Unijne znaki towarowe i wzory

Wprowadzenie

Unijne znaki towarowe obowiązują na terytorium całej Unii. O rejestrację znaku towarowego dla określonego towaru lub danej usługi można ubiegać się w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Następnie EUIPO wydaje decyzję, czy znak towarowy może zostać zarejestrowany. EUIPO posiada własną wewnętrzną procedurę odwoławczą, w której Izba Odwoławcza rozpatruje odwołania od pierwotnych decyzji. Z kolei odwołania od decyzji Izby Odwoławczej EUIPO rozpatruje Sąd.

Znaki towarowe pozwalają konsumentom łatwo zidentyfikować pochodzenie towaru lub usługi. Gdy na danym produkcie widzimy znane logo, symbol lub nazwę, wiemy, że pochodzi on od określonego producenta. Aby tak było, znaki towarowe muszą mieć charakter odróżniający. Oznacza to, że za ich pomocą musimy być w stanie odróżnić towary i usługi jednej firmy od towarów i usług innych firm. Nie mogą one być zbyt ogólne ani po prostu opisywać towaru lub usługi, nie powinny też stwarzać ryzyka wprowadzenia w błąd. Wiele spośród rozpatrywanych przez Sąd sporów o znaki towarowe dotyczy właśnie tych kwestii.

Niedozwolone jest również rejestrowanie unijnych znaków towarowych w celach spekulacyjnych. Rejestracji należy dokonywać w dobrej wierze, a znak towarowy musi być rzeczywiście używany. Jeśli znak towarowy nie jest wykorzystywany, nie można przy jego pomocy uniemożliwiać komuś innemu zarejestrowania podobnego znaku towarowego. Takie kwestie są również regularnie poruszane przed Sądem.

Znaku towarowego nie można też zarejestrować, jeśli jest to sprzeczne z porządkiem publicznym lub z dobrymi obyczajami.

Czasami znak towarowy może zostać zarejestrowany w odniesieniu do kształtu produktu lub do dźwięku.

Wzory również mogą być chronione prawami własności intelektualnej. Orzeczenia Sądu dotyczą także tych kwestii.

Naturalny brak charakteru odróżniającego

Niekiedy oznaczenia, dla których wnioskuje się o rejestrację znaku towarowego, są z natury pozbawione charakteru odróżniającego. Może się tak zdarzyć, jeżeli dane oznaczenie składa się z prostych kształtów geometrycznych lub jest bardzo ogólne.

Na przykład w 2024 r. Sąd potwierdził decyzję EUIPO, że Chiquita Brands nie może zarejestrować zwykłego niebiesko-żółtego owalu jako unijnego znaku towarowego dla świeżych owoców.

Oznaczenie to, stanowiące zasadniczo tło logo Chiquita bez żadnych napisów, zostało uznane za prostą figurę geometryczną bez charakteru odróżniającego (T-426/23, Chiquita Brands).

Znaki opisowe

W 2017 r. niemiecka firma farmaceutyczna Stada Arzneimittel złożyła wniosek o rejestrację „ViruProtect” jako unijnego znaku towarowego dla produktów farmaceutycznych i leczniczych. Sąd zgodził się z decyzją EUIPO, że właściwy krąg odbiorców – czyli osoby, które najprawdopodobniej zetkną się ze znakiem towarowym i oznaczonymi nim produktami – zinterpretowałby go w ten sposób, iż oznacza on „ochronę przed wirusami”. Ten znak towarowy był zatem zbyt opisowy w stosunku do produktów, dla których miał zostać zarejestrowany, i nie można go było zarejestrować (T-487/18, ViruProtect).

Sąd uznał również, że nazwy dwóch księstw mają charakter czysto opisowy w odniesieniu do pochodzenia lub przeznaczenia produktów lub usług. W orzeczeniach z 2015 r. i 2022 r. stwierdził, że zarówno „MONACO”, jak i graficzny znak towarowy składający się ze słowa „Andorra” mają czysto opisowy charakter. Nie można ich zatem zarejestrować jako unijnych znaków towarowych (T-197/13, MEM i T-806/19, Govern d’Andorra).

Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd

W 2011 r. argentyński piłkarz Lionel Messi złożył wniosek o rejestrację unijnego znaku towarowego „MESSI” dla wyrobów sportowych. EUIPO odrzuciło wniosek, argumentując, że ten znak może się mylić z istniejącym znakiem towarowym „MASSI”, który został zarejestrowany dla podobnych produktów. Jednak w 2018 r. Sąd uchylił tę decyzję, orzekając, że Messi jest zbyt sławny, aby znaki te można było ze sobą pomylić. Trybunał Sprawiedliwości podtrzymał to rozstrzygnięcie w odwołaniu. Potwierdził, że reputacja zgłaszającego ma znaczenie przy ocenie postrzegania przez odbiorców i prawdopodobieństwa pomylenia z innym znakiem towarowym. W tym przypadku sława Messiego jako znanego na całym świecie piłkarza została uznana za powszechnie znany fakt. Mógł więc on zarejestrować swoje nazwisko jako unijny znak towarowy (T-554/14, MESSI i C-474/18 P, Messi Cuccittini).

W 2012 r. Sąd zgodził się z EUIPO, że oznaczenie „VIAGUARA” nie może zostać zarejestrowane jako unijny znak towarowy dla napojów. Powodem był istniejący znak towarowy VIAGRA. Sąd przyznał wprawdzie, że napoje i leki są odmiennymi towarami, lecz uznał, że VIAGUARA może czerpać nienależne korzyści z renomy znaku towarowego VIAGRA. Konsument mógłby odnieść wrażenie, że napoje te mają właściwości podobne do tego leku (a zwłaszcza że zwiększają libido) (T-332/10, Viaguara).

Rzeczywiste używanie i dobra wiara

Unijny znak towarowy musi być „rzeczywiście używany”. Oznacza to, że musi być aktywnie wykorzystywany w handlu, a nie tylko zarejestrowany w celu uniemożliwienia innym korzystania z niego.

Irlandzka sieć fast foodów Supermac’s i amerykańska sieć fast foodów McDonald’s toczyły spór dotyczący unijnego znaku towarowego „Big Mac”, który jest zastrzeżony dla McDonald’s od 1996 r. W 2017 r. spółka Supermac’s wniosła o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do tego znaku towarowego w odniesieniu do niektórych towarów. Sąd uznał, że przez nieprzerwany okres pięciu lat McDonald’s nie używał znaku towarowego „Big Mac” dla produktów drobiowych, takich jak kanapki z kurczakiem. McDonald’s utracił więc unijny znak towarowy dla tych produktów (T-58/23, BIG MAC).

Unijny znak towarowy musi być również zarejestrowany w dobrej wierze, czyli w uczciwych i rzetelnych zamiarach. W 2013 r. w EUIPO został zarejestrowany znak towarowy „NEYMAR”. Jednak zgłaszający, C. Moreira, nie miał żadnego związku ze słynnym brazylijskim piłkarzem, Neymarem da Silvą Santosem Júniorem. Później, na wniosek Neymara, EUIPO unieważniło ten znak towarowy. Sąd utrzymał w mocy tę decyzję, stwierdzając, że C. Moreira działał w złej wierze, składając wniosek o rejestrację tego znaku towarowego. Nie dał wiary argumentom C. Moreiry, zgodnie z którymi w momencie składania wniosku o rejestrację nie wiedział on o tym, że Neymar jest sławny, a wybór nazwy „NEYMAR” był „zwykłym zbiegiem okoliczności” (T-795/17, NEYMAR).

Porządek publiczny i dobre obyczaje

W 2019 r. Sąd uznał, że EUIPO słusznie odmówiło rejestracji znaku towarowego z napisem „Cannabis Store Amsterdam” na tle liści marihuany. Znak wyraźnie przyciągał uwagę klientów za sprawą konopi indyjskich, które w wielu krajach UE są nielegalnym narkotykiem. To wystarczyło, aby znak towarowy odrzucono jako sprzeczny z porządkiem publicznym (T-683/18, Sante Conte).

W 2024 r. Sąd zgodził się z EUIPO, że „Pablo Escobar” nie może zostać zarejestrowany jako unijny znak towarowy. Uznał, że EUIPO słusznie skoncentrowało się na odbiorze tego znaku w Hiszpanii, zważywszy na związki między tym krajem a Kolumbią. W jego ocenie rozsądnemu Hiszpanowi o przeciętnym progu wrażliwości i tolerancji nazwa ta kojarzyłaby się z handlem narkotykami, narkoterroryzmem i przestępczością, i to mimo faktu, że P. Escobar nigdy nie został skazany za takie przestępstwa (T-255/23, Pablo Escobar).

Kształty i dźwięki

Unijne znaki towarowe nie ograniczają się jedynie do słów, oznaczeń lub logo. Ochronie mogą również podlegać kształty oraz dźwięki.

W 1999 r. EUIPO zarejestrowało dla Rubik’s Brand trójwymiarowy unijny znak towarowy dla kształtu kostki Rubika. Siedem lat później niemiecki producent zabawek zażądał unieważnienia tego znaku towarowego, argumentując, że chroni on rozwiązanie techniczne (mechanizm obrotowy kostki), które powinno być objęte patentem. W następstwie orzeczeń Sądu i Trybunału Sprawiedliwości w 2017 r. EUIPO unieważniło rejestrację tego unijnego znaku towarowego. Rubik’s Brand zaskarżył to orzeczenie, ale Sąd utrzymał je w mocy, orzekając, że unijne prawo znaków towarowych zakazuje rejestracji kształtów, które są niezbędne do osiągnięcia efektu technicznego. W przypadku kostki Rubika Sąd stwierdził, że ogólny kształt kostki i czarne linie siatki są niezbędne do jej działania (T-601/17, Rubik’s Brand).

W 2018 r. spółka Ardagh Metal Beverage Holdings złożyła do EUIPO wniosek o rejestrację znaku dźwiękowego jako unijnego znaku towarowego dla różnych napojów i metalowych pojemników na napoje. Był to dźwięk otwierania puszki z napojem, po którym następował odgłos musowania. EUIPO odrzuciło ten wniosek, twierdząc, że ten znak dźwiękowy nie ma charakteru odróżniającego. W swoim pierwszym w historii orzeczeniu w sprawie rejestracji znaku dźwiękowego zgłoszonego w formacie audio Sąd potwierdził, że ów znak dźwiękowy nie może zostać zarejestrowany. Stwierdził, że ten dźwięk ma raczej charakter funkcjonalny lub techniczny, ponieważ przypomina po prostu odgłosy typowe dla napojów. W związku z tym nie można go rozpoznać jako konkretnej marki (T-668/19, Ardagh Metal Beverage Holdings).

Wzory

Wzory jako szczególna forma prawa własności intelektualnej również mogą być chronione. Podobnie jak w przypadku unijnego znaku towarowego, zajmuje się nimi EUIPO.

Wzór klocka Lego jest chroniony w UE od 2010 r. W wyniku skargi niemieckiej firmy Delta Sport Handelskontor EUIPO potwierdziło w 2022 r., że klocek jest nadal chroniony na mocy specjalnego wyjątku w prawie UE, przewidzianego dla systemów modułowych, czyli zestawu części, które można dopasować do siebie na różne sposoby, aby zbudować różne rzeczy. Sąd potwierdził tę decyzję. Uznał, że firmie Delta Sport Handelskontor nie udało się udowodnić, iż wzór klocków Lego nie jest na tyle innowacyjny lub wyjątkowy, aby kwalifikować się jako taki wyjątek. Sąd orzekł również, że wzór może zostać unieważniony tylko wtedy, gdy wszystkie jego cechy utracą ochronę, podczas gdy argumenty Delta Sport Handelskontor dotyczyły tylko jednej z tych cech (T-537/22, Lego).

Podsumowanie

Wszystkie powyższe wyroki dowodzą, że Sąd pełni kluczową rolę w interpretacji unijnego prawa znaków towarowych i wzorów, ustanawiając ważne precedensy, które pozwalają równoważyć ochronę własności intelektualnej i promowanie zdrowej konkurencji w interesie zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców.