Language of document : ECLI:EU:C:2020:383

KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

TANCHEV

ippreżentati fl-14 ta’ Mejju 2020 (1)

Kawża C663/18

B. S.,

C. A.

fil-preżenza ta’:

Ministère public,

Conseil national de l’Ordre des pharmaciens

(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-cour d’appel d’Aix-en-Provence (il‑Qorti tal-Appell ta’ Aix-en-Provence, Franza))

“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Moviment liberu tal-merkanzija – Organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur tal-qanneb – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-importazzjoni tal-qanneb, minn Stat Membru ieħor, għall-fibri u ż-żrieragħ biss”






1.        Il-kawża prinċipali tirrigwarda l-kummerċjalizzazzjoni fi Franza ta’ sigarett elettroniku li l-likwidu tiegħu fih il-kannabidiol (CBD), molekula estratta mill-pjanta tal-qanneb iżda li, b’differenza mit-tetraidrokannabinol (THC), estratt wkoll mill-qanneb, ma għandhiex, għall-inqas fl-istat attwali tal-għarfien xjentifiku, effetti psikotropiċi. B. S. u C. A., id-diretturi tal-kumpannija li tikkummerċjalizza dan is-sigarett elettroniku taħt l-isem Kanavape, kienu suġġetti għal kundanna kriminali mit-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille, Franza), minħabba li ż-żejt taċ-CBD li jinsab fil-kontenituri tiegħu kien estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, il-weraq u l-fjuri inklużi. Fil-fatt, il-leġiżlazzjoni Franċiża tillimita l-kultivazzjoni, l-importazzjoni, l-esportazzjoni u l-użu industrijali u kummerċjali tal-qanneb għall-fibri u ż-żrieragħ tiegħu biss.

2.        Sa fejn iż-żejt taċ-CBD li jinsab fil-Kanavape kien, f’dan il-każ, importat mir-Repubblika Ċeka, fejn kienet ikkultivata l-pjanta tal-qanneb u fejn kienet saret l-estrazzjoni taċ-CBD, il-qorti tar-rinviju, jiġifieri l-cour d’appel d’Aix-en-Provence (il-Qorti tal-Appell ta’ Aix-en-Provence, Franza), tistaqsi dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni Franċiża mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE fuq il-moviment liberu tal-merkanzija, kif ukoll mat-testi tad-dritt sekondarju adottati fil-kuntest tal-politika agrikola komuni, u speċifikament ir-Regolament (UE) Nru 1307/2013 (2) u r-Regolament (UE) Nru 1308/2013 (3).

3.        Għaldaqstant, din il-kawża ser tipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja l-okkażjoni biex tiddeċiedi dwar il-konformità ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-importazzjoni ta’ sustanza li tirriżulta mill-qanneb, jiġifieri ż-żejt taċ-CBD, li l-partijiet isostnu li qed ikollha popolarità li qiegħda dejjem tikber, mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE u, b’mod partikolari, mal-Artikolu 36 TFUE, li jawtorizza lill-Istati Membri jadottaw miżuri li jipprojbixxu jew jirrestrinġu l-importazzjonijiet għal raġunijiet marbuta mal-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni.

I.      Il-kuntest ġuridiku

A.      Id-dritt tal-Unjoni

1.      It-Trattat FUE

4.        L-Artikolu 38 TFUE jipprevedi:

“1.      L-Unjoni għandha tiddefinixxi u timplimenta politika komuni ta’ l-agrikoltura u s-sajd.

Is-suq intern jikkomprendi l-agrikoltura u l-kummerċ fi prodotti agrikoli u tas-sajd. ‘Prodotti agrikoli’ għandhom ifissru l-prodotti ta’ l-art, tat-trobbija ta’ l-annimali u tas-sajd kif ukoll ta’ l-ewwel proċessar konness direttament ma’ dawn il-prodotti. Ir-referenzi għall-politika agrikola komuni jew għall-agrikoltura u l-użu tat-terminu ‘agrikola’, għandhom jinftiehmu bħala li jirriferu wkoll għas-sajd, b’kont meħud tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ dan is-settur.

[…]

3. Il-Prodotti suġġetti għad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 39 sa 44 huma elenkati fl-Anness I.

[…]”

5.        L-Anness I tat-Trattati, intitolat “Lista prevista fl-Artikolu 38 [TFUE]”, jirreferi għall-intestatura 57.01 tan-“nomenklatura ta’ Brussell” (4), li tirreferi għall-“[q]anneb veru (Cannabis sativa), nej jew ipproċessat imma mhux bin-newl; stoppa u skart ta’ qanneb vera (inklużi ċraret u ħbula miġbuda jew iggarnettjati)”. Dan l-anness jirreferi wkoll għall-Kapitolu 12 tan-Nomenklatura ta’ Brussell, dwar “Żrieragħ taż-żejt u frott oleaġinuż; qmuħ varji, żrieragħ u frott diversi pjanti industrijali u mediċinali; tiben u għalf ta’ l-annimali”.

2.      Ir-Regolament Nru 1307/2013

6.        L-Artikolu 32(6) tar-Regolament (KE) Nru 1307/2013 jgħid kif ġej:

“L-erjas użati għall-produzzjoni tal-qanneb għandhom ikunu biss ettari eliġibbli jekk il-varjetajiet użati jkollhom kontenut ta’ tetraidrokannabinol ta’ mhux aktar minn 0,2 %.”

3.      Ir-Regolament Nru 1308/2013

7.        L-Artikolu 189 tar-Regolament Nru 1308/2013 jgħid:

“1.      Il-prodotti li ġejjin jistgħu jiġu importati fl-Unjoni, biss jekk jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet li ġejjin:

(a)      qanneb veru, mhux maħdum, tal-Kodiċi NM 5302 10 00 li jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 32(6) u fl-Artikolu 35(3) tar-Regolament (UE) Nru 1307/2013;

[…]

2. Dan l-Artikolu għandu japplika mingħajr preġudizzju għal regoli aktar restrittivi adottati mill-Istati Membri f’konformità mat-TFUE u mal-obbligi skont il-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura.”

B.      Id-dritt Franċiż

8.        L-Artikolu R. 5132-86 tal-Code de la santé publique (il-Kodiċi dwar is-Saħħa Pubblika) jistabbilixxi:

“I. — Għandhom ikunu pprojbiti l-produzzjoni, il-manifattura, it-trasport, l-importazzjoni, l-esportazzjoni, iż-żamma, l-offerta, it-trasferiment, l-akkwist jew l-użu:

1°Tal-kannabis, tal-pjanta u tar-raża tagħha, prodotti li fihom dawn jew dawk miksuba mill-kannabis, mill-pjanta jew mir-raża tagħha;

2°Tat-tetraidrokannabinols, bl-eċċezzjoni tad-delta 9‑tetraidrokannabinol, tal-esteri tagħhom, eteri, melħ kif ukoll tal-melħ tad-derivattivi ċċitati iktar ’il fuq u tal-prodotti li fihom dawn id-derivati.

II. — Jistgħu jingħataw derogi mid-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq għall-finijiet ta’ riċerka u ta’ kontroll kif ukoll għall-manifattura ta’ derivati awtorizzati mid-Direttur Ġenerali tal-Agence nationale de sécurité du médicament et des produits de santé [l-Aġenzija Nazzjonali tas-Sigurtà tal-Prodotti Mediċinali u tal-Prodotti tas-Saħħa].

Il-kultivazzjoni, l-importazzjoni, l-esportazzjoni u l-użu industrijali u kummerċjali ta’ varjetajiet ta’ kannabis mingħajr proprjetajiet narkotiċi jew prodotti li fihom tali varjetajiet jistgħu jiġu awtorizzati, fuq proposta tad-Direttur Ġenerali tal-Aġenzija, permezz ta’ digriet tal-ministri responsabbli mill-agrikoltura, mid-dwana, mill-industrija u mis-saħħa.

[…]”

9.        Abbażi tad-derogi previsti mill-Artikolu R. 5132‑86 tal-Kodiċi dwar is-Saħħa Pubblika kien ġie adottat id-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 li japplika l-Artikolu R. 5181 (illum l-Artikolu R. 5132‑86) tal-Kodiċi dwar is-Saħħa Pubblika għall-kannabis (5), emendat fl-2004 (6) (iktar ’il quddiem id-“Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990”).

10.      L-Artikolu 1 tad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 jipprovdi:

“Skont l-Artikolu R. 5181 tal-kodiċi msemmi iktar ’il fuq, huma awtorizzati l-kultivazzjoni, l-importazzjoni, l-esportazzjoni u l-użu industrijali u kummerċjali (fibri u żrieragħ) tal-varjetajiet ta’ Cannabis sativa L. li jissodisfaw il-kriterji li ġejjin:

–        il-kontenut ta’ delta‑9‑tetraidrokannabinol ta’ dawn il-varjetajiet ma jkunx iktar minn 0.20 %;

–        id-determinazzjoni tal-kontenut ta’ delta‑9‑tetraidrokannabinol u t-teħid ta’ kampjuni għall-finijiet ta’ din id-determinazzjoni għandhom isiru skont il-metodu Komunitarju previst fl-Anness.

[…]”

11.      Permezz ta’ ċirkulari tat-23 ta’ Lulju 2018 (7), il-Ministru tal-Ġustizzja stieden lill-prosekuturi sabiex ikomplu jressqu quddiem il-ġustizzja u jissanzjonaw “b’mod partikolarment ferm” il-ksur li seta’ jiġi kkonstatat fir-rigward tal-bejgħ lill-pubbliku tal-prodotti li joriġinaw mill-kannabis. Il-punt 2.2 ta’ din iċ-ċirkulari jindika li “għandu jiġi ppreċiżat li l-kannabidiol jinsab prinċipalment fil-weraq u fil-fjuri tal-pjanta, u mhux fil-fibri u ż-żrieragħ. Għaldaqstant, fl-istat tal-leġiżlazzjoni applikabbli, l-estrazzjoni tal-kannabidiol taħt kundizzjonijiet konformi mal-code de la santé publique ma tidhirx possibbli.”

II.    Il-fatti, il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domanda preliminari

12.      Kif indikat fil-punt 1 iktar ’il fuq, il-kumpannija SAS Catlab, stabbilita f’Marseille (Franza) u li għandha bħala diretturi B. S. u C. A., tikkummerċjalizza sigarett elettroniku, il-Kanavape, li l-likwidu tiegħu fih iċ-CBD. Iċ-CBD hija molekula estratta mill-qanneb, b’mod iktar preċiż mill-Cannabis sativa L. Għalkemm iċ-CBD għandha, skont ir-riklamar tal-Korvape, karatteristiċi rilassanti, madankollu ma għandha l-ebda effett psikotropiku magħruf, b’differenza mit-THC.

13.      F’Diċembru 2014, Catlab għamlet kampanja pubbliċitarja għat-tnedija tal-Kanavape. Wara din il-kampanja, il-Prosekutur tar-Repubblika tat-tribunal de grande instance de Marseille (France) (il-Qorti Reġjonali ta’ Marseille, Franza) ordna investigazzjoni. Dan stabbilixxa li ż-żejt taċ-CBD użat għall-Kanavape kien ġej minn pjanti kkultivati fir-Repubblika Ċeka, fejn kienet issir ukoll l-estrazzjoni ta’ dan iż-żejt. Minn din l-investigazzjoni jirriżulta wkoll li l-pjanta tal-qanneb kollha, il-weraq u l-fjuri inklużi, intużat għall-produzzjoni taż-żejt taċ-CBD. Dan iż-żejt kien sussegwentement importat fi Franza minn Catlab, li kienet tippakkjah f’kontenituri għall-Kanavape (8).

14.      Permezz ta’ sentenza tat-8 ta’ Jannar 2018 (iktar ’il quddiem is-“sentenza tat-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille)”), it-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille) iddikjarat lil B. S. u C. A. ħatja, b’mod partikolari, tal-kap tal-ksur tar-regoli dwar il-kummerċ tal-pjanti velenużi. Dan il-ksur huwa previst fl-Artikolu L. 5432‑1 I, 1°, tal-Kodiċi dwar is-Saħħa Pubblika, li jinkrimina l-fatt li ma jiġux osservati d-dispożizzjonijiet adottati skont l-Artikolu L. 5132‑8 tal-istess kodiċi, bħad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990. It-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille) irrilevat, b’mod partikolari, li skont dan id-digriet, il-produzzjoni taż-żejt tal-qanneb intiż sabiex jiġi injettat fil-Kanavape kien “legali biss meta [kien jinkiseb] permezz ta’ tagħsir taż-żrieragħ”, filwaqt li “l-introduzzjoni f’dan il-prodott ta’ weraq, brakti, jew fjuri [kien] biżżejjed sabiex irrendi illegali l-użu tal-pjanta ta’ kannabis għal finijiet industrijali jew kummerċjali”. Peress li l-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, weraq u fjuri inklużi, kienet intużat sabiex jiġi ppreparat iż-żejt taċ-CBD injettat fil-Kanavape, kien seħħ il-ksur. It-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille) għalhekk ikkundannat lil B. S. għal piena sospiża ta’ tmintax-il xahar ta’ priġunerija u għall-ħlas ta’ multa ta’ EUR 10 000. Min-naħa tiegħu, C. A. ġie kkundannat għal piena sospiża ta’ ħmistax-il xahar priġunerija u għall-ħlas ta’ multa ta’ EUR 10 000.

15.      Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li ma kinux saru proċeduri kontra B. S. u C. A talli kkummerċjalizzaw prodott b’rata ta’ THC ogħla mil-limitu legali ta’ 0.20 %, peress li analiżi mwettqa mill-Agence nationale de sécurité du médicament et des produits de santé (l-Aġenzija Nazzjonali għas-Sigurtà tal-Prodotti Mediċinali u tal-Prodotti tas-Saħħa) kienet stabbilixxiet li dan il-limitu ma kienx intlaħaq.

16.      B. S. u C. A. appellaw mis-sentenza tat-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille) quddiem il-Cour d’appel d’Aix-en-Provence (il‑Qorti tal-Appell ta’ Aix-en-Provence). Din tistaqsi dwar il-konformità tad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 mal-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija, peress li din id-deċiżjoni tillimita l-importazzjoni ta’ prodott li ma jistax, minħabba kontenut ta’ THC inqas mil-limitu legali ta’ 0.20 %, jiġi kkunsidrat bħala droga narkotika. Hija tistaqsi wkoll dwar il-konformità tad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 mar-Regolamenti Nru 1307/2013 u Nru 1308/2013, li jawtorizzaw il-kultivazzjoni u l-importazzjoni fl-Unjoni ta’ qanneb li l-kontenut tiegħu ta’ THC huwa inqas minn 0.20 %.

17.      Għaldaqstant, il-cour d’appel d’Aix-en-Provence (il-Qorti tal-Appell ta’ Aix-en-Provence) issospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

“Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea hija adita b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni tal-Artikoli 28, 29, 30 u 32 tat-TFUE, tar-Regolamenti 1307/2013 u 1308/2013 kif ukoll tal-prinċipju ta’ moviment liberu tal-merkanzija, billi qegħda ssirilha d-domanda dwar jekk dawn it-testi għandhomx jiġu interpretati b’mod li d-dispożizzjonijiet derogatorji stabbiliti permezz tad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 jimponu, billi jillimitaw il-kultivazzjoni tal-qanneb, l-industrijalizzazzjoni tiegħu u l-kummerċjalizzazzjoni tiegħu, għall-fibri u ż-żerriegħa biss, restrizzjoni li ma hijiex konformi mad-dritt [tal- Unjoni]?”

18.      Id-domanda preliminari kienet is-suġġett ta’ osservazzjonijiet bil-miktub min-naħa ta’ B. S., ta’ C. A., tal-Gvern Franċiż u dak Elleniku kif ukoll tal-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-partijiet instemgħu waqt is-seduta tat-23 ta’ Ottubru 2019.

III. Analiżi

19.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk, minn naħa, ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013, min-naħa l-oħra, il-“prinċipju ta’ moviment liberu tal-merkanzija” għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu miżura bħad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990, li tillimita l-kultivazzjoni, l-importazzjoni u l-użu industrijali u kummerċjali tal-qanneb għall-fibri u ż-żrieragħ tal-pjanta biss, bl-esklużjoni tal-weraq u tal-fjuri.

20.      Preliminarjament, nixtieq nagħmel żewġ rimarki dwar is-suġġett tad-domanda preliminari.

A.      Kunsiderazzjonijiet preliminari fuq is-suġġett tad-domanda preliminari

21.      Fl-ewwel lok, ir-riferiment, mill-qorti tar-rinviju, għall-“prinċipju ta’ moviment liberu tal-merkanzija”, għandu, kif issostni l-Kummissjoni, jinftiehem bħala riferiment għall-Artikoli 34 u 36 TFUE, dwar ir-restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-importazzjoni u l-miżuri li għandhom effett ekwivalenti bejn l-Istati Membri. Ftit jimporta li l-qorti tar-rinviju tagħmel, fil-motivi tad-deċiżjoni tar-rinviju, riferiment għall-Artikoli 28, 29, 30 u 32 TFUE. Fil-fatt, dawn l-artikoli jirrigwardaw il-projbizzjoni tad-dazji doganali fuq l-importazzjoni u l-esportazzjoni u tat-taxxi li għandhom effett ekwivalenti. Issa, id-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990, għalkemm jillimita, b’mod partikolari, l-importazzjoni tal-qanneb għal ċerti partijiet tal-pjanta, ma fih ebda dispożizzjoni dwar id-dazji doganali jew dwar taxxi li għandhom effett ekwivalenti. Huwa għalhekk fid-dawl biss tal-Artikoli 34 u 36 TFUE li għandha tiġi evalwata l-konformità ta’ miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali mal-“prinċipju ta’ moviment liberu tal-merkanzija” imsemmi mill-qorti tar-rinviju.

22.      Fit-tieni lok, ma naqbilx mal-opinjoni ta’ B. S. li, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, għandu jitwessa’ s-suġġett tad-domanda preliminari.

23.      Fl-opinjoni ta’ B. S., il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tevalwa l-konformità mad-dritt tal-Unjoni, mhux biss tal-projbizzjoni li jiġu kkummerċjalizzati l-weraq u l-fjuri tal-qanneb, iżda wkoll ta’ tliet kundizzjonijiet oħra li għalihom il-leġiżlazzjoni Franċiża tissuġġetta l-kummerċjalizzazzjoni tal-qanneb, jiġifieri, l-ewwel nett, il-fatt li l-pjanta inkwistjoni tappartjeni għal ċerti varjetajiet ta’ Cannabis sativa L. elenkati b’mod limitat, it-tieni nett, li l-kontenut ta’ din il-pjanta f’THC ma jkunx iktar minn 0.20 % u, it-tielet nett, li l-kontenut ta’ THC tal-prodott finali jkun żero (9). Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tagħmel tali eżami. Il-kwistjoni dwar jekk dawn l-aħħar tliet kundizzjonijiet humiex konformi mal-Artikoli 34 u 36 TFUE hija fil-fatt mingħajr rabta mas-suġġett tal-kawża prinċipali, sa fejn, skont il-qorti tar-rinviju, B. S. u C. A. ġew ikkundannati “minħabba l-użu għall-manifattura tal-prodott kontenzjuż tal-pjanta sħiħa tal-qanneb, il-weraq u l-fjuri inklużi”, mhux minħabba l-fatt li ż-żejt taċ-CBD użat kien ġie estratt minn varjetà tal-qanneb mhux koperta mid-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990, jew minħabba l-fatt li l-kontenut ta’ THC f’dan iż-żejt, għalkemm inqas minn 0.20 %, ma kienx żero.

24.      Barra minn hekk, skont B. S., il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddetermina wkoll jekk il-Kanavape jistax jiġi assimilat ma’ prodott mediċinali għall-użu mill-bniedem, fis-sens tad-Direttiva 2001/83/KE (10). Huwa minnu li din id-domanda għandha x’taqsam mas-suġġett tal-kawża prinċipali. Fil-fatt, B. S. u C. A. kienu ġew ikkundannati mit-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille), mhux biss għal ksur tar-regoli dwar il-kummerċ tal-pjanti velenużi, imma wkoll għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodott mediċinali (għall-preżentazzjoni, mhux għall-funzjoni) peress li ma kinitx inkisbet awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq. Xorta jibqa’ l-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fil-fehma tiegħi, tipproċedi għall-eżami propost minn B. S, peress li, skont ġurisprudenza stabbilita, risposta għal domandi addizzjonali msemmija mill-partijiet tkun inkompatibbli mal-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tippermetti, konformement mal-Artikolu 23 tal-Istatut tagħha, lill-Gvernijiet tal-Istati Membri jippreżentaw osservazzjonijiet, peress li hija biss id-deċiżjoni tar-rinviju li tiġi nnotifikata lill-partijiet ikkonċernati (11). Għall-istess raġuni, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, kuntrarjament għall-allegazzjonijiet ta’ B. S., teżamina l-konformità ta’ leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali mal-Artikoli 15, 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li għalihom it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tirreferi fl-ebda mument.

25.      Minn dan nikkonkludi li l-eżami tal-Qorti tal-Ġustizzja għandu jkun limitat għall-evalwazzjoni tal-konformità mar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013, kif ukoll mal-Artikoli 34 u 36 TFUE, ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, tal-qanneb għall-fibri u ż-żrieragħ tiegħu biss.

26.      Għalhekk ser neżamina iktar ’l isfel, fl-ewwel lok, il-konformità ta’ tali leġiżlazzjoni ma’ dawn ir-regolamenti u, fit-tieni lok, il-konformità tagħha mal-Artikoli 34 u 36 TFUE.

B.      Fuq l-interpretazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013

27.      Nenfasizza li f’dan il-każ, filwaqt li l-kultivazzjoni tal-qanneb kif ukoll l-estrazzjoni taċ-CBD isseħħ fir-Repubblika Ċeka, il-prodott importat minn B. S. u C. A. huwa żejt taċ-CBD (12). Għalhekk għandu jiġi ddeterminat jekk ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 jipprekludux li Stat Membru jipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi u mhux mill-fibri u ż-żrieragħ tagħha biss.

28.      F’dan ir-rigward, B. S. isostni li ċ-CBD hija prodott agrikolu fis-sens tal-Artikolu 38(1) TFUE u li taqa’, f’dan ir-rigward, taħt ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013, li jipprekludu li Stat Membru jillimita l-użu tal-pjanta tal-qanneb għall-fibri u ż-żrieragħ tiegħu. Bl-istess mod, C. A. isostni li r-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 huma applikabbli għall-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, u għalhekk għaċ-CBD li tirriżulta mill-fjuri u mill-weraq tagħha, u li d-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 jippreġudika l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur tal-qanneb.

29.      Għall-kuntrarju, il-Gvern Franċiż isostni li r-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 ma humiex applikabbli, peress li l-ewwel wieħed jittratta l-kultivazzjoni tal-qanneb, mhux il-kummerċjalizzazzjoni tiegħu, u li t-tieni wieħed ma jkoprix il-weraq u l-fjuri tal-qanneb, iżda biss iz-zkuk u ż-żrieragħ. Fi kwalunkwe każ, l-unika dispożizzjoni rilevanti ta’ dawn ir-regolamenti, jiġifieri l-Artikolu 189 tar-Regolament Nru 1308/2013, ma tipprekludix miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

30.      Il-Gvern Grieg indika matul is-seduta li ċ-CBD ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013. Bl-istess mod, il-Kummissjoni tenfasizza li ċ-CBD hija prodott kimiku organiku li ma jistax, f’dan ir-rigward, jaqa’ taħt dawn ir-regolamenti.

31.      Fil-fehma tiegħi, ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 ma jipprekludux li Stat Membru jipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi. Fil-fatt, iż-żejt taċ-CBD ma jidhirx, fil-fehma tiegħi, fost il-prodotti li għalihom japplikaw ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013. Fi kwalunkwe każ, dawn ir-regolamenti, jekk jitqiesu li huma applikabbli, ma jipprojbixxux lil Stat Membru milli jadotta leġiżlazzjoni bħal dik deskritta fil-punt 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet, sakemm din tkun xierqa sabiex tiggarantixxi l-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan.

32.      Iktar ’il quddiem ser neżamina l-applikabbiltà tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013, imbagħad, sussidjarjament, l-applikazzjoni tagħhom.

1.      Fuq l-applikabbiltà tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013

33.      Nirrileva li r-Regolament Nru 1307/2013 jiddefinixxi, fl-Artikolu 4(1)(d) tiegħu, il-“prodotti agrikoli” li għalihom japplika bħala “l-prodotti, bl-eċċezzjoni tal-prodotti tas-sajd, elenkati fl-Anness I għat-Trattati kif ukoll il-qoton”. Bl-istess mod, ir-Regolament 1308/2013 jipprovdi, fl-Artikolu 1(1) tiegħu li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq għall-“prodotti agrikoli, li tfisser il-prodotti kollha elenkati fl-Anness I għat-Trattati bl-eċċezzjoni tal-prodotti tas-sajd u l-akkwakultura kif definit fl-atti leġislattivi tal-Unjoni dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fil-prodotti tas-sajd u l-akkwakultura”. Fir-rigward tal-qanneb, l-Anness I tat-Trattati jsemmi, minn naħa, l-intestatura 57.01 tan-nomenklatura ta’ Brussell, jiġifieri l-“[q]anneb veru (Cannabis sativa), nej jew ipproċessat imma mhux bin-newl; stoppa u skart ta’ qanneb vera (inklużi ċraret u ħbula miġbuda jew iggarnettjati)” u, min-naħa l-oħra, il-Kapitolu 12 tan-Nomenklatura ta’ Brussell, jiġifieri “[ż]rieragħ taż-żejt u frott oleaġinuż; qmuħ varji, żrieragħ u frott diversi pjanti industrijali u mediċinali; tiben u għalf ta’ l-annimali”, inklużi ż-żrieragħ tal-qanneb.

34.      Hawnhekk għandu jsir riferiment għan-Noti ta’ Spjega tas-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni ta’ Merkanzija (13). Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, dawn jikkontribwixxu b’mod importanti għall-interpretazzjoni tal-portata tad-diversi intestaturi tariffarji, mingħajr madankollu ma huma legalment vinkolanti (14). Issa, in-Nota ta’ Spjega tas-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni ta’ Merkanzija dwar l-intestatura 5302 tipprovdi li din tkopri (15) “1) il-qanneb mhux maħdum, kif jiġi maqlugħ mill-għeruq, imfesdaq jew le; 2) il-qanneb imrattab, li l-fibri tiegħu, parzjalment maqtugħin mill-bqija, ikunu għandhom imwaħħlin miegħu; 3) il-qanneb separat, jiġifieri l-istoppa weħidha, li tikkonsisti minn għenieqed ta’ fibri (filamenti tat-tessuti) li xi drabi jaqbżu 2 m fit-tul; (4) l-istoppa tal-qanneb mimxuta jew ittrattata mod ieħor għall-għażil (iżda mhux magħżul), ġeneralment fil-forma ta’ żigarelli jew fili” (16) [traduzzjoni mhux uffiċjali].

35.      Iż-żejt taċ-CBD, inkwistjoni f’din il-kawża, huwa estratt mill-pjanta tal-qanneb permezz ta’ żieda ta’ diossidu tal-karbonju, taħt pressjoni għolja u f’temperatura baxxa. Iż-żejt taċ-CBD ma jistax, għalhekk, jitqies bħala qanneb mhux maħdum, li huwa ddefinit bħala l-qanneb “kif jiġi maqlugħ mill-għeruq”. Dan lanqas ma jista’ jiġi kkunsidrat bħala qanneb imrattab jew separat, u lanqas bħala stoppa, peress li l-proċess ta’ estrazzjoni taċ-CBD ma jinvolvix li l-fibri jiġu sseparati mill-bqija tal-pjanta.

36.      Iż-żejt taċ-CBD għalhekk ma huwiex prodott imsemmi fl-Anness I tat-Trattati. Minn dan isegwi li ż-żejt taċ-CBD ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013, peress li l-Artikolu 4(1)(d) tar-Regolament Nru 1307/2013 u l-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 1308/2013 jipprovdu li dawn japplikaw għall-prodotti “elenkati fl-Anness I għat-Trattati”.

37.      Insostenn ta’ din il-konklużjoni, nenfasizza, l-ewwel nett, li bl-eċċezzjoni tal-qoton, espressament imsemmi fl-Artikolu 4(1)(d) tar-Regolament Nru 1307/2013, la din id-dispożizzjoni u lanqas l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1308/2013 ma jipprevedu li dawn japplikaw għal prodotti li ma humiex dawk imsemmija fl-Anness I tat-Trattati. L-inklużjoni espressa tal-qoton fl-Artikolu 4(1)(d) tar-Regolament Nru 1307/2013, kif ukoll l-esklużjoni espressa tal-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, li wħud minnhom huma madankollu msemmija fl-Anness I tat-Trattati, fl-Artikolu 4(1)(d) tar-Regolament Nru 1307/2013 u fl-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 1308/2013, jikkonfermaw in-natura eżawrjenti tar-riferiment għall-prodotti elenkati fl-Anness I tat-Trattati.

38.      It-tieni nett, nirrileva li l-Anness I tar-Regolament Nru 1308/2013, li jelenka, skont l-Artikolu 1(2) ta’ dan ir-regolament, “il-prodotti agrikoli kif iddefiniti fil-paragrafu 1”, isemmi, fir-rigward tal-qanneb, l-intestatura 5302 u s-subintestatura 1207 99 91 tan-Nomenklatura Magħquda, li jikkorrispondu għall-intestaturi tan-Nomenklatura ta’ Brussell imsemmija fl-Anness I tat-Trattati. L-Anness I tar-Regolament Nru 1308/2013 ma jirrigwarda għalhekk, fil-konfront tal-qanneb, ebda intestatura li ma hijiex imsemmija diġà fl-Anness I tat-Trattati. B’mod partikolari, l-Anness I tar-Regolament Nru 1308/2013 ma jsemmix iż-żejt taċ-CBD, u lanqas iċ-CBD.

39.      It-tielet nett, ma jistax jitqies li ż-żejt taċ-CBD jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nri 1307/2013 u 1308/2013 bħala prodott tal-ewwel ipproċessar tal-qanneb fis-sens tal-Artikolu 38(1) TFUE.

40.      F’dan ir-rigward, nirrileva li l-“prodotti agrikoli” huma ddefiniti fl-Artikolu 38(1) TFUE bħala “prodotti ta’ l-art, tat-trobbija ta’ l-annimali u tas-sajd kif ukoll ta’ l-ewwel proċessar konness direttament ma’ dawn il-prodotti”. Skont il-ġurisprudenza, il-kunċett ta’ “l-ewwel ipproċessar” jimplika interdipendenza ekonomika manifesta bejn il-prodotti bażiċi u l-prodotti li jirriżultaw minn proċess produttiv, indipendentement min-numru ta’ operazzjonijiet li dan jinvolvi (17). Madankollu, it-tieni definizzjoni ta’ prodotti agrikoli tinsab fl-Artikolu 38(3) TFUE. Skont din id-dispożizzjoni, il-prodotti li jidhru fil-lista li hija s-suġġett tal-Anness I tat-Trattati huma prodotti agrikoli. Issa, mill-ġurisprudenza jirriżulta li dawn iż-żewġ definizzjonijiet huma biss waħda, b’tali mod li prodott li jissodisfa d-definizzjoni tal-prodott agrikolu stabbilita fl-Artikolu 38(1) TFUE, iżda li ma huwiex elenkat fl-Anness I tat-Trattati, ma jistax jitqies li huwa prodott agrikolu (18) u għalhekk ma jistax jiġi suġġett, b’mod partikolari, għall-Artikolu 43 TFUE, li huwa l-bażi legali tar-regolamenti dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq. Fi kliem ieħor, il-lista li tinsab fl-Anness I tat-Trattati hija eżawrjenti.

41.      Issa, minn naħa, niddubita kemm iż-żejt taċ-CBD jista’ jiġi kkunsidrat bħala prodott tal-ewwel ipproċessar tal-qanneb. F’dan ir-rigward, għandu jsir riferiment għall-osservazzjonijiet tal-Gvern Elleniku u tal-Kummissjoni li ż-żejt taċ-CBD, li huwa estratt mill-pjanta tal-qanneb permezz ta’ proċess kumpless u għali, ma huwiex “konness direttament” ma’ din il-pjanta, kif jeżiġi l-Artikolu 38(1) TFUE.

42.      Min-naħa l-oħra, anki jekk wieħed jassumi li ż-żejt taċ-CBD jista’ jiġi kkunsidrat bħala prodott tal-ewwel ipproċessar tal-qanneb, dan madankollu ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013.

43.      Fil-fatt, ma huwiex biżżejjed, sabiex iż-żejt ta’ CBD jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn ir-regolamenti, li jiġi kklassifikat bħala prodott tal-ewwel ipproċessar fis-sens tal-Artikolu 38(1) TFUE. Fil-fatt, kif esponejt fil-punti 36 sa 38 iktar ’il fuq, ir-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 jipprovdu espressament li dawn ma japplikawx għall-prodotti agrikoli fis-sens tal-Artikolu 38(1) TFUE, inklużi l-prodotti tal-ewwel ipproċessar, iżda japplikaw biss għall-prodotti agrikoli elenkati fl-Anness I tat-Trattati. Tali interpretazzjoni tmur kontra l-ġurisprudenza dwar in-natura eżawrjenti tal-lista li tinsab fl-Anness I tat-Trattati, iċċitata fil-punt 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

44.      Lanqas ma jista’ jiġi kkunsidrat li ż-żejt taċ-CBD jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 bħala prodott tal-ewwel ipproċessar ta’ prodott imsemmi fl-Anness I tat-Trattati, jiġifieri l-qanneb mhux maħdum. Tali interpretazzjoni tmur kontra l-istess ġurisprudenza.

45.      Minn dan nikkonkludi li ż-żejt taċ-CBD ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013. Madankollu, fl-ipoteżi li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tal-fehma li r-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 huma applikabbli għaż-żejt taċ-CBD, ser niddetermina issa jekk dawn jipprekludux leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

2.      Fuq l-applikazzjoni tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013

46.      Kif indikat fil-punt 31 iktar ’il fuq, anki jekk wieħed jassumi li r-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 huma applikabbli għaż-żejt tal-qanneb, dawn ma jipprekludux, fil-fehma tiegħi, li Stat Membru jadotta leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, bil-kundizzjoni li din tkun xierqa sabiex tiggarantixxi l-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan.

47.      Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-politika agrikola komuni, li taqa’ taħt kompetenza kondiviża bejn l-Unjoni u l-Istati Membri, dawn tal-aħħar għandhom setgħa leġiżlattiva li tippermettilhom jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom sa fejn l-Unjoni ma eżerċitatx tagħha. Għaldaqstant, fil-preżenza ta’ regolament dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq f’settur speċifiku, l-Istati Membri għandhom jastjenu minn kull miżura li tkun tali li tidderoga mill-imsemmi regolament, li tippreġudikah jew li tostakola l-funzjonament tajjeb tiegħu. Madankollu, l-istabbiliment ta’ organizzazzjoni komuni tas-swieq ma jipprekludix lill-Istati Membri milli japplikaw regoli nazzjonali li jsegwu għan ta’ interess ġenerali differenti minn dawk koperti minn din l-organizzazzjoni komuni tas-swieq, anki jekk dawn ir-regoli għandhom mnejn ikollhom effett fuq il-funzjonament tas-suq intern fis-settur ikkonċernat (19).

48.      F’dan il-każ, jidhirli li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta sħiħa, ma tidderoga minn ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti Nri 1307/2013 u 1308/2013 dwar il-qanneb, u lanqas ma tippreġudika dawn id-dispożizzjonijiet.

49.      Fil-fatt, l-Artikolu 32(6) tar-Regolament Nru 1307/2013, li tirreferi għalih il-qorti tar-rinviju, jipprovdi li ż-żoni użati għall-produzzjoni tal-qanneb meta l-varjetà kkultivata jkollha kontenut ta’ THC ta’ iktar minn 0.20 % ma jistgħux jikkostitwixxu ettari eliġibbli u għalhekk ma jistgħux jagħtu lok għal pagamenti diretti lill-bdiewa. L-Artikolu 32(6) tar-Regolament Nru 1307/2013 jirrigwarda għalhekk il-kultivazzjoni tal-qanneb, mhux l-importazzjoni tiegħu minn Stat Membru ieħor, inkwistjoni f’din il-kawża. Huwa wkoll irrilevanti l-Artikolu 35(3) ta’ dan ir-regolament, li huwa wkoll imsemmi mill-qorti tar-rinviju, peress li din id-dispożizzjoni sempliċement tawtorizza lill-Kummissjoni tadotta atti ddelegati intiżi sabiex jistabbilixxu, b’mod partikolari, il-proċedura għall-verifika tal-kontenut ta’ THC prevista fl-Artikolu 32(6) tal-istess regolament. Fir-rigward tar-Regolament Nru 1308/2013, għalkemm l-Artikolu 189(1) tiegħu, imsemmi wkoll mill-qorti tar-rinviju, jipprojbixxi l-importazzjoni tal-qanneb mhux maħdum meta l-kontenut tiegħu ta’ THC ikun iktar minn 0.20 %, din hija l-importazzjoni “fl-Unjoni” ta’ qanneb minn Stat terz, mhux l-importazzjoni tal-qanneb minn Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, l-Artikolu 189 tar-Regolament Nru 1308/2013 qiegħed fit-Parti III ta’ dan ir-regolament, intitolata “Kummerċ ma’ pajjiżi terzi”, mhux fil-Parti II tiegħu, intitolata “Suq intern”.

50.      Madankollu, jista’ jiġi kkunsidrat li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta sħiħa, tostakola l-funzjonament tajjeb tal-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur tal-qanneb, irregolata mir-Regolament Nru 1308/2013, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 47 iktar ’il fuq. Fil-fatt hija ġurisprudenza stabbilita li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat li jipprojbixxu kull restrizzjoni kwantitattiva jew miżura ta’ effett ekwivalenti huma parti integrali tal-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur inkwistjoni (20). Il-miżuri kollha ta’ Stat Membru li jistgħu jfixklu, direttament jew indirettament, attwalment jew potenzjalment, il-kummerċ fi ħdan l-Unjoni Ewropea għandhom jitqiesu li huma miżura li għandha effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-importazzjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 34 TFUE (21). Għaldaqstant, leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ żejt taċ-CBD meta jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, u partikolarment mill-weraq u l-fjuri tagħha, għandu jitqies bħala miżura b’effett ekwivalenti fit-tifsira tal-Artikolu 34 TFUE. Fil-fatt tali leġiżlazzjoni tirrendi impossibbli l-importazzjoni taż-żejt taċ-CBD fi Franza, peress li, kif indika l-Gvern Franċiż waqt is-seduta, huwa teknikament diffiċli ħafna u ekonomikament mhux vijabbli li tiġi prodotta ċ-CBD minn fibri u żrieragħ tal-qanneb.

51.      Nippreċiża li fil-fehma tiegħi, l-Unjoni eżerċitat il-kompetenza tagħha b’mod eżawrjenti fil-qasam tal-moviment liberu tal-prodotti koperti mir-Regolament Nru 1308/2013 (22). F’dan ir-rigward, ma huwiex importanti li ebda dispożizzjoni tar-Regolament Nru 1308/2013 ma tipprevedi espressament il-projbizzjoni ta’ restrizzjonijiet kwantitattivi u ta’ miżuri li għandhom effett ekwivalenti, peress li tali projbizzjoni, anki fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni espressa, hija parti integrali mir-Regolament dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur ikkonċernat (23). Ftit jimporta wkoll li l-Artikolu 189(2) tar-Regolament Nru 1308/2013 jawtorizza lill-Istati Membri jadottaw “regoli aktar restrittivi” minn dawk previsti fil-paragrafu 1 tiegħu u deskritti fil-punt 49 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fil-fatt, l-Artikolu 189(2) tar-Regolament Nru 1308/2013 jipprevedi li tali dispożizzjonijiet għandhom jittieħdu mill-Istati Membri “b’konformità mat-Trattat [FUE]”, għalhekk, b’mod partikolari, mal-Artikolu 34 TFUE. Għaldaqstant, l-Artikolu 189(2) tar-Regolament Nru 1308/2013 ma jistax, fl-opinjoni tiegħi, jiġi interpretat fis-sens li jawtorizza lil Stat Membru jipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt tal-qanneb.

52.      Għaldaqstant, mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 47 iktar ’il fuq jirriżulta li r-Regolament Nru 1308/2013 jipprojbixxi lill-Istati Membri milli jadottaw leġiżlazzjoni li tipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta kollha, sakemm din il-leġiżlazzjoni ma ssegwix għan ta’ interess ġenerali differenti minn dawk koperti minn dan ir-regolament.

53.      F’dan ir-rigward, il-Gvern Franċiż indika li qed isegwi, permezz tad-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990, għan ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni.

54.      Issa, fil-fehma tiegħi, ma jistax jiġi kkunsidrat li r-riskji għas-saħħa tal-persuni li jippreżentaw, jew jistgħu jippreżentaw il-qanneb u s-sustanzi estratti minnu huma koperti b’mod eżawrjenti mir-Regolament Nru 1308/2013 (24).

55.      Ċertament, mis-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2003, Hammarsten (C‑462/01, EU:C:2003:33, punti 34 u 35) jirriżulta li r-riskji għas-saħħa għal persuni li jinvolvi l-użu tad-drogi narkotiċi kienu ttieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur tal-qanneb. Għaldaqstant, jista’ jiġi kkunsidrat li r-riskji li jippreżenta l-qanneb għas-saħħa tal-persuni ttieħdu inkunsiderazzjoni b’mod eżawrjenti mir-Regolament Nru 1308/2013, kemm fir-rigward tar-riskji maħluqa mit-THC jew, jekk ikun il-każ, tar-riskji maħluqa miċ-CBD.

56.      Madankollu, nirrileva li, b’differenza mill-ewwel u t-tieni premessa tar-Regolament (KEE) Nru 1430/82 (25), inkwistjoni fis-sentenza ċċitata fil-punt preċedenti, ir-Regolament Nru 1308/2013 ma jirreferix espressament, fir-rigward tal-kultivazzjoni tal-qanneb, għall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem. Fil-fatt, il-premessa 154 tar-Regolament Nru 1308/2013 tindika li huwa biex “għelejjel illegali ma jitħallewx ifixklu s-suq” li l-kontenut massimu ta’ THC huwa ddefinit għall-qanneb importat fl-Unjoni (26).

57.      Nirrileva wkoll li atti oħra tad-dritt tal-Unjoni li għandhom bħala għan il-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni jistgħu japplikaw għall-qanneb u, b’mod partikolari, għaċ-CBD li huwa estratt minnhom.

58.      Għalhekk, mill-osservazzjonijiet ta’ C. A. u tal-Kummissjoni jirriżulta li ċ-CBD tintuża fil-prodotti kożmetiċi, li jistgħu jitqiegħdu fis-suq biss jekk il-persuna responsabbli tiggarantixxi li huma siguri għas-saħħa tal-bniedem u tagħmel rapport dwar is-sigurtà tagħhom. Jekk prodott jippreżenta riskju għas-saħħa tal-bniedem, din il-persuna għandha tinforma immedjatament lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti (27).

59.      Mill-osservazzjonijiet ta’ C. A., tal-Gvern Elleniku u tal-Kummissjoni jirriżulta wkoll li ċ-CBD tista’ tiġi kkunsidrata bħala ikel ġdid fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament (UE) 2015/2283 (28). Fil-fatt, talba f’dan is-sens tressqet quddiem il-Kummissjoni. Attwalment, din għadha pendenti. Jekk iċ-CBD tikkostitwixxi ikel ġdid fis-sens tar-Regolament 2015/2283, it-tqegħid tagħha fis-suq għandu jkun is-suġġett ta’ awtorizzazzjoni mill-Kummissjoni u ta’ inklużjoni fil-lista tal-Unjoni ta’ ikel ġdid awtorizzat, li ma huwiex possibbli ħlief jekk dan l-ikel “abbażi tal-evidenza xjentifika disponibbli, l-ikel ma jkun joħloq l-ebda riskju ta’ sikurezza għas-saħħa tal-bniedem” (29).

60.      Fl-aħħar nett, prodott mediċinali abbażi taċ-CBD reċentement kien is-suġġett ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tawtorizza t-tqegħid fis-suq tiegħu (30), skont l-Artikolu 10(2) tar-Regolament (KE) Nru 726/2004 (31).

61.      Ir-riskji għas-saħħa tal-persuni li jippreżentaw il-qanneb u s-sustanzi estratti minnu għalhekk ma humiex koperti b’mod eżawrjenti mir-Regolament Nru 1308/2013. Minn dan isegwi li Stat Membru jista’ jadotta leġiżlazzjoni li għandha bħala għan il-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni kontra r-riskji li għandha ċ-CBD, bil-kundizzjoni li, kif teħtieġ il-ġurisprudenza (32), din il-leġiżlazzjoni tkun xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq ta’ tali għan u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq. L-eżami tan-neċessità u tal-proporzjonalità ta’ tali leġiżlazzjoni nazzjonali ser issir iktar ’il quddiem, fil-kuntest tat-Taqsima C.

C.      Fuq l-interpretazzjoni tal-Artikoli 34 u 36 TFUE

62.      Iktar ’il quddiem ser neżamina jekk l-Artikoli 34 u 36 TFUE jipprekludux li Stat Membru jipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, minħabba li tali leġiżlazzjoni għandha bħala għan il-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni. Għandu jiġi ddeterminat ukoll, minn qabel, jekk l-Artikoli 34 u 36 TFUE humiex applikabbli għal leġiżlazzjoni nazzjonali dwar iż-żejt taċ-CBD, jew jekk, peress li din għandha titqies bħala droga narkotika u ma hijiex użata għal finijiet mediċi jew xjentifiċi, hijiex merkanzija “extra commercium”.

63.      B. S. isostni li l-Kanavape ma jistax jitqies bħala droga narkotika u li l-Artikoli 34 u 36 TFUE huma għalhekk applikabbli għalih. Dawn jipprekludu leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tillimita l-importazzjoni tal-Kanavape filwaqt li ma ġie ppuvat ebda riskju għas-saħħa. C. A. huwa wkoll tal-opinjoni li l-likwidi għas-sigaretti elettroniċi li fihom iċ-CBD jaqgħu taħt l-Artikoli 34 u 36 TFUE, li jipprekludu d-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990. Il-Gvern Grieg iqis li dan id-digriet ma huwiex konformi mal-Artikoli 34 u 36 TFUE.

64.      Għall-kuntrarju, il-Gvern Franċiż isostni li d-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990, anki jekk jitqies li jmur kontra l-Artikolu 34 TFUE, huwa ġġustifikat mill-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni fis-sens tal-Artikolu 36 TFUE, peress li, b’mod partikolari, huwa sempliċement jipprojbixxi l-importazzjoni tal-weraq u tal-fjuri tal-qanneb, mhux tal-pjanta sħiħa, li huwa konformi mal-impenji internazzjonali tar-Repubblika Franċiża.

65.      Il-Kummissjoni hija tal-opinjoni li l-Artikoli 34 u 36 TFUE huma applikabbli għaċ-CBD. Hija tqis li l-Artikolu 34 TFUE jipprekludi leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, iżda li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk din il-leġiżlazzjoni hijiex xierqa sabiex tipproteġi s-saħħa u l-ħajja tal-persuni u jekk hijiex proporzjonata, fis-sens tal-Artikolu 36 TFUE.

66.      Qabel kollox ngħid li l-Artikoli 34 u 36 TFUE huma, fil-fehma tiegħi, applikabbli u li jipprekludu leġiżlazzjoni bħal dik deskritta fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, peress li ż-żejt taċ-CBD jidher li ma għandux effetti psikotropiċi u li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali għalhekk ma hijiex xierqa sabiex tiggarantixxi l-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li ebda riskju marbut ma’ effetti dannużi eventwali, b’mod partikolari minbarra dawk psikotropiċi, ma jinħoloq mill-użu taż-żejt taċ-CBD u, jekk jeżisti tali riskju, li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju għall-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni.

67.      Għalhekk ser nindirizza iktar ’il quddiem, fl-ewwel lok, l-applikabbiltà u, fit-tieni lok, l-applikazzjoni tal-Artikoli 34 u 36 TFUE.

1.      Fuq l-applikabbiltà tal-Artikoli 34 u 36 TFUE

68.      Mill-ġurisprudenza jirriżulta li, peress li l-ħsara tad-drogi narkotiċi hija ġeneralment irrikonoxxuta, il-kummerċjalizzazzjoni tagħhom hija pprojbita fl-Istati Membri kollha, bl-eċċezzjoni ta’ kummerċ strettament ikkontrollat fid-dawl ta’ użu għal finijiet mediċi u xjentifiċi (33). Għaldaqstant, id-drogi narkotiċi li, bħall-kannabis mibjugħa fil-coffee-shops Olandiżi, ma jaqgħux taħt ċirkuwitu ssorveljat strettament mill-awtoritajiet kompetenti sabiex jintużaw għal finijiet mediċi u xjentifiċi, ma jibbenefikawx mil-libertà ta’ moviment tal-merkanzija (34). Min-naħa l-oħra, id-drogi narkotiċi li, bħad-dijamorfina, idderivata mil-loppju użata bħala analġeżiku fil-kuntest ta’ trattamenti mediċi, jaqgħu taħt tali ċirkuwitu jibbenefikaw mill-moviment liberu tal-merkanzija (35).

69.      Iż-żejt taċ-CBD inkwistjoni f’din il-kawża ma huwiex ikkummerċjalizzat fil-kuntest ta’ ċirkuwitu strettament issorveljat mill-awtoritajiet kompetenti sabiex jintuża għal finijiet mediċi u xjentifiċi. Għaldaqstant, kieku ż-żejt taċ-CBD kellu jiġi kkunsidrat bħala droga narkotika, dan ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 34 u 36 TFUE.

70.      Fl-opinjoni tiegħi, dan ma huwiex il-każ.

71.      F’dan ir-rigward, nirrileva li mill-osservazzjonijiet ta’ C. A. u tal-Kummissjoni jirriżulta li fid-dritt Franċiż, iċ-CBD, b’differenza mit-THC, ma hijiex ikklassifikat bħala droga narkotika.

72.      Nirrileva wkoll li, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat darbtejn li prodotti abbażi tal-kannabis ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli dwar il-moviment liberu tal-merkanzija, l-ebda waħda minn dawn il-kawżi ma kienet tikkonċerna ċ-CBD. Dawn kienu, fl-ewwel kawża, il-ħaxixa, il-konċentrat tar-raża tal-kannabis (36), u, fit-tieni kawża, il-kannabis mibjugħa fil-coffee-shops Olandiżi u li għalhekk kellhom, ċertament, kontenut qawwi ta’ THC (37).

73.      Fl-aħħar nett, ninnota li ċ-CBD ma hijiex ikkunsidrata bħala droga narkotika mill-konvenzjonijiet internazzjonali li tagħhom huma partijiet l-Istati Membri, jiġifieri l-Konvenzjoni Unika tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drogi Narkotiċi, konkluża fi New York fit-30 ta’ Marzu 1961, emendata bil-Protokoll tal-1972 li jemenda l-Konvenzjoni Unika tal-1961 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni Unika”) (38), u l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar is-Sustanzi Psikotropiċi, konkluża fi Vjenna fil-21 ta’ Frar 1971 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi”) (39).

74.      Fil-fatt, l-Artikolu 1(1)(j) tal-Konvenzjoni Unika jiddefinixxi bħala “droga narkotika” kull sustanza inkluża fit-Tabella I u II annessi ma’ din il-konvenzjoni. Fit-Tabella I annessa mal-Konvenzjoni Unika hemm l-entrata li ġejja: “Kannabis, raża tal-kannabis, estratti u tinturi tal-kannabis”. Ċertament, iċ-CBD tista’ tiġi kkunsidrata bħala “estratt tal-kannabis”, peress li din hija estratta prinċipalment mill-weraq u mill-fjuri tal-kannabis (40) u li, skont l-Artikolu 1(1)(b) tal-Konvenzjoni Unika, “it-terminu ‘kannabis’ ifisser il-parti ta’ fuq li tagħmel il-fjuri jew il-frott tal-pjanta tal-kannabis (minbarra ż-żrieragħ u l-weraq li ma humiex akkumpanjati mill-parti ta’ fuq)”. Madankollu, minn naħa, jirriżulta mill-Artikolu 28(2) tal-Konvenzjoni Unika li dan ma japplikax għall-kultivazzjoni tal-pjanta ta’ kannabis “esklużivament għal skopijiet industrijali (fibri u żrieragħ) jew għal skopijiet ortikulturali”, min-naħa l-oħra, jirriżulta mill-kummentarji għall-Konvenzjoni Unika ppubblikati min-Nazzjonijiet Uniti (41) li l-kultivazzjoni ta’ din il-pjanta “għal kull skop ieħor [minbarra l-produzzjoni tal-kannabis u tar-raża tal-kannabis], u mhux biss għall-finijiet [industrijali jew għal finijiet ortokulturali]” ma taqax taħt is-sistema ta’ kontroll prevista fl-Artikolu 23 ta’ din il-konvenzjoni. Fi kliem ieħor, il-kultivazzjoni tal-pjanta tal-qanneb ma hijiex suġġetta għal kontroll meta ma jkollhiex bħala għan il-produzzjoni ta’ droga narkotika. Issa, għalkemm il-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi tikkunsidra t-THC bħala sustanza psikotropika (42), hija ma tikkunsidrax iċ-CBD bħala tali.

75.      Fl-aħħar nett, nirrileva li l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa rrakkomandat lin-Nazzjonijiet Uniti jemendaw it-Tabella I annessa mal-Konvenzjoni Unika sabiex jiċċaraw li ċ-CBD ma hijiex droga narkotika, minn naħa, billi jitħassar, f’din it-tabella, ir-riferiment għall-“estratti u tinturi tal-kannabis” u, min-naħa l-oħra, billi tiddaħħal nota ta’ qiegħ il-paġna li tindika li “il-preparazzjonijiet li fihom prinċipalment iċ-[CBD] u li l-kontenut tagħhom ta’ [THC] ma jaqbiżx 0.20 % ma humiex suġġetti għal kontroll internazzjonali” (43). Il-fatt, imsemmi mill-Gvern Franċiż waqt is-seduta, li l-Konvenzjoni Unika ma kinitx diġà ġiet emendata skont ir-rakkomandazzjoni tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa ma jistabbilixxix, fil-fehma tiegħi, li ċ-CBD għandha tiġi kkunsidrata bħala droga narkotika fis-sens ta’ din il-konvenzjoni, peress li attwalment, ma tidhirx fost is-sustanzi psikotropiċi elenkati mill-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi.

76.      Isegwi li ż-żejt taċ-CBD jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 34 u 36 TFUE.

2.      Fuq l-applikazzjoni tal-Artikoli 34 u 36 TFUE

77.      Mill-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet jirriżulta li leġiżlazzjoni nazzjonali li, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, għandha titqies bħala miżura li għandha effett ekwivalenti fis-sens tal-Artikolu 34 TFUE.

78.      Madankollu, miżura nazzjonali li tirrestrinġi l-moviment liberu tal-merkanzija tista’ tiġi ġġustifikata, b’mod partikolari, minn raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni, fis-sens tal-Artikolu 36 TFUE. F’dan ir-rigward, nirrileva li, għalkemm huma l-Istati Membri li għandhom jiddeċiedu fuq il-livell li fih iridu jiżguraw il-protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni, xorta jibqa’ l-fatt li leġiżlazzjoni li hija ta’ natura li tirrestrinġi libertà fundamentali ggarantita mit-Trattat FUE, bħall-moviment liberu tal-merkanzija, ma tistax tiġi ġġustifikata minn raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-persuni, fis-sens tal-Artikolu 36 TFUE, ħlief jekk din il-miżura tkun xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex u ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq (44).

79.      Il-Gvern Franċiż isostni li d-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 huwa ġġustifikat minn raġunijiet marbuta mal-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni, imsemmija fl-Artikolu 36 TFUE. Huwa jsostni li, għalkemm in-natura tossika u perikoluża taċ-CBD ma hijiex, fil-preżent, stabbilita, studji xjentifiċi reċenti, riprodotti fi studju taċ-Centre d’évaluation et d’information sur la pharmacodépendance et l’addictovigilance (Ċentru ta’ Evalwazzjoni u ta’ Informazzjoni dwar il-Farmakodipendenza u l-Viġilanza kontra l-Vizzju) ta’ Pariġi tal-2018, kienu semmew ċerti effetti mhux mixtieqa taċ-CBD, bħas-sonnolenza, il-letarġija, l-atasija, problemi psikjatriċi jew problemi tal-fwied. Fil-preżenza ta’ tali inċertezza xjentifika fir-rigward tal-ħsara taċ-CBD, il-prinċipju ta’ prekawzjoni jawtorizza, skont il-Gvern Franċiż, lill-Istati Membri jadottaw leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

80.      F’dan il-każ, minn naħa, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li fl-istat attwali tal-għarfien xjentifiku, iċ-CBD ma għandhiex effetti psikotropiċi, kif jikkonferma l-fatt, irrilevat fil-punti 74 u 75 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li ċ-CBD ma taqax taħt il-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi. Min-naħa l-oħra, ninnota li l-Kummissjoni tikkontesta l-allegazzjonijiet tal-Gvern Franċiż li jeżisti riskju li ż-żejt taċ-CBD għandu effetti dannużi oħra minbarra psikotropiċi.

81.      Il-Gvern Franċiż jallega, madankollu, li jibbaża ruħu fuq il-prinċipju ta’ prekawzjoni sabiex jipprojbixxi l-importazzjoni taż-żejt taċ-CBD.

82.      Skont il-ġurisprudenza, fil-preżenza ta’ inċertezza xjentifika dwar l-eżistenza jew il-portata ta’ riskji reali għas-saħħa pubblika, Stat Membru jista’, skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni, jieħu miżuri ta’ protezzjoni mingħajr ma jkollu għalfejn jistenna li r-realtà u l-gravità ta’ dawn ir-riskji jintwerew kompletament. Fil-fatt applikazzjoni korretta tal-prinċipju ta’ prekawzjoni tippreżumi, fl-ewwel lok, l-identifikazzjoni tal-konsegwenzi potenzjalment negattivi għas-saħħa tas-sustanzi jew tal-prodotti tal-ikel ikkonċernati u, fit-tieni lok, stima komprensiva tar-riskju għas-saħħa bbażata fuq l-iktar data xjentifika affidabbli disponibbli u fuq l-iktar riżultati reċenti tar-riċerka internazzjonali (45).

83.      Issa, fid-dawl tal-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja, jidhirli li huwa diffiċli li jiġi kkunsidrat li l-Gvern Franċiż identifika b’mod ċar l-effetti dannużi, b’mod partikolari psikotropiċi, li jinvolvi l-użu ta’ żejt taċ-CBD f’sigaretti elettroniċi u wisq inqas li wettaq evalwazzjoni eżawrjenti tar-riskju għas-saħħa bbażata fuq l-iktar tagħrif xjentifiku affidabbli disponibbli u fuq l-iktar riżultati reċenti tar-riċerka internazzjonali.

84.      Madankollu, fid-dawl tal-ftit informazzjoni preċiża pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk l-użu taż-żejt taċ-CBD fis-sigaretti elettroniċi jinvolvix riskji għas-saħħa tal-persuni u, b’mod partikolari, jekk iż-żejt taċ-CBD għandux effetti dannużi oħra minbarra dawk psikotropiċi. Jekk dan huwa l-każ, hija għandha tiddetermina wkoll jekk id-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 imurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju għall-protezzjoni tas-saħħa tal-persuni, peress li dan id-digriet jipprojbixxi purament u sempliċement l-importazzjoni ta’ żejt taċ-CBD estratt mill-weraq u mill-fjuri tal-qanneb, fejn jista’ jkun possibbli li jiġi previst kontenut massimu taċ-CBD, bħal limitu ta’ 0.20 % stabbilit għat-THC.

85.      Minn dan nikkonkludi li l-Artikoli 34 u 36 TFUE jipprekludu leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ żejt taċ-CBD meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, peress li, fl-istat attwali tal-għarfien xjentifiku, ma huwiex stabbilit li ż-żejt taċ-CBD għandu effetti psikotropiċi. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li ebda riskju marbut, b’mod partikolari, mal-effetti mhux psikotropiċi taċ-CBD ma ġie identifikat u ma kien is-suġġett ta’ evalwazzjoni xjentifika eżawrjenti u, jekk ikollha tikkonkludi li jeżisti tali riskju u tali evalwazzjoni, hija għandha tiżgura li tiġi adottata miżura alternattiva inqas restrittiva għall-moviment liberu tal-merkanzija, bħall-iffissar ta’ kontenut massimu taċ-CBD.

IV.    Konklużjoni

86.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi bil-mod li ġej għad-domandi magħmula mill-cour d’appel d’Aix-en-Provence (France) (il-Qorti tal-Appell ta’ d’Aix-en-Provence, Franza):

1)      La r-Regolament (UE) Nru 1307/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi regoli għal pagamenti diretti lill-bdiewa taħt skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 637/2008 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 73/2009 u lanqas ir-Regolament (UE) Nru 1308/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 922/72, (KEE) Nru 234/79, (KE) Nru 1037/2001 u (KE) Nru 1234/2007 ma huma applikabbli għaż-żejt tal-kannabidiol;

2)      L-Artikoli 34 u 36 TFUE jipprekludu li Stat Membru jipprojbixxi l-importazzjoni, minn Stat Membru ieħor, ta’ żejt tal-kannabidiol meta dan jiġi estratt mill-pjanta tal-qanneb kollha kemm hi, u mhux mill-fibri u ż-żrieragħ tagħha biss, peress li, fl-istat attwali ta’ għarfien xjentifiku, ma huwiex stabbilit li ż-żejt tal-kannabidiol għandu effetti psikotropiċi. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li ebda riskju marbut, b’mod partikolari, mal-effetti mhux psikotropiċi tal-kannabidiol ma jkun ġie identifikat u ma jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni xjentifika eżawrjenti u, jekk ikollha tikkonkludi li jeżisti tali riskju u tali evalwazzjoni, hija għandha tiżgura li tiġi adottata miżura alternattiva inqas restrittiva għall-moviment liberu tal-merkanzija, bħall-iffissar ta’ kontenut massimu ta’ kannabidiol.


1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.


2      Regolament (UE) Nru 1307/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi regoli għal pagamenti diretti lill-bdiewa taħt skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 637/2008 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 73/2009 (ĠU 2013, L 347, p. 608, rettifika fil-ĠU 2016, L 130, p. 7).


3      Regolament (UE) Nru 1308/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 922/72, (KEE) Nru 234/79, (KE) Nru 1037/2001 u (KE) Nru 1234/2007 (ĠU 2013, L 347, p. 671, rettifiki fil-ĠU 2014, L 189, p. 261, fil-ĠU 2016, L 130, p. 8 u fil-ĠU 2020, L 1, p. 5).


4      In-“Nomenklatura ta’ Brussell” li għaliha jirreferi l-Anness I mat-Trattati hija dik stabbilita mill-Konvenzjoni Internazzjonali fuq in-Nomenklatura għall-Klassifikazzjoni ta’ Oġġetti fit-Tariffi tad-Dwana, konkluża fi Brussell fil-15 ta’ Diċembru 1950. Għal kull fini utli, nippreċiża li n-Nomenklatura ta’ Brussell hija differenti min-Nomenklatura stabbilita mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2658/87 tat-23 ta’ Lulju 1987 dwar in-nomenklatura tat-tariffa u l-istatistika u dwar it-Tariffa Doganali Komuni ta’ Dwana (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 2, p. 382), imsejħa n-“Nomenklatura Magħquda”, li hija stess hija bbażata fuq il-Konvenzjoni Internazzjonali dwar is-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni ta’ Merkanzija, konkluża fi Brussell fl-14 ta’ Ġunju 1983 u approvata, flimkien mal-Protokoll li jemendaha tal-24 ta’ Ġunju 1986, f’isem il-Komunità Ekonomika Ewropea, permezz tad-Deċiżjoni 87/369/KEE tal-Kunsill tas-7 ta’ April 1987 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 2, Vol. 2, p. 288). Nippreċiża wkoll, minn naħa, li l-intestatura 57.01 tan-Nomenklatura ta’ Brussell tikkorrispondi mal-intestatura 5302 tan-Nomenklatura Magħquda, li tirreferi għall- “[q]anneb veru (Cannabis sativa L.) grezz jew ipproċessat iżda mhux magħżul; frak u skart tal-qanneb (inkluż skart tar-raden u materjal imrixtel) ” u, min-naħa l-oħra, li l-Kapitolu 12 tan-Nomenklatura ta’ Brussell jikkorrispondi, b’mod partikolari, mas-subintestatura 1207 99 91 tan-Nomenklatura Magħquda, li tkopri “Żerriegħa tal-qanneb, [sew] jekk imfarrka u anki jekk le, apparti milli għaż-żriegħ”. Ara, f’dan ir-rigward, D. Bianchi, La politique agricole commune (PAC). Précis de droit agricole européen, Bruylant, Brussell, it-tieni edizzjoni, 2012 (nota ta’ qiegħ il-paġna 378) u McMahon, J. A., EU Agricultural Law, Oxford University Press, Oxford, 2007 (paragrafu 1.06).


5      JORF Nru 230 tal-4 ta’ Ottubru 1990, p. 12041.


6      Permezz tad-digriet tal-24 ta’ Frar 2004 li jemenda d-Digriet tat-22 ta’ Awwissu 1990 li japplika l-Artikolu R. 5181 tal-Kodiċi dwar is-Saħħa Pubblika għall-kannabis (JORF Nru 69 tal-21 ta’ Marzu 2004, p. 5508).


7      Ċirkulari tad-directeur des affaires criminelles et des grâces du ministère de la Justice (Direttur tal-Affarijiet Kriminali u tal-Maħfriet tal-Ministeru tal-Ġustizzja), li għandha bħala suġġett is-sistema ġuridika applikabbli għall-istabbilimenti li joffru għall-bejgħ lill-pubbliku prodotti li ġejjin mill-kannabis (coffee shop), Nru 2018/F/0069/FD2 (iktar ’il quddiem iċ-“Ċirkulari tat‑23 ta’ Lulju 2018”).


8      Fil-fatt, mis-sentenza tat-tribunal correctionnel de Marseille (il-Qorti Kriminali ta’ Marseille) (ara l-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet) jirriżulta li “l-qanneb […] kien prodott mill-kumpannija Hempoint fir-Repubblika Ċeka. Iż-żejt essenzjali prodott mill-kumpannija Hempoint kien fih [CBD] iżolat mill-pjanta permezz tal-estrazzjoni taċ-CO2. L-ingredjenti kollha kienu mħallta f’soluzzjoni sabiex jinkiseb l-e-likwidu fi ħdan il-kumpannija APPLICANT-INT fir-Repubblika Ċeka. Din tal-aħħar biegħet f’Diċembru 2014 lil [Catlab] 500 ml tal-e-likwidu li kien fih 5 % ta’ [CBD]”.


9      Skont B. S., il-limitu ta’ 0.20 % japplika biss fil-fatt għal-pjanta tal-qanneb u mhux għall-prodott lest, li jirriżulta mill-qanneb.


10      Direttiva 2001/83/KEE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 27 p. 69).


11      Ara s-sentenza tat-30 ta’ Jannar 2020, Dr. Willmar Schwabe (C‑524/18, EU:C:2020:60, punt 30).


12      Ara l-punt 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet.


13      Is-sistema armonizzata għad-deskrizzjoni u kodifikazzjoni ta’ merkanzija ġiet imfassla mill-Organizzazzjoni Dinjija tad-Dwana u stabbilita mill-Konvenzjoni Internazzjonali dwar is-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni ta’ Merkanzija, konkluża fi Brussell fl-14 ta’ Ġunju 1983 (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet).


14      Ara s-sentenzi tad-9 ta’ Frar 2017, Madaus (C‑441/15, EU:C:2017:103, punt 38), u tat‑13 ta’ Settembru 2018, Vision Research Europe (C‑372/17, EU:C:2018:708, punt 23).


15      Minbarra l-istoppa u l-iskart tal-qanneb, li ġejjin mit-tballit jew mit-timxit tal-qanneb u li ma humiex rilevanti hawnhekk.


16      Nippreċiża li t-trattib tal-qanneb jikkonsisti fl-iżolament tal-fibri filwaqt li jinqered il-materjal gommuż li jiksihom. It-tballit tal-qanneb jikkonsisti, wara t-trattib u t-tinxif, f’li l-fibri jiġu sseparati mill-għewda sabiex tinkiseb l-istoppa. L-għewda hija l-parti tal-injam u fl-intern taz-zokk tal-qanneb, li tibqa’ wara li titneħħa l-istoppa.


17      Ara s-sentenza tad-29 ta’ Mejju 1974, König (185/73, EU:C:1974:61, punt 13).


18      Ara s-sentenzi tal-14 ta’ Diċembru 1962, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu u Il-Belġju (2/62 u 3/62, EU:C:1962:45, p. 830); tal-25 ta’ Marzu 1981, Coöperatieve Stremsel- en Kleselfabriek vs Il-Kummissjoni (61/80, EU:C:1981:75, punti 19 sa 21), kif ukoll tad-29 ta’ Frar 1984, Cilfit et (77/83, EU:C:1984:91, punti 11 u 12). Ara, f’dan ir-rigward, D. Bianchi, Jurisclasseur Europe Traité, faxxikolu Nru 1310, Ottubru 2014 (paragrafu 9).


19      Ara s-sentenzi tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punti 19 u 26), kif ukoll tat-13 ta’ Novembru 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (C‑2/18, EU:C:2019:962, punti 28 sa 30).


20      Ara s-sentenza tat-22 ta’ Mejju 2003, Freskot (C‑355/00, EU:C:2003:298, punt 38). Ara wkoll is-sentenza tat-3 ta’ Marzu 2011, Kakavetsos-Fragkopoulos (C‑161/09, EU:C:2011:110, punt 27) u l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża Kakavetsos-Fragkopoulos (C‑161/09, EU:C:2010:531, punt 34).


21      Ara s-sentenzi tal-11 ta’ Lulju 1974, Dassonville (8/74, EU:C:1974:82, punt 5); tat‑23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punt 31), kif ukoll tal-27 ta’ Ottubru 2016, Audace et (C‑114/15, EU:C:2016:813, punt 66).


22      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-13 ta’ Novembru 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (C‑2/18, EU:C:2019:962, punti 42 sa 45).


23      Ara s-sentenza tad-29 ta’ Novembru 1978, Redmond (83/78, EU:C:1978:214, punt 52 sa 55).


24      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-13 ta’ Novembru 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (C‑2/18, EU:C:2019:962, punti 46 sa 53).


25      Regolament tal-Kunsill tat-18 ta’ Mejju 1982 li jipprevedi miżuri restrittivi għall-importazzjoni tal-qanneb u taż-żrieragħ tal-qanneb u li jemenda r-Regolament (KEE) Nru 1308/70 fir-rigward tal-qanneb (ĠU 1982, L 162, p. 27). L-ewwel premessa tar-Regolament Nru 1430/82 tindika li “l-użu dejjem jikber tad-drogi fil-Komunità jista’ jipperikola s-saħħa tal-bniedem” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. It-tieni premessa tal-istess regolament tipprovdi li kemm l-għajnuna mogħtija għall-qanneb kif ukoll l-importazzjonijiet tal-qanneb fl-Unjoni għandhom ikunu limitati għall-“varjetajiet li jagħtu garanziji suffiċjenti għas-saħħa tal-bniedem” [traduzzjoni mhux uffiċjali].


26      L-istess japplika għad-digriet tal-11 ta’ Lulju 2008, Babanov (C‑207/08, mhux ippubblikat, EU:C:2008:407, punti 28 sa 30), li fih il-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħmilx riferiment, fir-rigward tal-limitu massimu ta’ THC, għall-għan ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-persuni, iżda biss għar-“riskji li l-għelejjel illegali jinħbew fost dawk ikkultivati legalment”.


27      Dawn l-obbligi huma previsti, rispettivament, fl-Artikolu 3 u fl-Artikolu 5(1) tar-Regolament (KE) 1223/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Novembru 2009 dwar il-prodotti kożmetiċi (ĠU 2009, L 342, p. 59, rettifika fil-ĠU 2017, L 191, p. 12); fl-Artikolu 10 fl-Anness I ta’ dan ir-regolament; kif ukoll fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 5(2) tal-istess regolament.


28      Regolament (UE) 2015/2283 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2015 dwar ikel ġdid, li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1169/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 258/97 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1852/2001 (ĠU 2015, L. 327, p. 1).


29      L-Artikolu 6 u l-Artikolu 7(a) tar-Regolament 2015/2283.


30      Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni tad-19 ta’ Settembru 2019 li tagħti awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq għall-użu mill-bniedem “Epidyolex – cannabidiol”, prodott mediċinali orfni [n° 726/2004] (COM(2019) 6893 (finali)).


31      Regolament (KE) Nru 726/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li jistabbilixxi proċeduri Komunitarji għall-awtorizzazzjoni u s-sorveljanza ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem u veterinarju u li jistabbilixxi l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 34, p. 229).


32      Ara s-sentenza tat-13 ta’ Novembru 2019, Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (C‑2/18, EU:C:2019:962, punt 56 u 57).


33      Ara s-sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Josemans (C‑137/09, EU:C:2010:774, punt 36).


34      Ara s-sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Josemans (C‑137/09, EU:C:2010:774, punti 31, 42 u 54). Nippreċiża li, anki jekk ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi japplika politika ta’ tolleranza fir-rigward tal-bejgħ tal-kannabis (fi kwantitajiet strettament limitati), dan xorta huwa pprojbit f’dan l-Istat Membru (sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Josemans, C‑137/09, EU:C:2010:774, punti 12 sa 13 u 43). Ara wkoll is-sentenzi tal-5 ta’ Frar 1981, Horvath (50/80, EU:C:1981:34, punti 10 sa 13); tas-26 ta’ Ottubru 1982, Wolf (221/81, EU:C:1982:363, punti 8 sa 13 u 16); tas-26 ta’ Ottubru 1982, Einberger (240/81, EU:C:1982:364, punti 8 sa 13 u 16); tat-28 ta’ Frar 1984, Einberger (294/82, EU:C:1984:81, punti 14, 15 u 22); tal-5 ta’ Lulju 1988, Mol (269/86, EU:C:1988:359, punti 15, 16 u 21), kif ukoll tal-5 ta’ Lulju 1988, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat (289/86, EU:C:1988:360, punti 17, 18 u 23). Ara, fl-aħħar nett, Van Cleynenbreugel, P., Droit matériel de l’Union européenne. Libertés de circulation et marché intérieur, Larcier, 2017 (p. 55).


35      Ara s-sentenza tat-28 ta’ Marzu 1995, Evans Medical u Macfarlan Smith (C‑324/93, EU:C:1995:84, punt 20). Nenfasizza li d-dijamorfina kienet, f’din il-kawża, importata għal użu mediku u li l-importazzjoni tagħha kienet, għaldaqstant, legali (sentenza tat-28 ta’ Marzu 1995, Evans Medical u Macfarlan Smith, C‑324/93, EU:C:1995:84, punti 4, 20 u 37). Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Josemans (C‑137/09, EU:C:2010:433, punti 85 u 86), li jgħidu li fir-“rigward tar-regoli tas-suq intern, id-drogi narkotiċi mhux kollha jidħlu fl-istess kategorija. Din hija differenza li tirrigwarda mhux in-natura tal-merkanzija, iżda l-użu finali tagħha. Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita, id-drogi narkotiċi li għandhom applikazzjoni medika jew xjentifika jaqgħu taħt il-leġiżlazzjoni tas-suq intern. Issa, dan mhuwiex il-każ għad-drogi narkotiċi importati illegament jew intiżi għal għanijiet illeċiti”. Ara, fl-aħħar nett, Blumann, C. (dir) “Introduction au marché intérieur. Libre circulation des marchandises”, f’Blumann, C. (dir.), Edizzjonijiet tal-Università ta’ Brussell, Brussell, 2015 (paragrafu 70).


36      Sentenza tal-5 ta’ Lulju 1988, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat (289/86, EU:C:1988:360, punt 17).


37      Sentenza tas-16 ta’ Diċembru 2010, Josemans (C‑137/09, EU:C:2010:774, punt 36).


38      Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 520, Nru 7515.


39      Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1019, Nru 14956. F’dan ir-rigward, nippreċiża li sa fejn naf jien, l-ebda test tad-dritt tal-Unjoni ma jiddefinixxi dak li huwa “droga narkotika” jew “droga”. Fil-fatt, kemm l-Artikolu 1(1)(a) tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2004/757/ĠAI tal-25 ta’ Ottubru 2004 li tistabbilixxi dispożizzjonijiet minimi dwar l-elementi kostitwenti ta’ atti kriminali u ta’ pieni fil-qasam tat-traffikar illeċitu ta’ drogi (ĠU 2006, L 153M, p. 94), kif ukoll l-Artikolu 71(1) tal-Konvenzjoni li timplimenta l-Ftehim ta’ Schengen tal-14 ta’ Ġunju 1985 bejn il-Gvernijiet ta’ l-Istati ta’ l-Unjoni Ekonomika tal-Benelux, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja u r-Repubblika Franċiża dwar it-tneħħija bil-mod ta’ kontrolli fil-fruntieri komuni tagħhom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 2, p. 9), jagħmlu riferiment, f’dan ir-rigward, għall-Konvenzjoni Unika, kif ukoll għall-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi. Għalhekk, jidhirli li huwa xieraq, sabiex jiġi ddeterminat jekk iċ-CBD għandhiex titqies bħala droga narkotika, li jsir riferiment għal dawn il-konvenzjonijiet internazzjonali. Infakkar, barra minn hekk, li fis-sentenza tal-5 ta’ Lulju 1988, Mol (269/86, EU:C:1988:359, punti 24 u 25), il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li l-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotropiċi tqis l-amfetamini bħala sustanzi psikotropiċi u li, fis-sentenza tal-5 ta’ Lulju 1988, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat (289/86, EU:C:1988:360, punti 3 u 25), tinnota li l-Konvenzjoni Unika tikkunsidra prodotti magħmula minn tal-qanneb Indjan, bħall-ħaxixa, bħala drogi narkotiċi.


40      Ara l-punt 2.2 taċ-Ċirkulari tat‑23 ta’ Lulju 2018, iċċitata fil-punt 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet.


41      Nazzjonijiet Uniti (ed.), “Commentaires sur la convention unique sur les stupéfiants de 1961”, New York, 1975. Ara l-kummentarju tal-Artikolu 28 ta’ din il-konvenzjoni.


42      Artikolu 1(e) tal-Konvenzjoni dwar is-Sustanzi Psikotopiċi u t-Tabella I annessa magħha.


43      Ittra indirizzata mis-Segretarju Ġenerali tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa lis-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-24 ta’ Jannar 2019.


44      Ara s-sentenzi tat-8 ta’ Ġunju 2017, Medisanus (C‑296/15, EU:C:2017:431, punti 82 u 83); tat-3 ta’ Lulju 2019, Delfarma (C‑387/18, EU:C:2019:556, punt 29), kif ukoll tat‑18 ta’ Settembru 2019, VIPA (C‑222/18, EU:C:2019:751, punti 67, 69 u 71).


45      Ara s-sentenzi tat-28 ta’ Jannar 2010, Il-Kummissjoni vs Ir-Repubblika Franċiża (C‑333/08, EU:C:2010:44, punti 91 u 92), kif ukoll tad-19 ta’ Jannar 2017, Queisser Pharma (C‑282/15, EU:C:2017:26, punti 56 u 60).