Language of document : ECLI:EU:C:2019:517

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)

της 20ής Ιουνίου 2019 (*)

«Προδικαστική παραπομπή – Ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων – Οδηγία 2009/103/ΕΚ – Άρθρο 3, πρώτο εδάφιο – Έννοια του όρου “κυκλοφορία οχημάτων” – Υλική ζημία προκληθείσα σε ακίνητο από πυρκαγιά σε όχημα σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως του εν λόγω ακινήτου – Κάλυψη από την υποχρεωτική ασφάλιση»

Στην υπόθεση C‑100/18,

με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο, Ισπανία) με απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2018, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 12 Φεβρουαρίου 2018, στο πλαίσιο της δίκης

Línea Directa Aseguradora SA

κατά

Segurcaixa, Sociedad Anónima de Seguros y Reaseguros,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),

συγκείμενο από τους A. Arabadjiev (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz και P. G. Xuereb, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: Υ. Bot

γραμματέας: A. Calot Escobar

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:

–        η Línea Directa Aseguradora SA, εκπροσωπούμενη από τον M. Relaño, abogado,

–        η Segurcaixa, Sociedad Anónima de Seguros y Reaseguros, εκπροσωπούμενη από τον C. Blanco Sánchez de Cueto, procurador, καθώς και από την Α. Ruiz Hourcadette, abogada,

–        η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L. Aguilera Ruiz και τη V. Ester Casas,

–        η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις R. Krasuckaitė και G. Taluntytė,

–        η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον G. Hesse,

–        η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τον S. Brandon, επικουρούμενο από τον A. Bates, barrister,

–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την Ε. Τσερέπα-Lacombe και τον J. Rius,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 28ης Φεβρουαρίου 2019,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής (ΕΕ 2009, L 263, σ. 11).

2        Η εν λόγω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Línea Directa Aseguradora SA (στο εξής: Línea Directa) και της Segurcaixa, Sociedad Anónima de Seguros y Reaseguros (στο εξής: Segurcaixa), με αντικείμενο την απόδοση της αποζημιώσεως που κατέβαλε η Segurcaixa στο θύμα πυρκαγιάς οφειλόμενης στο ηλεκτρικό κύκλωμα αυτοκινήτου ασφαλισμένου στη Línea  Directa.

 Το νομικό πλαίσιο

 Το δίκαιο της Ένωσης

3        Κατά το άρθρο 1 της οδηγίας 2009/103:

«Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας:

1)      ως “όχημα” νοείται οιοδήποτε αυτοκίνητο όχημα προοριζόμενο να κινείται επί του εδάφους διά μηχανικής δυνάμεως και μη κινούμενο επί σιδηροτροχιών, ως επίσης και οιοδήποτε ρυμουλκούμενο όχημα, συζευγμένο ή μη μετά του κυρίως αυτοκινήτου οχήματος·

[…]».

4        Το άρθρο 3 της οδηγίας αυτής προβλέπει τα εξής:

«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη εφαρμογής του άρθρου 5, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη, η σχετική με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση.

Η έκταση της καλυπτόμενης ευθύνης και οι όροι και συνθήκες της καλύψεως καθορίζονται με βάση τα μέτρα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο.

Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει κάθε κατάλληλο μέτρο ώστε η ασφαλιστική σύμβαση να καλύπτει επίσης:

α)      τις ζημίες που προκαλούνται στο έδαφος των άλλων κρατών μελών, σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθεσίες στα κράτη αυτά·

β)      τις ζημίες που υπέστησαν υπήκοοι των κρατών μελών κατά τη διάρκεια απευθείας ταξιδίου τους μεταξύ δύο επικρατειών, στις οποίες εφαρμόζεται η συνθήκη, εφόσον δεν υπάρχει εθνικό γραφείο ασφαλίσεως που φέρει την ευθύνη στο έδαφος του κράτους διελεύσεως. Σ’ αυτήν την περίπτωση, η ζημία καλύπτεται σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως που ισχύει στο κράτος μέλος εντός του οποίου το όχημα έχει τη συνήθη στάθμευσή του.

Η ασφάλιση που αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο καλύπτει υποχρεωτικά και τις υλικές ζημιές και τις σωματικές βλάβες.»

5        Το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:

«1.      Κάθε κράτος μέλος δύναται να παρεκκλίνει από τις διατάξεις του άρθρου 3 για ορισμένα, φυσικά ή νομικά πρόσωπα, δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου. Ο κατάλογος των εν λόγω προσώπων συντάσσεται από το ενδιαφερόμενο κράτος και κοινοποιείται στα άλλα κράτη μέλη και στην Επιτροπή.

[…]

2.      Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν των διατάξεων του άρθρου 3 για ορισμένους τύπους οχημάτων ή ορισμένα οχήματα με ειδική πινακίδα κυκλοφορίας. Ο κατάλογος των εν λόγω οχημάτων καταρτίζεται από το ενδιαφερόμενο κράτος και κοινοποιείται στα άλλα κράτη μέλη και στην Επιτροπή.

[…]»

6        Το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας αυτής έχει ως εξής:

«1.      «Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να θεωρείται, για την εφαρμογή του άρθρου 3, ανίσχυρη, όσον αφορά την προσφυγή τρίτων θυμάτων ατυχήματος, κάθε διάταξη του νόμου ή συμβατική ρήτρα που περιλαμβάνεται σε ασφαλιστήριο συμβόλαιο εκδιδόμενο σύμφωνα με το άρθρο 3 και αποκλείει την ασφάλιση της χρήσης ή της οδήγησης οχημάτων από πρόσωπα:

[…]

γ)      τα οποία δεν έχουν συμμορφωθεί με τις εκ του νόμου υποχρεώσεις τεχνικού χαρακτήρα που αφορούν την κατάσταση και την ασφάλεια του εν λόγω οχήματος.»

 Το ισπανικό δίκαιο

7        Ο Ley sobre responsabilidad civil y seguro en la circulación de vehículos a motor (νόμος περί αστικής ευθύνης και ασφαλίσεως όσον αφορά την κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων), ο οποίος κωδικοποιήθηκε με το Real Decreto Legislativo 8/2004 por el que se aprueba el texto refundido de la Ley sobre responsabilidad civil y seguro en la circulación de vehículos a motor (βασιλικό νομοθετικό διάταγμα 8/2004, με το οποίο εγκρίνεται το κωδικοποιημένο κείμενο του νόμου περί αστικής ευθύνης και ασφαλίσεως όσον αφορά την κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων), της 29ης Οκτωβρίου 2004 (BOE αριθ. 267, της 5ης Νοεμβρίου 2004, σ. 3662), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο για τη διαφορά της κύριας δίκης χρόνο, ορίζει στο άρθρο 1, παράγραφος 1, τα εξής:

«O οδηγός μηχανοκίνητου οχήματος ευθύνεται, λόγω του κινδύνου που ενέχει η οδήγηση αυτού, για τη σωματική βλάβη ή την περιουσιακή ζημία που προκαλείται από την κυκλοφορία του οχήματος.

Σε περίπτωση προκλήσεως σωματικής βλάβης, απαλλάσσεται από την εν λόγω ευθύνη μόνον εφόσον αποδείξει ότι η βλάβη οφείλεται αποκλειστικώς σε πταίσμα του θύματος ή σε ανωτέρα βία αλλότρια προς την οδήγηση ή τη λειτουργία του οχήματος. Τα ελαττώματα του οχήματος, η θραύση ή βλάβη κάποιου από τους μηχανισμούς ή τα εξαρτήματα του εν λόγω οχήματος δεν θεωρούνται περιπτώσεις ανωτέρας βίας.

Σε περίπτωση προκλήσεως υλικής ζημίας, ο οδηγός ευθύνεται έναντι τρίτων εφόσον φέρει αστική ευθύνη δυνάμει των διατάξεων των άρθρων 1902 επ. του [Código Civil (αστικού κώδικα)], των άρθρων 109 επ. του [Código Penal (ποινικού κώδικα)], και των διατάξεων του παρόντος νόμου.

Αν ο οδηγός και το θύμα επέδειξαν αμφότεροι αμέλεια, η ευθύνη κατανέμεται δικαίως και το ποσό της αποζημιώσεως επιμερίζεται ανάλογα με τον βαθμό ευθύνης του καθενός.

Ο κύριος του οχήματος, ο οποίος δεν είναι οδηγός, ευθύνεται για τις σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες οι οποίες προκλήθηκαν από τον οδηγό, εφόσον συνδέεται με τον τελευταίο με κάποια από τις μνημονευόμενες στο άρθρο 1903 του αστικού κώδικα και στο άρθρο 120, παράγραφος 5, του ποινικού κώδικα σχέσεις. Η ευθύνη αυτή παύει να υφίσταται εάν ο προαναφερθείς κύριος αποδεικνύει ότι επέδειξε την επιμέλεια συνετού οικογενειάρχη για την αποτροπή της ζημίας.

Κύριος, ο οποίος δεν είναι οδηγός, οχήματος, που δεν καλύπτεται από την υποχρεωτική ασφάλιση, ευθύνεται αστικώς, αλληλεγγύως με τον οδηγό, για τις σωματικές βλάβες ή τις υλικές ζημίες, οι οποίες προκλήθηκαν από το εν λόγω όχημα, εκτός αν αποδείξει ότι το όχημα του είχε κλαπεί.»

8        Η Reglamento del seguro obligatorio de responsabilidad civil en la circulación de vehículos de motor (κανονιστική απόφαση περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως αστικής ευθύνης όσον αφορά την κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων), η οποία εγκρίθηκε με το Real Decreto 1507/2008 por el que se aprueba el Reglamento del seguro obligatorio de responsabilidad civil en la circulación de vehiculos a motor (βασιλικό διάταγμα 1507/2008 σχετικά με την έγκριση της κανονιστικής αποφάσεως περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως αστικής ευθύνης όσον αφορά την κυκλοφορία μηχανοκίνητων οχημάτων), της 12ης Σεπτεμβρίου 2008 (BOE αριθ. 222, της 13ης Σεπτεμβρίου 2008, σ. 37487), ορίζει, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, τα εξής:

«Στο πλαίσιο της αστικής ευθύνης σχετικά με την κυκλοφορία των μηχανοκίνητων οχημάτων και της υποχρεωτικής ασφαλιστικής καλύψεως που ρυθμίζει η παρούσα απόφαση, νοούνται ως τροχαία περιστατικά τα περιστατικά τα οποία οφείλονται στον κίνδυνο που ενέχει η οδήγηση μηχανοκίνητων οχημάτων και τα οποία μνημονεύει το προηγούμενο άρθρο. Στην κυκλοφορία περιλαμβάνεται η οδήγηση εντός κλειστών και υπαίθριων χώρων σταθμεύσεως, σε δημόσιες και ιδιωτικές οδούς και εδάφη, εντός και εκτός αστικού ιστού, υπό τον όρο της καταλληλότητάς τους για την κυκλοφορία οχημάτων, καθώς και σε οδούς και εδάφη τα οποία, καίτοι στερούνται της εν λόγω καταλληλότητας, χρησιμοποιούνται από το κοινό.»

 Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

9        Στις 19 Αυγούστου 2013, ο Luis Salazar Rodes στάθμευσε το νέο του αυτοκίνητο στον ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως ακινήτου, ιδιοκτησίας της Industrial Software Indusoft (στο εξής: Inducsoft).

10      Στις 20 Αυγούστου 2013, ο L. Salazar Rodes, θέλοντας να το παρουσιάσει σε γείτονα, έθεσε σε λειτουργία τη μηχανή του αυτοκινήτου, χωρίς, ωστόσο, να το κινήσει. Στη διάρκεια της νύχτας της 20ής προς την 21η Αυγούστου 2013, το αυτοκίνητο του L. Salazar Rodes, το οποίο ουδείς είχε οδηγήσει για περισσότερες από είκοσι τέσσερις ώρες, ανεφλέγη, προκαλώντας πυρκαγιά στο ακίνητο της Inducsoft και ζημίες σε αυτό. Η πυρκαγιά αυτή οφειλόταν στο ηλεκτρικό κύκλωμα του εν λόγω αυτοκινήτου.

11      Ο L. Salazar Rodes είχε συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως αστικής ευθύνης από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων με την ασφαλιστική εταιρία Línea Directa.

12      Η Indusoft είχε συνάψει σύμβαση ασφαλίσεως κατοικίας με τη Segurcaixa, η οποία της κατέβαλε ποσό συνολικού ύψους 44 704,34 ευρώ για τις ζημίες που προκλήθηκαν από την εν λόγω πυρκαγιά.

13      Τον Μάρτιο του 2014 η Segurcaixa ενήγαγε τη Línea Directa ενώπιον του Juzgado de Primera Instancia de Vitoria-Gazteiz (πρωτοδικείου Vitoria-Gasteiz, Ισπανία) και ζήτησε την καταβολή αποζημιώσεως ύψους 44 704,34 ευρώ, πλέον των νομίμων τόκων, προβάλλοντας ότι ο ασφαλιστικός κίνδυνος επήλθε λόγω «τροχαίου περιστατικού» καλυπτόμενου από την ασφάλιση της αστικής ευθύνης από την κυκλοφορία του οχήματος του L. Salazar Rodes. Το εν λόγω δικαστήριο απέρριψε την αγωγή αυτή, κρίνοντας ότι η επίμαχη πυρκαγιά δεν μπορούσε να θεωρηθεί «τροχαίο περιστατικό», κατά την έννοια του ισπανικού δικαίου.

14      Η Segurcaixa άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως του Juzgado de Primera Instancia de Vitoria-Gazteiz (πρωτοδικείου Vitoria-Gazteiz) ενώπιον του Audiencia Provincial de Álava (εφετείου Αlava, Ισπανία), το οποίο έκανε δεκτή την έφεση και υποχρέωσε τη Línea Directa να καταβάλει το ποσό αποζημιώσεως που είχε ζητήσει η Segurcaixa.

15      Η Línea Directa άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως του Audiencia Provincial de Álava (εφετείου Αlava) ενώπιον του Tribunal Supremo (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ισπανία).

16      Το τελευταίο αυτό δικαστήριο επισημαίνει ότι το Audiencia Provincial d’Álava (εφετείο Αlava) υιοθέτησε ευρεία ερμηνεία του όρου «τροχαίο περιστατικό», σύμφωνα με την οποία, κατά την έννοια του ισπανικού δικαίου, ο συγκεκριμένος όρος καλύπτει την περίπτωση αναφλέξεως οχήματος προσωρινώς σταθμευμένου σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως, οσάκις η ανάφλεξη αυτή οφείλεται σε εγγενείς στο όχημα αιτίες χωρίς να έχει μεσολαβήσει πράξη τρίτου.

17      Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι εάν καλύπτεται από την ασφάλιση αστικής ευθύνης από αυτοκίνητα ατύχημα στο οποίο εμπλέκεται όχημα του οποίου ο κινητήρας δεν ήταν σε λειτουργία, ενώ το όχημα αυτό, το οποίο ήταν σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως, δεν αποτελούσε πηγή κινδύνου για τους χρήστες οδού κυκλοφορίας.

18      Συναφώς, το δικαστήριο αυτό επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του, αφενός, στην έννοια του «τροχαίου περιστατικού», κατά το ισπανικό δίκαιο, δεν εμπίπτουν μόνον οι περιπτώσεις οχημάτων ευρισκόμενων εν κινήσει, αλλά και οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο κινητήρας του οχήματος είναι εκτός λειτουργίας καθώς και εκείνες κατά τις οποίες όχημα, το οποίο βρίσκεται εν στάσει κατά τη διάρκεια ταξιδίου, αναφλέγεται.

19      Αφετέρου, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) είχε κρίνει ότι δεν συνιστούσε «τροχαίο περιστατικό», κατά την έννοια του ισπανικού δικαίου, η ανάφλεξη οχήματος το οποίο ήταν σταθμευμένο σε δημόσια οδό και έφερε κάλυμμα προστασίας από τον παγετό.

20      Το εν λόγω δικαστήριο διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του, δεν συνιστά «τροχαίο περιστατικό» δυνάμενο να καλυφθεί από την υποχρεωτική ασφάλιση η περίπτωση κατά την οποία ορισμένο όχημα βρίσκεται εν στάσει και το ατύχημα δεν συνδέεται με τη λειτουργία του εν λόγω οχήματος ως μέσου μεταφοράς.

21      Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά το ισπανικό δίκαιο, ο οδηγός απαλλάσσεται της ευθύνης για ζημίες προκαλούμενες από την κυκλοφορία οχήματος εφόσον οι ζημίες αυτές οφείλονται σε ανωτέρα βία μη σχετιζόμενη με την οδήγηση του οχήματος. Εντούτοις, δεν θεωρούνται περιπτώσεις ανωτέρας βίας ούτε τα ελαττώματα οχήματος ούτε η θραύση ή βλάβη κάποιου από τους μηχανισμούς του. Ως εκ τούτου, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το ατύχημα προκαλείται από ελάττωμα οχήματος, το ελάττωμα αυτό δεν απαλλάσσει τον οδηγό από την ευθύνη του ούτε, κατά συνέπεια, αποκλείει την κάλυψη από την ασφάλιση της αστικής ευθύνης από αυτοκίνητα.

22      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, αφενός, ότι η περίπτωση κατά την οποία η πυρκαγιά εκδηλώνεται μεν ενόσω το όχημα βρίσκεται εν στάσει, αλλά οφείλεται σε λειτουργία αναγκαία ή χρήσιμη για την κίνηση του εν λόγω οχήματος, θα έπρεπε να θεωρείται ως συνδεόμενη με τη συνήθη λειτουργία του οχήματος.

23      Αφετέρου, είναι δυνατόν να μην εμπίπτει στην έννοια του όρου «κυκλοφορία οχημάτων», κατά το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/103, περίπτωση οχήματος σταθμευμένου σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως, όταν, είτε ελλείψει χρονικής εγγύτητας μεταξύ της προγενέστερης χρήσεως του οχήματος αυτού και της πυρκαγιάς είτε λόγω του τρόπου επελεύσεως του ατυχήματος, το εν λόγω ατύχημα δεν έχει σχέση με την κυκλοφορία του οχήματος.

24      Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει, συναφώς, ότι τυχόν μη συνεκτίμηση της χρονικής σχέσεως μεταξύ της προγενέστερης χρήσεως του οχήματος και της επελεύσεως του ατυχήματος θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την εξομοίωση της υποχρεωτικής ασφαλίσεως της αστικής ευθύνης από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων με την ασφάλιση της ευθύνης του κυρίου από την απλή κατοχή ή νομή οχήματος.

25      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1)      Αντιβαίνει προς το άρθρο 3 της [οδηγίας 2009/103] ερμηνεία κατά την οποία οι ζημίες που προκαλούνται από πυρκαγιά σε όχημα ευρισκόμενο εν στάσει οσάκις η πυρκαγιά οφείλεται στους μηχανισμούς που είναι αναγκαίοι για την επιτέλεση της λειτουργίας του οχήματος ως μέσου μεταφοράς περιλαμβάνονται στην κάλυψη της υποχρεωτικής ασφαλίσεως;

2)      Εάν η απάντηση στο προηγούμενο ερώτημα είναι αρνητική, αντιβαίνει προς το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/103 ερμηνεία κατά την οποία οι ζημίες που προκαλούνται από πυρκαγιά σε όχημα οσάκις η πυρκαγιά δεν μπορεί να συνδεθεί με προηγούμενη κίνηση, κατά τρόπον ώστε να μην μπορεί να διαπιστωθεί εάν αυτή συνέχεται με ταξίδι, περιλαμβάνονται στην κάλυψη της υποχρεωτικής ασφαλίσεως;

3)      Εάν η απάντηση στο προηγούμενο ερώτημα είναι αρνητική, αντιβαίνει προς το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/103 ερμηνεία κατά την οποία οι ζημίες που προκαλούνται από πυρκαγιά σε όχημα οσάκις αυτό είναι σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως περιλαμβάνονται στην κάλυψη της υποχρεωτικής ασφαλίσεως;»

 Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

 Επί του παραδεκτού του πρώτου ερωτήματος

26      Η Línea Directa θεωρεί ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο λόγω του ότι εγείρει ένα αμιγώς υποθετικό ζήτημα. Κατά τους ισχυρισμούς της εν λόγω επιχειρήσεως, το γεγονός ότι η επίμαχη πυρκαγιά οφείλεται στο ηλεκτρικό κύκλωμα του εμπλεκόμενου οχήματος αποτελεί το μόνο αδιαμφισβήτητο γεγονός που έχει διαπιστωθεί από το αιτούν δικαστήριο. Αντιθέτως, κατά την ίδια, δεν έχει αποδειχθεί ότι η πυρκαγιά οφείλεται στους μηχανισμούς οι οποίοι είναι αναγκαίοι για την επιτέλεση της λειτουργίας του οχήματος ως μέσου μεταφοράς.

27      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που έχει υποβάλει το εθνικό δικαστήριο εντός του κανονιστικού και πραγματικού πλαισίου το οποίο προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί αιτήσεως που υπέβαλε εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2018, ΧΑ κ.λπ., C-234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 16).

28      Όμως, εν προκειμένω, δεν είναι πρόδηλο ότι η ζητηθείσα ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης στο πλαίσιο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως. Συναφώς, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι η ερμηνεία αυτή αποσκοπεί στην αποσαφήνιση του όρου «κυκλοφορία οχημάτων», κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/103, από την οποία εξαρτάται η επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, που αφορά την αποκατάσταση ζημιών προκληθεισών από την ανάφλεξη οχήματος. Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο παρέσχε επαρκή πραγματικά και νομικά στοιχεία ώστε να έχει το Δικαστήριο τη δυνατότητα να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν.

 Επί της ουσίας

29      Με τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος μνημονεύεται στην εν λόγω διάταξη, καλύπτει περίπτωση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατά την οποία όχημα σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως ακινήτου ανεφλέγη, προκαλώντας πυρκαγιά, η οποία οφείλεται στο ηλεκτρικό κύκλωμα του οχήματος αυτού, και προκάλεσε ζημίες στο εν λόγω ακίνητο, ενώ το όχημα δεν κινήθηκε για περισσότερες από είκοσι τέσσερις ώρες πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς.

30      Το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος λαμβάνει, υπό την επιφύλαξη εφαρμογής του άρθρου 5 της οδηγίας αυτής, όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε η αστική ευθύνη σχετικά με την κυκλοφορία οχημάτων με συνήθη στάθμευση στο έδαφός του να καλύπτεται από ασφάλιση.

31      Προκαταρκτικώς, πρέπει να επισημανθεί ότι όχημα, όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης, εμπίπτει στην έννοια του «οχήματος» του άρθρου 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103, που ορίζεται ως «αυτοκίνητο όχημα προοριζόμενο να κινείται επί του εδάφους διά μηχανικής δυνάμεως και μη κινούμενο επί σιδηροτροχιών». Εξάλλου, δεν αμφισβητείται ότι το όχημα αυτό στάθμευε συνήθως στο έδαφος κράτους μέλους και ότι δεν εμπίπτει σε κάποια παρέκκλιση θεσπισθείσα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 5 της οδηγίας αυτής.

32      Όσον αφορά το ζήτημα του κατά πόσον νοείται ως «κυκλοφορία οχημάτων», κατά την έννοια του άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, περίπτωση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, πρέπει να υπομνησθεί ότι η έννοια αυτή δεν μπορεί να αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους μέλους, αλλά συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης που πρέπει να ερμηνεύεται, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, υπό το πρίσμα, ιδίως, του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή και των σκοπών που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψη 24).

33      Εν προκειμένω, η νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης από την κυκλοφορία οχημάτων, της οποίας αποτελεί μέρος η οδηγία 2009/103, επιδιώκει, αφενός, να διασφαλισθεί η ελεύθερη κυκλοφορία τόσο των οχημάτων που σταθμεύουν συνήθως στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και των προσώπων που επιβαίνουν σε αυτά και, αφετέρου, να διασφαλισθεί ότι τα θύματα των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα οχήματα αυτά θα έχουν παρόμοια μεταχείριση, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο συνέβη το ατύχημα εντός της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψεις 25 και 26).

34      Επιπλέον, η εξέλιξη της εν λόγω νομοθεσίας καθιστά προφανές ότι ο νομοθέτης της Ένωσης εξακολούθησε να επιδιώκει, και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, την επίτευξη του σκοπού της προστασίας των θυμάτων των ατυχημάτων που προκαλούνται από τα οχήματα αυτά (απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψη 27).

35      Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι ο χρησιμοποιούμενος στην εν λόγω διάταξη όρος «κυκλοφορία οχημάτων» δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις οδικής κυκλοφορίας, ήτοι στην κυκλοφορία σε δημόσια οδό, και ότι καλύπτει κάθε χρήση οχήματος η οποία ανταποκρίνεται στη συνήθη λειτουργία του οχήματος αυτού (απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψη 28).

36      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, στο μέτρο που τα κατ’ άρθρον 1, σημείο 1, της οδηγίας 2009/103 αυτοκίνητα οχήματα, ανεξαρτήτως των χαρακτηριστικών τους, μπορούν συνήθως να χρησιμεύσουν ως μέσα μεταφοράς, εμπίπτει στην εν λόγω έννοια οποιαδήποτε χρήση ενός οχήματος ως μέσου μεταφοράς (απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψη 29).

37      Συναφώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι το γεγονός ότι το εμπλεκόμενο στο ατύχημα όχημα ήταν εν στάσει κατά τον χρόνο επελεύσεως του ατυχήματος δεν αποκλείει, αυτό καθαυτό, ότι η χρήση του οχήματος αυτού κατά τον χρόνο αυτόν μπορεί να εμπίπτει στη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς και, κατά συνέπεια, στην έννοια της «κυκλοφορίας οχημάτων» του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 (πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2018, BTA Baltic Insurance Company, C‑648/17, EU:C:2018:917, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

38      Ούτε το κατά πόσον ο κινητήρας του εμπλεκόμενου οχήματος ήταν ή όχι σε λειτουργία κατά τον χρόνο της επελεύσεως του ατυχήματος αποτελεί καθοριστικό στοιχείο (πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2018, BTA Baltic Insurance Company, C-648/17, EU:C:2018:917, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

39      Αφετέρου, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ουδεμία διάταξη της οδηγίας 2009/103 περιορίζει την έκταση της υποχρεώσεως ασφαλίσεως και της προστασίας που εξασφαλίζει η υποχρέωση αυτή στα θύματα ατυχημάτων προκληθέντων από αυτοκίνητα οχήματα, στις περιπτώσεις χρήσεως τέτοιων οχημάτων σε ορισμένα εδάφη ή σε ορισμένες οδούς (απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Núñez Torreiro, C-334/16, EU:C:2017:1007, σκέψη 31).

40      Συνεπώς, το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «κυκλοφορία οχημάτων» του άρθρου 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, δεν εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους επί του οποίου χρησιμοποιείται το όχημα αυτό και, ιδίως, από το γεγονός ότι το εμπλεκόμενο όχημα είναι, κατά τον χρόνο του ατυχήματος, εν στάσει και βρίσκεται σε χώρο σταθμεύσεως (πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2018, BTA Baltic Insurance Company, C-648/17, EU:C:2018:917, σκέψεις 37 και 40).

41      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι η στάθμευση και το χρονικό διάστημα ακινητοποιήσεως του οχήματος είναι φυσικά και αναγκαία στάδια που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της χρήσεώς του ως μέσου μεταφοράς.

42      Επομένως, ένα όχημα χρησιμοποιείται κατά τρόπο σύμφωνο με τη λειτουργία που επιτελεί ως μέσο μεταφοράς όταν κινείται, αλλά, κατ’ αρχήν, και κατά τη διάρκεια σταθμεύσεώς του μεταξύ δύο κινήσεων.

43      Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι η στάθμευση οχήματος σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως συνιστά χρήση του η οποία είναι σύμφωνη με τη λειτουργία του ως μέσου μεταφοράς.

44      Το συμπέρασμα αυτό δεν κλονίζεται από το γεγονός ότι το εν λόγω όχημα στάθμευσε σε αυτόν τον χώρο σταθμεύσεως για περισσότερες από είκοσι τέσσερις ώρες. Πράγματι, η στάθμευση οχήματος προϋποθέτει ότι αυτό, ενίοτε για μεγάλο χρονικό διάστημα, παραμένει εν στάσει μέχρι την επόμενη κίνησή του.

45      Όσον αφορά το γεγονός ότι το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης ατύχημα οφείλεται σε πυρκαγιά προκληθείσα από το ηλεκτρικό κύκλωμα οχήματος, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, εφόσον το εν λόγω όχημα που προκάλεσε το συγκεκριμένο ατύχημα εμπίπτει στον ορισμό του «οχήματος», κατά την έννοια του άρθρου 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103, δεν συντρέχει λόγος να προσδιοριστεί, μεταξύ των εξαρτημάτων του οχήματος αυτού, εκείνο που προκάλεσε το ζημιογόνο γεγονός, ούτε να καθοριστούν οι λειτουργίες τις οποίες επιτελεί το εν λόγω εξάρτημα.

46      Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη με τον σκοπό της προστασίας των θυμάτων ατυχημάτων προκαλούμενων από τα αυτοκίνητα οχήματα, την επίτευξη του οποίου εξακολούθησε να επιδιώκει, και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, ο νομοθέτης της Ένωσης, όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως.

47      Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 13 της οδηγίας 2009/103, πρέπει να θεωρείται ανίσχυρη, όσον αφορά την άσκηση ενδίκων βοηθημάτων εκ μέρους τρίτων θυμάτων ατυχήματος, κάθε διάταξη νόμου ή συμβάσεως που αποκλείει από την ασφαλιστική κάλυψη ζημίες οφειλόμενες στη χρήση ή οδήγηση οχήματος από πρόσωπο το οποίο δεν έχει συμμορφωθεί με τις εκ του νόμου υποχρεώσεις τεχνικού χαρακτήρα που αφορούν την κατάσταση και την ασφάλεια του εν λόγω οχήματος, γεγονός που επιρρωννύει την εν λόγω ερμηνεία.

48      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103 έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος μνημονεύεται στην εν λόγω διάταξη, καλύπτει περίπτωση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατά την οποία όχημα σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως ακινήτου, το οποίο χρησιμοποιείται κατά τρόπο σύμφωνο με τη λειτουργία που επιτελεί ως μέσο μεταφοράς, ανεφλέγη, προκαλώντας πυρκαγιά, η οποία οφείλεται στο ηλεκτρικό κύκλωμα του οχήματος αυτού, και προκάλεσε ζημίες στο εν λόγω ακίνητο, ενώ το όχημα δεν κινήθηκε για περισσότερες από είκοσι τέσσερις ώρες πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς.

 Επί των δικαστικών εξόδων

49      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2009/103/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, σχετικά με την ασφάλιση της αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων και τον έλεγχο της υποχρεώσεως προς ασφάλιση της ευθύνης αυτής, έχει την έννοια ότι ο όρος «κυκλοφορία οχημάτων», ο οποίος μνημονεύεται στην εν λόγω διάταξη, καλύπτει περίπτωση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατά την οποία όχημα σταθμευμένο σε ιδιωτικό κλειστό χώρο σταθμεύσεως ακινήτου, το οποίο χρησιμοποιείται κατά τρόπο σύμφωνο με τη λειτουργία που επιτελεί ως μέσο μεταφοράς, ανεφλέγη, προκαλώντας πυρκαγιά, η οποία οφείλεται στο ηλεκτρικό κύκλωμα του οχήματος αυτού, και προκάλεσε ζημίες στο εν λόγω ακίνητο, ενώ το όχημα δεν κινήθηκε για περισσότερες από είκοσι τέσσερις ώρες πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς.

(υπογραφές)


*      Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.