Trybunał Sprawiedliwości ‒ jak przebiega postępowanie
Sposób prowadzenia spraw w Trybunale Sprawiedliwości regulują statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania.
Postępowanie przed Trybunałem składa się z dwóch podstawowych części, zwanych etapem pisemnym i etapem ustnym. Istnieją niewielkie różnice w sposobie początkowego rozpatrywania odesłań prejudycjalnych i skarg bezpośrednich lub odwołań, ale główne elementy postępowania są takie same.
Na pisemnym etapie postępowania strony wymieniają argumenty i uwagi na piśmie. Etap ustny rozpoczyna się rozprawą, a kończy przedstawieniem opinii przez rzecznika generalnego. Zazwyczaj sprawa kończy się wyrokiem. Zarówno rozprawa, jak i ogłoszenie wyroku są jawne, a niektóre z nich są również transmitowane na stronie internetowej.
Rozpoznanie sprawy od początku do końca zajmuje przeciętnie 16‒18 miesięcy.
Statut Trybunału, regulamin postępowania i oficjalne dokumenty
Główne zasady postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości są zawarte w statucie Trybunału. Szczegółowe przepisy zawiera regulamin postępowania. Uzupełnieniem tych przepisów są inne oficjalne dokumenty i decyzje.
Wszystkie te dokumenty można znaleźć na stronie Uregulowania proceduralne.
Poniżej znajduje się krótki przewodnik objaśniający przebieg postępowania. Osoby, które uczestniczą w sprawie przed Trybunałem Sprawiedliwości, powinny zapoznać się z pełną treścią regulaminu postępowania.
Wniesienie sprawy
Sprawy wnosi się do sekretariatu Trybunału. Ta jednostka organizacyjna jest punktem kontaktowym dla stron postępowania i sędziów krajowych oraz odpowiada za przebieg spraw zgodnie z procedurą.
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpływają bezpośrednio z sądu krajowego rozpatrującego sprawę. Każdą inną sprawę musi wnieść adwokat lub radca prawny działający w imieniu skarżącego, czyli strony, która chce wszcząć postępowanie.
Język postępowania
Ważną cechą postępowania jest jego język.
Możliwość wniesienia sprawy do sądu w języku, który się rozumie, oraz możliwość zapoznania się z wyrokami to fundamentalne elementy składowe demokracji i praworządności.
W związku z tym Trybunał Sprawiedliwości pracuje we wszystkich 24 unijnych językach urzędowych. Sprawę można wnieść w każdym z tych języków. Ze względów wydajności pracy Trybunał pracuje na własny użytek tylko w kilku językach, głównie po francusku. Jednak cała komunikacja ze stronami przebiega w języku postępowania.
Język ten ustala się w chwili wpłynięcia sprawy do Trybunału Sprawiedliwości.
W przypadku odesłań prejudycjalnych językiem postępowania jest język sądu krajowego, który skierował pytania.
W skargach bezpośrednich postępowanie prowadzi się w języku wybranym przez skarżącego. Jeżeli pozwane zostaje państwo członkowskie UE, musi to być jeden z języków urzędowych tego państwa.
W postępowaniu odwoławczym językiem postępowania jest język, w którym został wydany wyrok Sądu.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej to jedyny sąd na świecie, który pracuje w tak wielu językach.
Pierwsze kroki i pisemny etap postępowania
Odesłanie prejudycjalne
Służby tłumaczeniowe Trybunału tłumaczą wniosek sądu krajowego. Następnie sekretariat oficjalnie powiadamia strony, których dotyczy sprawa krajowa, państwa członkowskie i instytucje UE.
Wniosek sądu krajowego jest publikowany w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału we wszystkich unijnych językach urzędowych.
Strony w sprawie krajowej, państwa członkowskie, Komisja i inne instytucje UE, które uważają, że mają szczególny interes w sprawie, mogą następnie przedłożyć Trybunałowi Sprawiedliwości uwagi w terminie dwóch miesięcy i dziesięciu dni od doręczenia. Na tym etapie ich uwagi nie są dokumentami publicznymi. Po zamknięciu sprawy, o ile autor nie wyrazi sprzeciwu, uwagi te są publikowane na stronie internetowej Trybunału.
Skargi bezpośrednie i odwołania
Po wpłynięciu sprawy sekretariat nadaje jej numer i wpisuje ją do rejestru. Pełny wniosek jest doręczany stronie pozwanej, która ma dwa miesiące i dziesięć dni na złożenie odpowiedzi na skargę w swojej obronie.
Sekretariat przygotowuje także streszczenie żądań i argumentów skarżącego. Jest ono tłumaczone na wszystkie języki urzędowe UE i publikowane w Dzienniku Urzędowym oraz w bazie orzecznictwa Trybunału.
Następnie może odbyć się druga runda pisemna, zwana repliką i dupliką. W przypadku odwołań wymaga to zgody prezesa. Replika daje skarżącemu możliwość ustosunkowania się do argumentów pozwanego. Duplika pozwala pozwanemu na ustosunkowanie się do tej repliki.
Pisma te nie są dostępne publicznie.
Wyznaczenie sędziego i rzecznika generalnego
W tym samym czasie prezes przydziela sprawę sędziemu, zwanemu sędzią sprawozdawcą. To właśnie on będzie najdokładniej śledził sprawę i sporządzi projekt wyroku.
Pierwszy rzecznik generalny przydziela sprawę rzecznikowi generalnemu, który również będzie ją śledził.
Sprawozdanie wstępne i przydzielenie sprawy do izby
Po zamknięciu pisemnego etapu postępowania Trybunał Sprawiedliwości zwraca się do stron z pytaniem, czy życzą sobie przeprowadzenia rozprawy.
Sędzia sprawozdawca przygotowuje sprawozdanie wstępne, w którym przedstawia stan faktyczny i argumenty wszystkich zaangażowanych stron. Nie jest to dokument publiczny.
Na podstawie tego sprawozdania i stanowiska rzecznika generalnego Trybunał Sprawiedliwości decyduje, ilu sędziów powinno rozpatrywać sprawę i czy rozprawa oraz opinia rzecznika generalnego są konieczne.
Jeśli Trybunał Sprawiedliwości zdecyduje o przeprowadzeniu rozprawy, prezes izby, do której sprawa została przydzielona, wyznacza jej datę.
Środki organizacji postępowania i środki dowodowe
Trybunał Sprawiedliwości decyduje również, czy przed nadaniem sprawie dalszego biegu potrzebne są dodatkowe informacje. Są to tak zwane środki organizacji postępowania i środki dowodowe. Najczęściej stosowanym środkiem jest wezwanie stron do udzielenia odpowiedzi na pytania na rozprawie. Może to również obejmować przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków lub biegłych.
Rozprawa
Rozprawy odbywają się w salach rozpraw Trybunału w Luksemburgu. W wyjątkowych okolicznościach rozprawa może się również odbyć w trybie wideokonferencji. Adwokaci lub radcowie prawni oraz przedstawiciele stron stają przed Trybunałem i przedstawiają swoje racje sędziom i rzecznikowi generalnemu. Sędziowie i rzecznik generalny mogą zadawać pytania.
Rozprawa jest jawna. Niekiedy ogłoszenie wyroku jest transmitowane na stronie internetowej Trybunału.
Opinia rzecznika generalnego
Jeśli Trybunał poprosił o opinię, jest ona zazwyczaj przedstawiana kilka miesięcy po rozprawie. Rzecznik generalny sporządza opinię i odczytuje ją na posiedzeniu jawnym. Jest to również transmitowane na żywo na stronie internetowej Trybunału. Opinia zawiera analizę sprawy i propozycję rozstrzygnięcia podniesionych kwestii.
Opinia jest publikowana w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału.
Na tym kończy się ustny etap postępowania.
Narada i sporządzenie wyroku
Sędzia sprawozdawca przygotowuje projekt wyroku, biorąc pod uwagę wszystko, co zostało powiedziane w toku postępowania.
Projekt wyroku stanowi punkt wyjścia do dyskusji między sędziami, zwanej naradą. Rzecznicy generalni nie biorą udziału w naradzie.
Narady są poufne i odbywają się bez udziału asystentów lub tłumaczy. Dlatego sędziowie muszą naradzać się we wspólnym języku. Tradycyjnie jest to język francuski.
Na podstawie tych dyskusji sędziowie uzgadniają jeden tekst wyroku. W razie potrzeby decyzje podejmowane są większością głosów. Nie ma zdań odrębnych ani orzeczeń mniejszości. Wynik głosowania nie jest podawany do wiadomości publicznej.
Wyrok
Następnie większość wyroków jest tłumaczona na wszystkie języki UE. Więcej informacji można znaleźć w dziale Polityka wielojęzyczności.
Wyroki są ogłaszane na posiedzeniu jawnym. Jest ono publicznie dostępne i transmitowane na żywo na stronie internetowej Trybunału.
Wyroki są dostępne w bazie orzecznictwa na stronie internetowej Trybunału w dniu ogłoszenia.
Większość wyroków jest następnie publikowana w Zbiorze Orzeczeń, oficjalnym rejestrze wyroków Trybunału. Więcej informacji można znaleźć na stronie poświęconej Zbiorowi Orzeczeń.
Szczególne tryby postępowania
Trybunał dysponuje również szczególnymi trybami postępowania, które pomagają mu skutecznie radzić sobie w różnych sytuacjach.
Tryb uproszczony
Trybunał Sprawiedliwości może zastosować procedurę uproszczoną, jeżeli pytanie sądu krajowego jest identyczne z pytaniem, na które Trybunał już odpowiedział, lub jeżeli odpowiedź jest jasna. W takich sprawach Trybunał Sprawiedliwości udziela odpowiedzi w postanowieniu z uzasadnieniem, odnosząc się do swoich wcześniejszych wyroków.
Tryb przyspieszony
Tryb przyspieszony umożliwia Trybunałowi Sprawiedliwości szybkie rozstrzygnięcie bardzo pilnych spraw. W tym celu terminy dla każdej części postępowania są maksymalnie skrócone. Sprawy te są również traktowane priorytetowo.
Strony (w przypadku skarg bezpośrednich i odwołań) lub sąd krajowy (w przypadku spraw prejudycjalnych) mogą zwrócić się o zastosowanie takiego trybu. O tym, czy wniosek zostanie uwzględniony, decyduje prezes. Może on również podjąć decyzję o zastosowaniu tej procedury z urzędu.
Pilny tryb prejudycjalny (PPU)
Dzięki tej procedurze Trybunał Sprawiedliwości może wydawać wyroki w bardzo krótkim czasie. Może ona być stosowana wyłącznie w przypadku odesłań prejudycjalnych dotyczących przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (współpraca policyjna i sądowa w sprawach cywilnych i karnych, a także w sprawach dotyczących wiz, azylu, imigracji i innych polityk związanych ze swobodnym przepływem osób). Procedura ta jest najczęściej stosowana w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej lub opieki nad małymi dziećmi lub w sprawach, w których osoba jest aresztowana.
Do rozpatrywania takich spraw Trybunał Sprawiedliwości wyznacza specjalne izby składające się z pięciu sędziów. Wszystkie terminy są bardzo mocno skrócone. Dostęp do pisemnego etapu postępowania jest ograniczony, a większość stron uczestniczy jedynie w rozprawie.
Wnioski o zastosowanie środków tymczasowych
Jeśli strona poniosłaby poważną i nieodwracalną szkodę przed zakończeniem sprawy, może wnieść o zawieszenie aktu, który kwestionuje, do czasu rozstrzygnięcia sprawy.
Ile to kosztuje?
Trybunał nie pobiera żadnych opłat za wniesienie sprawy.
Trybunał nie opłaca jednak prawników wynajętych przez strony.
Jeśli strona nie jest w stanie pokryć kosztów adwokata, może ubiegać się o pomoc prawną. Więcej informacji na ten temat można znaleźć na stronie poświęconej pomocy prawnej.
