Language of document : ECLI:EU:C:2019:204

Υπόθεση C-724/17

Vantaan kaupunki

κατά

Skanska Industrial Solutions Oy κ.λπ.

(αίτηση του Korkein oikeus
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

 Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 14ης Μαρτίου 2019

«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από σύμπραξη απαγορευόμενη από το άρθρο αυτό – Προσδιορισμός των οντοτήτων που ευθύνονται για την αποκατάσταση – Διαδοχή νομικών οντοτήτων – Έννοια της “επιχείρησης” – Κριτήριο της οικονομικής συνέχειας»

1.        Συμπράξεις – Απαγορεύονται – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Τρόπος ασκήσεως

(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

(βλ. σκέψεις 24-27, 43, 44)

2.        Συμπράξεις – Απαγορεύονται  – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Προσδιορισμός της οντότητας που οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία που προκλήθηκε – Εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης – Επιχείρηση – Άρθρο 11, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/104, σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημιώσεως βάσει του εθνικού δικαίου – Εις ολόκληρον ευθυνόμενες επιχειρήσεις – Δεν ασκεί επιρροή

(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· οδηγία 2014/104 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 11 § 1)

(βλ. σκέψεις 28-35)

3.        Συμπράξεις – Απαγορεύονται  – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Προσδιορισμός της οντότητας που οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία που προκλήθηκε  – Επιχείρηση – Έννοια – Οικονομική ενότητα – Οντότητα αποτελούμενη από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Αναδιάρθρωση επιχειρήσεως – Νομικό πρόσωπο που έχει την ευθύνη για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της παραβάσεως – Εξαφάνιση λόγω της απορροφήσεως από άλλη επιχείρηση – Καταλογισμός της ευθύνης στον αγοραστή – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)

(βλ. σκέψεις 36-40)

4.        Συμπράξεις – Απαγορεύονται  – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Προσδιορισμός της οντότητας που οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία που προκλήθηκε – Επιχείρηση – Ύπαρξη καταστάσεως οικονομικής συνέχειας – Νομολογία που έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο της επιβολής, εκ μέρους της Επιτροπής, προστίμων – Δυνατότητα εφαρμογής της επί αγωγής αποζημιώσεως

(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)

(βλ. σκέψεις 41-47)

5.        Συμπράξεις – Απαγορεύονται  – Άμεσο αποτέλεσμα – Δικαίωμα των ιδιωτών να ζητήσουν αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν – Προσδιορισμός της οντότητας που οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία που προκλήθηκε – Επιχείρηση – Οικονομική ταυτότητα μεταξύ της εταιρίας που μετέσχε στην παράβαση και της αποκτώσας εταιρίας

(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)

(βλ. σκέψεις 48-51 και διατακτ.)

6.        Προδικαστικά ερωτήματα – Ερμηνεία – Διαχρονικά αποτελέσματα των αποφάσεων περί ερμηνείας – Αναδρομική ισχύς – Περιορισμός από το Δικαστήριο – Προϋποθέσεις – Σημασία των οικονομικών συνεπειών της αποφάσεως για το οικείο κράτος μέλος – Κίνδυνος σοβαρών οικονομικών συνεπειών οφειλομένων, ιδίως, στον μεγάλο αριθμό των εννόμων σχέσεων που είχαν συσταθεί καλοπίστως – Παρακίνηση ιδιωτών και εθνικών αρχών σε συμπεριφορά αντιβαίνουσα στο δίκαιο της Ένωσης – Αβεβαιότητα στη δημιουργία της οποίας συνέβαλε πιθανώς η συμπεριφορά άλλων κρατών μελών ή της Επιτροπής – Δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις

(Άρθρο 267 ΣΛΕΕ)

(βλ. σκέψεις 54-58)

Σύνοψη

Στην απόφαση Skanska Industrial Solutions κ.λπ. (C-724/17), η οποία εκδόθηκε στις 14 Μαρτίου 2019, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που αφορούσε τις σχετικές με τις συμπράξεις διατάξεις της Συνθήκης και απεφάνθη ότι, σε περίπτωση που όλες οι μετοχές των εταιριών που μετείχαν σε σύμπραξη αποκτήθηκαν από άλλες εταιρίες, οι οποίες έλυσαν τις πρώτες αυτές εταιρίες και συνέχισαν τις εμπορικές τους δραστηριότητες, οι αποκτώσες εταιρίες είναι δυνατόν να ευθύνονται για τη ζημία που προκλήθηκε από τη σύμπραξη.

Εν προκειμένω, είχε τεθεί σε εφαρμογή στη Φινλανδία σύμπραξη μεταξύ των ετών 1994 και 2002. Η σύμπραξη αυτή, που αφορούσε την κατανομή των αγορών, τις τιμές και την υποβολή προσφορών για τις κατ’ αποκοπήν αμοιβές, κάλυπτε το σύνολο του εν λόγω κράτους μέλους και μπορούσε να επηρεάσει και το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Μεταξύ 2000 και 2003, οι εναγόμενες εταιρίες απέκτησαν το σύνολο των μετοχών διαφόρων μετεχόντων στη σύμπραξη, τις οποίες εν συνεχεία έλυσαν κατόπιν εκουσίων διαδικασιών εκκαθαρίσεως. Με απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2009, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Φινλανδίας καταδίκασε τους μετέχοντες στη σύμπραξη λόγω παραβάσεως του φινλανδικού νόμου περί των περιορισμών του ανταγωνισμού και των σχετικών με τις συμπράξεις διατάξεων της Συνθήκης. Επί τη βάσει της αποφάσεως αυτής, ο φινλανδικός Δήμος του Vantaa επιδίωξε να λάβει από τις εναγόμενες εταιρίες αποζημίωση προς αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη από τη σύμπραξη, αίτημα που απορρίφθηκε για τον λόγο ότι οι κανόνες περί αστικής ευθύνης κατά το φινλανδικό δίκαιο ορίζουν ότι υπεύθυνη για τη ζημία είναι μόνον η νομική οντότητα που προκάλεσε τη ζημία.

Με το πρώτο και το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζήτησε, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι σχετικές με τις συμπράξεις διατάξεις της Συνθήκης έχουν την έννοια ότι, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, είναι δυνατόν η ευθύνη για τη ζημία που προκλήθηκε από τη σύμπραξη να καταλογισθεί στις αποκτώσες εταιρίες.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι το ζήτημα του καθορισμού της οντότητας που οφείλει να αποκαταστήσει τη ζημία που προκλήθηκε από σύμπραξη διέπεται άμεσα από το δίκαιο της Ένωσης. Δεδομένου ότι η ευθύνη για τη ζημία από τις παραβάσεις των κανόνων της Ένωσης περί ανταγωνισμού έχει προσωποπαγή χαρακτήρα, η επιχείρηση που παρέβη τους κανόνες αυτούς είναι εκείνη που οφείλει να αναλάβει την ευθύνη για τη ζημία που προκλήθηκε από την παράβαση. Οι οντότητες που υποχρεούνται να αποκαταστήσουν τη ζημία που προκλήθηκε από σύμπραξη ή πρακτική απαγορευόμενη από το άρθρο 101 ΣΛΕΕ είναι οι επιχειρήσεις, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, οι οποίες συμμετείχαν στην εν λόγω σύμπραξη ή πρακτική.

Η δε έννοια της «επιχειρήσεως», κατά το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, καλύπτει κάθε οντότητα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος της οντότητας αυτής και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς της, και προσδιορίζει μια οικονομική μονάδα, έστω και αν από νομικής απόψεως η μονάδα αυτή αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα.

Συνεπώς, οσάκις οντότητα, που διέπραξε τέτοια παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού της Ένωσης, αποτελεί αντικείμενο νομικής ή οργανωτικής μεταβολής, η μεταβολή αυτή δεν έχει κατ’ ανάγκην ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέας επιχειρήσεως απαλλαγμένης της ευθύνης των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών της προηγουμένης οντότητας αν, από οικονομικής απόψεως, η προηγούμενη και η νέα οντότητα ταυτίζονται. Πράγματι, εάν ορισμένες επιχειρήσεις, που ευθύνονται για τη ζημία που προκλήθηκε από παράβαση των κανόνων της Ένωσης περί ανταγωνισμού, μπορούσαν να αποφύγουν την ευθύνη τους για τον λόγο και μόνον ότι η ταυτότητά τους άλλαξε λόγω αναδιαρθρώσεων, εκχωρήσεων ή άλλων νομικών ή οργανωτικών αλλαγών, θα υπονομευόταν ο σκοπός που επιδιώκεται από το σύστημα αυτό καθώς και η πρακτική αποτελεσματικότητα των εν λόγω κανόνων.

Εν προκειμένω, προκύπτει ότι υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ, αφενός, των αποκτωσών εταιριών και, αφετέρου, των εταιριών που συμμετείχαν στην επίμαχη σύμπραξη. Ως εκ τούτου, οι αποκτώσες εταιρίες ανέλαβαν την ευθύνη των τελευταίων αυτών εταιριών όσον αφορά τη ζημία που προκλήθηκε από τη σύμπραξη.