Czy mogę wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości UE?

Trybunał Sprawiedliwości UE składa się z dwóch oddzielnych sądów: Trybunału Sprawiedliwości i Sądu. Każdy z nich ma jasno określone kompetencje, jeśli chodzi o sprawy, które może rozpatrywać.

Więcej informacji na temat obu sądów TSUE można znaleźć na poświęconych im stronach (Trybunał Sprawiedliwości i Sąd).

Chcę zakwestionować unijne przepisy lub unijną decyzję

Jednostki mogą zakwestionować niektóre unijne przepisy lub decyzje. Istnieją jednak jasno określone zasady dotyczące tego, co można zaskarżyć.

Sprawy te rozpatruje Sąd.

Aby wnieść sprawę do Sądu, zaskarżony akt musi:

1. być skierowany bezpośrednio do danej osoby. Dotyczy to na przykład decyzji o zamrożeniu aktywów danej osoby lub decyzji w sprawie konkurencji nakładającej grzywnę na przedsiębiorstwo; albo
2. być aktem regulacyjnym, który ma bezpośredni wpływ na daną osobę i nie wymaga dodatkowych środków wykonawczych, aby wejść w życie; lub
3. dotyczyć bezpośrednio i indywidualnie sytuacji prawnej osoby wnoszącej sprawę.

„Bezpośrednie i indywidualne oddziaływanie” ma w prawie UE bardzo specyficzne znaczenie. Oznacza to, że chociaż akt prawny nie wymienia danej osoby bezpośrednio, to wpływa na jej sytuację prawną ze względu na pewne cechy, które odróżniają ją od wszystkich innych osób.

Czy potrzebuję adwokata?

Tak.

Statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania przed Sądem wyraźnie stanowią, że każda sprawa musi być wniesiona przez prawnika uprawnionego do występowania przed sądami państwa członkowskiego.

Biorąc pod uwagę bardzo specyficzny charakter spraw w Sądzie, przed wniesieniem sprawy zalecane jest zasięgnięcie porady prawnej.

Nie stać mnie na adwokata. Czy Sąd może mi go zapewnić?

Jeśli nie stać Cię na prawnika, możesz ubiegać się o pomoc prawną.

Wnioski o pomoc prawną należy składać za pomocą Formularza wniosku o przyznanie pomocy prawnej.

Wniosek taki można złożyć bez pomocy prawnika.

Należy pamiętać, że pomoc prawna może zostać przyznana wyłącznie w sprawach podlegających jurysdykcji Sądu.

Sąd nie może rozpatrywać spraw dotyczących:

• zakwestionowania decyzji krajowych,
• odwołania od wyroku sądu krajowego,
• zaskarżenia decyzji innego organu międzynarodowego (na przykład Europejskiego Trybunału Praw Człowieka),
• spraw wniesionych przeciwko innym osobom lub organom krajowym.

Takie skargi oraz wnioski o pomoc prawną w celu ich wniesienia zostaną odrzucone.

Chcę wnieść powództwo o odszkodowanie przeciwko UE

Sprawy o odszkodowanie za szkody spowodowane działaniami UE również wnosi się do Sądu.

W sprawach tych obowiązują takie same zasady dotyczące reprezentacji prawnej i pomocy prawnej (zob. powyżej).

Wnoszenie spraw do Trybunału Sprawiedliwości

Trybunał Sprawiedliwości nie może rozpatrywać spraw wniesionych bezpośrednio przez jednostki. Postępowanie przed nim ograniczone jest do:

1. odesłań prejudycjalnych kierowanych przez sądy krajowe,
2. spraw między instytucjami UE,
3. spraw o uchybienie zobowiązaniom wniesionych przez Komisję lub państwo członkowskie przeciwko innemu państwu członkowskiemu,
4. odwołań od orzeczeń Sądu.

Oznacza to, że Trybunał Sprawiedliwości nie może rozpatrywać spraw wniesionych bezpośrednio przez jednostki i skierowanych przeciwko innym ludziom, firmom lub organom krajowym – nawet jeśli sprawa dotyczy domniemanego naruszenia prawa unijnego. W takich sytuacjach to sądy krajowe są właściwe do rozpoznania sprawy i zastosowania unijnego prawa. Ponadto Trybunał Sprawiedliwości nie jest sądem apelacyjnym od orzeczeń sądów krajowych.

Mam inny problem związany z prawem UE. Co mam zrobić?

To, że nie można wnieść sprawy bezpośrednio do Trybunału, nie oznacza, że nie możesz skorzystać ze swoich praw.

W zależności od okoliczności istnieją inne możliwości.

Sprawy przeciwko innym osobom, firmom i organom krajowym

Prawo unijne stanowi część prawa krajowego każdego państwa członkowskiego, co oznacza, że może być stosowane bezpośrednio przed sądami krajowymi. Sędziowie krajowi mogą w rozpatrywanych przez siebie sprawach stosować prawo unijne bezpośrednio. Jest to tak zwana bezpośrednia skuteczność prawa UE.

Gdy więc pragnie się wytoczyć sprawę firmie, innej osobie lub organowi krajowemu, można zwrócić się do właściwego sądu krajowego – nawet wtedy, gdy do danej sprawy ma zastosowanie prawo UE.

Sąd krajowy rozpatrzy sprawę i w razie potrzeby zastosuje do niej unijne prawo. Jeśli pojawi się pytanie, w jaki sposób w danej sytuacji należy stosować lub interpretować prawo unijne lub czy prawo krajowe narusza prawo UE, sędziowie krajowi mogą skierować to pytanie do Trybunału Sprawiedliwości. Osoba wnosząca sprawę ma wówczas możliwość, by za pośrednictwem swoich prawników przedstawić Trybunałowi Sprawiedliwości swoje stanowisko.

Trybunał Sprawiedliwości lub, w zależności od przedmiotu sprawy, Sąd udziela odpowiedzi na te pytania i informuje sąd krajowy o prawidłowej wykładni unijnego prawa. Umożliwia to sądom krajowym dalsze prowadzenie postępowania i stosowanie właściwych przepisów prawa do okoliczności faktycznych. Sądy te mogą wówczas zdecydować, czy krajowe przepisy i praktyki są zgodne z prawem Unii.

W zależności od okoliczności i zawiłości danej sprawy skorzystanie z porady prawnej może być konieczne lub wskazane.

Państwo członkowskie lub organ krajowy nie przestrzega prawa UE lub stosuje je nieprawidłowo

Opcja 1 – skarga do Komisji Europejskiej

Jeśli masz skargę na państwo członkowskie UE – na przykład jeśli uważasz, że państwo członkowskie narusza unijne prawo lub że jego przepisy i praktyki nie są zgodne z prawem UE – możesz złożyć skargę do Komisji. Jest to instytucja odpowiedzialna za monitorowanie przestrzegania prawa UE.

Może do tego dojść w sytuacji, gdy państwo członkowskie nie transponowało dyrektywy unijnej lub gdy organ krajowy zignorował unijne przepisy lub błędnie zinterpretował prawo UE.

Komisja zbada skargę i jeśli uzna ją za zasadną, rozpocznie oficjalną procedurę przeciwko temu państwu członkowskiemu.

Może to doprowadzić do wniesienia sprawy do Trybunału Sprawiedliwości. Jeżeli Trybunał orzeknie na niekorzyść państwa członkowskiego, będzie ono zobowiązane do zastosowania się do prawa UE.

Jeśli mimo to państwo członkowskie nie zastosuje się do orzeczenia, Komisja może wszcząć odrębne postępowanie sądowe i zwrócić się do Trybunału o nałożenie na państwo członkowskie grzywny, która będzie obowiązywać do czasu zapewnienia zgodności.

• Więcej informacji na temat składania skarg do Komisji można znaleźć na stronie internetowej Komisji: Twoje prawa w UE.
• Skargę do Komisji można również złożyć za pośrednictwem formularza skargi.

Przedstawicielstwo Komisji w danym państwie członkowskim może być w stanie udzielić dalszych informacji.

Opcja 2 – wniesienie sprawy do sądu krajowego

Jak wspomniano powyżej, sądy krajowe mogą stosować prawo unijne w rozpatrywanych przez siebie sprawach. W związku z tym, jeśli uważasz, że prawo unijne nie jest prawidłowo stosowane, możesz wnieść sprawę przeciwko organowi krajowemu do sądu krajowego.

W razie potrzeby sąd krajowy może skierować pytania dotyczące wykładni prawa UE do Trybunału Sprawiedliwości.

Odwołanie od wyroku sądu krajowego

Trybunał Sprawiedliwości i Sąd nie są sądami apelacyjnymi od orzeczeń sądów krajowych. Sprawa, która została rozstrzygnięta przez sąd krajowy, nie może zostać do nich wniesiona, nawet jeśli dotyczy ona prawa UE.

Skarga na instytucję unijną

Jeśli masz skargę na unijną instytucję, dotyczącą nieprawidłowego działania administracji, możesz skontaktować się z Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

Naruszenie praw człowieka

Jeśli uważasz, że Twoje prawa człowieka zostały naruszone przez organ krajowy, możesz wnieść sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej to nie to samo, co Europejski Trybunał Praw Człowieka. Trybunał Sprawiedliwości UE ma siedzibę w Luksemburgu i jest instytucją unijną, a Trybunał Praw Człowieka ma siedzibę w Strasburgu we Francji i należy do Rady Europy.

Trybunał Praw Człowieka rozpatruje sprawy wnoszone przeciwko krajom, które podpisały Europejską Konwencję Praw Człowieka. Aby wnieść sprawę, należy najpierw wyczerpać „wszystkie krajowe środki odwoławcze”. Oznacza to, że przed wystąpieniem do Trybunału Praw Człowieka należy skorzystać lub przynajmniej spróbować skorzystać z procedur prawnych dostępnych we własnym kraju.

Dalej nie wiem, co robić. Czy ktoś w Trybunale może mi udzielić porady na temat moich praw w UE?

Nie. Trybunał nie może udzielać jednostkom porad prawnych na temat ich konkretnych problemów prawnych. Mogłoby to mieć negatywny wpływ na pracę Trybunału, gdyby później trafiła do niego podobna sprawa.

Unia posiada jednak usługę doradztwa dla obywateli i przedsiębiorstw, zwaną Your Europe. Strona internetowa Your Europe zawiera wiele informacji na temat praw przysługujących Ci na mocy prawa UE. Służba pomocy Your Europe zapewnia bezpłatne spersonalizowane porady we wszystkich unijnych językach urzędowych, świadcząc pomoc w rozwiązywaniu rzeczywistych problemów związanych z prawem UE.