O Trybunale Sprawiedliwości

Kto pracuje w Trybunale?

Sędziowie

W Trybunale jest 27 sędziów, po jednym z każdego państwa członkowskiego UE.

Każde państwo członkowskie wyznacza własnego sędziego. Nie ma zasad dotyczących wyboru sędziego, a każde państwo członkowskie może stosować własną procedurę. Wybrana osoba musi być jednak niezależna i posiadać kwalifikacje do zajmowania najwyższych stanowisk w sądownictwie nominującego państwa członkowskiego lub być uznanym ekspertem prawa UE. Kandydatów bada specjalny komitet, który upewnia się, że są oni odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego lub rzecznika generalnego. Jest to tzw. komitet 255, nazwany tak od art. 255 Traktatu o funkcjonowaniu UE, w którym go powołano. Sędziowie są następnie oficjalnie mianowani wspólną decyzją wszystkich państw członkowskich.

Sędziowie są mianowani na sześć lat. Mogą zostać powołani na kolejną kadencję.

Czy wiecie, że…?

Sędzią o najdłuższym stażu w Trybunale jest obecny prezes Koen Lenaerts, który po raz pierwszy został mianowany w 2003 r.

Sędziowie wybierają prezesa i wiceprezesa na trzy lata.

Obecny prezes, Koen Lenaerts, został wybrany po raz pierwszy w 2015 r.

Ilu sędziów rozpatruje sprawę?

Nie wszyscy sędziowie rozpatrują każdą sprawę. Każda sprawa jest przydzielana do Izby. Liczba sędziów odzwierciedla wagę lub zawiłość sprawy.

Izby Trybunału składają się z:

• 15 sędziów – zwana Wielką Izbą,
• 5 sędziów,
• 3 sędziów.

Trybunał może również obradować w pełnym składzie 27 sędziów. Dzieje się tak tylko w wyjątkowo ważnych sprawach.

Wielkiej Izbie przewodniczy prezes Trybunału. Zasiadają w niej również wiceprezes oraz trzech prezesów izb złożonych z pięciu sędziów. Pozostałych dziesięciu sędziów jest następnie wybieranych zgodnie ze szczegółowo określonym systemem rotacji, aby zapewnić równomierny rozdział spraw.

Wielka Izba orzeka w sprawach szczególnie złożonych lub ważnych dla rozwoju prawa UE, lub też jeśli wystąpi o to państwo członkowskie lub instytucja UE.

Inne sprawy są rozpatrywane przez izby w składach trzyosobowym lub pięcioosobowym. Prezesi izb złożonych z pięciu sędziów są wybierani na trzy lata, a prezesi izb złożonych z trzech sędziów – na rok.

Około 45 % spraw jest rozpatrywanych przez składy trzyosobowe. Około 40 % spraw jest rozpatrywanych przez skład pięcioosobowy, a około 10 % – przez Wielką Izbę.

Rzecznicy generalni

Trybunał wspomaga 11 rzeczników generalnych. Są oni mianowani w taki sam sposób jak sędziowie.

Czy wiecie, że…?

Liczba rzeczników generalnych jest mniejsza niż liczba państw członkowskich, więc nie każde państwo może powołać rzecznika generalnego w tym samym czasie. Pięć największych państw członkowskich – Hiszpania, Niemcy, Francja, Włochy i Polska – ma stałe prawo do mianowania rzecznika generalnego. Pozostałe sześć stanowisk przypada rotacyjnie 22 innym państwom członkowskim. Każde państwo członkowskie mianuje rzecznika generalnego na sześć lat. Prawo do wyznaczenia rzecznika generalnego przechodzi następnie na kolejne państwo członkowskie z listy. Kolejność ta jest ustalana alfabetycznie według nazwy państwa członkowskiego w jego własnym języku.

Rzecznicy generalni odgrywają szczególną rolę. W przeciwieństwie do sędziów nie rozstrzygają oni sprawy.

Zanim sędziowie wydadzą orzeczenie w danej sprawie, rzecznik generalny przedstawia sędziom niezależną opinię. W opinii analizuje sprawę i proponuje, w jaki sposób można rozstrzygnąć przedstawione w niej problemy.

Rzecznicy generalni nie uczestniczą w każdej sprawie. Angażują się wtedy, gdy w sprawie podniesione zostaną nowe kwestie prawne i opinia może być przydatna.

Sędziowie mają swobodę rozstrzygnięcia sprawy według własnego uznania – nie muszą kierować się opinią rzecznika generalnego.

Tak czy inaczej, opinia rzecznika generalnego pomaga Trybunałowi w procesie decyzyjnym, dając mu inny, niezależny punkt widzenia.

Sekretarz

Sekretarz pełni dwojaką rolę. Jest odpowiedzialny za sprawne prowadzenie postępowań, ale pełni również funkcję sekretarza generalnego instytucji.

Jako sekretarz generalny jest on odpowiedzialny, pod kierownictwem prezesa, za różne dziedziny.

Sekretarz jest również odpowiedzialny za przygotowanie i negocjowanie rocznego budżetu TSUE oraz zapewnienie prawidłowego wydatkowania środków.

Reprezentuje on instytucję przy współpracy z różnymi instytucjami i organami Unii oraz współdziała z licznymi innymi podmiotami zewnętrznymi.

Sekretarz jest wybierany przez sędziów i rzeczników generalnych na odnawialną sześcioletnią kadencję.

Czy wiecie, że…?

Najdłużej urzędującym sekretarzem Trybunału był Albert van Houtte, pierwszy z sekretarzy, który pełnił swoją funkcję przez prawie 29 lat, od marca 1953 r. do lutego 1982 r. Na początku, gdy instytucja była jeszcze stosunkowo niewielka, głównym zadaniem sekretarza było wsparcie działalności sądowniczej. Wraz z rozwojem instytucji rola sekretarza również ewoluowała, stopniowo obejmując więcej zadań sekretarza generalnego.

Obecnym sekretarzem Trybunału jest Alfredo Calot Escobar, który pełni tę funkcję od 2010 r.

Personel

Trybunał zatrudnia obecnie nieco ponad 2300 pracowników.

Większość tych pracowników jest urzędnikami europejskiej służby publicznej, którzy przeszli rygorystyczną procedurę selekcyjną. Trybunał zatrudnia pracowników z każdego państwa członkowskiego UE.

Około połowy pracowników Trybunału pracuje w Dyrekcji Generalnej ds. Wielojęzyczności, która ma za zadanie udostępniać dorobek Trybunału we wszystkich 24 językach urzędowych Unii.

Więcej informacji o pracy personelu Trybunału można znaleźć na stronach poszczególnych jednostek organizacyjnych Trybunału.

Więcej informacji o możliwości zgłoszenia się do pracy w Trybunale można znaleźć na stronach z ofertami pracy.

Jakie sprawy rozpatruje Trybunał?

Zadaniem Trybunału jest zapewnienie przestrzegania i stosowania prawa UE w ten sam sposób w całej Unii. W tym celu rozpoznaje on sprawy, w których strony mają odmienne zdanie na temat tego, co prawo oznacza lub w jaki sposób należy je stosować. Większość spraw jest kierowana do Trybunału Sprawiedliwości przez sądy krajowe. Sprawy te nazywane są odesłaniami prejudycjalnymi. Jednak niektóre sprawy wpływają bezpośrednio do Trybunału – są to tzw. skargi bezpośrednie.

Odesłania prejudycjalne

Prawo unijne jest częścią prawa krajowego każdego państwa członkowskiego UE. Oznacza to, że prawo unijne może być stosowane bezpośrednio przed sądami krajowymi w Unii. Sądy krajowe mogą zatem stosować je bezpośrednio. Jest to tak zwana bezpośrednia skuteczność prawa UE.

Jeśli nie jest jasne, jak dokładnie należy interpretować prawo unijne w danej sprawie, sędziowie krajowi mogą zadać pytania Trybunałowi Sprawiedliwości. W ten sposób mogą wyjaśnić, co oznacza dany przepis prawa UE, a nawet czy jest on ważny. Pozwala im to zastosować prawo unijne i rozstrzygnąć, czy krajowe przepisy i praktyki są zgodne z prawem UE.

W razie potrzeby każdy niezależny sąd lub trybunał w Unii może zadać takie pytania.

Sądy krajowe, od których orzeczeń nie można się odwołać, muszą zadać takie pytania, jeśli odpowiedź na nie nie jest jasna, a jest niezbędna do rozstrzygnięcia sprawy.

Trybunał Sprawiedliwości rozpatruje następnie te pytania.

Wysłuchuje stanowisk:

• stron biorących udział w sprawie krajowej,
• każdego państwa członkowskiego UE, które chce się zaangażować w sprawę – często jest to na przykład kraj, z którego pochodzi sprawa,
• Komisji i innych instytucji unijnych, które chcą wyrazić swoją opinię.

Następnie Sąd wydaje orzeczenie. Orzeczenie dostarcza sądowi krajowemu odpowiedzi na zadane przez niego pytania. Dzięki temu sąd krajowy może podjąć ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie.

Orzeczenie Trybunału dotyczące prawa unijnego jest prawomocne i wiążące. Sąd krajowy musi zastosować się do odpowiedzi udzielonej przez Trybunał Sprawiedliwości. Inne sądy krajowe w całej Unii również muszą stosować się do tego orzeczenia, jeśli rozpatrują podobne sprawy.

Trybunał Sprawiedliwości i sądy krajowe współpracują ze sobą w ten sposób, aby zapewnić, że w Unii stosowana jest tylko jedna interpretacja prawa UE.

W tego typu sprawach wyłonionych zostało wiele z najważniejszych zasad prawa UE. Większość spraw rozpatrywanych przez Trybunał Sprawiedliwości (ponad 60 %) to odesłania prejudycjalne.

Większość z tych spraw jest rozpatrywana przez Trybunał Sprawiedliwości. Jednak sprawy dotyczące VAT‑u, systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, ceł, akcyzy lub klasyfikacji taryfowej towarów oraz odszkodowań dla pasażerów lotniczych są rozpatrywane przez Sąd.

Skargi bezpośrednie

Skargi bezpośrednie to sprawy, które wnoszone są bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości. Tylko instytucje unijne i państwa członkowskie mogą wnosić sprawy bezpośrednio do Trybunału.

W określonych sytuacjach sprawy do Sądu mogą wnosić obywatele lub firmy. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie dotyczącej Sądu.

Istnieją różne rodzaje skarg bezpośrednich. Najczęstsze są skargi o uchybienie zobowiązaniom i skargi o stwierdzenie nieważności.

Skargi o uchybienie zobowiązaniom

Sprawy te zwane są również postępowaniami w sprawie naruszenia. Wnosi się je przeciwko państwu członkowskiemu  Unii w przypadku nieprzestrzegania prawa UE.

Jedno państwo członkowskie może wnieść skargę na drugie, ale zdarza się to rzadko.

W większości przypadków skargi te wnosi Komisja.

Komisja regularnie monitoruje, czy państwa członkowskie przestrzegają prawa unijnego. Robi to sama bezpośrednio, ale także w następstwie skarg, które otrzymuje od obywateli.

Jeśli Komisja uzna, że państwo członkowskie nie przestrzega prawa, wszczyna przeciwko niemu oficjalną procedurę. Procedura ta składa się z trzech etapów. W dwóch pierwszych etapach państwo członkowskie otrzymuje ostrzeżenie o potencjalnym problemie i ma możliwość jego naprawienia. Jeżeli państwo członkowskie tego nie zrobi lub Komisja nie zgodzi się z jego reakcją, wnosi ona sprawę do Trybunału.

Następnie Trybunał orzeka, czy państwo członkowskie naruszyło prawo.

W ostatnich latach sprawy te stanowią mniej niż 5 % wszystkich spraw wnoszonych do Trybunału.

W przypadkach, w których państwo członkowskie nie przyjęło przepisów krajowych w celu wdrożenia niektórych przepisów unijnych, zwanych dyrektywami, może to prowadzić do natychmiastowego nałożenia grzywny.

W innych przypadkach, jeśli Trybunał stwierdzi, że państwo członkowskie naruszyło prawo unijne, państwo to musi podjąć działania w celu wypełnienia orzeczenia Trybunału.

Jeśli państwo członkowskie zignoruje wyrok Trybunału, Komisja może wnieść kolejną sprawę. Jeśli Trybunał orzeknie przeciwko państwu członkowskiemu po raz drugi, może nałożyć na nie grzywny, takie jak pojedyncza określona kwota ryczałtu za przeszłe zachowanie czy grzywna, która narasta okresowo, dopóki państwo członkowskie nie zmieni swego postępowania na właściwe.

Skargi o stwierdzenie nieważności

Są to sprawy, w których wnosi się o unieważnienie aktu prawnego lub decyzji UE. Sprawę wnosi się przeciwko instytucji, agencji lub innemu organowi Unii, który wydał decyzję lub uchwalił dany akt prawny.

Jeśli państwo członkowskie zaskarży przepisy przyjęte przez Parlament Europejski i/lub Radę, sprawę rozpatruje Trybunał Sprawiedliwości. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której państwo członkowskie kwestionuje decyzję Rady dotyczącą pomocy państwa, antydumpingu i uprawnień wykonawczych. Te sprawy wnosi się do Sądu.

Trybunał Sprawiedliwości rozpatruje również sprawy wniesione przez jedną instytucję przeciwko drugiej.

Wszystkie inne sprawy, w szczególności te wniesione przez obywateli, przedsiębiorstwa lub inne organizacje, rozpatruje Sąd. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie dotyczącej Sądu.

Skargi na bezczynność

Są to sprawy podobne do skarg o stwierdzenie nieważności. Jednak zamiast wnosić sprawę, gdy instytucja wydała decyzję, wnosi się ją, gdy instytucja, agencja lub organ nie wydały decyzji. Sprawy te mogą być wnoszone tylko wtedy, gdy instytucja została wezwana do działania i jest do tego zobowiązana.

Sprawy te są bardzo rzadkie.

Podobnie jak w przypadku skarg o stwierdzenie nieważności, Trybunał Sprawiedliwości jest odpowiedzialny za rozpoznanie spraw wniesionych przez państwa członkowskie i instytucje. Sąd rozpatruje sprawy wniesione przez jednostki.

Należy nadmienić, że chociaż obywatele mogą zwrócić uwagę Komisji na potencjalne naruszenie prawa unijnego przez państwo członkowskie, Komisja nie ma obowiązku wniesienia sprawy przeciwko państwu członkowskiemu. W takich okolicznościach nie można wnieść przeciwko Komisji skargi na bezczynność.

Odwołania

Jak w każdym systemie prawnym, od niektórych orzeczeń Sądu przysługuje odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości.

Odwołania mogą dotyczyć wyłącznie kwestii prawnych, a nie sposobu, w jaki Sąd ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy.

W niektórych rodzajach spraw Sąd działa już jako sąd odwoławczy. Wiele agencji i organów UE, które wydają decyzje, na przykład Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej lub Agencja Chemikaliów UE, posiada niezależne ciało odwoławcze. W takich przypadkach pierwotną decyzję bada najpierw własne ciało odwoławcze agencji, a dopiero potem sprawa trafia do Sądu. Od tych orzeczeń Sądu można zatem odwołać się tylko wtedy, gdy Trybunał Sprawiedliwości wyrazi na to zgodę w drodze specjalnej procedury. Postępowanie odwoławcze jest dopuszczalne, gdy dotyczy kwestii istotnej dla jedności, spójności lub rozwoju prawa UE.

Wszystkie odwołania muszą zostać wniesione w ciągu dwóch miesięcy od wydania orzeczenia przez Sąd.

Jeśli Trybunał Sprawiedliwości przychyli się do odwołania, może sam rozstrzygnąć sprawę lub odesłać ją do Sądu do ponownego rozpoznania. Odwołania są uwzględniane w około 25 % przypadków.

Odwołania stanowią około jednej czwartej wszystkich spraw w Trybunale Sprawiedliwości.

Jak wygląda postępowanie?

Postępowanie przed Trybunałem jest uregulowane przez statut Trybunału i jego regulamin postępowania.

Postępowanie przed Trybunałem składa się z dwóch głównych części, tzw. etapu pisemnego i etapu ustnego.

Strony przedstawiają Trybunałowi swoje argumenty na piśmie. Państwa członkowskie i instytucje unijne mogą również przedkładać Trybunałowi uwagi na piśmie. Jest to pisemny etap postępowania.

W wielu sprawach odbywa się też rozprawa. Rozprawy są jawne, a najważniejsze z nich są transmitowane na naszej stronie internetowej. Więcej informacji na temat oglądania rozpraw można znaleźć na naszych stronach poświęconych streamingowi i zasadom obecności na rozprawie. Jeśli wystąpiono o opinię, rzecznik generalny wydaje ją kilka miesięcy po rozprawie. Jest to ustny etap postępowania.

Po zakończeniu etapu ustnego sędziowie naradzają się i podejmują rozstrzygnięcie.

Wyrok jest ogłaszany na posiedzeniu jawnym.

Średni czas trwania postępowania wynosi między 16 a 18 miesięcy.

Więcej informacji można znaleźć na stronie poświęconej postępowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości.