Μπορώ να προσφύγω στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ);

Το ΔΕΕ απαρτίζεται από δύο επιμέρους δικαιοδοτικά όργανα: το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο· καθένα τους έχει σαφείς αρμοδιότητες ως προς τις υποθέσεις τις οποίες μπορεί να δικάσει.

Περισσότερες πληροφορίες για τα δύο δικαιοδοτικά όργανα μπορείτε να βρείτε στις σελίδες που είναι αφιερωμένες στο καθένα από αυτά (Δικαστήριο και Γενικό Δικαστήριο).

Θέλω να προσβάλω μια ενωσιακή νομοθετική πράξη ή απόφαση.

Οι ιδιώτες έχουν δικαίωμα να προσβάλουν ορισμένες ενωσιακές νομοθετικές πράξεις ή αποφάσεις. Ωστόσο, υπάρχουν σαφώς καθορισμένοι κανόνες για το τι μπορεί να προσβληθεί.

Οι υποθέσεις αυτές δικάζονται από το Γενικό Δικαστήριο.

Για να μπορεί όμως η υπόθεση να φτάσει στο Γενικό Δικαστήριο, πρέπει η προσβαλλόμενη πράξη:

1. είτε να απευθύνεται στο ίδιο το πρόσωπο που ενδιαφέρεται να προσφύγει. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση μιας απόφασης για το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων συγκεκριμένου προσώπου ή στην περίπτωση μιας απόφασης ανταγωνισμού με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο σε εταιρία·
2. είτε να είναι κανονιστική πράξη που επηρεάζει άμεσα το ενδιαφερόμενο πρόσωπο και δεν χρειάζεται κανένα περαιτέρω εκτελεστικό μέτρο για να εφαρμοστεί·
3. είτε να αφορά άμεσα και ατομικά τη νομική κατάσταση του προσώπου που ενδιαφέρεται να προσφύγει.

Η φράση «αφορά άμεσα και ατομικά» έχει πολύ συγκεκριμένη σημασία στο πλαίσιο του ενωσιακού δικαίου. Σημαίνει ότι η πράξη, μολονότι δεν κατονομάζει το πρόσωπο, επηρεάζει τη νομική του κατάσταση λόγω ορισμένων χαρακτηριστικών του που το διακρίνουν από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο.

Χρειάζομαι δικηγόρο;

Ναι.

Ο Οργανισμός του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου ορίζουν ρητά ότι όλες οι προσφυγές πρέπει να κατατίθενται από δικηγόρο που έχει ικανότητα παράστασης ενώπιον των δικαστηρίων κράτους μέλους.

Δεδομένης της πολύ ειδικής φύσης των υποθέσεων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, συνιστάται επομένως να ζητείται νομική συμβουλή πριν από την άσκηση προσφυγής.

Δεν έχω την οικονομική δυνατότητα να πληρώσω δικηγόρο. Μπορεί το Δικαστήριο να μου εξασφαλίσει δικηγόρο;

Εάν αδυνατείτε να πληρώσετε δικηγόρο, μπορείτε να ζητήσετε δικαστική αρωγή.

Η υποβολή των σχετικών αιτήσεων γίνεται με το Έντυπο δικαστικής αρωγής.

Το έντυπο αυτό μπορεί να υποβληθεί και χωρίς τη συνδρομή δικηγόρου.

Σημειωτέον ότι δικαστική αρωγή μπορεί να παρασχεθεί μόνον εάν η υπόθεση εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Γενικού Δικαστηρίου.

Το Γενικό Δικαστήριο δεν έχει καμία δικαιοδοσία όταν ιδιώτης επιθυμεί:

• να προσβάλει απόφαση κράτους μέλους·
• να προσβάλει απόφαση εθνικού δικαστηρίου·
• να προσβάλει απόφαση άλλου διεθνούς οργάνου (λόγου χάριν, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου)·
• να στραφεί κατά άλλου ιδιώτη ή εθνικού φορέα.

Τέτοιες υποθέσεις, όπως και τυχόν αντίστοιχες αιτήσεις δικαστικής αρωγής, δεν γίνονται δεκτές.

Θέλω να ασκήσω αγωγή αποζημίωσης κατά της Ένωσης.

Το Γενικό Δικαστήριο είναι επίσης αρμόδιο για υποθέσεις στις οποίες ζητείται αποκατάσταση της ζημίας που έχει προκληθεί από ενέργειες της Ένωσης.

Και εδώ ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για την εκπροσώπηση από δικηγόρο και τη δικαστική αρωγή (βλ. ανωτέρω).

Προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου

Το Δικαστήριο δεν μπορεί να δικάσει προσφυγές που ασκούνται απευθείας από ιδιώτες. Η αρμοδιότητά του περιορίζεται:

1. στις προδικαστικές παραπομπές από εθνικά δικαστήρια·
2. στις υποθέσεις μεταξύ ενωσιακών θεσμικών οργάνων·
3. στις προσφυγές λόγω παράβασης κράτους μέλους, οι οποίες ασκούνται από την Επιτροπή ή από άλλο κράτος μέλος·
4. στις αιτήσεις αναίρεσης κατά αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου.

Άρα, το Δικαστήριο δεν δικάζει υποθέσεις ιδιωτών που στρέφονται κατά άλλων ιδιωτών, εταιριών ή εθνικών αρχών – ακόμη και αν ισχυρίζονται ότι, στην περίπτωσή τους, έχει παραβιαστεί το ενωσιακό δίκαιο. Τα εθνικά δικαστήρια είναι τα αρμόδια να δικάζουν τέτοιες υποθέσεις και να εφαρμόζουν το ενωσιακό δίκαιο. Ούτε μπορούν οι αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων να προσβληθούν ενώπιον του Δικαστηρίου.

Αντιμετωπίζω κάποιο άλλο πρόβλημα, το οποίο είναι σχετικό με το ενωσιακό δίκαιο. Τι μπορώ να κάνω;

Το γεγονός ότι είναι αδύνατον να προσφύγετε απευθείας στο ΔΕΕ δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να κάνετε χρήση των δικαιωμάτων σας.

Ανάλογα με τις περιστάσεις, υπάρχουν άλλες δυνατότητες.

Υποθέσεις κατά άλλων ιδιωτών, εταιριών και εθνικών αρχών

Το ενωσιακό δίκαιο αποτελεί μέρος του εθνικού δικαίου κάθε κράτους μέλους, οπότε είστε σε θέση να το επικαλεστείτε απευθείας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Τα εθνικά δικαστήρια εφαρμόζουν άμεσα το ενωσιακό δίκαιο στις υποθέσεις που δικάζουν. Πρόκειται για το λεγόμενο «άμεσο αποτέλεσμα» του ενωσιακού δικαίου.

Επομένως, εάν θέλετε να στραφείτε κατά εταιρίας, άλλου ιδιώτη ή εθνικής αρχής, μπορείτε να προσφύγετε στο αρμόδιο εθνικό δικαστήριο. Αυτό ισχύει ακόμη και αν επιθυμείτε να στηριχθείτε στο ενωσιακό δίκαιο.

Ο εθνικός δικαστής θα εξετάσει την υπόθεσή σας και θα εφαρμόσει το ενωσιακό δίκαιο, εφόσον κρίνει ότι έτσι πρέπει. Αν αμφιβάλλει για το πώς πρέπει να ερμηνευθεί ή να εφαρμοστεί εν προκειμένω το ενωσιακό δίκαιο, ή για το κατά πόσον το εθνικό δίκαιο είναι σύμφωνο με το ενωσιακό, έχει την ευχέρεια να σταματήσει προσωρινά τη διαδικασία και να υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ. Στο στάδιο αυτό, ο ιδιώτης έχει την ευκαιρία, μέσω του δικηγόρου του, να γνωστοποιήσει στο ΔΕΕ τις παρατηρήσεις του.

Το Δικαστήριο ή, ανάλογα με τον τομέα που αφορά η υπόθεση, το Γενικό Δικαστήριο απαντά στα προδικαστικά ερωτήματα και διαφωτίζει το εθνικό δικαστήριο για την ορθή ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου. Κατόπιν τούτου, ο εθνικός δικαστής δίνει συνέχεια στη δίκη, όντας πια βέβαιος τόσο για το πώς πρέπει να εφαρμόσει το δίκαιο στην υπόθεση όσο και για το αν η νομοθεσία και οι πρακτικές του κράτους μέλους του ευθυγραμμίζονται με το ενωσιακό δίκαιο.

Ανάλογα με τις περιστάσεις και με το πόσο πολύπλοκη είναι η υπόθεσή σας, ενδέχεται να είναι απαραίτητο ή σκόπιμο να αναζητήσετε νομική συμβουλή.

Ένα κράτος μέλος ή μια εθνική αρχή δεν σέβεται το ενωσιακό δίκαιο ή το εφαρμόζει εσφαλμένα.

Πρώτη εναλλακτική επιλογή – Καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Εάν θέλετε να υποβάλετε καταγγελία εις βάρος κράτους μέλους – επειδή, για παράδειγμα, πιστεύετε ότι παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο ή ότι η νομοθεσία και οι πρακτικές του δεν συμβιβάζονται με αυτό –, μπορείτε να απευθυνθείτε στην Επιτροπή. Πρόκειται για το θεσμικό όργανο που είναι αρμόδιο να εποπτεύει τη συμμόρφωση με το ενωσιακό δίκαιο.

Χρειάζεται λοιπόν να επέμβει αν ένα κράτος μέλος δεν μετέφερε στο εθνικό του δίκαιο κάποια ενωσιακή οδηγία ή αν μια εθνική αρχή αγνόησε ή παρερμήνευσε ενωσιακούς κανόνες.

Η Επιτροπή θα εξετάσει την καταγγελία σας και, εάν την θεωρήσει βάσιμη, θα κινήσει επίσημη διαδικασία κατά του κράτους μέλους.

Αυτή είναι πιθανόν να καταλήξει σε προσφυγή της Επιτροπής ενώπιον του Δικαστηρίου. Εφόσον το Δικαστήριο δικαιώσει την Επιτροπή, το κράτος μέλος θα υποχρεωθεί να συμμορφωθεί με το ενωσιακό δίκαιο.

Σε περίπτωση που συνεχίσει να μη συμμορφώνεται, η Επιτροπή μπορεί να ξαναπροσφύγει και να ζητήσει από το Δικαστήριο να επιβάλει στο κράτος μέλος χρηματικές κυρώσεις έως ότου συμμορφωθεί.

• Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να ανατρέξετε στην ιστοσελίδα της Επιτροπής με θέμα Τα δικαιώματά σας στην ΕΕ.
• Μπορείτε επίσης να υποβάλετε καταγγελία στην Επιτροπή χρησιμοποιώντας το Έντυπο καταγγελιών.

Η Αντιπροσωπεία της Επιτροπής στο κράτος μέλος σας μπορεί να σας δώσει περαιτέρω πληροφορίες.

Δεύτερη εναλλακτική επιλογή – Προσφυγή σε εθνικό δικαστήριο

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να εφαρμόσουν το ενωσιακό δίκαιο στις υποθέσεις που δικάζουν. Συνεπώς, εάν θεωρείτε ότι το ενωσιακό δίκαιο δεν εφαρμόζεται σωστά, μπορείτε ενδεχομένως να στραφείτε κατά μιας εθνικής αρχής ασκώντας προσφυγή σε εθνικό δικαστήριο.

Σε περίπτωση που ο εθνικός δικαστής το κρίνει απαραίτητο, έχει τη δυνατότητα να υποβάλει στο ΔΕΕ προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου.

Αμφισβήτηση απόφασης εθνικού δικαστηρίου

Οι αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων δεν προσβάλλονται ούτε ενώπιον του Δικαστηρίου ούτε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Μια υπόθεση που έχει κριθεί από τον εθνικό δικαστή δεν μπορεί να επανεξεταστεί από τον ενωσιακό δικαστή, ακόμη και αν είναι σχετική με το ενωσιακό δίκαιο.

Καταγγελία εις βάρος ενωσιακού θεσμικού οργάνου

Εάν θέλετε να καταγγείλετε περίπτωση κακοδιοίκησης από ενωσιακό θεσμικό όργανο, μπορείτε να απευθυνθείτε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Εάν θεωρείτε ότι συντρέχει περίπτωση προσβολής των δικαιωμάτων σας από κάποια εθνική αρχή, μπορείτε να προσφύγετε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το ΔΕΕ είναι διαφορετικό από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Το πρώτο έχει έδρα στο Λουξεμβούργο και είναι ενωσιακό θεσμικό όργανο, ενώ το δεύτερο έχει έδρα στο Στρασβούργο της Γαλλίας και είναι όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Το ΕΔΔΑ εκδικάζει προσφυγές κατά κρατών που είναι συμβαλλόμενα μέρη της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Για να προσφύγετε στο ΕΔΔΑ, πρέπει να έχετε εξαντλήσει «όλα τα εσωτερικά ένδικα μέσα». Δηλαδή να έχετε χρησιμοποιήσει, ή τουλάχιστον προσπαθήσει να χρησιμοποιήσετε, όλες τις διαθέσιμες νομικές διαδικασίες στη χώρα σας, προτού απευθυνθείτε στο ΕΔΔΑ.

Ακόμη δεν ξέρω τι πρέπει να κάνω. Μπορεί το ΔΕΕ να με συμβουλεύσει για τα δικαιώματά μου;

Όχι. Το ΔΕΕ δεν επιτρέπεται να παρέχει σε ιδιώτες νομική συμβουλή ως προς τα νομικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επηρεάσει το έργο του Δικαστηρίου, σε περίπτωση που καλούνταν εν συνεχεία να δικάσει μια παρόμοια υπόθεση.

Ωστόσο, η ΕΕ διαθέτει μια συμβουλευτική υπηρεσία για πολίτες και επιχειρήσεις, η οποία ονομάζεται «Your Europe». Ο ιστότοπος Your Europe περιέχει πολλές πληροφορίες αναφορικά με τα δικαιώματα που σας παρέχει το ενωσιακό δίκαιο. Η υπηρεσία Your Europe – Συμβουλές προσφέρει, σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης, εξατομικευμένη καθοδήγηση για να σας βοηθήσει σε τυχόν πρακτικά σας προβλήματα σχετικά με το ενωσιακό δίκαιο.