Language of document : ECLI:EU:T:2016:733

Υπόθεση T-169/08 RENV

Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού AE (ΔΕΗ)

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως – Ελληνικές αγορές προμήθειας λιγνίτη και χονδρικής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 86, παράγραφος 1, ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 82 ΕΚ – Χορήγηση ή διατήρηση σε ισχύ υπέρ δημόσιας επιχειρήσεως δικαιωμάτων για την εκμετάλλευση δημόσιων κοιτασμάτων λιγνίτη – Προσδιορισμός των επίμαχων αγορών – Ύπαρξη ανισότητας ευκαιριών – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη – Κατάχρηση εξουσίας – Αναλογικότητα»

Περίληψη – Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα)
της 15ης Δεκεμβρίου 2016

1.      Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Οικεία αγορά – Καθορισμός – Κριτήρια

(Άρθρο 82 ΕΚ· ανακοίνωση της Επιτροπής 97/C 372/03, σημείο 7)

2.      Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Οικεία αγορά – Γεωγραφική οροθέτηση – Κριτήρια –Αγορά η οποία περιορίζεται σε ένα κράτος μέλος

(Άρθρο 82 ΕΚ)

3.      Ανταγωνισμός – Δημόσιες επιχειρήσεις και επιχειρήσεις στις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα – Δεσπόζουσα θέση – Ανισότητα ευκαιριών μεταξύ των διαφόρων επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα κρατικού μέτρου – Ασυμβίβαστο per se του εν λόγω κρατικού μέτρου

(Άρθρα 82 ΕΚ και 86 § 1 ΕΚ)

4.      Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Απόφαση εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού

(Άρθρο 253 ΕΚ)

5.      Προσφυγή ακυρώσεως – Λόγοι – Έλλειψη αιτιολογίας ή ανεπαρκής αιτιολογία – Λόγος διαφορετικός από εκείνον που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα

(Άρθρα 230 ΕΚ και 253 ΕΚ)

6.      Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Προϋποθέσεις και όρια – Αδράνεια της Επιτροπής – Διατήρηση υφισταμένης καταστάσεως η οποία μπορεί να μεταβληθεί στο πλαίσιο ασκήσεως της ευρείας διακριτικής της ευχέρειας – ʹΕλλειψη δικαιολογημένης εμπιστοσύνης

7.      Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Θεμελιώδη δικαιώματα – Δικαίωμα της ιδιοκτησίας – Περιορισμοί – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Άρθρο 295 ΕΚ)

8.      Προσφυγή ακυρώσεως – Λόγοι – Κατάχρηση εξουσίας – Έννοια

(Άρθρο 230 ΕΚ)

9.      Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Αναλογικότητα – Ανάλογος χαρακτήρας ενός μέτρου – Κριτήρια εκτιμήσεως

1.      Πριν καταστεί δυνατό να εκτιμηθεί αν μια επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ, επιβάλλεται η οριοθέτηση της σχετικής αγοράς, τόσο από απόψεως του οικείου προϊόντος ή υπηρεσίας όσο και από γεωγραφικής απόψεως. Ο ορισμός αυτός της σχετικής αγοράς σκοπεί στην οριοθέτηση του πεδίου εντός του οποίου πρέπει να εξετάζεται το ζήτημα αν συγκεκριμένη επιχείρηση είναι σε θέση να ενεργεί, σε σημαντικό βαθμό, ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές της, τους πελάτες της και τους καταναλωτές.

Για την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 82 ΕΚ, οι δυνατότητες ανταγωνισμού πρέπει να αξιολογούνται στο πλαίσιο της αγοράς που περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή υπηρεσίες που, λόγω των χαρακτηριστικών τους, μπορούν κάλλιστα να ικανοποιούν διαρκείς ανάγκες και είναι σε μικρό βαθμό εναλλάξιμα με άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες, ενώ εξάλλου οι δυνατότητες αυτές ανταγωνισμού πρέπει να αξιολογούνται και υπό το πρίσμα των συνθηκών ανταγωνισμού και της διάρθρωσης της ζητήσεως και της προσφοράς. Όπως προκύπτει ιδίως από την παράγραφο 7 της ανακοίνωσης της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού, η αγορά του σχετικού προϊόντος περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή και τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να εναλλάσσονται ή να υποκαθίστανται αμοιβαία από τον καταναλωτή, λόγω των χαρακτηριστικών, των τιμών και της χρήσης για την οποία προορίζονται.

(βλ. σκέψεις 60, 61)

2.      Για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 82 ΕΚ, η γεωγραφική αγορά μπορεί να οριστεί ως το έδαφος επί του οποίου όλοι οι επιχειρηματίες βρίσκονται σε παρεμφερείς συνθήκες ανταγωνισμού, όσον αφορά ακριβώς τα οικεία προϊόντα ή υπηρεσίες. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν απαιτείται να είναι απολύτως ομοιογενείς οι αντικειμενικές συνθήκες ανταγωνισμού των επιχειρηματιών. Αρκεί να είναι παρεμφερείς ή επαρκώς ομοιογενείς. Επιπλέον, η αγορά αυτή μπορεί να περιορίζεται σε ένα μόνο κράτος μέλος.

Επομένως, η Επιτροπή, εξετάζοντας αν μια επιχείρηση κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά προμήθειας λιγνίτη στην Ελλάδα, ορθώς οριοθέτησε την αγορά, από γεωγραφικής απόψεως, στον παραγόμενο στην Ελλάδα λιγνίτη, δεδομένου ότι η εν λόγω επιχείρηση δεν κατόρθωσε να αποδείξει ότι οι εισαγωγές λιγνίτη προερχόμενου από ορισμένες γειτονικές προς την Ελλάδα περιοχές και προοριζόμενου για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που βρίσκονται κοντά στα σύνορά της συνιστούσαν πραγματική εναλλακτική πηγή εφοδιασμού σε σχέση με τα υφιστάμενα στην ελληνική επικράτεια κοιτάσματα λιγνίτη.

(βλ. σκέψεις 62, 94)

3.      Καθεστώς ανόθευτου ανταγωνισμού μπορεί να επιτευχθεί μόνον εφόσον εξασφαλίζεται η ισότητα ευκαιριών μεταξύ των διαφόρων επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, αν η κατάσταση ανισότητας ευκαιριών μεταξύ επιχειρήσεων και, συνεπώς, η νόθευση του ανταγωνισμού αποτελούν συνέπεια κρατικού μέτρου, το μέτρο αυτό αποτελεί παράβαση του άρθρου 86, παράγραφος 1, ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 82 ΕΚ.

Για τη διαπίστωση της υπάρξεως παραβάσεως του άρθρου 86, παράγραφος 1, ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 82 ΕΚ, η Επιτροποή δεν υποχρεούται να αποδεικνύει την επίπτωση της παραβάσεως αυτής στα συμφέροντα των καταναλωτών.

(βλ. σκέψεις 114, 214)

4.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 195)

5.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 200)

6.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψεις 222, 223)

7.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 231)

8.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 233)

9.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.

(βλ. σκέψη 240)