Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej gwarantem ochrony prawa Unii
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest jedną z siedmiu instytucji europejskich.
Jako instytucja sądowa Unii ma on za zadanie zapewniać poszanowanie prawa Unii poprzez czuwanie nad jednolitą wykładnią i jednolitym stosowaniem traktatów, jak również poprzez kontrolę zgodności z prawem aktów przyjmowanych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii.
Poprzez swe orzecznictwo Trybunał przyczynia się do ochrony wartości Unii i uczestniczy w procesie integracji europejskiej.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej składa się z dwóch sądów: Trybunału Sprawiedliwości i Sądu.
Przedmowa prezesa
Co roku w Panoramie, sprawozdaniu rocznym Trybunału, przedstawiamy przegląd wydarzeń minionego roku oraz perspektywy na przyszłość. Jest to również okazja do ukazania naszych działań w szerszym kontekście historii naszej instytucji i integracji europejskiej.
Koen Lenaerts
Prezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
W dniu 10 grudnia 1952 r., podczas posiedzenia inauguracyjnego Trybunału ustanowionego na mocy traktatu paryskiego, pierwszy prezes Trybunału, Massimo Pilotti, nawiązał w swoim przemówieniu do włoskiego poety i polityka Dantego Alighieri: „ubicumque potest esse litigium, ibi debet esse judicium” („wszędzie tam, gdzie może istnieć spór, powinien być sąd”). Przypomniał również, że zadaniem Trybunału jest zagwarantowanie wszystkim — „państwom, przedsiębiorstwom lub zwykłym obywatelom” — przestrzegania granic, w których powinny mieścić się działania organów Wspólnoty.
Tego samego dnia Jean Monnet powitał z zadowoleniem nowo powstały sąd jako „nie tylko Trybunał Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, ale także perspektywę utworzenia europejskiego najwyższego sądu federalnego” — symbol „suwerennej obecności prawa we Wspólnocie”. Ponad 70 lat później te pierwotne zasady nadal inspirują nasze codzienne działania. Rzucają światło na postępy poczynione w 2025 r. oraz wyzwania czekające nas w 2026 r.
Rok 2025 był pierwszym pełnym rokiem wdrażania reformy, która weszła w życie w dniu 1 października 2024 r. i przewiduje częściowe przekazanie właściwości do orzekania w sprawach prejudycjalnych z Trybunału Sprawiedliwości do Sądu w sześciu szczególnych dziedzinach (VAT, akcyza, kodeks celny, klasyfikacja taryfowa, prawa pasażerów i system handlu uprawnieniami do emisji). Wyniki tego roku okazały się bardzo obiecujące. Reforma opiera się na mechanizmie „jednego okienka”, zgodnie z którym wszystkie wnioski prejudycjalne są składane do Trybunału Sprawiedliwości, który po wewnętrznych konsultacjach decyduje, czy należy je przekazać do Sądu, czy powinien je rozpatrzyć samodzielnie. Od momentu wejścia w życie reformy przez „jedno okienko” przeszło prawie 100 wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, przy czym około 90 % przekazano do Sądu, ponieważ dotyczyły one wyłącznie jednej z sześciu wyżej wymienionych dziedzin.
Ponadto w 2025 r. nastąpiło kilka zmian składów sądów Unii. W Trybunale Sprawiedliwości objęło stanowiska dwóch nowych sędziów, w tym jeden przeszedł do niego z Sądu. Do Sądu mianowano pięć nowych osób, w tym dwie w celu zastąpienia członków, którzy zostali sędziami Trybunału Sprawiedliwości. Ponadto we wrześniu 2025 r. rządy państw członkowskich przedłużyły kadencje 19 sędziów Sądu na lata 2025—2031. Jednocześnie Marc van der Woude został ponownie wybrany na prezesa Sądu, na trzecią kadencję, a Savvasowi Papasavvasowi ponownie powierzono stanowisko wiceprezesa.
W 2025 r. instytucja kontynuowała transformację swojej polityki komunikacyjnej, w szczególności poprzez wprowadzenie materiałów wideo z podsumowaniami najbardziej znaczących spraw prezentowanych przez członków Trybunału Sprawiedliwości. Sędzia izby, która wydała wyrok, w zwięzły i przystępny sposób tłumaczy poruszane w sprawie zagadnienia, a także sposób rozstrzygnięcia podniesionych kwestii prawnych przez Trybunał Sprawiedliwości. Jednocześnie trwało przygotowanie kilku ważnych projektów, aby można je było uruchomić jednocześnie w styczniu 2026 r.: przebudowa strony internetowej Curia, głównego portalu instytucji, opracowanie nowej wyszukiwarki oraz przeobrażenie Curia Web TV, platformy audiowizualnej, która dotąd miała charakter wewnętrzny, w narzędzie komunikacji zewnętrznej, stanowiące dopełnienie istniejących kanałów komunikacji.
W zakresie postępu technologicznego sztuczna inteligencja nadal odgrywa ważną rolę w transformacji instytucji. W tym roku uruchomiono lub przetestowano szereg narzędzi opartych na tej technologii, w szczególności Curia AI Brain, platformę do użytku wewnętrznego opracowaną samodzielnie przez Trybunał, której celem jest udostępnienie pracownikom szeregu wyspecjalizowanych asystentów AI, odpowiadających specyficznym potrzebom Trybunału.
Wreszcie w dniu 7 grudnia 2025 r. minęła 25. rocznica uchwalenia Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Aby uczcić to wydarzenie oraz udział Karty w orzecznictwie i ochronie praw podstawowych, najbliższe Forum Sędziów, które odbędzie się w Trybunale w marcu 2026 r., będzie w całości poświęcone centralnej roli Karty w porządku prawnym Unii.
Poprzez te projekty, wkraczając zdecydowanym krokiem w przyszłość, Trybunał pozostaje wierny swojej misji niezmiennie od 1952 r.: zapewnienia poszanowania prawa, zaufania obywateli i stabilności porządku prawnego Unii.
