Stair na Cúirte

1952 - 1958 – Tús na Cúirte Breithiúnais: Cúirt an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach

An 18 Aibreán 1951, shínigh sé thír –an Bheilg, an Ghearmáin, an Fhrainc, an Iodáil, Lucsamburg agus an Ísiltír — Conradh Pháras, lenar bunaíodh an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach (CEGC). Ba é an aidhm a bhí ann go mbeadh sé dodhéanta do na tíortha sin cogadh a fhearadh i gcoinne a chéile tríd an táirgeadh guail agus cruach go léir a chomhthiomsú faoi chomheagraíocht.

Tháinig an conradh i bhfeidhm an 23 Iúil 1952, agus cruthaíodh ceithre Institiúid CEGC:

• an tArd-Údarás (réamhtheachtaí an Choimisiúin Eorpaigh)
• an Comhthionól (réamhtheachtaí Pharlaimint na hEorpa)
• Comhairle Speisialta na nAirí (réamhtheachtaí Chomhairle an Aontais Eorpaigh)
• an Chúirt Bhreithiúnais

Bhí an Chúirt Bhreithiúnais freagrach as a áirithiú go gcuirfí dlíthe CEGC i bhfeidhm go haonfhoirmeach ar fud na mBallstát agus as díospóidí dlíthiúla idir na Ballstáit agus Institiúidí CEGC a réiteach.

Tar éis caibidlíocht fhada idir rialtais, roghnaíodh Lucsamburg mar shuíomh do thrí cinn de cheithre Institiúid CEGC, lena n-áirítear an Chúirt Bhreithiúnais. Bhí a chéad suí foirmiúil ar siúl an 4 Nollaig 1952 in Villa Vauban. Thug seachtar Breithiúna agus duine den bheirt Abhcóidí Ginearálta a mionn.

An raibh a fhios agat?

Sonraítear i gConradh AE anois go bhfuil breitheamh amháin ag an gCúirt in aghaidh an Bhallstáit. Go dtí 2003, áfach, bhí líon na mbreithiúna ina uimhir sheasta. Bhí an líon sin cothrom le líon na mBallstát nó, má bhí líon cothrom Ballstát ann, leis an líon sin móide a haon. Nuair a tháinig tíortha isteach san Aontas, athraíodh an líon sin chun an méadú ar líon na mBallstát a léiriú ach d’fhan sí ina corruimhir. Dá bhrí sin, ó 1952 go 1973, bhí seachtar breithiúna ann. Ó 1981 go 1995, nuair a bhí líon cothrom Ballstát ann freisin, bhí breitheamh breise ag an gCúirt freisin. Rinneadh é sin chun a chinntiú, i gcás vóta, nach mbeadh comhionannas vótaí ann riamh. Faoi 2009, is annamh a shuigh an Chúirt mar chúirt iomlán ach d’úsáid sí dlísheomraí agus ní raibh gá leis sin a thuilleadh.

Bhí ceithre theanga nós imeachta ag an gCúirt: Gearmáinis, Fraincis, Iodáilis agus Ollainnis. Ba é Massimo Pilotti an chéad Uachtarán ar an gCúirt, a bhí i seilbh oifige ó 1952 go 1958.

An raibh a fhios agat?

Bhí ar na chéad Chomhaltaí cinneadh a dhéanamh maidir le roinnt bunghnéithe de shaol na Cúirte, a bhfuil a dtorthaí fós le feiceáil inniu.

Rinne an Chúirt cinneadh maidir le séala na Cúirte, a ndearnadh lógó na Cúirte di ina dhiaidh sin. Cuireadh siombailí traidisiúnta an cheartais, an claíomh agus na scálaí, os comhair leabhair chun léiriú a thabhairt ar an bhfoghlaim agus ar an ngaois, agus os cionn garchríoch duille darach, siombail den údarás a théann siar go dtí ré na Rómánach.

Cuireadh an focal ‘Curia’, an Laidin ar Chúirt, leis an séala. Sheachain sé sin an fhadhb a bhaineann le níos mó ná teanga amháin a úsáid sa séala. Tá an focal in úsáid anois i seoladh idirlín na Cúirte.

Chinn na Comhaltaí freisin gur cheart róbaí a chaitheamh le linn éisteachtaí na Cúirte. Ar mholadh ón mBreitheamh Gearmánach, roghnaíodh burgúin, dath na róbaí a chaith breithiúna an Bundesgerichtshof (Cúirt Bhreithiúnais Chónaidhme na Gearmáine). Úsáidtear an dath sin anois freisin in amharc-aithne na Cúirte, lena n-áirítear ar an suíomh gréasáin seo.

Ar feadh beagnach fiche bliain, bhí caipín á chaitheamh ag Comhaltaí na Cúirte freisin. In 1973, tréigeadh an méid sin. Beagán ina dhiaidh sin, d’éirigh bandaí an róba, a bhróidníodh ar dtús, níos simplí.

Níl aon éadaí cúirte ann chun idirdhealú a dhéanamh idir Comhalta amháin den Chúirt agus Comhalta eile. Mar sin féin, tá imeall sróil ar róba an Chláraitheora ach tá imeall veilbhite ar na róbaí a chaitheann na Breithiúna agus na hAbhcóidí Ginearálta.

Nuair a cruthaíodh an Chúirt Chéadchéime (an Chúirt Ghinearálta anois), roghnaíodh an dúghorm mar dhath na róbaí sin.

Fuair an Chúirt a céad chás i mí Aibreáin 1953: Verband Deutscher Reeder v an tArd-Údarás (1/53). Mar sin féin, níor thug sé a chéad bhreithiúnais go dtí an 21 Nollaig 1954. Ba iad sin:

• An Fhrainc v an tArd-Údarás (1/54)
• An Iodáil v an tArd-Údarás (2/54)

An raibh a fhios agat?  

In an Fhrainc v an tArd-Údarás, rinne Rialtas na Fraince agóid in aghaidh cinntí áirithe den Ard-Údarás maidir le praghsáil agus cleachtais idirdhealaitheacha san earnáil cruach. Rialaigh an Chúirt gur sháraigh an tArd-Údarás an Conradh, inar sonraíodh go raibh sé éigeantach liostaí praghsanna agus coinníollacha díolacháin a fhoilsiú roimh ré.

Idir 1954 agus 1956, tháinig méadú ar líon na gcásanna a tháinig faoi bhráid na Cúirte, ag láimhseáil idir 10 agus 12 in aghaidh na bliana.

1958 - 1988 – Trí phobal, cúirt amháin: Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach

An 25 Márta 1957, shínigh na Ballstáit Conarthaí na Róimhe. Lena dteacht i bhfeidhm an 1 Eanáir 1958, bunaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach (Euratom) leis na conarthaí sin. 

Tháinig Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach in ionad Chúirt CEGC. Bhí an chúirt aonair sin freagrach as CEGC, CEE agus Euratom. Thug an tUachtarán agus na Feisirí an mionn an 7 Deireadh Fómhair 1958.

An raibh a fhios agat?

Tá an 7 Deireadh Fómhair anois ina dháta lárnach i bhféilire na Cúirte Breithiúnais. Tosaíonn téarma oifige na mBreithiúna agus na nAbhcóidí Ginearálta fós ar an dáta sin. Gach trí bliana, téann téarmaí oifige leath na mbreithiúna agus na nAbhcóidí Ginearálta in éag. Ciallaíonn sé sin gur sainchomhartha rialta anois é an dáta sin i bhféilire na Cúirte Breithiúnais, de réir mar a fhágann roinnt Comhaltaí, go dtagann Comhaltaí nua isteach, agus go n-athnuafar a dtéarmaí oifige go ceann sé bliana eile.

I mí an Mheithimh 1961, fuair an Chúirt a céad iarraidh ar réamhrialú ó Chúirt Achomhairc na Háige in De Geus en Uitdenbogerd v Bosch agus páirtithe eile (13/61).

Le linn na mblianta tosaigh, bhunaigh an Chúirt roinnt príomhphrionsabail bhunreachtúla, amhail prionsabail na héifeachta dírí agus tosaíocht dhlí an Aontais.

Chun tuilleadh eolais a fháil faoi na breithiúnais sin agus faoi phríomhbhreithiúnais eile, féach ár leathanach maidir le Cásdlí bunúsach.

Ag deireadh na 1960idí, chinn údaráis Lucsamburg gur cheart institiúidí uile an Aontais i Lucsamburg a bheith lonnaithe ar Plateau Kirchberg. Mar thoradh air sin, cuireadh an Palais i gcrích in 1972.

Tharla sé ag an am céanna leis an gcéad mhéadú ar an Aontas an 1 Eanáir 1973, nuair a tháinig an Ríocht Aontaithe, an Danmhairg agus Éire isteach san Aontas. Mhéadaigh méid na Cúirte go 9 mBreitheamh, 4 Abhcóide Ghinearálta agus 7 dteanga nós imeachta.

Tar éis aontachas na Gréige an 1 Eanáir 1981, leathnaigh an Chúirt go 11 Bhreitheamh, 5 Abhcóide Ghinearálta agus 8 dteanga nós imeachta.

Tháinig an Spáinn agus an Phortaingéil isteach in 1986, a raibh 13 Bhreitheamh, 6 Abhcóide Ghinearálta agus 10 dteanga nós imeachta mar thoradh air.

Chun freastal ar líon méadaitheach na bhFeisirí agus na foirne, rinneadh an limistéar mórthimpeall an Palais a athdhearadh, rud a d’fhág go raibh trí mhéadú i ndiaidh a chéile ann.

Tháinig méadú suntasach freisin ar líon cásanna na Cúirte le linn na tréimhse sin, ó 79 gcás in 1970 go 279 gcás in 1980. Mar thoradh air sin, iarradh go gcruthófaí an dara cúirt. Faoin am a glacadh an gníomh, d’ardaigh an líon sin go 395 chás in 1987.

1988 - 2004 – Córas breithiúnach dhá shraith: an Chúirt Chéadchéime a chruthú

Tar éis iarraidh a fháil ón gCúirt Bhreithiúnais, chinn an Chomhairle Cúirt Chéadchéime na gComhphobal Eorpach a chruthú an 24 Deireadh Fómhair 1988. Rinneadh é sin chun ualach oibre na Cúirte Breithiúnais a éascú agus chun cur ar a cumas díriú ar a bunchúram maidir le léiriú aonfhoirmeach ar dhlí an Chomhphobail a áirithiú. Chuidigh sé freisin le cosaint bhreithiúnach níos fearr a chur ar fáil do chuideachtaí agus do dhaoine aonair trí chúirt nua níos ísle a chruthú a bheadh dírithe ar chásanna den sórt sin.

Ba í an Chúirt Chéadchéime an pointe iontrála nua le haghaidh cineálacha áirithe cásanna. D’fhéadfaí achomharc a dhéanamh chuig an gCúirt Bhreithiúnais maidir le haon chinntí a rinne an chúirt sin.

Ar dtús, d’éist an chúirt sin dúshláin ó chuideachtaí maidir le cinntí iomaíochta, agus cásanna fostaíochta arna dtabhairt ag státseirbhísigh Eorpacha. Mar sin féin, leathnaigh a dlínse go tapa chun raon leathan cásanna a éisteacht.

Bhí an Chúirt Chéadchéime lonnaithe i bhFoirgneamh Erasmus, a críochnaíodh in 1988. Thug a Comhaltaí nua an mionn an 25 Meán Fómhair 1989.

Reáchtáil an Chúirt Chéadchéime a céad éisteacht go luath i gCás Tetra Pak Rausing v an Coimisiún (T-51/89). An 30 Eanáir 1990, thug sí a céad bhreithiúnas in Yorck von Wartenburg v an Pharlaimint (T-42/89).

Sna blianta ina dhiaidh sin, tháinig forbairt shuntasach ailtireachta ar an institiúid bhreithiúnach. Críochnaíodh foirgneamh Thomas More in 1992 agus críochnaíodh foirgneamh Themis in 1994.

An raibh a fhios agat?

Tá an chuid is mó d’fhoirgnimh na Cúirte ainmnithe as dlíodóirí agus fealsúna dlí Eorpacha cáiliúla. Is féidir leat tuilleadh eolais a fháil fúthu ar gach ceann de na leathanaigh faoi na foirgnimh ar a bhfuil a n-ainmneacha.

Ag an am céanna, bhí an tAontas fós ag fás: leis an gceathrú méadú an 1 Eanáir 1995 tháinig an Ostair, an Fhionlainn agus an tSualainn isteach san Aontas. Mhéadaigh an Chúirt Bhreithiúnais go dtí 15 Bhreitheamh agus 9 nAbhcóide Ghinearálta. Mhéadaigh an Chúirt Ghinearálta freisin go 15 Bhreitheamh. D’oibrigh an dá chúirt anois in 12 theanga nós imeachta.

An raibh a fhios agat?

Bhí suíomh gréasáin na Cúirte le feiceáil ar líne in 1996. Ní raibh ann ach rochtain ar rialuithe ón gCúirt a chur ar fáil ar dtús, ach d’fhorbair sé go tapa ina shuíomh níos mó ina raibh preaseisiúintí agus faisnéis ghinearálta faoin gCúirt.

Ní hamháin go dtugann sé rochtain ar chásdlí iomlán na Cúirte Breithiúnais agus na Cúirte Ginearálta, ach cuireann sé faisnéis ar fáil freisin faoi fheidhmiú na Cúirte agus a Comhaltaí, agus tá go leor acmhainní dlí ann do chleachtóirí, d’acadóirí agus do mhic léinn araon.

An 1 Bealtaine 2004, tháinig an méadú ba mhó ar an Aontas, agus 10 mBallstát nua curtha leis: Poblacht na Seice, an Eastóin, an Chipir, an Laitvia, an Liotuáin, an Ungáir, Málta, an Pholainn, an tSlóvaic agus an tSlóivéin. Bhí 25 Bhreitheamh agus 8 Abhcóide Ghinearálta sa Chúirt Bhreithiúnais. Mhéadaigh an Chúirt Ghinearálta go 25 Bhreitheamh freisin. D’oibrigh an dá chúirt in 21 theanga nós imeachta anois

De réir mar a d’fhás an tAontas, tháinig méadú leanúnach ar líon cásanna an dá Chúirt freisin.

2004 - 2016 – Athchóiriú ar chóras breithiúnach an Aontais

An 2 Samhain 2004, bhunaigh an Chomhairle Binse na Seirbhíse Sibhialta.

Bhí seachtar Breithiúna ar an mBinse agus dhéileáil sé le díospóidí idir Institiúidí an Aontais agus a bhfoireann. Cruthaíodh é chun ualach oibre na Cúirte Céadchéime a laghdú.

An 1 Eanáir 2007, tháinig an Bhulgáir agus an Rómáin isteach san Aontas, rud a mhéadaigh líon na mBreithiúna sa Chúirt Bhreithiúnais agus sa Chúirt Ghinearálta go dtí 27 mBreitheamh an ceann, agus líon na dteangacha nós imeachta go 23. D’fhan líon na nAbhcóidí Ginearálta sa Chúirt Bhreithiúnais ag 8.

Níos déanaí an bhliain sin, síníodh Conradh Liospóin an 13 Nollaig 2007. Tháinig sé i bhfeidhm ón 1 Nollaig 2009 agus tugadh isteach roinnt athruithe leis.

• Athainmníodh an insitiúid go dtí ‘Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh’;
• Athainmníodh an Chúirt Chéadchéime mar ‘an Chúirt Ghinearálta’.
• Cruthaíodh an ‘Coiste 255’ chun measúnú a dhéanamh ar oiriúnacht na n-iarrthóirí do Bhreithiúna agus Abhcóidí Ginearálta a mhol na Ballstáit.

Ag an am sin freisin, in 2008, bunaíodh an ‘nós imeachta práinne um réamhrialú’ chun go mbeadh an Chúirt in ann réamhrialuithe a thabhairt go han-tapa nuair is gá, mar shampla, i gcásanna a bhaineann le daoine faoi choimeád nó i gcásanna a bhaineann le húdarás tuismitheora nó coimeád leanaí óga.

In 2008, cuireadh an ceathrú síneadh ailtireachta ar an gCúirt i gcrích. Is éard a bhí ann ná an Anneau, foirgneamh dhá stór timpeall ar an Palais, chomh maith le dhá thúr 24-stóracha.

Chomh maith leis na hathruithe struchtúracha agus ailtireachta sin, rinne an Chúirt bearta freisin chun a cleachtais oibre a nuachóiriú. In 2011, ghlac an Chúirt le féidearthachtaí na teicneolaíochta digití agus sheol sí a feidhmchlár e-Curia. Cuireann an feidhmchlár seo ar chumas dlíodóirí agus páirtithe doiciméid a mhalartú leis an gCúirt go leictreonach agus go slán.

An 1 Iúil 2013, tháinig an Chróit isteach san Aontas mar an 28ú Ballstát, agus shroich an Chúirt Bhreithiúnais 28 mBreitheamh agus 8 nAbhcóide Ghinearálta. Tháinig an naoú hAbhcóide Ginearálta i mí Dheireadh Fómhair 2013. Mhéadaigh an Chúirt Ghinearálta freisin go 28 mBreitheamh. D’oibrigh an dá chúirt i 24 theanga nós imeachta anois.

In 2015, mar gheall ar an méadú a bhí ag teacht ar líon na gcásanna agus ar an ngá le fad réasúnta imeachtaí a áirithiú sa Chúirt Ghinearálta, cheadaigh an Chomhairle agus an Pharlaimint athchóirithe ar struchtúr na Cúirte. Mhéadaigh líon na mBreithiúna sa Chúirt Ghinearálta de réir a chéile go beirt in aghaidh an Bhallstáit. Tháinig beirt Abhcóidí Ginearálta eile chuig an gCúirt Bhreithiúnais freisin.

Mar chuid den athchóiriú céanna, an 1 Meán Fómhair 2016, díscaoileadh Binse na Seirbhíse Sibhialta. Aistríodh a fhreagrachtaí chuig an gCúirt Ghinearálta.

2016 — an t-athchóiriú breithiúnach a nuachóiriú agus leanúint ar aghaidh leis faoi láthair

In 2017, chruthaigh an Chúirt agus Cúirteanna Uachtaracha agus bunreachtúla na mBallstát Gréasán Breithiúnach an Aontais Eorpaigh (RJUE), rud a d’fhág go raibh comhar níos fearr ann idir na Cúirteanna sin.

Tógadh agus osclaíodh an tríú túr in 2019.

An raibh a fhios agat?

Tugtar ‘Túr Rocca’ ar an tríú túr i ndiaidh Giustina Rocca, a mheastar a bheith ar an gcéad dlíodóir baineann sa stair. Ag 118 méadar ar airde agus 29 n-urlár ann, is é an foirgneamh is airde i Lucsamburg é.

In 2020, d’fhág an Ríocht Aontaithe an tAontas Eorpach agus laghdaíodh líon na mbreithiúna. Bhí 27 mBreitheamh agus 11 Abhcóide Ghinearálta sa Chúirt Bhreithiúnais anois. Bhí 54 Bhreitheamh ag an gCúirt Ghinearálta anois. Bhí 24 theanga nós imeachta fós ann.

Ba é 2020 tús phaindéim COVID-19 freisin. Reáchtáil an Chúirt Bhreithiúnais agus an Chúirt Ghinearálta cuid dá n-éisteachtaí trí fhíschomhdháil den chéad uair. Tugadh aitheantas don tionscadal seo trí dhuais a bhronnadh ar an gCúirt ón Ombudsman Eorpach don nuálaíocht.

In 2022, reáchtáladh an chéad éisteacht de Mhór-Dhlísheomra na Cúirte Breithiúnais a ndearnadh sruthú gréasáin uirthi. Chiallaigh sé sin go bhféadfadh aon saoránach féachaint ar éisteacht na Cúirte Breithiúnais cibé áit a raibh siad.

Le mór-athchóiriú, a tháinig i bhfeidhm an 1 Deireadh Fómhair 2024, tugadh isteach aistriú páirteach na dlínse maidir le réamhrialuithe chuig an gCúirt Ghinearálta. Bhíothas in ann é sin a dhéanamh mar gheall ar na hathchóirithe a rinneadh roimhe seo lena ndearnadh líon na mbreithiúna sa Chúirt Ghinearálta a dhúbailt. Ón bpointe seo ar aghaidh, d’fhéadfadh an Chúirt Ghinearálta tarchuir le haghaidh réamhrialuithe a éisteacht a bhaineann leis na hábhair seo a leanas:

• CBL
• custaim, dleachtanna máil nó rangú earraí de réir taraife
• trádáil astaíochtaí gás ceaptha teasa
• cúiteamh do phaisinéirí aeir

Roghnaíodh na réimsí sin toisc go raibh siad ina n-ábhar do go leor cásanna cheana féin sa Chúirt Bhreithiúnais. Trí na cásanna sin a aistriú chuig an gCúirt Ghinearálta, bhí an Chúirt Bhreithiúnais in ann níos mó ama a dhíriú ar na cásanna níos tábhachtaí agus níos íogaire agus ar idirphlé breithiúnach leis na cúirteanna náisiúnta.

An Chúirt inniu

Tá ról lárnach ag an gCúirt inniu i gcóras dlí an Aontais. Tá 81 Bhreitheamh inti — breitheamh amháin in aghaidh an Bhallstáit sa Chúirt Bhreithiúnais agus beirt in aghaidh an Bhallstáit sa Chúirt Ghinearálta — mar aon le 11 Abhcóide Ghinearálta sa Chúirt Bhreithiúnais. Cinntíonn an Chúirt go gcuirtear dlíthe an Aontais i bhfeidhm i gceart agus go n-urramaítear iad ar fud an Aontais Eorpaigh. Cuidíonn sé sin le náisiúin éagsúla an Aontais a bheith aontaithe le creat dlí coiteann.

Tá forbairt shuntasach tagtha ar ról na Cúirte le himeacht ama, arna múnlú ag rialuithe cinniúnacha lenar sainíodh a cumhachtaí agus lenar soiléiríodh an chaoi ar cheart dlí an Aontais a chur i bhfeidhm.

Tá forbairt tagtha freisin ar na cineálacha cásanna a chinneann an Chúirt, a théann níos faide ná saincheisteanna eacnamaíocha maidir le hábhair a bhaineann le beagnach gach gné den saol nua-aimseartha. Idir chearta na n-oibrithe a chosaint, cóir chomhionann a áirithiú agus rialacha frith-idirdhealaithe a fhorfheidhmiú, an comhshaol a chosaint, príobháideachas sonraí a chaomhnú agus an smacht reachta a áirithiú, tá tionchar mór fós ag cinntí na Cúirte ar shochaí na hEorpa.