Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγγυητής της προστασίας του ενωσιακού δικαίου
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) είναι ένα από τα επτά ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Αποτελεί τη δικαστική αρχή της Ένωσης και έχει ως αποστολή να εξασφαλίζει την τήρηση του ενωσιακού δικαίου μεριμνώντας για την ομοιόμορφη ερμηνεία και εφαρμογή των Συνθηκών και ελέγχοντας τη νομιμότητα των πράξεων που εκδίδονται από τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα και τα άλλα όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης.
Συμβάλλει με τη νομολογία του στη διαφύλαξη των ενωσιακών αξιών και στην εδραίωση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Απαρτίζεται από δύο δικαιοδοτικά όργανα: το «Δικαστήριο» και το «Γενικό Δικαστήριο».
Πρόλογος του Προέδρου
Κάθε χρόνο, η Ανασκόπηση, ως μέρος της Ετήσιας Έκθεσης του ΔΕΕ, προσφέρει μια αναδρομή στα γεγονότα που σημάδεψαν το περασμένο έτος, κατευθύνοντας ταυτόχρονα το βλέμμα μας και προς τις μελλοντικές εξελίξεις. Η έκδοση όμως αυτή συνιστά και μια ευκαιρία να επανατοποθετήσουμε τη δράση μας στο ευρύτερο πλαίσιο της ιστορίας του θεσμικού μας οργάνου και του όλου εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Koen Lenaerts
Πρόεδρος του Δικαστηρίου της ΕΕ
Στις 10 Δεκεμβρίου 1952, κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση του Δικαστηρίου που ιδρύθηκε με τη Συνθήκη των Παρισίων, ο πρώτος πρόεδρός του, ο Massimo Pilotti, παρέπεμπε με την ομιλία του σε μια φράση του Ιταλού ποιητή Δάντη Αλιγκέρι: «ubicumque potest esse litigium, ibi debet esse judicium» («όπου μπορεί να ανακύψει διαφορά, πρέπει να υπάρχει απόφαση προς επίλυσή της»). Υπενθύμιζε επίσης ότι αποστολή του Δικαστηρίου ήταν να εγγυάται σε όλους –«κράτη, επιχειρήσεις ή απλούς ιδιώτες»– την τήρηση των ορίων εντός των οποίων όφειλαν να κινούνται τα όργανα της Κοινότητας.
Την ίδια ημέρα, ο Jean Monnet χαιρέτιζε στο πρόσωπο του νεοσύστατου δικαιοδοτικού οργάνου «όχι μόνο τη δικαστική αρχή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα, αλλά και την προοπτική ενός ανωτάτου ομοσπονδιακού ευρωπαϊκού Δικαστηρίου», συμβόλου της «κυριαρχικής παρουσίας του δικαίου εντός της Κοινότητας». Πάνω από 70 χρόνια αργότερα, αυτές οι θεμελιώδεις αρχές εξακολουθούν να εμπνέουν το καθημερινό μας έργο. Μέσα από το πρίσμα τους φωτίζονται οι πρόοδοι που επιτεύχθηκαν το 2025 αλλά και οι προκλήσεις τις οποίες αναμένουμε να αντιμετωπίσουμε το 2026.
Το 2025 υπήρξε το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής της μεταρρύθμισης που τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2024 και προέβλεπε τη μερική μεταβίβαση από το Δικαστήριο στο Γενικό Δικαστήριο της προδικαστικής αρμοδιότητας σε έξι συγκεκριμένους τομείς υποθέσεων (ΦΠΑ, ειδικοί φόροι κατανάλωσης, τελωνειακός κώδικας, δασμολογική κατάταξη, δικαιώματα των επιβατών και σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών). Τα έως τώρα αποτελέσματα κρίνονται πολύ ικανοποιητικά. Η μεταρρύθμιση βασίζεται στη λογική ενός μηχανισμού «ενιαίας θυρίδας», καθώς όλες οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως υποβάλλονται αρχικώς στο Δικαστήριο, το οποίο, κατόπιν εσωτερικής διαβούλευσης, αποφασίζει εάν θα πρέπει να διαβιβαστούν στο Γενικό Δικαστήριο ή να εξεταστούν από το ίδιο. Από την έναρξη ισχύος της μεταρρύθμισης σχεδόν 100 αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως έχουν περάσει από την ενιαία θυρίδα και περίπου οι ενενήντα (δηλαδή, οι εννέα στις δέκα) διαβιβάστηκαν πράγματι στο Γενικό Δικαστήριο, δεδομένου ότι ενέπιπταν αποκλειστικώς σε κάποιον από τους έξι προαναφερθέντες τομείς.
Επιπλέον, στη διάρκεια του 2025 επήλθαν αρκετές μεταβολές στη σύνθεση των ενωσιακών δικαιοδοτικών οργάνων. Στο Δικαστήριο ανέλαβαν καθήκοντα δύο νέοι δικαστές, ο ένας από τους οποίους προερχόταν από το Γενικό Δικαστήριο. Στο Γενικό Δικαστήριο πραγματοποιήθηκαν πέντε νέοι διορισμοί, οι δύο εξ αυτών προς αντικατάσταση Μελών που είχαν γίνει δικαστές στο Δικαστήριο. Εξάλλου, τον Σεπτέμβριο του 2025 οι κυβερνήσεις των κρατών μελών ανανέωσαν τη θητεία 19 δικαστών του Γενικού Δικαστηρίου για την περίοδο 2025-2031. Επίσης, επανεξελέγησαν ο Marc van der Woude στη θέση του Προέδρου του Γενικού Δικαστηρίου για τρίτη θητεία και ο Σάββας Παπασάββας στη θέση του Αντιπροέδρου του Γενικού Δικαστηρίου.
Επίσης, το 2025 συνεχίστηκε το φιλόδοξο πρόγραμμα ανανέωσης της επικοινωνιακής πολιτικής του ΔΕΕ, μεταξύ άλλων με το λανσάρισμα μιας νέας σειράς ενημερωτικών βίντεο, στα οποία τα Μέλη παρουσιάζουν τις σπουδαιότερες αποφάσεις του. Η παρουσίαση γίνεται από κάποιο μέλος του αρμόδιου δικαστικού σχηματισμού, το οποίο εκθέτει με ευσύνοπτο και διαφωτιστικό τρόπο το διακύβευμα της υποθέσεως και επεξηγεί τη λύση που έδωσε το ΔΕΕ στα κρίσιμα νομικά ζητήματα. Παράλληλα, δρομολογήθηκαν και προχώρησαν πολλά σημαντικά έργα, με στόχο να εγκαινιαστούν όλα ταυτόχρονα τον Ιανουάριο του 2026: η αναδιαμόρφωση του ιστότοπου Curia, κύριας διαδικτυακής πύλης του θεσμικού οργάνου, η ανάπτυξη μιας νέας μηχανής αναζήτησης και η εξέλιξη του Curia Web TV, της μέχρι πρότινος εσωτερικής του οπτικοακουστικής πλατφόρμας, σε επιχειρησιακό εργαλείο ευρύτερης εμβέλειας το οποίο έρχεται να συμπληρώσει τους υφιστάμενους διαύλους επικοινωνίας.
Στον τομέα των τεχνολογικών προόδων, η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) εξακολουθεί να διαδραματίζει καίριο ρόλο στη μεταμόρφωση του θεσμικού οργάνου. Το περασμένο έτος εγκαινιάστηκαν ή δοκιμάστηκαν διάφορα εργαλεία βασιζόμενα στην τεχνολογία αυτή, μεταξύ των οποίων το Curia AI Brain, μια πλατφόρμα εσωτερικής χρήσης που αναπτύχθηκε από το ίδιο το ΔΕΕ προκειμένου να τεθούν εν καιρώ στη διάθεση των μελών του προσωπικού διάφορα εξειδικευμένα βοηθήματα ΤΝ, προσαρμοσμένα στις συγκεκριμένες ανάγκες του ΔΕΕ.
Τέλος, στις 7 Δεκεμβρίου 2025 συμπληρώθηκαν 25 χρόνια από την υπογραφή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προς τιμήν αυτής της επετείου και της συμβολής του Χάρτη στη νομολογία και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το Φόρουμ Δικαστών, το οποίο θα διεξαχθεί στο ΔΕΕ τον Μάρτιο του 2026, θα είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στη νευραλγική θέση που κατέχει ο Χάρτης στην ενωσιακή έννομη τάξη.
Υλοποιώντας όλα τα παραπάνω με το βλέμμα πάντοτε στραμμένο προς το μέλλον, το ΔΕΕ παραμένει προσηλωμένο στην αποστολή που εκπληρώνει πιστά από το 1952: να εγγυάται τον σεβασμό του δικαίου, διαφυλάσσοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών και τη σταθερότητα της ενωσιακής έννομης τάξης.
