Language of document : ECLI:EU:C:2014:2377

POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (piąta izba)

z dnia 14 listopada 2014 r.(*)

Odesłanie prejudycjalne – Regulamin postępowania – Artykuł 99 – Transport lotniczy – Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 – Duże opóźnienie lotu – Prawo pasażerów do odszkodowania – Przesłanki zwolnienia przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty odszkodowania – Pojęcie nadzwyczajnych okoliczności – Samolot uszkodzony w trakcie poprzedniego lotu przez pojazd ze schodami do samolotu

W sprawie C‑394/14

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Amtsgericht Rüsselsheim (Niemcy) postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 sierpnia 2014 r., w postępowaniu:

Sandy Siewert,

Emma Siewert,

Nele Siewert

przeciwko

Condor Flugdienst GmbH,

TRYBUNAŁ (piąta izba),

w składzie: T. von Danwitz, prezes izby, C. Vajda, A. Rosas, E. Juhász i D. Šváby (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: E. Sharpston,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając podjętą po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego decyzję o wydaniu rozstrzygnięcia w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem,

wydaje następujące

Postanowienie

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. L 46, s. 1).

2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między spółką Condor Flugdienst GmbH (zwaną dalej „Condor”), przewoźnikiem lotniczym, a S. Siewert, E. Siewert i N. Siewert w przedmiocie odmowy wypłaty przez tego przewoźnika odszkodowania na rzecz powódek, których lot doznał dużego opóźnienia.

 Ramy prawne

3        Motywy 14 i 15 rozporządzenia nr 261/2004 przewidują:

„(14) Podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona, w przypadku gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można [by] było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika.

(15)      Za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów”.

4        Artykuł 5 tego rozporządzenia stanowi:

„1.      W przypadku odwołania lotu pasażerowie, których to odwołanie dotyczy:

[…]

c)      mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7 […]”.

3.      Obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można [by] było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

[…]”.

5        Artykuł 7 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do odszkodowania”, stanowi w ust. 1:

„W przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości:

a)      250 EUR dla wszystkich lotów o długości do 1500 kilometrów;

b)      400 EUR dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1500 do 3500 kilometrów;

c)      600 EUR dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b).

[…]”.

6        Artykuł 13 rozporządzenia nr 261/2004 ma następujące brzmienie:

„W przypadku gdy obsługujący przewoźnik lotniczy wypłaca odszkodowanie lub wypełnia inne zobowiązania nałożone na niego przez niniejsze rozporządzenie, przepisy niniejszego rozporządzenia nie mogą być interpretowane jako ograniczające prawo przewoźnika lotniczego do dochodzenia, zgodnie z właściwym prawem, odszkodowania od jakiejkolwiek innej osoby, w tym od osób trzecich. W szczególności niniejsze rozporządzenie w żaden sposób nie ogranicza prawa obsługującego przewoźnika lotniczego do dochodzenia odszkodowania od organizatora wycieczek lub innej osoby, z którą przewoźnik podpisał umowę. Analogicznie przepisy niniejszego rozporządzenia nie mogą być interpretowane jako ograniczające prawo organizatora wycieczek lub osoby trzeciej, niebędącej pasażerem, z którym obsługujący przewoźnik lotniczy podpisał umowę, do dochodzenia, zgodnie z właściwym prawem, odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego”.

 Okoliczności powstania sporu głównego i pytania prejudycjalne

7        Powódki w postępowaniu głównym dokonały rezerwacji na obsługiwany przez Condor lot z Antalyi (Turcja) do Frankfurtu nad Menem.

8        Lot ten został wykonany w dniu 3 października 2011 r. i przybył do miejsca przeznaczenia z opóźnieniem wynoszącym 6 godzin i 30 minut.

9        Celem uzasadnienia odmowy uwzględnienia żądania odszkodowawczego powódek na podstawie orzecznictwa Trybunału w związku z art. 5 ust. 3 i art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 Condor wskazuje, że przyczyną opóźnienia było uszkodzenie poprzedniego dnia na lotnisku w Stuttgarcie samolotu, który miał wykonać sporny lot. W samolot ten wjechał pojazd ze schodami do samolotu, uszkadzając strukturę skrzydła, w następstwie czego konieczne okazało się zastąpienie tego samolotu. W przekonaniu Condor w opisywanej sytuacji wystąpiły „nadzwyczajne okoliczności” w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, a tym samym spółka ta nie ma obowiązku wypłacić odszkodowania na mocy art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004.

10      Wątpliwości sądu odsyłającego budzi kwestia, czy „nadzwyczajne okoliczności” zwalniające danego przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania na mocy art. 5 ust. 3 i art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 muszą odnosić się bezpośrednio do spornego lotu, czy też ich źródło mogą stanowić również przeloty uprzednio wykonane przez samolot obsługujący ten lot.

11      W tych warunkach Amtsgericht Rüsselsheim postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy nadzwyczajna okoliczność w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004] musi się odnosić bezpośrednio do zarezerwowanego lotu?

2)      W razie gdy także nadzwyczajne okoliczności występujące przy uprzednich przelotach mają znaczenie dla późniejszego lotu: czy racjonalne środki, które powinien podjąć obsługujący przewoźnik lotniczy zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004], muszą odnosić się tylko do zapobiegania nadzwyczajnej okoliczności, czy także do uniknięcia dłuższego opóźnienia?

3)      Czy ingerencje osób trzecich działających na własną odpowiedzialność, na które przeniesiono zadania należące do działalności przewoźnika lotniczego, należy oceniać jako nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia [nr 261/2004]?

4)      Na wypadek udzielenia odpowiedzi [twierdzącej] na pytanie trzecie: czy przy ocenie istotne jest, na czyje zlecenie (przewoźnika lotniczego, operatora portu lotniczego etc.) działała osoba trzecia?”.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

12      Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa lub jeżeli odpowiedź na takie pytanie nie pozostawia żadnych uzasadnionych wątpliwości, Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem.

13      Należy zastosować ten przepis w ramach niniejszego odesłania prejudycjalnego.

 W przedmiocie pytań trzeciego i czwartego

14      Za pomocą pytań trzeciego i czwartego, które należy zbadać w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że wydarzenie takie jak uderzenie w samolot lotniskowego pojazdu ze schodami do samolotu powinno zostać zakwalifikowane jako „nadzwyczajna okoliczność” zwalniająca przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty na rzecz pasażerów odszkodowania z tytułu dużego opóźnienia lotu obsługiwanego przez ten samolot.

15      Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zamiarem prawodawcy Unii było uregulowanie obowiązków przewoźników lotniczych, o których mowa w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004, na wypadek odwołania lub dużego opóźnienia lotu, to jest wynoszącego co najmniej trzy godziny (zobacz podobnie wyroki: Nelson i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 39; a także McDonagh, C‑12/11, EU:C:2013:43, pkt 37).

16      Zgodnie z motywami 14 i 15 oraz art. 5 ust. 3 omawianego rozporządzenia, w drodze odstępstwa od przepisów art. 5 ust. 1, przewoźnik lotniczy jest zatem zwolniony z obowiązku wypłaty pasażerom odszkodowania na podstawie art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można by było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to jest okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika lotniczego (wyrok McDonagh, EU:C:2013:43, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).

17      Jako że chodzi tu o odstępstwo od zasady wypłaty odszkodowania na rzecz pasażerów, wspomniany art. 5 ust. 3 musi być interpretowany wąsko (wyrok Wallentin-Hermann, C‑549/07, EU:C:2008:771, pkt 20). Co więcej, ponieważ nie wszystkie nadzwyczajne okoliczności skutkują zwolnieniem z obowiązku wypłaty pasażerom odszkodowania, na przewoźniku lotniczym, który zamierza się na nie powołać, spoczywa ponadto obowiązek wykazania, że okoliczności tych w żadnym razie nie można by było uniknąć za pomocą dostosowanych do sytuacji środków, to jest środków, które w chwili wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności odpowiadają między innymi warunkom technicznie i ekonomicznie możliwym do przyjęcia przez danego przewoźnika lotniczego (wyrok Eglītis i Ratnieks, C‑294/10, EU:C:2011:303, pkt 25).

18      Co się tyczy dokładniej rzecz ujmując problemów technicznych samolotu, Trybunał wyjaśnił, że choć problemy takie można zaliczyć do nadzwyczajnych okoliczności, to jednak okoliczności związane z takim zdarzeniem mogą zostać uznane za „nadzwyczajne” w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 tylko wówczas, gdy odnoszą się do zdarzenia, które – na wzór okoliczności wymienionych w motywie 14 tego rozporządzenia – nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala na skuteczne nad nim panowanie ze względu na jego charakter lub źródło (wyrok Wallentin-Hermann, C‑549/07, EU:C:2008:771, pkt 23).

19      Tymczasem jeśli chodzi o problem techniczny, którego źródłem było uderzenie w samolot lotniskowego pojazdu ze schodami do samolotu, należy zauważyć, że tego typu schody lub kładki zamontowane na pojazdach są nieodłącznie wpisane w kontekst transportu pasażerów drogą lotniczą, gdyż pozwalają pasażerom wsiadać do samolotu i z niego wysiadać, w związku z czym przewoźnicy lotniczy regularnie spotykają się z sytuacjami będącymi wynikiem używania takich schodów. Wobec powyższego kolizję samolotu i takiego pojazdu ze schodami do samolotu należy uznać za zdarzenie, które wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego. Nic ponadto nie wskazuje, że uszkodzenie samolotu, który miał wykonać sporny lot, zostało spowodowane przez akt zewnętrzny wobec normalnych usług świadczonych przez lotnisko, taki jak akt terroryzmu lub sabotażu, objęty – zgodnie z orzecznictwem Trybunału (zob. wyrok Wallentin-Hermann, C‑549/07, EU:C:2008:771, pkt 26) – pojęciem nadzwyczajnych okoliczności, czego dowiedzenie przed sądem odsyłającym należało do Condor, zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 17 niniejszego postanowienia.

20      W konsekwencji takie zdarzenie nie może zostać uznane za nadzwyczajną okoliczność zwalniającą przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty na rzecz pasażerów odszkodowania z tytułu dużego opóźnienia lotu.

21      Należy również przypomnieć, że wypełnienie zobowiązań na mocy rozporządzenia nr 261/2004 pozostaje bez uszczerbku dla prawa przewoźnika lotniczego do dochodzenia odszkodowania od jakiejkolwiek osoby, w tym osoby trzeciej, która spowodowała opóźnienie, jak przewiduje to art. 13 tego rozporządzenia (wyrok Folkerts, C‑11/11, EU:C:2013:106, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

22      Mając na uwadze powyższe rozważania, na pytania trzecie i czwarte należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że wydarzenie takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, to jest uderzenie w samolot lotniskowego pojazdu ze schodami do samolotu, nie może zostać zakwalifikowane jako „nadzwyczajna okoliczność”, zwalniająca przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty na rzecz pasażerów odszkodowania z tytułu dużego opóźnienia lotu obsługiwanego przez ten samolot.

23      Wobec odpowiedzi udzielonej na pytania trzecie i czwarte nie ma potrzeby odpowiadania na pozostałe pytania.

 W przedmiocie kosztów

24      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, należy interpretować w ten sposób, że wydarzenie takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, to jest uderzenie w samolot lotniskowego pojazdu ze schodami do samolotu, nie może zostać zakwalifikowane jako „nadzwyczajna okoliczność”, zwalniająca przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty na rzecz pasażerów odszkodowania z tytułu dużego opóźnienia lotu obsługiwanego przez ten samolot.

Podpisy


* Język postępowania: niemiecki.