Sąd – jak przebiega postępowanie

Statut, regulamin postępowania i oficjalne dokumenty

Główne zasady postępowania przed Sądem są zawarte w statucie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Szczegółowe przepisy można znaleźć w regulaminie postępowania oraz w praktycznych przepisach wykonawczych. Uzupełnieniem tych przepisów są inne oficjalne decyzje i dokumenty.

Wszystkie te dokumenty można znaleźć na stronie Uregulowania proceduralne.

Poniżej znajduje się krótki przewodnik objaśniający przebieg postępowania. Osoby, które chcą wnieść sprawę do Sądu, powinny zapoznać się z pełną treścią regulaminu postępowania.

Wniesienie sprawy

Sprawy wnosi się do sekretariatu Sądu. Ta jednostka organizacyjna jest punktem kontaktowym dla stron spraw i sędziów krajowych oraz odpowiada za przebieg spraw zgodnie z procedurą.

Sprawę wnosi adwokat lub radca prawny działający w imieniu skarżącego, czyli strony, która chce wszcząć postępowanie. Adwokat lub radca prawny wnoszący sprawę musi być uprawniony do występowania przed sądem państwa członkowskiego UE lub EOG.

Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należące do właściwości Sądu są do niego przekazywane z Trybunału Sprawiedliwości. Wszystkie wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym muszą najpierw zostać przesłane do Trybunału Sprawiedliwości.

Język postępowania

Ważną cechą postępowania jest jego język.

Możliwość wniesienia sprawy do sądu w języku, który się rozumie, oraz możliwość zapoznania się z wyrokami to fundamentalne elementy składowe demokracji i praworządności.

W związku z tym Sąd pracuje we wszystkich 24 unijnych językach urzędowych. Sprawę można wnieść w każdym z tych języków, a cała komunikacja ze stronami przebiega w języku postępowania.

Język ten ustala się w chwili wpłynięcia sprawy do Sądu.

W skargach bezpośrednich postępowanie prowadzi się w języku wybranym przez skarżącego. Jeżeli pozwane zostaje państwo członkowskie, musi to być jeden z języków urzędowych tego państwa.

W sprawach z zakresu własności intelektualnej skarżący może wybrać język postępowania. Jeśli jednak język ten różni się od języka używanego przed izbą odwoławczą Urzędu UE ds. Własności Intelektualnej, strony postępowania przed izbą odwoławczą mogą wnieść sprzeciw, a następnie wnieść o zmianę języka na język używany przed izbą odwoławczą.

W przypadku odesłań prejudycjalnych językiem postępowania jest język sądu krajowego, który skierował pytania.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej to jedyny sąd na świecie, który pracuje w tak wielu językach.

Pierwsze kroki i pisemny etap postępowania

Skargi bezpośrednie

Po wpłynięciu sprawy sekretariat przygotowuje streszczenie żądań i argumentów skarżącego. Jest ono tłumaczone na pozostałe 23 języki urzędowe UE i publikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej oraz w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału.

Pełny wniosek jest doręczany stronie pozwanej. Ma ona dwa miesiące na złożenie odpowiedzi na skargę.

Każdy, kto ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, może przystąpić do sprawy jako interwenient. Interwenient popiera żądania jednej ze stron. Nie istnieje możliwość zgłoszenia uwag ogólnych. Można to zrobić w uwagach interwenienta, na które strony sprawy mogą odpowiadać.

W sprawach dotyczących własności intelektualnej następuje tylko jedna wymiana argumentów na piśmie. W innych sprawach może odbyć się druga runda pisemna, zwana repliką i dupliką. Replika daje skarżącemu możliwość ustosunkowania się do argumentów pozwanego. Duplika pozwala pozwanemu na ustosunkowanie się do tej repliki.

Co do zasady pisma te nie są dostępne publicznie.

Odesłanie prejudycjalne

Służby tłumaczeniowe Trybunału tłumaczą wniosek sądu krajowego. Następnie sekretariat oficjalnie powiadamia strony, których dotyczy sprawa krajowa. Przesyła również kopię wniosku do państw członkowskich i instytucji unijnych.

Wniosek sądu krajowego jest publikowany w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału.

Komunikat dotyczący sprawy jest publikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Strony w sprawie krajowej, państwa członkowskie, Komisja i inne instytucje UE, które uważają, że mają szczególny interes w sprawie, mogą następnie przedłożyć Sądowi uwagi. Na tym etapie ich uwagi nie są dokumentami publicznymi. Po zamknięciu sprawy, o ile nie zostanie wniesiony sprzeciw, uwagi te są publikowane w bazie orzecznictwa.

Wyznaczenie izby i sędziego sprawozdawcy

W tym samym czasie prezes, biorąc pod uwagę szereg kryteriów, przydziela sprawę izbie. W sprawach dotyczących własności intelektualnej i w sprawach pracowniczych prezes bierze pod uwagę różne specjalizacje izb. Wyznaczony zostaje sędzia sprawozdawca. To właśnie on będzie najdokładniej śledził sprawę i sporządzi projekt wyroku.

Sprawy prejudycjalne przekazane do Sądu zostają przydzielone do jednej z dwóch specjalnych izb. Rozpoznają je składy pięcioosobowe. Opinię wydaje rzecznik generalny z drugiej z tych specjalnych izb.

Sprawozdanie wstępne

Po zakończeniu pisemnego etapu postępowania strony mogą wnieść o przeprowadzenie rozprawy.

Sędzia sprawozdawca przygotowuje sprawozdanie wstępne, w którym przedstawia stan faktyczny i argumenty wszystkich zaangażowanych stron oraz wstępną analizę podniesionych kwestii. Nie jest to dokument publiczny.

Na podstawie tego sprawozdania izba rozpatrująca sprawę decyduje, czy kontynuować postępowanie w składzie trzyosobowym. Jeśli zaproponuje ona powiększenie składu, Sąd decyduje, czy tak się stanie. Izba decyduje również, czy konieczne jest przeprowadzenie rozprawy.

Jeżeli Sąd podejmie decyzję o przeprowadzeniu rozprawy, prezes izby wyznacza jej termin i zawiadamia się o tym strony.

Środki organizacji postępowania i środki dowodowe

Sąd decyduje również, czy przed nadaniem sprawie dalszego biegu potrzebne są dodatkowe informacje. Są to tak zwane środki organizacji postępowania i środki dowodowe. Najczęściej stosowanym środkiem jest wezwanie stron do udzielenia odpowiedzi na pytania na piśmie przed rozprawą lub na rozprawie lub do przedstawienia określonych dokumentów.

Rozprawa

Jeżeli Sąd podejmie decyzję o przeprowadzeniu rozprawy, przed jej rozpoczęciem sędzia sprawozdawca przygotowuje dokument zwany sprawozdaniem na rozprawę. Dokument ten przedstawia stan faktyczny sprawy oraz argumenty stron i interwenientów. Jest on dostępny publicznie w dniu rozprawy w języku postępowania.

Rozprawy odbywają się w salach rozpraw Trybunału w Luksemburgu. W wyjątkowych okolicznościach rozprawa może się również odbyć w trybie wideokonferencji. Adwokaci lub radcowie prawni oraz przedstawiciele stron stają przed Sądem i przedstawiają swoje racje sędziom. Sędziowie mogą zadawać pytania.

Rozprawa jest jawna.

Opinia rzecznika generalnego

Jeżeli w sprawie prejudycjalnej zwrócono się o wydanie opinii, to jest ona przedstawiana po przeprowadzeniu rozprawy. Rzecznik generalny sporządza opinię i odczytuje ją na posiedzeniu jawnym. Przedstawienie niektórych opinii jest również transmitowane na żywo na stronie Curia. Opinia zawiera analizę sprawy i propozycję rozstrzygnięcia podniesionych kwestii na potrzeby Sądu. Opinie nie są jednak wiążące.

Opinia jest publikowana w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału.

Na tym kończy się ustny etap postępowania.

Narada i sporządzenie wyroku

Sędzia sprawozdawca przygotowuje projekt wyroku, biorąc pod uwagę wszystko, co zostało powiedziane w toku postępowania.

Projekt wyroku stanowi punkt wyjścia do dyskusji między sędziami, zwanej naradą. Rzecznicy generalni nie biorą udziału w naradzie.

Narady są poufne i odbywają się bez udziału asystentów lub tłumaczy. Sędziowie muszą zatem naradzać się we wspólnym języku. Tradycyjnie jest to język francuski.

Na podstawie tych dyskusji sędziowie uzgadniają jeden wyrok. W razie potrzeby decyzje podejmowane są większością głosów. Nie ma zdań odrębnych ani orzeczeń mniejszości. Wynik głosowania nie jest podawany do wiadomości publicznej.

Wyroki

Wyroki są następnie tłumaczone. Więcej informacji na temat tego, które wyroki są tłumaczone i na jakie języki, można znaleźć w dziale Polityka wielojęzyczności. Wszystkie wyroki są dostępne co najmniej w języku postępowania i języku, w jakim zostały sporządzone, czyli francuskim.

Ogłasza się je na posiedzeniu jawnym. Ogłoszenie niektórych wyroków jest również transmitowane na żywo na stronie Curia.

Wyroki są dostępne w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału w dniu ogłoszenia.

Większość wyroków jest następnie publikowana w Zbiorze Orzeczeń, oficjalnym rejestrze wyroków Trybunału. Więcej informacji można znaleźć na stronie poświęconej Zbiorowi Orzeczeń.

Szczególne tryby postępowania

Sąd dysponuje również szczególnymi trybami postępowania, które pomagają mu skutecznie radzić sobie w różnych sytuacjach.

Tryb przyspieszony

Tryb przyspieszony umożliwia Sądowi szybkie rozstrzygnięcie bardzo pilnych spraw. W tym celu terminy dla każdej części postępowania są maksymalnie skrócone. Sprawy te również traktuje się priorytetowo.

Z wnioskiem o zastosowanie tego trybu mogą wystąpić strony lub sąd krajowy. O tym, czy wniosek zostanie uwzględniony, decyduje Sąd.

Sąd może również zastosować ten tryb bez wniosku stron.

Wnioski o zastosowanie środków tymczasowych

Wniesienie sprawy do Sądu nie zawiesza skutków zaskarżonej decyzji.

Strona może jednak, w drodze specjalnej procedury, zwrócić się do Sądu o zawieszenie zaskarżonego aktu do czasu rozstrzygnięcia sprawy.

Aby takie zawieszenie zostało zarządzone, muszą zostać spełnione trzy warunki.

• Na pierwszy rzut oka musi wydawać się, że wnioskodawca ma co najmniej rozsądne podstawy, aby zakwestionować dany akt.
• Gdyby decyzja nie została pilnie zawieszona, skarżący poniósłby poważną i nieodwracalną szkodę.
• Przy zarządzeniu zawieszenia należy wyważyć interesy wszystkich stron oraz interes publiczny.

Decyzje te podejmowane są postanowieniem prezesa lub wiceprezesa Sądu. Nie przesądzają one w żaden sposób o meritum sprawy – o tym Sąd rozstrzygnie w późniejszym terminie.

Od tych postanowień przysługuje odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości.

Ile to kosztuje?

Sąd nie pobiera żadnych opłat za wniesienie sprawy.

Sąd nie opłaca jednak prawników wynajętych przez strony. Co do zasady strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych przez stronę wygrywającą sprawę. W przypadku sporów dotyczących dokładnych kwot orzeka Sąd. Interwenienci muszą pokryć własne koszty.

Jeśli strona nie jest w stanie pokryć kosztów adwokata, może ona ubiegać się o pomoc prawną. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie poświęconej pomocy prawnej.