Kan ik mijn zaak voorleggen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie?

Het Hof van Justitie van de Europese Unie bestaat uit twee rechterlijke instanties: het Hof van Justitie en het Gerecht. Voor elk van beide is duidelijk bepaald voor welke zaken zij bevoegd is.

Meer informatie over deze rechterlijke instanties is te vinden op de pagina’s die specifiek aan hen zijn gewijd (Hof van Justitie en Gerecht).

Ik wil een wetgevingshandeling of een besluit van de EU aanvechten

Particulieren kunnen bepaalde wetgeving of besluiten van de Unie aanvechten. Er zijn echter duidelijke regels over wat er precies kan worden aangevochten.

Deze zaken worden behandeld door het Gerecht.

Om een zaak aan het Gerecht voor te kunnen leggen, moet de aangevochten handeling:

1. rechtstreeks aan de persoon zijn gericht. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een besluit om iemands tegoeden te bevriezen of bij een mededingingsbesluit waarbij een bedrijf een boete krijgt opgelegd, of
2. een wetgevingshandeling zijn die de persoon rechtstreeks raakt en die geen verdere uitvoeringsmaatregelen van de lidstaten of de Commissie nodig heeft om in werking te treden, of
3. de rechtspositie van de persoon die de zaak aanhangig maakt rechtstreeks en individueel raken.

„Rechtstreeks en individueel raken” heeft een zeer specifieke betekenis in het Unierecht. Het betekent dat de handeling de persoon weliswaar niet rechtstreeks bij naam noemt, maar niettemin gevolgen heeft voor zijn rechtspositie, omdat hij bepaalde kenmerken heeft die hem onderscheiden van alle andere personen.

Heb ik een advocaat nodig?

Ja.

Het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht bepalen uitdrukkelijk dat alle zaken moeten worden ingediend door een advocaat die bevoegd is om op te treden voor een rechterlijke instantie van een lidstaat.

Gelet op de zeer specifieke aard van de zaken bij het Gerecht is het verstandig om juridisch advies in te winnen voordat u een zaak voorlegt.

Ik kan mij geen advocaat veroorloven. Kan het Hof een advocaat toewijzen?

Als u zich geen advocaat kunt veroorloven, dan kunt u rechtsbijstand aanvragen.

Aanvragen voor rechtsbijstand moeten worden ingediend via het Formulier voor rechtsbijstand.

Deze aanvraag kan zonder de hulp van een advocaat worden ingediend.

Rechtsbijstand kan alleen worden verleend voor zaken die onder de bevoegdheid van het Gerecht vallen.

De volgende zaken kunnen niet door het Gerecht worden behandeld:

• zaken waarin nationale beslissingen worden aangevochten
• hogere beroepen tegen een vonnis van een nationale rechter
• zaken waarin beslissingen van een ander internationaal orgaan (bv. het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) worden aangevochten
• zaken tegen andere particulieren of nationale instanties

Dergelijke zaken en ook verzoeken om rechtsbijstand om die zaken aanhangig te maken, zullen worden afgewezen.

Ik wil een schadevordering tegen de EU indienen

Zaken waarin vergoeding wordt gevorderd van schade die is veroorzaakt door een handeling van de Europese Unie, worden ook aanhangig gemaakt bij het Gerecht.

Voor deze zaken gelden dezelfde regels met betrekking tot procesvertegenwoordiging en rechtsbijstand (zie hierboven).

Zaken voorleggen aan het Hof van Justitie

Het Hof van Justitie kan geen zaken behandelen die rechtstreeks door een particulier worden voorgelegd. Het is enkel bevoegd voor:

1. verzoeken van nationale rechters om een prejudiciële beslissing
2. zaken tussen instellingen van de Unie
3. beroepen wegens niet-nakoming die aanhangig worden gemaakt door de Commissie of door een lidstaat tegen een andere lidstaat
4. hogere voorzieningen tegen beslissingen van het Gerecht

Dit betekent dat het Hof van Justitie geen zaken kan behandelen die rechtstreeks door particulieren aanhangig zijn gemaakt en die gericht zijn tegen andere personen, bedrijven of nationale autoriteiten, ook al heeft de zaak betrekking op een vermeende schending van het Unierecht. In deze gevallen zijn de nationale rechterlijke instanties bevoegd om de zaak te behandelen en om het Unierecht toe te passen. Het Hof van Justitie is evenmin bevoegd voor hogere beroepen tegen beslissingen van de nationale rechterlijke instanties.

Ik heb een ander probleem dat te maken heeft met het Unierecht. Wat moet ik doen?

Het feit dat u een zaak niet rechtstreeks bij het Hof aanhangig kunt maken, betekent niet dat u geen gebruik kunt maken van uw rechten.

Afhankelijk van de omstandigheden bestaan er andere mogelijkheden.

Zaken tegen andere personen, bedrijven en nationale autoriteiten

Het Unierecht maakt deel uit van het nationale recht van elke lidstaat. Dit betekent dat het rechtstreeks kan worden ingeroepen bij de nationale rechterlijke instanties. Nationale rechters kunnen het Unierecht rechtstreeks toepassen in de zaken die hun worden voorgelegd. Dit wordt de „rechtstreekse werking” van het Unierecht genoemd.

Als u een zaak wilt aanspannen tegen een bedrijf, een andere persoon of een nationale autoriteit, kunt u zich tot de bevoegde nationale rechter wenden. Dit is ook het geval wanneer het Unierecht op uw zaak van toepassing is.

De nationale rechter zal uw zaak behandelen en indien nodig het Unierecht toepassen. Indien er twijfel bestaat over de manier waarop het Unierecht in een bepaalde situatie moet worden toegepast of uitgelegd, of over de vraag of het nationale recht in strijd is met het Unierecht, kunnen nationale rechters vragen voorleggen aan het Hof van Justitie (prejudicieel verzoek). Dan heeft de persoon die de zaak aanhangig heeft gemaakt de mogelijkheid om, via zijn advocaat, zijn standpunt aan het Hof van Justitie kenbaar te maken.

Het Hof van Justitie, of, afhankelijk van het onderwerp, het Gerecht, beantwoordt vervolgens deze vragen en informeert de nationale rechter over de juiste uitlegging van het Unierecht. Zo kunnen de nationale rechters verder met de zaak en kunnen zij het juiste recht toepassen op de feiten. Die rechters kunnen vervolgens beslissen of de nationale wetgeving en praktijken in overeenstemming zijn met het Unierecht.

Afhankelijk van de omstandigheden en de complexiteit van de zaak kan het noodzakelijk of verstandig zijn om juridisch advies in te winnen.

Een lidstaat of nationale autoriteit leeft het Unierecht niet na of past dit onjuist toe

Optie 1 – Een klacht indienen bij de Europese Commissie

Als u een klacht heeft over een lidstaat van de EU, bijvoorbeeld als u vindt dat een lidstaat het Unierecht schendt of dat zijn wetgeving en praktijken niet in overeenstemming zijn met het Unierecht, kunt u een klacht indienen bij de Commissie. Dit is de instelling die moet toezien op de naleving van het Unierecht.

Dit kan het geval zijn als een lidstaat een Europese richtlijn niet in zijn nationale wetgeving heeft ingevoerd, of als een nationale autoriteit de Europese regels heeft genegeerd of het Unierecht onjuist heeft geïnterpreteerd.

De Commissie zal uw klacht onderzoeken en, indien zij deze gegrond acht, een officiële procedure tegen deze lidstaat starten.

Dit kan leiden tot een zaak bij het Hof van Justitie. Als het Hof de lidstaat in het ongelijk stelt, zal die verplicht zijn om zich aan het Unierecht te houden.

Als de lidstaat zich nog steeds niet aan het Unierecht houdt, kan de Commissie een aparte gerechtelijke procedure starten en het Hof vragen om de lidstaat een boete op te leggen tot deze zich wel aan de regels houdt.

• Voor meer informatie over hoe u een klacht kunt indienen bij de Commissie, zie de webpagina van de Commissie over uw rechten in de EU.
• U kunt ook een klacht indienen bij de Commissie via het klachtenformulier.

De vertegenwoordiging van de Commissie in uw lidstaat kan u verdere informatie verstrekken.

Optie 2 – Een zaak aanhangig maken bij een nationale rechter

Zoals hierboven vermeld, kunnen nationale rechterlijke instanties het Unierecht toepassen op zaken die hun worden voorgelegd. Als u van mening bent dat het Unierecht niet correct wordt toegepast, kunt u mogelijk een zaak tegen een nationale autoriteit aanspannen bij een nationale rechter.

Als de nationale rechter het nodig vindt, kan hij vragen over de uitlegging van het Unierecht voorleggen aan het Hof van Justitie.

Hoger beroep instellen tegen een uitspraak van een nationale rechter

Het Hof van Justitie en het Gerecht zijn niet bevoegd voor hogere beroepen tegen beslissingen van de nationale rechterlijke instanties. Een zaak waarover is beslist door een nationale rechter kan niet aan deze rechterlijke instanties worden voorgelegd, zelfs niet als de zaak betrekking heeft op het Unierecht.

Een klacht indienen over een instelling van de Unie

Als u een klacht heeft over onbehoorlijk bestuur door een instelling van de EU, kunt u contact opnemen met de Europese Ombudsman.

Schending van mensenrechten

Als u vindt dat uw mensenrechten door een nationale autoriteit zijn geschonden, kunt u uw zaak voorleggen aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie is niet hetzelfde als het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is gevestigd in Luxemburg en is een instelling van de EU. Het Hof voor de Rechten van de Mens is gevestigd in Straatsburg (Frankrijk) en maakt deel uit van de Raad van Europa.

Het Hof voor de Rechten van de Mens behandelt zaken die worden aangespannen tegen landen die het Verdrag voor de Rechten van de Mens hebben ondertekend. Om een zaak voor te kunnen leggen aan het Hof voor de Rechten van de Mens, moet u eerst „alle nationale rechtsmiddelen uitputten”. Dit betekent dat u gebruik moet maken, of in ieder geval gebruik moet proberen te maken, van alle juridische procedures die in uw eigen land beschikbaar zijn, voordat u terecht kunt bij het Hof voor de Rechten van de Mens.

Ik weet nog steeds niet wat ik moet doen. Is er iemand bij het Hof die advies kan geven over mijn Europese rechten?

Nee. Het Hof kan particulieren geen juridisch advies geven over hun specifieke juridische problemen. Dit zou het werk van het Hof kunnen beïnvloeden als er later een soortgelijke zaak aan het Hof wordt voorgelegd.

De EU heeft echter wel een adviesdienst voor burgers en bedrijven, „Your Europe” (Uw Europa) genaamd. De website Your Europe bevat veel informatie over de rechten waarover u beschikt op grond van het Unierecht. De adviesdienst Your Europe geeft gratis persoonlijk advies in alle officiële talen van de Europese Unie om te helpen bij concrete problemen waarbij het Unierecht betrokken is.