Language of document : ECLI:EU:C:2018:131

Sprawa C46/17

Hubertus John

przeciwko

Freie Hansestadt Bremen

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landesarbeitsgericht Bremen)

Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Dyrektywa 1999/70/WE – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Możliwość zawierania kolejnych umów o pracę na czas określony – Klauzula 5 pkt 1 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Dyrektywa 2000/78/WE – Artykuł 6 ust. 1 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Uregulowanie krajowe umożliwiające przesunięcie określonej przez osiągnięcie wieku emerytalnego daty zakończenia umowy o pracę wyłącznie z powodu nabycia przez pracownika prawa do świadczeń emerytalnych

Streszczenie – wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 28 lutego 2018 r.

1.        Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Przepis krajowy uzależniający przesunięcie daty zakończenia działalności przez pracowników, który osiągnęli ustawowy wiek uprawniający do emerytury, od zgody pracodawcy udzielonej na czas określony – Dopuszczalność

(dyrektywa Rady 2000/78, art. 2 ust. 2)

2.        Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Zakres stosowania – Umowa lub stosunek pracy określony przez przepisy krajowe lub praktykę krajową – Automatyczne rozwiązywanie umów o pracę w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego – Wyłączenie

(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik)

3.        Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Obiektywne powody, uzasadniające odnowienie takich umów – Uregulowanie krajowe umożliwiające przesunięcie określonej przez osiągnięcie wieku emerytalnego daty zakończenia umowy o pracę wyłącznie z powodu nabycia przez pracownika prawa do świadczeń emerytalnych – Dopuszczalność

(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 5 pkt 1)

1.      Wykładni art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, takiemu jak przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym w zakresie, w jakim uzależnia on przesunięcie daty zakończenia działalności przez pracowników, który osiągnęli ustawowy wiek uprawniający do emerytury, od zgody pracodawcy udzielonej na czas określony.

Zdaniem rządu niemieckiego ustawodawca krajowy, przyjmując przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym, zamierzał – zgodnie z wolą partnerów społecznych – wprowadzić elastyczną i prawnie pewną możliwość utrzymania stosunku pracy, w razie potrzeby i pod pewnymi warunkami, ponad zwykły wiek emerytalny.

Wykładni takiej nie podważa sąd odsyłający, zdaniem którego przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym może być postrzegany jako przepis umożliwiający odstępstwo od zasady automatycznego rozwiązywania umowy o pracę z chwilą osiągnięcia przez pracownika zwykłego wieku emerytalnego. Inaczej bowiem niż w przypadku młodszych pracowników pracownik osiągający zwykły wiek emerytalny może stanąć przed wyborem, czy przedłużyć stosunek pracy, czy całkowicie zrezygnować z życia zawodowego.

Okoliczność, że strony rozpatrywanej umowy o pracę mogą wielokrotnie przesuwać datę zakończenia stosunku pracy, w sposób bezwarunkowy i nieograniczony czasowo, stwierdzenia tego nie może podać w wątpliwość. Przeciwnie, okoliczności takie mogą wzmacniać przychylny lub korzystny charakter tego przepisu w zakresie, w jakim tworzą one szczegółowe zasady kontynuowania stosunku pracy, które w każdym razie nie może jednak nastąpić bez zgody obu stron umowy, wyrażonej w trakcie trwania stosunku pracy.

(zob. pkt 28–30, 33; pkt 1 sentencji)

2.      Zobacz tekst orzeczenia.

(zob. pkt 37, 42–44)

3.      Klauzulę 5 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego w dniu 18 marca 1999 r., stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przepisowi krajowemu, takiemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym w zakresie, w jakim umożliwia on stronom umowy o pracę, za porozumieniem zawartym w trakcie trwania stosunku pracy, bez ograniczenia w czasie i żadnych innych wymogów, w danym przypadku nawet wielokrotnie przesuwać termin rozwiązania stosunku pracy związany z osiągnięciem zwykłego wieku emerytalnego tylko dlatego, że pracownik na skutek osiągnięcia zwykłego wieku emerytalnego nabył prawo do emerytury.

W niniejszej sprawie należy zauważyć, że pojęcie „obiektywnych powodów” w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 lit. a) porozumienia ramowego odnosi się do precyzyjnych i konkretnych okoliczności charakteryzujących określoną działalność, a zatem mogących uzasadniać w tym szczególnym kontekście wykorzystanie kolejnych umów o pracę na czas określony. Okoliczności te mogą w szczególności wynikać ze szczególnego charakteru zadań, dla których wykonania zawarto takie umowy, oraz ich swoistych cech lub w odpowiednim przypadku z realizacji prawnie uzasadnionych celów polityki socjalnej państwa członkowskiego (wyrok z dnia 26 stycznia 2012 r., Kücük, C‑586/10, EU:C:2012:39, pkt 27).

Należy w tej kwestii zauważyć, że według informacji sądu odsyłającego pracownik, który osiąga zwykły wiek uprawniający do emerytury ustawowej, różni się od innych pracowników nie tylko tym, że korzysta z ochrony socjalnej, ale także tym, że co do zasady znajduje się na końcu swej drogi zawodowej, a zatem w jego przypadku umowa na czas określony nie jest alternatywą dla dobrodziejstwa umowy na czas nieokreślony.

Ponadto, jak wskazano w pkt 29 niniejszego wyroku, przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym może być postrzegany jako przepis umożliwiający odstępstwo od zasady automatycznego rozwiązywania umowy o pracę z chwilą osiągnięcia przez pracownika zwykłego wieku emerytalnego.

Ponadto z akt będących w dyspozycji Trybunału wynika, że na podstawie tego przepisu przesunięcie daty zakończenia stosunku pracy zakłada rzeczywiste zawarcie porozumienia, do którego doszło w trakcie trwania tego stosunku pracy, zgodnie z którym to porozumieniem istniejący stosunek pracy jest kontynuowany bez jakiejkolwiek przerwy czasowej i na podstawie którego pozostałe warunki umowne nie zostają w żadnej mierze zmienione. Takie ograniczenia dają zainteresowanemu pracownikowi gwarancję utrzymania pierwotnych warunków umownych przy zachowaniu prawa do pobierania świadczenia emerytalnego.

(zob. pkt 53–57; pkt 2 sentencji)