Prawa studentów

Prawa studentów

Wraz z coraz większą liczbą studentów uczestniczących w transgranicznych programach edukacyjnych, takich jak Erasmus+, do Trybunału trafiają liczne spory dotyczące praw studentów. Oto kilka kluczowych kwestii:

• Czy ograniczanie dostępu studentów do uniwersytetów w innych państwach członkowskich stanowi dyskryminację?
• Czy państwo członkowskie może odmówić wsparcia finansowego studentom z innych państw członkowskich?
• Czy dzieciom pracowników transgranicznych przysługują prawa w państwie członkowskim, w którym pracują ich rodzice?
• Czy studenci spoza Unii mogą podlegać dodatkowym wymogom, gdy przyjeżdżają na studia do państwa członkowskiego?

Dostęp do szkolnictwa wyższego

Na początku XXI wieku Komisja wytoczyła Belgii i Austrii sprawy za utrudnianie studentom z innych krajów UE dostępu do ich uniwersytetów. Kraje te doświadczyły zwiększonego napływu studentów z innych krajów Unii, zwłaszcza tych, w których mówi się tym samym językiem. Zagraniczni studenci musieli udowodnić, że nie tylko spełniają kryteria przyjęcia na uniwersytet w Belgii lub Austrii, ale też że spełniają kryteria przyjęcia na ten sam kierunek w swoim kraju ojczystym. Wyroki Trybunału niekorzystne dla obu tych państw zapadły w latach 2004 (C-65/03, Komisja/Belgia) i 2005 (C-147/03, Komisja/Austria). Trybunał stwierdził, że taka dyskryminacja może być uzasadniona tylko wtedy, gdy jest proporcjonalna i nie jest skierowana przeciwko obywatelom innych krajów UE.

Przykład tego rodzaju uzasadnienia pojawił się, gdy sąd belgijski zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości o wskazówki dotyczące przepisu wydanego przez Wspólnotę Francuską Belgii. Przepis ów wprowadzał ograniczenia liczby studentów z innych państw członkowskich, którzy mogli zostać przyjęci na niektóre kierunki medyczne. Trybunał orzekł, że chociaż tego rodzaju ograniczenie pośrednio dyskryminuje studentów ze względu na przynależność państwową, to może ono być uzasadnione potrzebą ochrony zdrowia publicznego przez państwa członkowskie. Trybunał zlecił sądowi belgijskiemu przeprowadzenie oceny, czy ograniczenie to może zwiększyć liczbę absolwentów skłonnych do podjęcia pracy w służbie zdrowia we Wspólnocie Francuskiej, czy też ten sam cel można osiągnąć za pomocą mniej restrykcyjnych środków (C-73/08, Bressol i in.).

Finansowanie studiów i stypendia studenckie

Dany Bidar był francuskim studentem, który przez trzy lata mieszkał i chodził do szkoły w Wielkiej Brytanii. Następnie podjął studia w University College London. Jego wniosek o pożyczkę studencką został odrzucony, ponieważ D. Bidar nie został uznany za „osobę osiedloną” w Wielkiej Brytanii. W 2005 r. Trybunał orzekł, że państwo członkowskie nie może odmówić przyznania pożyczki lub stypendium studentom, którzy mieszkają w tym państwie członkowskim i spełniają warunki pozostania w nim. Aby jednak zapobiec sytuacji, w której zagraniczni studenci staną się nadmiernym obciążeniem dla danego kraju, można wprowadzić pewne warunki. Jednym z nich może być wymóg, by student mieszkał w danym kraju przez określony czas przed rozpoczęciem studiów, co dowodziłoby pewnego stopnia integracji ze społeczeństwem państwa członkowskiego. Ponieważ jednak w tamtym czasie uzyskanie przez zagranicznego studenta statusu „osoby osiedlonej” było niemożliwe w czasie, gdy był on studentem, taki przepis był niezgodny z prawem unijnym (C-209/03, Bidar).

W orzeczeniu z 2008 r. dotyczącym niemieckiego studenta w Holandii, któremu odebrano stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, Trybunał potwierdził, że wymóg, aby studenci mieszkali w danym kraju przez pięć lat przed podjęciem studiów, jest odpowiedni (C-158/07, Förster).

Kilka lat później Komisja wniosła przeciwko Austrii skargę z powodu przepisów, wskutek których austriaccy studenci płacili mniej za transport publiczny. Austria przyznała ulgi dzieciom rodziców pobierających dodatki rodzinne w Austrii, co jest wymogiem znacznie łatwiejszym do spełnienia przez Austriaków. Trybunał uznał to za dyskryminację (C-75/11, Komisja/Austria).

W 2011 r. dwa niemieckie sądy zwróciły się do Trybunału Sprawiedliwości w sprawie dwóch niemieckich studentów, którym odmówiono sfinansowania całych studiów za granicą, ponieważ nie byli w stanie wykazać, że wcześniej mieszkali przez trzy lata w Niemczech. Obaj studenci urodzili się w Niemczech, przez kilka lat mieszkali z rodzicami za granicą, a do Niemiec przeprowadzili się z powrotem kilka lat przed rozpoczęciem studiów. Jednak jeden z nich powrócił do Niemiec tylko 2 lata i 8 miesięcy wcześniej, a drugi nie był w stanie udowodnić, że przebywał w Niemczech przez 3 lata. Trybunał orzekł, że takie uzależnienie finansowania studiów od pojedynczego warunku jest sprzeczne ze swobodnym przepływem obywateli UE. Studenci, którzy pomimo niespełnienia tego warunku nadal mieli silne więzi społeczne i gospodarcze z niemieckim społeczeństwem, zostali niesprawiedliwie wykluczeni (C-523/11, Prinz).

Dzieci pracowników transgranicznych

Chociaż miejsce zamieszkania może służyć do ustalenia, czy danej osobie przysługuje finansowanie studiów, to wymóg taki może działać na niekorzyść dzieci pracowników transgranicznych. Dzieci te mieszkają w jednym państwie, zaś ich rodzice przejeżdżają przez granicę do innego kraju, w którym pracują i płacą składki na ubezpieczenie społeczne.

W 2009 r. Komisja wniosła skargę przeciwko Holandii w związku z tym, że tylko studenci, którzy mieszkali w Holandii przez co najmniej trzy z sześciu poprzedzających lat, kwalifikowali się do finansowania studiów za granicą. W ocenie Trybunału ten wymóg miejsca zamieszkania był zbyt wykluczający i stanowił pośrednią dyskryminację (C-542/09, Komisja/Niderlandy).

Kilka lat później luksemburski sąd spytał Trybunał Sprawiedliwości, czy państwo członkowskie może odmówić stypendiów naukowych dzieciom pracowników transgranicznych. Trybunał potwierdził, że tego rodzaju warunek stanowi dyskryminację pośrednią. Aby jednak uniknąć „turystyki stypendialnej”, Trybunał orzekł, że stypendia mogą być uzależnione od przepracowania przez rodzica określonego czasu w państwie członkowskim (C-20/12, Giersch i in.).

Studenci spoza Unii

W 2013 r. niemiecki sąd zwrócił się o wytyczne w sprawie dotyczącej obywatela Tunezji, któremu wielokrotnie odmawiano niemieckiej wizy studenckiej, mimo że spełniał on wszystkie warunki przyjęcia na studia i nie stanowił zagrożenia dla porządku publicznego, bezpieczeństwa lub zdrowia. Trybunał orzekł, że państwa członkowskie muszą przyjąć obywateli państw trzecich, którzy chcą pozostać na okres dłuższy niż trzy miesiące w celu odbycia studiów, o ile spełniają oni unijne warunki przyjęcia. Nakładanie dodatkowych wymogów udaremniałoby podejmowane przez Unię starania na rzecz mobilności studentów spoza Unii i promowania Unii jako uznanego w świecie centrum edukacji (C-491/13, Mohamed Ali Ben Alaya/Niemcy).

Podsumowanie

Wszystkie te wyroki pokazują zaangażowanie Trybunału w ochronę praw młodych ludzi i promowanie mobilności studentów w całej Unii.