Language of document : ECLI:EU:C:2020:188

Sprawa C511/17

Györgyné Lintner

przeciwko

UniCredit Bank Hungary Zrt.

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Törvényszék)

 Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 11 marca 2020 r.

Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Umowa kredytu denominowanego w walucie obcej – Artykuł 4 ust. 1 – Uwzględnienie wszystkich pozostałych warunków umowy przy ocenie nieuczciwego charakteru zaskarżonego warunku – Artykuł 6 ust. 1 – Badanie z urzędu przez sąd krajowy nieuczciwego charakteru warunków zamieszczonych w umowie – Zakres

1.        Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek zbadania z urzędu warunków w umowie przedstawionej mu do oceny – Pojęcie – Obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru całości warunków takiej umowy, w tym warunków niezaskarżonych przez konsumenta – Wyłączenie – Obowiązek zbadania z urzędu jedynie warunków związanych z przedmiotem sporu – Włączenie

(dyrektywa Rady 93/13, art. 6 ust. 1)

(zob. pkt 27, 28, 30–34, 44; pkt 1 sentencji)

2.        Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek zbadania z urzędu warunków w umowie przedstawionej mu do oceny – Obowiązek uwzględnienia jedynie elementów stanu prawnego i faktycznego podniesionych przez strony – Brak – Obowiązek podjęcia z urzędu środków dowodowych w celu uzupełnienia rzeczonych elementów

(dyrektywa Rady 93/13, art. 6 ust. 1)

(zob. pkt 35, 37, 38, 44; pkt 1 sentencji)

3.        Ochrona konsumentów – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek zbadania z urzędu warunków w umowie przedstawionej mu do oceny – Uwzględnienie wszystkich warunków takiej umowy – Zakres – Obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru wszystkich tych warunków – Brak

(dyrektywa Rady 93/13, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1)

(zob. pkt 46–49; pkt 2 sentencji)


Streszczenie

W wyroku Lintner (C‑511/17), wydanym w dniu 11 marca 2020 r., Trybunał zajął się zakresem obowiązków sądu krajowego dotyczących, po pierwsze, badania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy zamieszczonych w zawartej między konsumentem i przedsiębiorcą umowie kredytu denominowanego w walucie obcej, a po drugie, podjęcia z urzędu środków dowodowych w ramach tego badania, do celów dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków(1).

Wyrok ten dotyczy wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry)(2) (zwany dalej „sądem odsyłającym”). G. Lintner (zwana dalej „skarżącą”) wniosła do tego sądu powództwo w przedmiocie zarzucanego nieuczciwego charakteru pewnych warunków zamieszczonych w umowie kredytu hipotecznego denominowanego w walucie obcej, którą zawarła z instytucją bankową. Na mocy tych warunków owa instytucja bankowa miała prawo do jednostronnej zmiany tej umowy kredytu. Po oddaleniu tego powództwa przez sąd odsyłający, właściwy sąd apelacyjny, w wyniku apelacji wniesionej przez skarżącą, przekazał sprawę sądowi odsyłającemu i nakazał mu zbadanie z urzędu warunków umowy, których skarżąca nie zakwestionowała w swoim pierwotnym powództwie, dotyczących w szczególności oświadczenia notarialnego, podstaw odstąpienia od umowy i niektórych kosztów nałożonych na skarżącą.

W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o zakres badania z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umowy, którego przeprowadzenie spoczywa na sądzie krajowym na mocy przywołanej wyżej dyrektywy, Trybunał orzekł, że sąd ten nie jest zobowiązany do zbadania z urzędu i w sposób indywidualny wszystkich pozostałych warunków umowy – które nie zostały zaskarżone przez tego konsumenta – aby sprawdzić, czy mogą one zostać uznane za nieuczciwe, lecz musi zbadać wyłącznie te warunki, które są związane z przedmiotem sporu określonym przez strony. Trybunał wyjaśnił, że owo badanie musi mieścić się w granicach przedmiotu sporu, rozumianych jako wynik roszczeń zgłaszanych przez stronę, w świetle żądań i zarzutów podniesionych na ich poparcie przez strony. Zatem właśnie w tych granicach sąd krajowy powinien zbadać z urzędu warunek umowy, aby uniknąć oddalenia roszczeń konsumenta w drodze orzeczenia, które nabędzie, w stosownym wypadku, moc rzeczy osądzonej, chociaż roszczenia te mogłyby zostać uwzględnione, gdyby konsument nie zaniechał, przez niewiedzę, podniesienia nieuczciwego charakteru tego warunku. Trybunał wyjaśnił ponadto, że aby uniknąć naruszenia skuteczności (effet utile) ochrony przyznanej konsumentom na podstawie wspomnianej dyrektywy, sąd krajowy nie powinien dokonywać formalistycznej interpretacji podniesionych przed nim roszczeń, lecz przeciwnie, musi rozpatrzyć ich treść w świetle zarzutów podniesionych na ich poparcie.

W drugiej kolejności, jeśli chodzi o przeprowadzenie badania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy, Trybunał orzekł, że jeżeli elementy stanu prawnego i faktycznego zawarte w aktach przedłożonych sądowi krajowemu budzą poważne wątpliwości co do nieuczciwego charakteru pewnych warunków, które nie zostały wskazane przez konsumenta, lecz mają związek z przedmiotem sporu, sąd ów powinien podjąć z urzędu środki dowodowe w celu uzupełnienia akt, poprzez wezwanie stron, z poszanowaniem zasady kontradyktoryjności, do przedstawienia niezbędnych do tego wyjaśnień i dokumentów.

W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że choć prawdą jest, iż dla oceny nieuczciwego charakteru warunku umowy będącego podstawą roszczeń konsumenta należy uwzględnić wszystkie pozostałe warunki umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą i tym konsumentem, to owo uwzględnienie nie oznacza obowiązku zbadania z urzędu przez sąd krajowy rozpatrujący sprawę potencjalnie nieuczciwego charakteru wszystkich tych warunków.


1      Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29).


2      Należy ona do szeregu skierowanych do Trybunału spraw dotyczących węgierskich przepisów prawa w dziedzinie umów kredytu konsumenckiego wyrażonych w walucie obcej. Zobacz w szczególności wyroki Trybunału: z dnia 31 maja 2018 r., Sziber (C‑483/16, EU:C:2018:367); z dnia 20 września 2018 r., OTP Bank i OTP Faktoring (C‑51/17, EU:C:2018:750); z dnia 14 marca 2019 r., Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207).