Language of document : ECLI:EU:C:2014:2196

Υπόθεση C‑117/13

Technische Universität Darmstadt

κατά

Eugen Ulmer KG

(αίτηση του Bundesgerichtshof
για την έκδοση προδικαστικής απόφασης)

«Προδικαστική παραπομπή — Οδηγία 2001/29/ΕΚ — Δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα — Εξαιρέσεις και περιορισμοί — Άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄ — Χρήση με σκοπό την έρευνα ή την ιδιωτική μελέτη έργων και άλλων προστατευόμενων αντικειμένων — Βιβλίο που διατίθεται σε ιδιώτες μέσω εξειδικευμένων τερματικών εντός βιβλιοθήκης ανοικτής στο κοινό — Έννοια του έργου που δεν υπόκειται σε “όρους αγοράς ή άδειας” — Δικαίωμα της βιβλιοθήκης να ψηφιοποιεί έργο που περιλαμβάνεται στη συλλογή της προκειμένου να το θέτει στη διάθεση των χρηστών μέσω εξειδικευμένων τερματικών — Διάθεση του έργου μέσω εξειδικευμένων τερματικών που καθιστούν δυνατή την εκτύπωσή του σε χαρτί ή την αποθήκευσή του σε φορητή μνήμη USB»

Περίληψη — Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα)
της 11ης Σεπτεμβρίου 2014

1.        Προσέγγιση των νομοθεσιών — Δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα — Οδηγία 2001/29 — Εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας — Δικαίωμα αναπαραγωγής, δικαίωμα παρουσίασης έργων στο κοινό και δικαίωμα διάθεσης άλλων προστατευόμενων αντικειμένων στο κοινό — Εξαιρέσεις και περιορισμοί — Χρήση με σκοπό την έρευνα ή την ιδιωτική μελέτη έργων και άλλων προστατευόμενων αντικειμένων — Βιβλίο που διατίθεται σε ιδιώτες μέσω εξειδικευμένων τερματικών εντός βιβλιοθήκης ανοικτής στο κοινό — Έργο που δεν υπόκειται σε “όρους αγοράς ή άδειας” — Έννοια

(Οδηγία 2001/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 5 § 3, στοιχείο ιδ΄)

2.        Προσέγγιση των νομοθεσιών — Δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα — Οδηγία 2001/29 — Εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας — Δικαίωμα αναπαραγωγής, δικαίωμα παρουσίασης έργων στο κοινό και δικαίωμα διάθεσης άλλων προστατευόμενων αντικειμένων στο κοινό — Εξαιρέσεις και περιορισμοί — Δικαίωμα της βιβλιοθήκης να ψηφιοποιεί έργο που περιλαμβάνεται στη συλλογή της προκειμένου να το θέτει στη διάθεση των χρηστών μέσω εξειδικευμένων τερματικών —Περιλαμβάνεται — Προϋποθέσεις

(Οδηγία 2001/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 5 §§ 2, στοιχείο γ΄, 3, στοιχείο ιδ΄, και 5)

3.        Προσέγγιση των νομοθεσιών — Δικαίωμα του δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα — Οδηγία 2001/29 — Εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας — Δικαίωμα αναπαραγωγής — Εξαιρέσεις και περιορισμοί — Διάθεση του έργου, κατόπιν της ψηφιοποίησής του, μέσω εξειδικευμένων τερματικών που καθιστούν δυνατή την εκτύπωσή του σε χαρτί ή την αποθήκευσή του σε φορητή μνήμη USB — Δεν περιλαμβάνεται

(Οδηγία 2001/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 5 §§ 2, στοιχεία α΄, και β΄, και 3, στοιχείο ιδ΄)

1.        Η έννοια «όροι αγοράς ή άδειας», η οποία χρησιμοποιείται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, πρέπει να ερμηνευθεί ως σημαίνουσα ότι ο δικαιούχος δικαιωμάτων του δημιουργού και ένα ίδρυμα αναφερόμενο στη διάταξη αυτή, όπως είναι μια βιβλιοθήκη ανοικτή στο κοινό, πρέπει να έχουν συνάψει σύμβαση παραχώρησης άδειας για την εκμετάλλευση ή τη χρήση του οικείου έργου, η οποία να προβλέπει τους όρους υπό τους οποίους το εν λόγω ίδρυμα μπορεί να χρησιμοποιεί το έργο αυτό.

Πράγματι, η αντίθετη ερμηνεία σημαίνει ότι ο δικαιούχος του δικαιώματος του δημιουργού θα μπορούσε μονομερώς και, ουσιαστικά, κατά την απόλυτη κρίση του να στερήσει από το ενδιαφερόμενο ίδρυμα το δικαίωμα εφαρμογής του περιορισμού αυτού και να εμποδίσει κατ’ αυτό τον τρόπο την επιτέλεση του βασικού έργου του και την προαγωγή του δημόσιου συμφέροντος που αντιπροσωπεύουν η έρευνα και η ιδιωτική μελέτη, χάρη στη διάδοση των γνώσεων.

Εξάλλου, στο πλαίσιο των εξαιρέσεων και περιορισμών που απαριθμεί το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2001/29, πρόκειται για πραγματικές συμβατικές σχέσεις και για τη σύναψη και εφαρμογή κανονικών συμβάσεων και όχι για απλές προτάσεις σύναψης σύμβασης ή παραχώρησης άδειας.

Αν η πρόταση και μόνο για τη σύναψη σύμβασης παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης ή χρήσης αρκούσε για να αποκλειστεί η εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, η ερμηνεία αυτή θα καθιστούσε σε μεγάλο βαθμό κενό περιεχομένου τον περιορισμό αυτό, και μάλιστα θα αναιρούσε την πρακτική αποτελεσματικότητά του, αφού, αν η ερμηνεία αυτή γινόταν δεκτή, ο εν λόγω περιορισμός δεν θα είχε εφαρμογή παρά μόνο στις όλο και πιο σπάνιες περιπτώσεις έργων που δεν διατίθενται ακόμη σε ηλεκτρονική μορφή στην αγορά, κυρίως με τη μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου.

(βλ. σκέψεις 27, 28, 30, 32, 35, διατακτ. 1)

2.        Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας αυτής, έχει την έννοια ότι δεν απαγορεύει στα κράτη μέλη να παρέχουν στις ανοικτές στο κοινό βιβλιοθήκες, τις οποίες αφορούν οι εν λόγω διατάξεις, το δικαίωμα να ψηφιοποιούν τα έργα που περιλαμβάνονται στις συλλογές τους, εφόσον αυτή η πράξη αναπαραγωγής είναι αναγκαία προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάθεση των έργων αυτών στους χρήστες μέσω εξειδικευμένων τερματικών, τα οποία βρίσκονται στους χώρους των ιδρυμάτων αυτών.

Πράγματι, αυτό το δικαίωμα παρουσίασης έργων θα κινδύνευε να καταστεί σε μεγάλο βαθμό κενό περιεχομένου, και μάλιστα να χάσει την πρακτική αποτελεσματικότητά του, αν τα ιδρύματα, όπως είναι οι ανοικτές στο κοινό βιβλιοθήκες, δεν είχαν το παρεπόμενο δικαίωμα ψηφιοποίησης των οικείων έργων.

Εξάλλου, το δικαίωμα αυτό παρέχεται στα εν λόγω ιδρύματα από το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 2001/29, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για ειδικές πράξεις αναπαραγωγής.

Η προϋπόθεση αυτή πληρούται καταρχήν όταν η ψηφιοποίηση ορισμένων από τα έργα που ανήκουν σε μια συλλογή είναι αναγκαία για τη «χρήση, με παρουσίαση ή διάθεση, με σκοπό την έρευνα ή την ιδιωτική μελέτη, σε μέλη του κοινού μέσω εξειδικευμένων τερματικών», όπως προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29.

Το περιεχόμενο αυτού του παρεπόμενου δικαιώματος ψηφιοποίησης πρέπει άλλωστε να προσδιοριστεί κατόπιν ερμηνείας του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, της οδηγίας 2001/29 σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 5, της ίδιας αυτής οδηγίας, κατά το οποίο ο περιορισμός αυτός εφαρμόζεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις που δεν αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου και δεν θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου, αλλά ο σκοπός της τελευταίας αυτής διάταξης δεν είναι η διεύρυνση του περιεχομένου των εξαιρέσεων και περιορισμών που προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής.

(βλ. σκέψεις 43, 44, 46, 47, 49, διατακτ. 2)

3.        Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, έχει την έννοια ότι δεν καλύπτει πράξεις όπως είναι η εκτύπωση έργων σε χαρτί ή η αποθήκευσή τους σε φορητή μνήμη USB, τις οποίες πραγματοποιούν οι χρήστες μέσω εξειδικευμένων τερματικών, τα οποία είναι εγκατεστημένα εντός βιβλιοθηκών που είναι ανοικτές στο κοινό και τις οποίες αφορά η εν λόγω διάταξη. Αντίθετα, οι πράξεις αυτές είναι δυνατόν να επιτρέπονται βάσει της εθνικής νομοθεσίας που μεταφέρει στην εθνική έννομη τάξη τις εξαιρέσεις ή τους περιορισμούς που προβλέπονται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο α΄ ή β΄, της οδηγίας αυτής, εφόσον πληρούνται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση οι προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις αυτές.

Αυτές οι πράξεις αναπαραγωγής, αντίθετα από ό,τι ισχύει για ορισμένες πράξεις ψηφιοποίησης ενός έργου, δεν είναι δυνατόν να επιτρέπονται ούτε βάσει ενός παρεπόμενου δικαιώματος που να συνάγεται από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 5, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, και 5, παράγραφος 3, στοιχείο ιδ΄, της οδηγίας 2001/29, αφού δεν είναι αναγκαίες για να μπορεί το έργο αυτό να τίθεται στη διάθεση των χρηστών, μέσω εξειδικευμένων τερματικών, και να τηρούνται παράλληλα οι προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις αυτές.

(βλ. σκέψεις 54, 57, διατακτ. 3)