raġunijiet ta’ prossimità jew ta’ sempliċi preferenza jew, saħansitra, għal raġunijiet ta’ twemmin reliġjuż (33). Huwa veru, dażgur, li ħafna pazjenti jistgħu jagħżlu li ma jagħmlux użu mill-kura tas-saħħa transkonfinali għal diversi raġunijiet. Ħafna minn dawn ir-raġunijiet huma probabbilment personali għall-pazjent. Huma jistgħu jagħżlu, pereżempju, li jirċievu trattament mediku fl-Istat ta’ domiċilju tagħhom għal raġunijiet ta’ konvenjenza personali jew familjarità ġenerali ma’ dik is-sistema medika u mal-persunal tagħha.

64.      Madankollu, minħabba li r-rimbors skont id-Direttiva 2011/24 huwa limitat għas-somma li kieku jkollha tiġi rrimborsata fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja qalet li tali fatturi jistgħu jillimitaw kwalunkwe impatt finanzjarju fuq is-sistema tas-sigurtà soċjali ta’ Stat Membru u, pereżempju, ineħħu l-ħtieġa għal awtorizzazzjoni minn qabel fir-rigward tal-kura pprovduta fl-interventi kirurġiċi ta’ professjonisti barranin (34).

65.      Minkejja n-natura miftuħa tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2011/24, l-Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva madankollu jipprevedi li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ (35) jipprevedi sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimbors tal-ispejjeż ta’ ċerta kura tas-saħħa transkonfinali, b’mod partikolari kura li tinvolvi akkomodazzjoni fi sptar mal-lejl u kura li teħtieġ l-użu ta’ tagħmir mediku speċjalizzat ħafna (36).  Il-limitazzjonijiet imposti, madankollu, skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2011/24, għandhom ikunu limitati għal dak meħtieġ u proporzjonat għall-għan li għandu jinkiseb. Kwalunkwe restrizzjoni bħal din ma tistax tikkostitwixxi mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja jew ostakolu mhux iġġustifikat għall-moviment liberu tal-pazjenti. Huwa ċar mill-formulazzjoni stess tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2011/24 li s-sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel – u b’hekk il-possibbiltà li jiġi limitat l-aċċess għall-kura tas-saħħa transkonfinali – hija ta’ natura eċċezzjonali u għalhekk għandha tiġi interpretata b’mod restrittiv.

66.      F’dan ir-rigward, l-Artikolu 8(2)(a) tad-Direttiva 2011/24 jipprevedi li l-kura tas-saħħa li tista’ tkun suġġetta għal awtorizzazzjoni minn qabel għandha tkun limitata għal kura tas-saħħa li, inter alia, hija suġġetta għar-rekwiżiti tal-ippjanar marbuta mal-għan li jiġi żgurat aċċess suffiċjenti u permanenti għal għażla bbilanċjata ta’ trattamenti ta’ kwalità għolja fl-Istat Membru kkonċernat jew max-xewqa li jiġu kkontrollati l-ispejjeż u tiġi evitata, kemm jista’ jkun possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani u tinvolvi akkomodazzjoni fi sptar mal-lejl għall-pazjent ikkonċernat għal mill-inqas lejl wieħed; jew teħtieġ l-użu ta’ infrastruttura medika jew tagħmir mediku speċjalizzati ħafna u għaljin ħafna (37).

67.      F’kull każ, l-Artikolu 8(5) tad-Direttiva 2011/24 jipprovdi li, inter alia, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma jistax jirrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni minn qabel meta l-pazjent huwa intitolat għall-kura tas-saħħa inkwistjoni, skont l-Artikolu 7, u meta din il-kura tas-saħħa ma tistax tkun ipprovduta fit-territorju tiegħu f’limitu ta’ żmien li huwa medikament ġustifikabbli (38). Għalhekk, skont l-Artikolu 8(6)(d) tad-Direttiva 2011/24, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jirrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni minn qabel meta l-kura tas-saħħa tista’ tkun ipprovduta fit-territorju tiegħu f’limitu ta’ żmien li huwa medikament ġustifikabbli.

68.      Minn dan isegwi, għalhekk, li l-Istati Membri jistgħu jidħlu f’obbligi finanzjarji differenti skont jekk humiex inkwistjoni l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 jew, alternattivament, l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24. Din hija differenza ulterjuri bejn iż-żewġ sistemi legali.

3.      Applikazzjoni tar-Regolament Nru 883/2004, tad-Direttiva 2011/24, u tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 20(1) tal-Karta għall-każ inkwistjoni

69.      Kif diġà osservajt, il-partijiet kollha jaqblu li l-operazzjoni li saret fuq B, iben A, kienet meħtieġa sabiex jiġi evitat deterjorament irriversibbli tal-istat ta’ saħħa tiegħu. Filwaqt li ma hemm l-ebda raġuni medika għalfejn B ma setax jibbenefika mit-trattament disponibbli fil-Latvja, kif diġà rajna, it-twemmin reliġjuż ta’ A ma ħalliex lil B jirċievi l-kura tas-saħħa inkwistjoni (39). Għaldaqstant, il-kawża prinċipali tirrigwarda r-rimbors mill-Ministeru tas-Saħħa Latvjan tal-ispejjeż għall-kura tas-saħħa fl-isptar li rċieva B fil-Polonja skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 - minħabba li l-Ministeru tas-Saħħa rrifjuta li jagħti awtorizzazzjoni minn qabel fir-rigward ta’ dik il-kura tas-saħħa billi rrifjuta li joħroġ il-formola S2 - u wkoll possibbilment skont l-Artikolu 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24 (40).

70.      Għandu jitfakkar li, sabiex jinkiseb rimbors għall-kura tas-saħħa transkonfinali, kemm l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 kif ukoll l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 2011/24 jirrikjedu li l-kura tas-saħħa inkwistjoni tkun fost il-benefiċċji pprovduti mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni. Minħabba li din il-kundizzjoni ġiet issodisfatta fil-każ tal-operazzjoni li saret fuq B, ma hemm l-ebda kwistjoni li Stat Membru, f’dan il-każ ir-Repubblika tal-Latvja, huwa meħtieġ li jħallas għat-trattament li persuna assigurata (f’dan il-każ, B) ma kinitx tkun intitolata li tirċievi fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni.

71.      Għalhekk jirriżulta li d-domanda dwar jekk Stat Membru, bħar-Repubblika tal-Latvja, jistax qatt ikun meħtieġ li jassumi obbligi finanzjarji addizzjonali pożittivi u forsi xi kultant għaljin billi jipprovdi kura tas-saħħa li ma hijiex fost il-benefiċċji pprovduti mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni sabiex jiggarantixxi b’mod effettiv id-dritt ta’ persuna li tipprattika r-reliġjon tagħha jew b’xi mod ieħor ma ssofrix diskriminazzjoni għal raġunijiet ta’ reliġjon sempliċement ma tqumx fil-każ preżenti minħabba li l-ewwel kundizzjoni fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 kienet, f’kull każ, issodisfatta.

72.      Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni li tinsab fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u t-termini tal-Artikolu 8(6)(d) tad-Direttiva 2011/24, dawn id-dispożizzjonijiet fil-fatt jippermettu lill-Istati Membri li jirrifjutaw li jawtorizzaw jew jagħtu rimbors għal kura tas-saħħa transkonfinali fin-nuqqas ta’ ħtieġa medika imminenti. Inqis li l-formulazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma hijiex ambigwa u li l-uniċi kriterji speċifikament ikkontemplati huma ta’ natura medika.

73.      Għandu jiġi enfasizzat, madankollu, li skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta, meta jkunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom jirrispettaw id-drittijiet, josservaw il-prinċipji u jippromwovu l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Karta, inkluż l-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) (41).

74.      Jidher, suġġett għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li r-regoli nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali – li huma bbażati, inter alia, fuq l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u l-Artikolu 8(6)(d) tad-Direttiva 2011/24 – dwar ir-rekwiżit ta’ ħtieġa medika imminenti sabiex jingħata rimbors għall-ispejjeż tat-trattament ta’ B fil-Polonja ma jostakolawx b’mod dirett il-prattika tar-reliġjon jew jagħtu lok għal diskriminazzjoni diretta abbażi tar-reliġjon. Dawn ir-regoli huma perfettament newtrali f’dan ir-rigward.

75.      Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk dawk ir-regoli nazzjonali jfixklux, b’mod indirett, il-prattika tar-reliġjon jew jekk jintroduċux differenza fit-trattament li hija indirettament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin (42). Madankollu, huwa ċar, li r-regoli inkwistjoni ma jfixklux b’mod mhux iġġustifikat il-prattika tar-reliġjon jew jammontaw għal diskriminazzjoni indiretta jekk huma oġġettivament iġġustifikati b’għan leġittimu u jekk il-mezzi sabiex jintlaħaq dak l-għan huma xierqa u meħtieġa (43).

76.      Fl-aħħar mill-aħħar, din il-kwistjoni għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju (44). Inqis, madankollu, li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni minn qabel u l-moviment liberu tas-servizzi mediċi skont l-Artikolu 56 TFUE tipprovdi gwida kunsiderevoli dwar il-kwistjoni.

77.      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li hija ġurisprudenza stabbilita (45) li l-Artikolu 56 TFUE fil-prinċipju ma jipprekludix li d-dritt tal-pazjent li jikseb kura fl-isptarijiet ta’ Stat Membru ieħor aspejjeż tas-sistema li huwa rreġistrat magħha jkun suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel (46) sabiex (i) ma jkunx hemm riskju serju ta’ riperkussjonijiet finanzjarji fuq is-sistema tas-sigurtà soċjali, (ii) jinżamm servizz mediku u ta’ sptar ibbilanċjat u aċċessibbli għal kulħadd, (iii) tinżamm il-kapaċità ta’ kura jew ta’ kompetenza medika fit-territorju, u (iv) jippermetti l-ippjanar sabiex jiġi żgurat li fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat ikun hemm aċċess suffiċjenti u permanenti għal firxa bbilanċjata ta’ kura ta’ kwalità għolja fl-isptar (47).

a)      Nuqqas ta’ ġustifikazzjoni għar-rifjut ta’ awtorizzazzjoni (minn qabel) ibbażata fuq raġunijiet ta’ organizzazzjoni jew ta’ struttura kemm skont l-Artikolu 20(1) u (2) tar-Regolament Nru 883/2004 kif ukoll l-Artikolu 8(2) u (6)(d) tad-Direttiva 2011/24

78.      Jekk inwarrbu l-ewwel kriterju għal mument, li huwa purament finanzjarju u jirrigwarda l-ispiża tal-provvista ta’ kura tas-saħħa, il-kriterji l-oħra huma, fil-fehma tiegħi, ta’ natura organizzattiva jew strutturali u jirrigwardaw l-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni lil dawk kollha assigurati (48). Il-kriterji inkwistjoni huma ugwalment applikabbli fir-rigward tal-ġustifikazzjoni ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal rimbors u r-raġunijiet għar-rifjut tagħha li jinsabu kemm fl-Artikolu 20(1) u (2) tar-Regolament Nru 883/2004 kif ukoll fl-Artikolu 8(2) u (6)(d) tad-Direttiva 2011/24.

79.      Minħabba li r-Repubblika tal-Latvja apparentement abolixxiet ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel skont il-liġi nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 fl‑1 ta’ Settembru 2018 (49), huwa għall-inqas miftuħ għal diskussjoni, suġġett għal verifika mill-qorti tar-rinviju, jekk ir-rifjut tal-Ministeru tas-Saħħa li joħroġ formola S2 (50) lil B permezz tad-deċiżjoni tad‑29 ta’ Marzu 2016 – inqas minn 18‑il xahar qabel – jistax ikun fil-fatt iġġustifikat għal raġunijiet ta’ organizzazzjoni jew ta’ struttura (51).

80.      Fil-fehma tiegħi, jekk ma jeżistux raġunijiet ta’ organizzazzjoni jew ta’ struttura li jiġġustifikaw limitazzjoni fuq il-moviment liberu tas-servizzi tal-kura tas-saħħa ggarantit mill-Artikolu 56 TFUE, inqis li huwa improbabbli li kriterji simili jistgħu jiġġustifikaw limitazzjoni fuq id-dritt li wieħed jipprattika r-reliġjon tiegħu jew ma jsofrix diskriminazzjoni għal raġunijiet ta’ reliġjon iggarantit mill-Karta ħlief meta dan x’aktarx kien ser iwassal għal żieda fl-applikazzjonijiet għal kura tas-saħħa transkonfinali bbażata fuq raġunijiet reliġjużi u meta dan jista’ jkun kapaċi li jdgħajjef b’mod sinjifikattiv l-għoti b’mod ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva fil-Latvja.

81.      F’dan ir-rigward, nixtieq ninnota li fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Ministeru tas-Saħħa u l-Gvern Latvjan quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, dawn invokaw primarjament ir-riżorsi finanzjarji limitati disponibbli fir-Repubblika tal-Latvja għall-kura tas-saħħa bħala ġustifikazzjoni għar-rifjut ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. Raġunijiet ta’ organizzazzjoni jew ta’ struttura ma dehrux, essenzjalment, bħala ġustifikazzjoni għar-rifjut tal-awtorizzazzjoni ta’ kura tas-saħħa transkonfinali fin-nuqqas ta’ ħtieġa medika imminenti.

b)      Ġustifikazzjoni għar-rifjut ta’ awtorizzazzjoni (minn qabel) ibbażata fuq l-ispejjeż

82.      L-ispiża hija fattur importanti fir-rigward ta’ din il-kawża. Filwaqt li l-libertà tar-reliġjon hija essenzjali f’soċjetà ħielsa fejn id-differenzi ta’ konvinzjonijiet reliġjużi u twemmin filosofiku għandhom, jekk ikun possibbli, ikunu akkomodati u protetti mill-Istati Membri, l-għoti ta’ appoġġ finanzjarju minn flejjes pubbliċi għal dawn l-għanijiet huwa kwistjoni kompletament differenti. L-iktar garanziji espansivi tal-libertà tar-reliġjon – bħal dawk li jinsabu fl-Artikolu 10(1) tal-Karta, fl-Artikolu 9 tal-KEDB u, tabilħaqq, fil-kostituzzjonijiet nazzjonali tal-Istati Membri – ma jobbligawx fihom innifishom lil dawn l-Istati sabiex jipprovdu sistema ta’ appoġġ finanzjarju sabiex l-individwi jkunu jistgħu jipprattikaw it-twemmin reliġjuż tagħhom. Ħadd ma jissuġġerixxi, pereżempju, li Stat Membru huwa obbligat li jipprovdi trasport lil min hu mdaħħal fl-età u fil-bżonn, li huwa ta’ fidi partikolari sabiex ikun jista’ jattendi s-servizzi tal-knisja, anki jekk jista’ jkun li jidher b’mod plawżibbli li, fin-nuqqas ta’ dan, huwa jew hija ma jkunux jistgħu jwettqu l-obbligi reliġjużi tiegħu jew tagħha.

83.      Għaldaqstant, l-ispejjeż huma fattur li għandu neċessarjament jittieħed inkunsiderazzjoni meta jiġi evalwat jekk u sa liema punt it-twemmin reliġjuż għandu jkun akkomodat fl-ekwazzjoni kumplessa tal-kura tas-saħħa transkonfinali u r-rimbors tal-ispejjeż marbuta magħha.

1)      Ir-Regolament Nru 883/2004

84.      Fir-rigward tal-kwistjoni tal-ispejjeż, tista’ ssir distinzjoni ċara bejn, minn naħa, ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għall-kura tas-saħħa transkonfinali skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 u, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24. Il-piż finanzjarju li jista’ jiġi sostnut mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni fir-rigward tal-kura tas-saħħa transkonfinali li ġiet awtorizzata skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa potenzjalment iktar oneruż minn dak li jirriżulta fil-każ tal-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24.

85.      Skont l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għandu jbati l-ispejjeż ta’ dik il-kura tas-saħħa fl-Istat Membru ta’ trattament, filwaqt li fil-każ tal-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24, l-obbligi tal-Istat Membru ta’ affiljazzjoni huma sempliċement li jħallas l-ispejjeż li s-sistema tas-saħħa pubblika tiegħu kien ikollha tħallas xorta waħda kieku t-trattament kien sar f’dak l-Istat Membru.

86.      Kieku l-qorti tar-rinviju kellha ssib, wara l-eżaminazzjoni ta’ tali fatturi finanzjarji, li s-sistema tal-kura tas-saħħa Latvjana, sabiex takkomoda t-twemmin reliġjuż minflok il-ħtieġa medika imminenti (52), tirriskja li titpoġġa taħt pressjoni u b’hekk tirriżulta f’żieda potenzjalment sinjifikattiva fl-ispejjeż għad-detriment tal-għoti ta’ kura tas-saħħa lil ħaddieħor, f’dak il-każ, tali akkomodazzjoni ta’ twemmin reliġjuż la tkun meħtieġa u lanqas proporzjonata.

87.      F’tali ċirkustanzi, in-nuqqas li jittieħed inkunsiderazzjoni t-twemmin reliġjuż taħt l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 ma jkunx minnu nnifsu jikkostitwixxi tfixkil mhux iġġustifikat tad-dritt għall-prattika ta’ reliġjon jew jammonta għal diskriminazzjoni indiretta għal raġunijiet ta’ reliġjon. Pjuttost, dan ikun iġġustifikat b’mod oġġettiv minn għan leġittimu u l-mezzi sabiex jinkiseb dak l-għan ikunu xierqa u neċessarji.

88.      Għalhekk, inqis li f’dawn iċ-ċirkustanzi l-Istati Membri ma humiex meħtieġa li jassumu obbligi finanzjarji pożittivi li jkunu addizzjonali għal dawk ibbażati fuq ħtieġa medika eżistenti (53).

89.      Minn dan isegwi, fil-fehma tiegħi, li l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 flimkien mal-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li Stat Membru jista’ jirrifjuta l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 20(1) tal-imsemmi regolament jekk fl-Istat Membru ta’ residenza tal-persuna jkun disponibbli trattament fi sptar, li ma hemmx dubju fir-rigward tal-effettività medika tiegħu, minkejja li l-metodu ta’ trattament użat imur kontra t-twemmin reliġjuż tal-imsemmija persuna, meta r-rifjut ikun iġġustifikat b’mod oġġettiv b’għan leġittimu u jekk il-mezzi sabiex jintlaħaq dak l-għan huma xierqa u meħtieġa. Fin-nuqqas ta’ ħtiġijiet organizzattivi jew strutturali relatati mal-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, dak l-Istat Membru jista’ jirrifjuta, skont it-tieni kundizzjoni prevista fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, li jieħu inkunsiderazzjoni t-twemmin reliġjuż, jekk potenzjalment dan jista’ jirriżulta f’żieda sinjifikattiva fl-ispejjeż għall-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għad-detriment tal-provvista ta’ kura tas-saħħa effettiva lil oħrajn. Din hija kwistjoni ta’ fatt li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju.

2)      Id-Direttiva 2011/24

90.      Fir-rigward tal-ġustifikazzjoni għar-rifjut sabiex tingħata awtorizzazzjoni minn qabel abbażi tal-kriterju finanzjarju, peress li skont l-Artikolu 7(4) tad-Direttiva 2011/24, ir-Repubblika tal-Latvja (l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni) għandha tiżgura li l-ispejjeż imħallsa minn B li rċieva kura tas-saħħa transkonfinali jiġu rrimborsati sal-livell tal-ispejjeż li kien ikollhom jiġu assunti minn dak l-Istat Membru li kieku l-kura tas-saħħa ġiet irċevuta fit-territorju tiegħu, jidher, għal darba oħra, suġġett għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, li ma kien hemm l-ebda ġustifikazzjoni finanzjarja għar-rifjut ta’ awtorizzazzjoni minn qabel lil B skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 (54).

91.      Hemm lok li jitfakkar li kemm l-Artikolu 7 kif ukoll l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 huma ggwidati, fil-prinċipju, minn għażla libera (55) min-naħa tal-persuna li tirċievi l-kura tas-saħħa transkonfinali (56). F’dan ir-rigward, id-Direttiva 2011/24 hija differenti mill-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 883/2004, ħlief li, kif rajna, l-Artikolu 8(6)(d) ta’ dik id-direttiva jippermetti – iżda ma jobbligax – lill-Istati Membri sabiex jimponu rekwiżiti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal raġunijiet ta’ organizzazzjoni u ta’ struttura.

92.      F’dan il-każ, minħabba n-nuqqas apparenti ta’ kwalunkwe raġuni finanzjarja, ta’ organizzazzjoni jew strutturali għar-rifjut tal-għoti tal-awtorizzazzjoni (minn qabel) lil B sabiex jirċievi kura tas-saħħa transkonfinali skont id-Direttiva 2011/24, dik l-awtorizzazzjoni (minn qabel) ma setgħetx leġittimament tiġi rrifjutata sempliċement minħabba li l-operazzjoni kienet disponibbli u setgħet tiġi pprovduta mis-sistema tas-saħħa pubblika Latvjana.

93.      Jekk jiġi deċiż mod ieħor ikun ifisser li l-kwistjoni tal-għażla tal-pazjent, kemm jekk għal raġunijiet ta’ twemmin reliġjuż jew għal raġuni oħra, sempliċement ma tittiħidx inkunsiderazzjoni. Madankollu, minħabba n-nuqqas apparenti ta’ kwalunkwe raġuni finanzjarja, ta’ organizzazzjoni jew strutturali għar-rifjut li tingħata awtorizzazzjoni (minn qabel) lil B sabiex jirċievi kura tas-saħħa transkonfinali skont l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24, tali rifjut jidher li la huwa meħtieġ fl-interess ġenerali u lanqas proporzjonat kif meħtieġ mill-Artikolu 52(1) tal-Karta.

94.      Fil-każ preżenti hemm numru ta’ inċertezzi fattwali relatati mal-kwistjoni dwar jekk A setax japplika għal awtorizzazzjoni (minn qabel) għat-trattament ta’ B fil-Polonja skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 u jekk applikazzjoni sussegwenti għar-rimbors tkunx preskritta minħabba l-iskadenza tat-terminu ta’ żmien ta’ sena msemmi waqt is-seduta.

95.      Madankollu, kieku fil-każ preżenti kienet saret applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni minn qabel skont is-sistema li kienet għadha topera fil-Latvja sa qabel Settembru 2018 kif permess mill-Artikolu 8(6) tad-Direttiva 2011/24, allura wara li tittieħed inkunsiderazzjoni s-supremazija tal-għażla tal-pazjent prevista minn din id-direttiva u l-motivi ponderati għal dik l-għażla f’dak li jirrigwarda l-każ preżenti, jidher improbabbli li l-awtoritajiet Latvjani setgħu ġustament jirrifjutaw li japprovaw tali applikazzjoni.

96.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju għandha taffronta l-kwistjoni ġenerali tar-rimbors billi tistaqsi lilha nnifisha jekk is-sistema Latvjana tippermettix, kemm fit-teorija jew fil-prattika, applikazzjonijiet tardivi għal awtorizzazzjoni għal trattament transkonfinali skont id-Direttiva 2011/24 li kienet tinvolvi operazzjonijiet kumplessi u akkomodazzjoni fi sptar mal-lejl fi Stat Membru ieħor.

97.      Jekk it-tweġiba għal dan hija fl-affermattiv, allura l-qorti tar-rinviju għandha tannulla d-deċiżjoni li tirrifjuta r-rimbors fid-dawl tas-supremazija tal-għażla tal-pazjent skont id-Direttiva 2011/24 (u l-motivi ponderati għall-eżerċizzju tagħha fil-każ preżenti), sakemm dik il-qorti ma tkunx issodisfatta li fl‑2016 kien hemm raġunijiet amministrattivi u organizzattivi ġenwini fil-każ preżenti li kieku llum jiġġustifikaw ir-rifjut tal-awtoritajiet Latvjani għas-saħħa pubblika li jawtorizzaw applikazzjoni tardiva ta’ dan it-tip.

98.      Għalhekk inqis li, fin-nuqqas ta’ ħtiġijiet organizzattivi jew strutturali relatati mal-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, l-Artikolu 56 TFUE, l-Artikolu 8(2), (5) u (6)(d) tad-Direttiva 2011/24, flimkien mal-Artikolu 10(1) u mal-Artikolu 21(1) tal-Karta għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma jistax jirrifjuta li jagħti l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 8(1) ta’ dik id-direttiva fejn il-kura fl-isptar, li l-effettività tagħha ma hijiex ikkontestata, hija disponibbli fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni tal-persuna, iżda l-metodu ta’ trattament użat huwa kuntrarju għat-twemmin reliġjuż miżmum sinċerament minn dik il-persuna, sakemm tali aġir ma jwassalx x’aktarx għal żieda fl-applikazzjonijiet għall-kura tas-saħħa transkonfinali bbażata fuq raġunijiet reliġjużi li jkunu jistgħu jdgħajfu b’mod sinjifikattiv l-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva f’dak l-Istat Membru. Din hija kwistjoni ta’ fatt li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju.

VI.    Konklużjoni

99.      Għaldaqstant nissuġġerixxi li r-risposta għaż-żewġ domandi magħmula mill-Augstākā tiesa (Senāts) (is-Senat tal-Qorti Suprema, il-Latvja) tkun kif ġej:

(1)      L-Artikolu 20(2) tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali flimkien mal-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandhom jiġu interpretati fis-sens li Stat Membru jista’ jirrifjuta li jagħti l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 20(1) ta’ dak ir-regolament jekk fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni tal-persuna tkun disponibbli kura fi sptar, li ma hemmx dubju fir-rigward tal-effettività medika tagħha, minkejja li l-metodu ta’ trattament użat imur kontra t-twemmin reliġjuż ta’ dik il-persuna, meta r-rifjut ikun iġġustifikat b’mod oġġettiv b’għan leġittimu u jekk il-mezzi sabiex jintlaħaq dak l-għan ikunu xierqa u meħtieġa. Fin-nuqqas ta’ ħtiġijiet organizzattivi jew strutturali relatati mal-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, dak l-Istat Membru jista’ jirrifjuta skont it-tieni kundizzjoni prevista fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 li jieħu inkunsiderazzjoni t-twemmin reliġjuż, jekk dan jista’ potenzjalment jirriżulta f’żieda sinjifikattiva fl-ispejjeż għall-Istat Membru ta’ affiljazzjoni għad-detriment tal-provvista ta’ kura tas-saħħa effettiva lil oħrajn. Din hija kwistjoni ta’ fatt li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju.

(2)      Fin-nuqqas ta’ ħtiġijiet organizzattivi jew strutturali relatati mal-provvista ordnata u bbilanċjata ta’ kura tas-saħħa effettiva mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, l-Artikolu 56 TFUE, l-Artikolu 8(2), (5) u (6)(d) tad-Direttiva 2011/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2011 dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali, flimkien mal-Artikolu 10(1) u mal-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ma jistax jirrifjuta li jagħti l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 8(1) ta’ dik id-direttiva jekk fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni tal-persuna tkun disponibbli kura fi sptar, li ma hemmx dubju fir-rigward tal-effettività medika tagħha, iżda li l-metodu ta’ trattament użat imur kontra t-twemmin reliġjuż sinċier ta’ dik il-persuna, sakemm tali aġir ma jwassalx x’aktarx għal żieda fl-applikazzjonijiet għall-kura tas-saħħa transkonfinali bbażata fuq raġunijiet reliġjużi li jkunu kapaċi jdgħajfu b’mod sinjifikattiv l-għoti ordnat u bbilanċjat ta’ kura tas-saħħa effettiva f’dak l-Istat Membru. Din hija kwistjoni ta’ fatt li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju.


1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.


2      Filwaqt li d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju ma jagħmlu l-ebda referenza għall-Artikolu 10(1) tal-Karta, jiena ser nirreferi għal din id-dispożizzjoni għall-finijiet tal-kompletezza. Nixtieq nosserva li, fil-kuntest ta’ din il-kawża, ma nagħmel, u fil-fatt il-partijiet ma talbu, ebda distinzjoni sinjifikattiva bejn il-protezzjoni mogħtija lil A u B skont l-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta minħabba li A sostna essenzjalment fil-kawża prinċipali u fil-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li huwa ġie sottopost għal diskriminazzjoni indiretta abbażi tar-reliġjon tiegħu. Madankollu, ma neskludix, fl-astratt, li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta jista’ jkun differenti f’kuntest ieħor.


3      ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72.


4      ĠU 2011, L 88, p. 45.


5      Id-dritt iggarantit fl-Artikolu 10(1) tal-Karta jikkorrispondi għad-dritt iggarantit fl-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), li tagħha l-Istati Membri kollha huma firmatarji u li, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, għandu l-istess sens u kamp ta’ applikazzjoni. Sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, G4S Secure Solutions (C‑157/15, EU:C:2017:203, punt 27). Il-KEDB u l-Karta jużaw it-terminu “reliġjon” f’sens wiesa’, billi jinkludu fih il-libertà tal-persuni li juru r-reliġjon tagħhom. Il-kunċett ta “reliġjon” fl-Artikolu 10(1) u l-Artikolu 21(1) tal-Karta għandu għalhekk jiġi interpretat bħala li jkopri kemm il-forum internum, jiġifieri l-fatt li jkollok twemmin, kif ukoll il-forum externum, jiġifieri l-manifestazzjoni tal-fidi reliġjuża fil-pubbliku. Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, G4S Secure Solutions (C‑157/15, EU:C:2017:203, punt 28). Ara wkoll is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2018, Jehovan Todistajat (C‑25/17, EU:C:2018:551, punt 47).


6      Fil-punt 55 tas-sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova (C‑406/15, EU:C:2017:198), il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, stabbilit permezz tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta, li jeżiġi li sitwazzjonijiet paragunabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali, sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat. Differenza fit-trattament tkun iġġustifikata meta tkun ibbażata fuq kriterju oġġettiv u raġonevoli, jiġifieri meta din tkun relatata ma’ għan legalment ammissibbli mfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, u meta din id-differenza tkun proporzjonata mal-għan imfittex mit-trattament ikkonċernat.


7      ĠU 2009 L 284, p. 1.


8      ĠU 2009, L 284, p. 1.


9      Dan huwa evidenti wkoll mill-premessi 30 u 31 tad-Direttiva 2011/24 li jirrikjedu li ż-żewġ sistemi inkwistjoni għandhom jiġu applikati b’mod koerenti. Pazjent jista’ jibbenefika biss taħt sistema waħda fir-rigward ta’ trattament partikolari, iżda madankollu, jekk il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 ikunu ssodisfatti, fil-prinċipju, għandha tapplika s-sistema l-iktar favorevoli. Ara wkoll l-Artikolu 8(3) tad-Direttiva 2011/24.


10      Tat-tip inkwistjoni fil-kawża prinċipali.


11      Ara l-premessa 48 tad-Direttiva 2011/24 dwar il-ħtieġa għal informazzjoni xierqa dwar l-aspetti essenzjali kollha dwar il-kura tas-saħħa transkonfinali.


12      Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-proċeduri skont l-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha tressqet it-tilwima, u li għandha tassumi r-responsabbiltà għas-sentenza sussegwenti, li għandha tiddetermina fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża kemm in-neċessità għal deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tkun għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, meta d-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, fil-prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, hija għandha teżamina l-kundizzjonijiet li fihom tressqet kawża quddiemha mill-qorti nazzjonali sabiex tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni fuq domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali biss meta jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha l-ebda rabta mal-fatti jew mal-għan tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-materjal ta’ fatt jew ta’ liġi meħtieġ quddiemha sabiex tagħti risposta utli għad-domandi li jkunu sarulha. Sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2009, Filipiak (C‑314/08, EU:C:2009:719, punti 40 sa 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).


13      Il-bażi legali tad-Direttiva 2011/24 hija l-Artikolu 114 TFUE. Ara l-premessa 2 ta’ din id-direttiva. L-Artikolu 168 TFUE huwa wkoll ta’ rilevanza partikolari. Ara l-premessa 1 ta’ din id-direttiva. Madankollu, inqis li l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24 huma bbażati fil-biċċa l-kbira fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam tal-libertà li tkun ipprovduta kura ta’ saħħa skont l-Artikolu 56 TFUE. Ara l-premessa 8 tad-Direttiva 2011/24. Għalhekk inqis li hemm sovrappożizzjoni kunsiderevoli bejn il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 56 TFUE dwar din il-kwistjoni u l-Artikoli 7 u 8 tad-Direttiva 2011/24.


14      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 38). Ara wkoll is-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2006, (C‑372/04, EU:C:2006:325, punti 46 u 47). Fil-punti 31 u 34 tas-sentenza tat‑30 ta’ April 2014, Pfleger et (C‑390/12, EU:C:2014:281), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta sa fejn jikkonċerna l-azzjoni tal-Istati Membri huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tal-Karta, li jgħid li d-dispożizzjonijiet tagħha huma indirizzati lill-Istati Membri biss meta jkunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. L-applikabbiltà tad-dritt tal-UE tinvolvi l-applikabbiltà tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta. Minn dak li ntqal isegwi li meta l-Istati Membri jkunu qegħdin jimplimentaw ir-Regolament Nru 883/2004 u d-Direttiva 2011/24, id-dispożizzjonijiet tal-Karta huma applikabbli. Barra minn hekk, fil-punt 35 tas-sentenza tat‑30 ta’ April 2014, Pfleger et (C‑390/12, EU:C:2014:281), il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, meta Stat Membru jinvoka raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali biex jiġġustifika leġiżlazzjoni li hija ta’ natura li tostakola l-eżerċizzju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, din il-ġustifikazzjoni, prevista mid-dritt tal-Unjoni, għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari tad-drittijiet fundamentali issa ggarantiti bil-Karta. Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tkun tista’ tibbenefika mill-eċċezzjonijiet previsti biss jekk hija tikkonforma ma’ dawn id-drittijiet fundamentali, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiggarantixxi l-osservanza tagħhom.


15      L-Artikolu 22 tal-Karta li jipprovdi li l-Unjoni għandha tosserva, inter alia, id-diversità reliġjuża huwa wkoll ta’ rilevanza.


16      Ara pereżempju l-Artikolu 8(6)(a) sa (c) tad-Direttiva 2011/24.


17      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).


18      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-punti 26 sa 28 tas-sentenza tal‑21 ta’ Ġunju 2012, Susisalo et (C‑84/11, EU:C:2012:374), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, skont l-Artikolu 168(7) TFUE, id-dritt tal-Unjoni ma jippreġudikax il-kompetenza tal-Istati Membri li jorganizzaw is-sistemi ta’ sigurtà soċjali tagħhom u li jadottaw, b’mod partikolari, dispożizzjonijiet intiżi sabiex jiġu organizzati servizzi tas-saħħa. Madankollu, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, l-Istati Membri għandhom josservaw id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-libertajiet fundamentali. Dawn id-dispożizzjonijiet jinkludu l-projbizzjoni għall-Istati Membri li jintroduċu jew li jżommu restrizzjonijiet mhux iġġustifikati għall-eżerċizzju ta’ dawn il-libertajiet fil-qasam tal-kura tas-saħħa. Fl-evalwazzjoni tal-osservanza ta’ dan l-obbligu, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li s-saħħa u l-ħajja tal-persuni jieħdu preċedenza qabel l-assi u l-interessi protetti mit-Trattat u li huma l-Istati Membri li jiddeċiedu fuq il-livell ta’ protezzjoni li huma jixtiequ jagħtu lis-saħħa pubblika u l-mod li bih dan il-livell għandu jintlaħaq. Peress li dan il-livell jista’ jvarja minn Stat Membru għal ieħor, l-Istati Membri għandhom jingħataw marġni ta’ diskrezzjoni.


19      Sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, (C‑255/09, EU:C:2011:695, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).


20      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 41).


21      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma jistax jiġi eskluż li r-riskju ta’ riperkussjonijiet finanzjarji possibbli fuq is-sistema tas-sigurtà soċjali jista’ jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess pubbliku li tista’ tiġġustifika ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ukoll li l-għan taż-żamma ta’ servizz mediku u tal-isptar ibbilanċjat u aċċessibbli għal kulħadd, jista’ wkoll jaqa’ taħt waħda mid-derogi, għal raġunijiet ta’ saħħa pubblika, previsti fl-Artikolu 56 TFUE sakemm jikkontribwixxi għall-kisba ta’ livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa. Hija ddikjarat ukoll li l-Artikolu 56 TFUE jippermetti lill-Istati Membri jirrestrinġu l-libertà biex jiġu pprovduti servizzi mediċi u tal-isptar sakemm iż-żamma ta’ kapaċità ta’ trattament jew kompetenza medika fit-territorju nazzjonali tkun essenzjali għas-saħħa pubblika, jew saħansitra għas-sopravvivenza tal-popolazzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat ukoll li n-numru ta’ sptarijiet, id-distribuzzjoni ġeografika tagħhom, il-mod ta’ organizzazzjoni tagħhom u l-faċilitajiet li bihom huma attrezzati, u anki n-natura ta’ servizzi mediċi li huma kapaċi joffru, huma kollha kwistjonijiet li għalihom l-ippjanar, b’mod ġenerali ddisinjat sabiex jissodisfa diversi ħtiġijiet, għandu jkun possibbli. Minn naħa, dan l-ippjanar għandu l-għan li jiżgura li fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat ikun hemm aċċess suffiċjenti u permanenti għal firxa bbilanċjata ta’ kura ta’ kwalità għolja fl-isptar. Min-naħa l-oħra, dan huwa parti mix-xewqa li jiġi żgurat kontroll tal-ispejjeż u sabiex tiġi evitata, sa fejn possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani. Tberbiq bħal dan ikun effettivament iktar ta’ dannu peress li huwa ġeneralment irrikonoxxut li s-settur tal-kura fi sptarijiet iġib miegħu spejjeż kunsiderevoli u għandu jirrispondi għal bżonnijiet li dejjem jiżdiedu, filwaqt li r-riżorsi finanzjarji li jistgħu jiġu allokati għall-kura tas-saħħa, ikun xi jkun il-metodu ta’ finanzjament użat, huma limitati. Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 42 u 43).


22      Ara madankollu s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 45 u 46) fir-rigward tal-eċċezzjoni f’każijiet urġenti.


23      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 39).


24      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 54). Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li d-dritt tal-Unjoni ma jaffettwax il-kompetenza tal-Istati Membri li jorganizzaw is-sistemi tas-sigurtà soċjali tagħhom u li, fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fuq livell tal-Unjoni, hija l-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru li tiddetermina l-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ benefiċċji tas-sigurtà soċjali. Ara l-premessa 7 tad-Direttiva 2011/24 u s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 40 u 56). B’hekk, fil-prinċipju, ma huwiex inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni li Stat Membru jistabbilixxi lista eżawrjenti ta’ servizzi mediċi li jiġu rrimborsati taħt l-iskema ta’ sigurtà soċjali tiegħu u li dan id-dritt, fil-prinċipju, ma jistax ikollu l-effett li jġiegħel lil Stat Membru li jestendi tali listi ta’ benefiċċji mediċi. Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).


25      Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tqis li l-ewwel kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 ġiet issodisfatta. Ara l-punt 15 tat-talba għal deċiżjoni preliminari. Għaldaqstant, ma hemm l-ebda dubju li l-Ministeru tas-Saħħa qiegħed jintalab iħallas għal kura tas-saħħa barra l-pajjiż li ma hijiex koperta mil-leġiżlazzjoni Latvjana.


26      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 63).


27      Fil-punt 70 tas-sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2006, Watts (C‑372/04, EU:C:2006:325), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li jekk iż-żmien ta’ stennija li jirriżulta mill-għanijiet ġenerali ta’ pjanifikazzjoni ma jkunx jaqbeż iż-żmien medikament aċċettabbli, l-istituzzjoni kompetenti hija ġġustifikata li tikkunsidra li t-tieni kundizzjoni ma hijiex issodisfatta u tirrifjuta l-ħruġ tal-awtorizzazzjoni mitluba mill-persuna kkonċernata.


28      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 77 u 78). Meta t-talba ta’ persuna assigurata għal awtorizzazzjoni fuq il-bażi ta’ din id-dispożizzjoni ma tkunx ingħatat din l-awtorizzazzjoni mill-istituzzjoni kompetenti u sussegwentement jiġi stabbilit, jew mill-istituzzjoni kompetenti stess, jew minn deċiżjoni ġudizzjarja, li dak ir-rifjut kien infondat, dik il-persuna hija intitolata tikseb ir-rimbors direttament mill-istituzzjoni kompetenti ta’ ammont ekwivalenti għal dak li normalment dik l-istituzzjoni kienet tħallas li kieku l-awtorizzazzjoni kienet inħarġet debitament mill-bidu nett. Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 48).


29      Li forsi jistgħu jkunu kunsiderevolment ogħla minn dawk li altrimenti jkunu sostnuti fl-Istat Membru ta’ affiljazzjoni. Fil-fatt, wieħed jista’ jissoponi mis-sottomissjonijiet tal-Ministeru tas-Saħħa u tal-Gvern Latvjan li l-ispejjeż tal-kura tas-saħħa fl-isptarijiet fi Stati Membri oħra huma kunsiderevolment ogħla mill-ispiża ta’ kura ekwivalenti fil-Latvja. Madankollu, b’mod astratt, ma jistax jiġi eskluż li l-ispejjeż li għandhom jitħallsu mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jistgħu jkunu inqas.


30      Ara l-premessi 26 u 27 tad-Direttiva 2011/24. Ara wkoll l-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2011/24.


31      Ara wkoll is-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummissjoni vs Il‑Portugall, (C‑255/09, EU:C:2011:695, punt 79). Dwar eċċezzjonijiet għal din il-limitazzjoni fuq ir-rimbors, ara t-tieni u t-tielet subparagrafu tal-Artikolu 7(4) tad-Direttiva 2011/24. Fil-fatt, fil-punt 70 tas-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C‑255/09, EU:C:2011:695), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-fatt li miżura nazzjonali tista’ tkun konformi ma’ dispożizzjoni ta’ dritt sekondarju bħall-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 ma għandux bħala effett li jneħħi din il-miżura mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat. Barra minn hekk, l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 huwa intiż sabiex jippermetti lil persuna assigurata, li hija awtorizzata mill-istituzzjoni kompetenti, sabiex tmur fi Stat Membru ieħor sabiex hemmhekk tirċievi kura xierqa għall-kundizzjoni tagħha, li tibbenefika minn benefiċċji tal-mard in natura, mingħand l-istituzzjoni kompetenti, iżda skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat li fih dawn is-servizzi huma pprovduti, b’mod partikolari fil-każ fejn it-trasferiment isir neċessarju minħabba l-istat ta’ saħħa tal-persuna kkonċernata, u dan mingħajr ma dik il-persuna ssostni spejjeż addizzjonali. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, interpretat fid-dawl tal-għan tiegħu, ma huwiex intiż li jirregola u, għalhekk, bl-ebda mod ma jipprekludi r-rimbors mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, skont it-tariffi fis-seħħ fl-Istat kompetenti, tal-ispejjeż sostnuti marbuta ma’ kura pprovduta fi Stat Membru ieħor, anki mingħajr awtorizzazzjoni minn qabel.


32      Ara, f’dan is-sens, il-punti 90 sa 95 tas-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2011, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C‑255/09, EU:C:2011:695).


33      Għall-kuntrarju, mit-tieni kundizzjoni fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004 jirriżulta b’mod ċar li d-dritt għall-kura tas-saħħa transkonfinali taħt dan ir-Regolament huwa suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel li, skont dik id-dispożizzjoni, tista’ tiġi rrifjutata mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni fin-nuqqas ta’ ħtieġa medika imminenti.


34      Ara l-punt 97 tas-sentenza tat‑13 ta’ Mejju 2003, Müller‑Fauré u van Riet (C‑385/99, EU:C:2003:270).


35      F’dan ir-rigward, jidher, suġġett għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li r-Repubblika tal-Latvja operat tali sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 sal‑1 ta’ Settembru 2018.


36      Ara l-Artikolu 8(2)(a) tad-Direttiva 2011/24. Ara wkoll l-Artikolu 7(9) tad-Direttiva 2011/24 li jipprevedi li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jillimita r-rimbors ta’ kura tas-saħħa transkonfinali bbażata fuq raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali.


37      Fid-dawl ta’ dawn il-kundizzjonijiet, naħseb li jista’ jkun raġonevolment preżunt li l-Artikolu 8(2)(a) tad-Direttiva 2011/24 jikkonċerna l-kura tas-saħħa transkonfinali rċevuta minn B fil-Polonja. Ara wkoll il-formulazzjoni tad-domandi tal-qorti tar-rinviju. Ara wkoll l-Artikolu 8(2)(b) tad-Direttiva 2011/24. Din hija kwistjoni ta’ fatt li fuqha l-qorti tar-rinviju biss għandha l-kompetenza li tiddeċiedi.


38      Ara l-Artikolu 8(6)(d) tad-Direttiva 2011/24. Din id-dispożizzjoni tirrifletti mill-qrib dik tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004.


39      Is-sinċerità ta’ dan it-twemmin reliġjuż u l-ħtieġa li B ifittex trattament barra mil-Latvja sabiex jiżgura l-konformità ma’ dan it-twemmin ma tpoġġietx indiskussjoni fis-sottomissjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Fis-seduta tat‑13 ta’ Frar 2020, A saħaq fuq il-fatt li t-trattament inkwistjoni kien proċedura li salvat il-ħajja ta’ B li bl-ebda mod ma kienet motivata minn raġunijiet ta’ “turiżmu mediku”.


40      Ma hemm xejn fil-proċess li jissuġġerixxi li d-dritt ta’ B għal-libertà li jirċievi servizzi transkonfinali nkiser b’xi mod ieħor. Madankollu, peress li l-kura tas-saħħa transkonfinali tista’ tkun għalja ħafna, l-eżistenza ta’ dritt għal rimbors tista’ tkun kruċjali sabiex persuna tgawdi dak id-dritt b’mod effettiv.


41      Il-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin hija obbligatorja inkwantu prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Din il-projbizzjoni, li hija stabbilita fl-Artikolu 21(1) tal-Karta, tagħti dritt lill-individwi li jistgħu jinvokawh f’tilwim f’qasam kopert mid-dritt tal-Unjoni. Meta jkun ġie stabbilit li hemm diskriminazzjoni li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, il-persuni żvantaġġati għandhom jitqiegħdu fl-istess pożizzjoni bħal persuni li jgawdu mill-vantaġġ ikkonċernat. Ara s-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2019, Cresco Investigation (C‑193/17, EU:C:2019:43, punti 76 u 79). Għandu jiġi kkonstatat li, kuntrarjament għall-fatti tal-kawża msemmija iktar ’il fuq, il-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkonċernaw relazzjoni vertikali bejn A u B minn naħa, u l-Ministeru Latvjan għas-Saħħa min-naħa l-oħra.


42      Fil-fehma tiegħi, huwa konċepibbli li A u B sofrew, kif allegat minn A, diskriminazzjoni indiretta abbażi tar-reliġjon u li d-dritt tagħhom li jipprattikaw ir-reliġjon tagħhom ġie mxekkel minħabba l-applikazzjoni tal-liġi nazzjonali li tittrasponi t-tieni kundizzjoni tal-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004, minħabba li l-applikazzjoni għal formola S2 fir-rigward ta’ B ġiet miċħuda u għalhekk dan ma kienx intitolat li jirċievi rimbors għal kura tas-saħħa f’konformità mat-twemmin reliġjuż imħaddan sinċerament minn A li kienet disponibbli biss fi Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni biex tingħata kura tas-saħħa transkonfinali kinitx saret jew setgħetx issir minn A u/jew minn B skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24. Jekk rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel kien impost mil-liġi nazzjonali skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 u l-kundizzjonijiet għall-għoti tagħha ma ħadux inkunsiderazzjoni t-twemmin reliġjuż ta’ A u B, setgħet kienet imposta indirettament limitazzjoni għall-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet tagħhom irrikonoxxuti mill-Artikolu 10(1) tal-Karta u jista’ jkun li dawn sofrew diskriminazzjoni indiretta skont l-Artikolu 21(1) tal-Karta.


43      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, G4S Secure Solutions (C‑157/15, EU:C:2017:203, punt 35). Għandu jiġi enfasizzat li, skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, jistgħu jiġu imposti limitazzjonijiet fuq l-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti, inter alia, mill-Artikolu 10(1) u mill-Artikolu 21(1) tal-Karta fejn huma previsti mil-liġi u jirrispettaw l-essenza ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet. Barra minn hekk, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jistgħu jsiru limitazzjonijiet biss jekk ikunu neċessarji u jekk jissodisfaw effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ ħaddieħor. Għalhekk, naqbel mas-sottomissjonijiet tal-Gvern Pollakk li d-dritt ta’ prattika reliġjuża ma huwiex prerogattiva assoluta, iżda jista’ jkun limitat mil-liġi fl-interess pubbliku b’mod proporzjonat.


44      Meta tevalwa dawn il-mezzi, il-qorti tar-rinviju għandha tadotta approċċ ġenerali li jqis il-konvinzjonijiet reliġjużi kollha preżenti f’numri rilevanti fil-Latvja u mhux sempliċement tħares biss lejn l-impatt tal-każ ta’ B fuq is-sistema tas-saħħa Latvjana. Għalhekk, fil-punt 74 tas-sentenza tat‑13 ta’ Mejju 2003, Müller‑Fauré u van Riet (C‑385/99, EU:C:2003:270), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li huwa evidenti li l-ħlas tal-ispejjeż ta’ każ iżolat ta’ kura, ipprovduta fi Stat Membru differenti minn dak fejn huwa stabbilit il-fond tal-mard li miegħu hija affiljata persuna partikolari, qatt ma jista’ jkollu impatt sinjifikattiv fuq il-finanzjament tas-sistema ta’ sigurtà soċjali. Għalhekk, għandu neċessarjament jiġi adottat approċċ ġenerali fir-rigward tal-konsegwenzi tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi relatati mas-saħħa.


45      Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punti 42 u 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).


46      Sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 41).


47      Dawn il-kriterji ġew sostnuti essenzjalment fl-Artikolu 8(2)(a) tad-Direttiva 2011/24. Ara l-punt 46 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.


48      Mingħajr dubju, dawn il-kriterji għandhom ukoll komponent finanzjarju indirett minħabba r-riżorsi limitati disponibbli fl-Istati Membri kollha fir-rigward tal-kura tas-saħħa pubblika.


49      Fil-fatt, waqt is-seduta tat‑13 ta’ Frar 2020, il-Gvern Latvjan indika li l-ħtieġa għal tali awtorizzazzjoni minn qabel skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 ġiet abolita fl‑1 ta’ Settembru 2018 peress li kien irriżulta li ma kinitx neċessarja.


50      Minkejja li kienet ibbażata fuq id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu l-Artikolu 20 tar-Regolament Nru 883/2004.


51      Fis-sottomissjonijiet tagħhom, il-Gvern Taljan u dak Pollakk, madankollu, enfasizzaw l-importanza ta’ dawn il-kriterji organizzattivi u strutturali sabiex jiżguraw provvista bbilanċjata tal-kura tas-saħħa.


52      Skont it-tieni kundizzjoni prevista fl-Artikolu 20(2) tar-Regolament Nru 883/2004.


53      Anki jekk l-ispejjeż involuti fil-fatt ma jkunux ogħla, hemm element ta’ inċertezza u ta’ riskju b’rabta mal-ispejjeż li għandhom jitħallsu mill-Istat Membru ta’ affiljazzjoni li jista’ jagħti lok għal nuqqas ta’ rieda leġittima min-naħa tiegħu li jassumi tali piż jew riskju finanzjarju fin-nuqqas ta’ ħtieġa medika imminenti. Barra minn hekk, kif indikat mill-Gvern Taljan fis-sottomissjonijiet bil-miktub tiegħu, huwa possibbli li s-sistemi nazzjonali tal-kura tas-saħħa jistgħu potenzjalment ikunu esposti għal numru kbir ta’ talbiet għal awtorizzazzjoni biex jirċievu kura tas-saħħa transkonfinali bbażata fuq raġunijiet reliġjużi biss pjuttost milli għal bżonn mediku imminenti. Fil-fehma tiegħi, dawn huma mistoqsijiet ta’ fatt li jirrikjedu evalwazzjoni empirika mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest nazzjonali speċifiku tagħha fid-dawl tan-numru ta’ talbiet potenzjali, tal-ispejjeż u tar-riskju finanzjarju potenzjalment involut u tad-daqs tal-baġit nazzjonali tal-kura tas-saħħa.


54      Jekk tali awtorizzazzjoni ġiet mitluba u jekk fil-fatt struttura xierqa għall-għoti ta’ informazzjoni u għall-għoti ta’ tali awtorizzazzjoni minn qabel skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2011/24 kienet tabilħaqq disponibbli fil-Latvja fl‑2016, fatt li huwa kkontestat mill-partijiet fil-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.


55      Indipendenti mill-motivazzjoni – reliġjuża jew xorta oħra.


56      Ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel skont l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2011/24 huwa deroga ċara għal dak il-prinċipju li għalhekk għandu jiġi interpretat b’mod strett.