O Sądzie

Kto pracuje w Sądzie?

Sędziowie

Skład Sądu tworzy 54 sędziów, po 2 z każdego państwa członkowskiego.

Każde państwo członkowskie wyznacza własnych sędziów. Nie ma unijnych zasad dotyczących wyboru sędziego, a każde państwo członkowskie może stosować własną procedurę. Wybrana osoba musi być jednak niezależna i posiadać kwalifikacje do zajmowania wysokiego stanowiska w sądownictwie. Kandydatów bada specjalny komitet, który ma za zadanie upewnić się, że są oni odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego. Jest to tzw. komitet 255, nazwany tak od art. 255 Traktatu o funkcjonowaniu UE, w którym go powołano. Sędziowie są następnie oficjalnie mianowani wspólną decyzją wszystkich państw członkowskich.

Sędziowie są mianowani na sześć lat. Mogą zostać powołani na kolejną kadencję.

Czy wiecie, że…?

Sędzią Sądu z najdłuższym stażem jest Marc Jaeger z Luksemburga, który został mianowany po raz pierwszy w 1996 r. Przez 12 lat, od września 2007 r. do września 2019 r., pełnił on również funkcję prezesa Sądu.

Sędziowie wybierają prezesa i wiceprezesa na okres trzech lat.

Obecnym prezesem jest Marc van der Woude, po raz pierwszy wybrany na to stanowisko w 2019 r.

Rzecznicy generalni

W przeciwieństwie do Trybunału Sprawiedliwości w Sądzie nie ma stałych rzeczników generalnych. Jednak funkcję rzecznika generalnego może pełnić sędzia.

W sprawach prejudycjalnych spośród sędziów wybiera się dwóch, którzy pełnią funkcję rzecznika generalnego. Są oni wybierani na trzyletnią kadencję. Rzecznik generalny zawsze zostaje wysłuchany w sprawie prejudycjalnej, ale opinię wydaje tylko wtedy, gdy w sprawie poruszane są nowe kwestie prawne i opinia taka byłaby użyteczna.

W przypadku skarg bezpośrednich zadania rzecznika generalnego mogą również w wyjątkowych okolicznościach zostać powierzone sędziemu. Zdarza się to jednak rzadko. Z możliwości tej skorzystano tylko w kilku sprawach na początku istnienia Sądu, we wczesnych latach 90.

Ilu sędziów rozpatruje sprawę?

Nie wszyscy sędziowie rozpatrują każdą sprawę. Każda sprawa jest przydzielana do danej izby.

Sąd składa się z 10 izb, które mogą rozpoznawać sprawy w składzie trzyosobowym lub pięcioosobowym. Istnieją również wielka izba składająca się z 15 sędziów i izba pośrednia składająca się z 9 sędziów.

Liczba sędziów odzwierciedla wagę lub zawiłość sprawy.

Większość spraw jest rozpatrywana przez składy trzyosobowe. W rzadkich przypadkach sprawy przydzielone izbie złożonej z trzech sędziów mogą być rozpatrywane i rozstrzygane przez sędziego sprawozdawcę orzekającego jednoosobowo. Sprawy prejudycjalne rozpoznaje skład pięcioosobowy.

Prezesi izb są wybierani spośród sędziów na okres trzech lat.

Wszystkie izby mogą rozpatrywać skargi o stwierdzenie nieważności. Jednakże sprawy dotyczące własności intelektualnej są przydzielane do konkretnych izb, podobnie jak sprawy pracownicze. Ta specjalizacja pomaga zapewnić najbardziej efektywne prowadzenie spraw.

Istnieją dwie wyspecjalizowane izby, które rozpatrują odesłania prejudycjalne przekazane Sądowi. Każda z tych izb składa się z sześciu sędziów. Jeden z nich wybierany jest na rzecznika generalnego. Opinię w danej sprawie wydaje rzecznik z drugiej z tych wyspecjalizowanych izb.

Sekretarz i sekretariat

Sąd ma własny sekretariat, który prowadzi sprawy.

Szefem sekretariatu jest sekretarz. Sekretarz jest powoływany przez sędziów Sądu na sześć lat. Podobnie jak w przypadku sędziów, może on zostać powołany na kolejną kadencję. Obecnym sekretarzem jest Vittorio Di Bucci, który został mianowany po raz pierwszy w 2023 r.

Sąd korzysta również ze wsparcia innych jednostek organizacyjnych instytucji.

Jakie sprawy rozpatruje Sąd?

Sąd może rozpatrywać wiele różnych rodzajów spraw. Większość z nich stanowią sprawy wnoszone przez osoby i przedsiębiorstwa przeciwko decyzjom i aktom instytucji, organów, urzędów lub agencji UE.

Skargi o stwierdzenie nieważności wnoszone przez jednostki

Sąd rozpatruje wszystkie sprawy wniesione przez osoby, spółki lub organizacje kwestionujące akty lub decyzje organów UE. Aby sprawa była dopuszczalna, zaskarżony akt prawny musi:

1. być skierowany bezpośrednio do danej osoby. Dotyczy to na przykład decyzji o zamrożeniu aktywów danej osoby lub decyzji w sprawie konkurencji nakładającej grzywnę na przedsiębiorstwo; albo
2. być aktem regulacyjnym, który ma bezpośredni wpływ na daną osobę i nie wymaga dalszego środka wykonawczego, aby wejść w życie; lub
3. dotyczyć bezpośrednio i indywidualnie sytuacji prawnej osoby wnoszącej sprawę.

„Bezpośrednie i indywidualne oddziaływanie” ma w prawie UE bardzo specyficzne znaczenie. Oznacza to, że chociaż decyzja nie wymienia danej osoby bezpośrednio, to wpływa na jej sytuację prawną ze względu na pewne cechy, które odróżniają ją od wszystkich innych osób.

Jeśli Sąd uzna, że decyzja jest nieprawidłowa, może stwierdzić jej nieważność. Oznacza to uznanie decyzji za niebyłą. Instytucja lub organ, które wydały decyzję, muszą następnie podjąć wszelkie działania, aby sprostać konsekwencjom tego wyroku.

W sprawach dotyczących grzywny, na przykład w sprawach z zakresu konkurencji, Sąd ma „nieograniczone prawo orzekania”. Oznacza to, że jeśli stwierdzi on w decyzji błędy, które nie wystarczają jednak do jej unieważnienia w całości, to może skorygować kwotę grzywny. Może również zdecydować o jej podwyższeniu.

Skargi o stwierdzenie nieważności wnoszone przez państwa członkowskie

Sąd rozpatruje sprawy wniesione przez państwo członkowskie przeciwko Komisji.

W pewnych okolicznościach rozpatruje on również sprawy wniesione przez państwo członkowskie przeciwko Radzie. Obejmują one sprawy, w których kwestionowane są akty prawne dotyczące:

• pomocy państwa,
• kwestii handlowych i antydumpingowych,
• innych aktów, w których Rada wykonuje uprawnienia wykonawcze.

Odesłania prejudycjalne

Prawo unijne jest częścią prawa krajowego każdego państwa UE. Oznacza to, że prawo unijne może być stosowane bezpośrednio przed sądami krajowymi w Unii. Sądy krajowe mogą zatem bezpośrednio stosować prawo unijne. Jest to tak zwana bezpośrednia skuteczność prawa UE.

Jeśli nie jest jasne, jak dokładnie należy interpretować prawo unijne w danej sprawie, sędziowie krajowi mogą zadać pytania Trybunałowi. W ten sposób mogą wyjaśnić, co oznacza dany przepis prawa UE, a nawet czy jest on ważny. Pozwala im to zastosować prawo unijne i rozstrzygnąć, czy krajowe przepisy i praktyki są zgodne z prawem UE.

W razie potrzeby każdy niezależny sąd lub trybunał w Unii może zadać takie pytania.

Sądy krajowe, od których orzeczeń nie można się odwołać, muszą zadać takie pytania, jeśli odpowiedź na nie nie jest jasna, a jest niezbędna do rozstrzygnięcia sprawy.

Wszystkie wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym są początkowo wnoszone do Trybunału Sprawiedliwości. Większość z nich jest również rozpatrywana przez Trybunał Sprawiedliwości. Sprawy są jednak przekazywane do Sądu, jeżeli dotyczą:

• VAT‑u,
• cła, akcyzy lub klasyfikacji taryfowej towarów,
• handlu emisjami gazów cieplarnianych,
• odszkodowań dla pasażerów,

chyba że dotyczą one orzeczeń co do zasad, mogących mieć wpływ na jedność lub spójność prawa UE.

Po udzieleniu odpowiedzi na pytania sprawa wraca do sądu krajowego, który wydaje ostateczne orzeczenie w tej sprawie.

Orzeczenie Sądu w przedmiocie prawa UE może podlegać kontroli Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli ten stwierdzi, że orzeczenie Sądu narusza jedność lub spójność prawa UE. W przeciwnym razie jest ono prawomocne i wiążące. Sąd krajowy musi zastosować się do odpowiedzi udzielonej przez Sąd. Inne sądy krajowe w całej Unii również muszą stosować się do tego orzeczenia w podobnych sprawach.

Skargi na bezczynność

Są to sprawy podobne do skarg o stwierdzenie nieważności. Sprawy te są jednak wnoszone nie wtedy, gdy organ UE wydał decyzję, lecz wtedy, gdy organ UE nie wydał decyzji. Można je wnosić tylko wówczas, gdy organ Unii został wezwany do działania i jest do tego zobowiązany.

Sprawy takie należą do rzadkości.

Podobnie jak w przypadku skarg o stwierdzenie nieważności, Sąd jest właściwy w sprawach wniesionych przez jednostki. Trybunał Sprawiedliwości jest odpowiedzialny za sprawy wniesione przez państwa członkowskie i instytucje UE.

Trzeba nadmienić, że chociaż obywatele mogą zwrócić uwagę Komisji na potencjalne naruszenie prawa unijnego przez państwo członkowskie, to Komisja nie ma obowiązku wniesienia sprawy przeciwko państwu członkowskiemu. W takich okolicznościach przeciwko Komisji nie można wnieść skargi na bezczynność.

Sprawy dotyczące własności intelektualnej

Unia posiada własny system znaków towarowych i wzorów. Istnieją one równolegle z krajowymi znakami towarowymi. Unijny znak towarowy jest ważny w całej UE.

Urząd UE ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) zarządza tym systemem i decyduje, czy unijne znaki towarowe i wzory mogą zostać zarejestrowane. EUIPO ma własną wewnętrzną procedurę odwoławczą, w ramach której izba odwoławcza rozpatruje odwołania od tych początkowych decyzji.

Odwołania od rozstrzygnięć izby odwoławczej EUIPO rozpatruje Sąd.

Około 25 % wszystkich spraw przed Sądem to sprawy z zakresu własności intelektualnej.

Sprawy pracownicze

Jeśli pracownik UE wda się w spór dotyczący pracy ze swoim pracodawcą (instytucją unijną, agencją itp.), Sąd rozpatruje odwołanie od ostatecznej decyzji administracyjnej.

W takich przypadkach działa on podobnie do sądów pracy w krajowych systemach prawnych.

Skargi o odszkodowanie

Sąd rozpatruje wnioski o odszkodowanie za szkody spowodowane bezprawnymi działaniami instytucji i innych organów UE.

Konkretne umowy

Umowy między UE a przedsiębiorstwami lub jednostkami czasami zawierają klauzule stanowiące, że Trybunał Sprawiedliwości UE rozpatruje wszelkie spory wynikające z umowy. Takie klauzule umowne są zwykłą rzeczą.

Sprawy te rozpatruje Sąd.

Odwołania od orzeczeń Sądu

Jak w każdym systemie prawnym, od orzeczeń Sądu przysługuje odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości.

Odwołania mogą dotyczyć wyłącznie kwestii prawnych, a nie sposobu, w jaki Sąd ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy.

W niektórych rodzajach spraw Sąd działa już jako sąd odwoławczy. Wiele agencji i organów UE, które wydają decyzje, na przykład EUIPO lub Agencja Chemikaliów UE, posiada niezależne ciało odwoławcze. W takich przypadkach, zanim sprawa trafi do Sądu, pierwotną decyzję bada najpierw własne ciało odwoławcze agencji. Od tych orzeczeń Sądu można zatem odwołać się tylko wtedy, gdy Trybunał Sprawiedliwości wyrazi na to zgodę w drodze specjalnej procedury. Postępowanie odwoławcze jest dopuszczalne, gdy dotyczy kwestii istotnej dla jedności, spójności lub rozwoju prawa UE.

Odwołania należy wnosić w ciągu dwóch miesięcy od wydania orzeczenia przez Sąd.

Jeśli Trybunał Sprawiedliwości przychyli się do odwołania i uchyli orzeczenie Sądu, może sam rozstrzygnąć sprawę lub odesłać ją do ponownego rozpoznania przez Sąd.

Około 25 % wszystkich orzeczeń jest zaskarżanych. Spośród nich tylko 25 % zostaje uchylonych przez Trybunał Sprawiedliwości. W rezultacie tylko 6 % orzeczeń Sądu jest uchylanych przez Trybunał Sprawiedliwości.

Od decyzji wydanych w trybie prejudycjalnym nie przysługuje odwołanie. Trybunał Sprawiedliwości może jednak ponownie zbadać sprawę, jeżeli stwierdzi, że orzeczenie Sądu narusza jedność lub spójność prawa UE.

Jak wygląda postępowanie?

Postępowanie przed Sądem jest regulowane przez statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania przed Sądem.

Postępowanie składa się z dwóch głównych części, tzw. etapu pisemnego i etapu ustnego.

W przypadku wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym procedura jest taka sama jak przed Trybunałem Sprawiedliwości. Pozostałe sprawy rozpoczynają się od złożenia wniosku w sekretariacie Sądu. Wniosek musi być podpisany przez prawnika uprawnionego do występowania przed sądem państwa członkowskiego.

Strony przedstawiają Trybunałowi swoje argumenty na piśmie. Państwa członkowskie, instytucje unijne i inne podmioty, które są bezpośrednio zainteresowane wynikiem sprawy, mogą również interweniować w celu wsparcia którejś ze stron. Jest to pisemny etap postępowania.

W wielu sprawach odbywa się też rozprawa. Rozprawy są jawne, a najważniejsze z nich mogą być transmitowane na naszej stronie internetowej. Więcej informacji na temat oglądania rozpraw można znaleźć na naszych stronach poświęconych streamingowi i zasadom obecności w rozprawie. Jest to ustny etap postępowania.

Na wniosek Sądu rzecznik generalny sporządza opinię. Opinie przedstawiane są na posiedzeniu jawnym, a niektóre z tych posiedzeń są transmitowane na żywo na naszej stronie internetowej.

Po zakończeniu etapu ustnego sędziowie naradzają się i podejmują rozstrzygnięcie.

Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym. Niektóre z tych posiedzeń są transmitowane na żywo na naszej stronie internetowej.

Średni czas trwania postępowania wynosi w sumie około 20 miesięcy.

Więcej informacji można znaleźć na stronie poświęconej postępowaniu przed Sądem.