Działalność sądownicza

A | Trybunał Sprawiedliwości w 2025 r.
B | Sąd w 2025 r.
C | Orzecznictwo w roku 2025

 
Start Scroll

A | Trybunał Sprawiedliwości w 2025 r.

Do Trybunału Sprawiedliwości mogą być przede wszystkim wnoszone wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Gdy sąd krajowy ma wątpliwości co do wykładni aktu prawnego wydanego przez Unię lub co do jego ważności, zawiesza postępowanie, które się przed nim toczy, i zwraca się do Trybunału Sprawiedliwości. Po tym, jak Trybunał Sprawiedliwości wyjaśni w swoim orzeczeniu sporne kwestie, sąd krajowy może rozstrzygnąć zawisły przed nim spór. W sprawach wymagających udzielenia odpowiedzi w bardzo krótkim terminie (na przykład w zakresie azylu, kontroli granic, porwania dzieci itd.) przewidziany jest pilny tryb prejudycjalny („PPU” — franc. procédure préjudicielle d'urgence).

Do Trybunału mogą być również wnoszone skargi bezpośrednie o stwierdzenie nieważności aktu Unii („skargi o stwierdzenie nieważności”) lub o stwierdzenie, że państwo członkowskie uchybiło prawu Unii („skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom”). Jeżeli państwo członkowskie nie zastosuje się do wyroku, w którym stwierdzono uchybienie zobowiązaniom, kolejna skarga, zwana „skargą o stwierdzenie podwójnego uchybienia zobowiązaniom”, może prowadzić do nałożenia na nie przez Trybunał sankcji finansowej.

Ponadto od orzeczeń wydanych przez Sąd można składać odwołania. Trybunał Sprawiedliwości może uchylić te orzeczenia Sądu.

Do Trybunału Sprawiedliwości można również występować z wnioskami o wydanie opinii na temat zgodności z traktatami umowy, którą Unia zamierza zawrzeć z państwem trzecim lub z organizacją międzynarodową (wnosi je państwo członkowskie lub instytucja europejska).

Działalność i ewolucja Trybunału Sprawiedliwości

Koen Lenaerts

Prezes Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Rok 2025 stanowi przełom pod wieloma względami.

Po pierwsze, był to pierwszy pełny rok wdrażania ostatniego etapu reformy struktury sądowniczej Unii Europejskiej przewidzianej w rozporządzeniu 2024/2019, mającej na celu zrównoważone obciążenie pracą obu sądów Unii w dążeniu do zapewnienia jak najwyższego standardu orzekania oraz jak najkrótszego czasu trwania postępowań.

Ostatni etap reformy polegał w szczególności na częściowym przekazaniu przez Trybunał Sprawiedliwości właściwości do orzekania w trybie prejudycjalnym Sądowi, co nastąpiło z dniem 1 października 2024 r. w odniesieniu do sześciu szczególnych dziedzin (VAT, akcyza, kodeks celny, klasyfikacja taryfowa, prawa pasażerów i system handlu uprawnieniami do emisji). Reforma opiera się na mechanizmie „jednego okienka”, zgodnie z którym wszystkie wnioski prejudycjalne są składane do Trybunału Sprawiedliwości. W przypadku gdy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy jednej z tych sześciu dziedzin, prezes, po wysłuchaniu wiceprezesa i pierwszego rzecznika generalnego, lub Trybunał Sprawiedliwości na zgromadzeniu ogólnym decyduje, czy wniosek ten należy przekazać do Sądu, czy pozostawić w Trybunale Sprawiedliwości. W 2025 r. spośród 74 wniosków prejudycjalnych, które obsłużyło „jedno okienko”, 65 zostało przekazanych do Sądu. Decyzje o przekazaniu tych spraw mogły zostać podjęte w najkrótszym możliwym terminie dzięki stałemu zaangażowaniu gabinetów i służb, w szczególności sekretariatu Trybunału oraz Dyrekcji Badań i Dokumentacji.

Co się tyczy rozszerzenia od dnia 1 września 2024 r. mechanizmu wstępnego rozstrzygania o przyjęciu do rozpoznania odwołań od wyroków i postanowień Sądu dotyczących rozstrzygnięć sześciu nowych niezależnych izb odwoławczych oraz sporów dotyczących wykonywania umów zawierających klauzulę arbitrażową, zostało ono przeprowadzone zgodnie z praktyką wypracowaną od czasu wprowadzenia tego mechanizmu. W ten sposób spośród 36 wniosków rozpatrzonych przez izbę ds. przyjmowania odwołań do rozpoznania dwa wnioski, w tym jeden dotyczący sporu o charakterze umownym (postanowienie w sprawie SC/Eulex Kosovo C‑881/24 P), który obecnie podlega właściwości tej izby, zostały uwzględnione, ponieważ dotyczyły kwestii istotnych dla jedności, spójności lub rozwoju prawa Unii.

Jeśli chodzi o skład Trybunału, w 2025 r. nowy sędzia ze Słowenii, M. Bošnjak, objął stanowisko po zmarłym w dniu 20 czerwca 2024 r. Marku Ilešiču, którego pożegnaliśmy z wielkim żalem. Ze stanowiska odszedł także pierwszy bułgarski sędzia Trybunału Sprawiedliwości, A. Arabadjiev, a zastąpił go A. Kornezov, poprzednio sędzia Sądu.

Wreszcie, rok 2025 stanowi ważny punkt zwrotny w polityce Trybunału w obszarze komunikacji i przejrzystości. Poczyniono znaczące postępy w celu dalszego zbliżania europejskiego wymiaru sprawiedliwości do obywateli i lepszego spełniania potrzeb prawników.

W zakresie komunikacji nie tylko rozpoczęto rozpowszechnianie serii materiałów wideo, w których członkowie Trybunału Sprawiedliwości pokrótce przedstawiają jego najważniejsze orzeczenia, ale także prowadzono prace nad realizacją kilku ważnych projektów, które wdrożono na początku 2026 r.: przebudowy strony internetowej Curia, opracowania nowej, unowocześnionej wyszukiwarki dla użytkowników z zewnątrz oraz przeobrażenia Curia Web TV w platformę dostępną dla wszystkich internautów. Zmiany te znacznie poprawią powszechny dostęp do informacji sądowych.

Jeśli chodzi o zwiększenie przejrzystości postępowań toczących się przed Trybunałem, należy również wspomnieć o publikowaniu pism procesowych i uwag na piśmie przedkładanych w sprawach prejudycjalnych, na co zdecydowano się przy okazji najnowszej reformy systemu sądownictwa, a także o przyjęciu w dniu 1 kwietnia 2025 r. decyzji w sprawie zasad i sposobu wprowadzenia w życie transmisji posiedzeń. Ich transmitowanie pomaga lepiej zrozumieć rolę Trybunału i jego działalność oraz zapoznać się z zarzutami, argumentami i uwagami przedstawianymi przez strony oraz z opiniami rzeczników generalnych i orzeczeniami wydawanymi przez Trybunał.

Oprócz swojej podstawowej pracy orzeczniczej Trybunał kontynuował działania w zakresie szkoleń, komunikacji i wymiany informacji z sądami państw członkowskich. W dniach 3—5 września 2025 r. w Sofii (Bułgaria) odbyła się trzecia edycja konferencji „EUnited in diversity”, w której uczestniczyły trybunały konstytucyjne i równoważne instytucje sprawujące kompetencje ustrojowe w państwach członkowskich Unii oraz Trybunał Sprawiedliwości, w celu ożywienia dialogu między sądami i interakcji w ramach wspólnego porządku prawnego, jaki tworzą Unia i porządki prawne państw członkowskich. W dniach 1 i 2 grudnia 2025 r. Trybunał gościł około 150 sędziów z państw członkowskich na dorocznym Forum sędziów. Forum to, zorganizowane po raz pierwszy w 1968 r., daje sędziom krajowym możliwość zapoznania się z funkcjonowaniem Trybunału i bezpośredniej rozmowy z jego członkami w samej jego siedzibie, na tematy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, zacieśniając w ten sposób jeszcze współpracę z sądami krajowymi. Na uwagę zasługuje również coraz prężniejsza organizacja spotkań i szkoleń organizowanych w ramach Sieci Sądowej Unii Europejskiej i we współpracy z Europejską Siecią Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN), w szczególności w związku z postępowaniem prejudycjalnym. Wreszcie, w grudniu 2025 r. Trybunał był po raz pierwszy gospodarzem finału konkursu Themis organizowanego przez EJTN. Ten prestiżowy konkurs daje przyszłym sędziom lub prokuratorom ze wszystkich zakątków Europy wyjątkową okazję do pogłębienia praktycznej wiedzy na temat prawa Unii, a tym samym przyczynia się do konsolidacji wspólnej kultury sądowniczej w Unii.

Statystyki za miniony rok nadal wskazują na wysoką liczbę spraw wnoszonych do Trybunału Sprawiedliwości (889) oraz spraw zakończonych przez Trybunał (774), przy czym ta ostatnia liczba wynika w dużej mierze z częściowego odnowienia składu Trybunału w 2024 r. Na dzień 31 grudnia 2025 r. liczba spraw w toku wynosiła 1322. Średni czas trwania postępowania, we wszystkich rodzajach spraw łącznie, wyniósł w 2025 r. 16,7 miesiąca.

889
nowych spraw
580
postępowań prejudycjalnych, w tym
4
postępowania w pilnym trybie prejudycjalnym
Państwa członkowskie, z których pochodziło najwięcej wniosków
Włochy
110
Polska
63
Niemcy
61
Austria
47
Bułgaria
42
58
skarg bezpośrednich, w tym:
49
skarg o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego oraz
1
skarga o „stwierdzenie podwójnego uchybienia zobowiązaniom”
245
odwołań od orzeczeń Sądu
1
wniosek o wydanie opinii
5
wniosków o przyznanie pomocy prawnej
Strona, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, może złożyć wniosek o przyznanie pomocy prawnej.
774
rozstrzygnięte sprawy
561
postępowań prejudycjalnych, w tym:
3
postępowania w pilnym trybie prejudycjalnym
51
skarg bezpośrednich, w tym:
38
uchybień zobowiązaniom stwierdzonych w stosunku do
20
państw członkowskich
5
wyroków w przedmiocie „stwierdzenia podwójnego uchybienia zobowiązaniom”
156
odwołań od orzeczeń Sądu, w tym:
24
odwołania uchylające orzeczenie Sądu
Średni czas trwania postępowań:
16,7 miesiąca
Średni czas trwania postępowania w pilnym trybie prejudycjalnym:
3,4 miesiąca
1322
spraw w toku na dzień 31 grudnia 2025 r.
Główne dziedziny
Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
142
Pomoc państwa i konkurencja
132
Polityka gospodarcza i pieniężna
111
Swobodny przepływ osób i swoboda przedsiębiorczości – rynek wewnętrzny
106
Ochrona konsumentów
95
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa
79
Zbliżanie ustawodawstw
76
Środowisko naturalne
63
Polityka społeczna
52
Transport
47

Członkowie Trybunału Sprawiedliwości

W skład Trybunału Sprawiedliwości wchodzi 27 sędziów i 11 rzeczników generalnych.

Sędziowie i rzecznicy generalni są mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy państw członkowskich, po zasięgnięciu opinii komitetu, którego zadaniem jest opiniowanie kandydatów do wykonywania danej funkcji. Kadencja sędziów trwa sześć lat i jest odnawialna.

Są oni wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności oraz mających wymagane w ich państwach kwalifikacje do zajmowania najwyższych stanowisk sądowych lub będących prawnikami o uznanych kompetencjach.

Sędziowie pełnią swoje funkcje przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności.

Sędziowie Trybunału Sprawiedliwości wybierają ze swego grona prezesa i wiceprezesa. Sędziowie i rzecznicy generalni mianują sekretarza na sześcioletnią kadencję.

Rzecznicy generalni przedstawiają, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, stanowisko prawne zwane „opinią” w przedłożonych im sprawach. Opinia nie jest wiążąca, lecz przedstawia dodatkowy punkt widzenia na przedmiot sporu.

W 2025 r. stanowiska sędziów w Trybunału Sprawiedliwości objęli: w czerwcu Marko Bošnjak (Słowenia), który zastąpił Marka Ilešiča, a we wrześniu Alexander Kornezov (Bułgaria), który zastąpił Alexandra Arabadjieva.

K. Lenaerts

prezes

T. von Danwitz

wiceprezes

F. Biltgen

prezes pierwszej izby

K. Jürimäe

prezeska drugiej izby

C. Lycourgos

prezes trzeciej izby

I. Jarukaitis

prezes czwartej izby

M.L. Arastey Sahún

prezeska piątej izby

M. Szpunar

pierwszy rzecznik generalny

I. Ziemele

prezeska szóstej izby

J. Passer

prezes dziesiątej izby

O. Spineanu-Matei

prezeska ósmej izby

M. Condinanzi

prezes dziewiątej izby

F. Schalin

prezes siódmej izby

J. Kokott

rzeczniczka generalna

S. Rodin

sędzia

M. Campos Sánchez-
-Bordona

rzecznik generalny

E. Regan

sędzia

N.J. Cardoso da Silva Piçarra

sędzia

A. Kumin

sędzia

N. Jääskinen

sędzia

J. Richard de la Tour

rzecznik generalny

A. Rantos

rzecznik generalny

D. Gratsias

sędzia

M. Gavalec

sędzia

N. Emiliou

rzecznik generalny

Z. Csehi

sędzia

T. Ćapeta

rzeczniczka generalna

L. Medina

rzeczniczka generalna

B. Smulders

sędzia

D. Spielmann

rzecznik generalny

A. Biondi

rzecznik generalny

S. Gervasoni

sędzia

N. Fenger

sędzia

R. Frendo

sędzia

R. Norkus

rzecznik generalny

M. Bošnjak

sędzia

A. Kornezov

sędzia

A. Calot Escobar

sekretarz

Porządek pierwszeństwa obowiązujący od dnia 7.10.2025 r.

B | Sąd w 2025 r.

Sąd rozpoznaje przede wszystkim w pierwszej instancji skargi bezpośrednie na akty instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii Europejskiej, wnoszone przez osoby fizyczne lub prawne, gdy dany akt dotyczy ich indywidualnie i bezpośrednio (osoby, spółki, stowarzyszenia itd.), a także przez państwa członkowskie, oraz skargi bezpośrednie o naprawienie szkody wyrządzonej przez instytucje lub ich pracowników.

Od orzeczeń Sądu przysługuje ograniczone do kwestii prawnych odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości. W sprawach, które były już dwukrotnie badane (przez niezależną izbę odwoławczą, a następnie przez Sąd), Trybunał Sprawiedliwości przyjmuje odwołanie do rozpoznania wyłącznie wtedy, gdy dotyczy ono kwestii mającej znaczenie dla jedności, spójności lub rozwoju prawa Unii.

Od dnia 1 października 2024 r. Sąd jest również właściwy do rozpoznawania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przekazanych przez Trybunał Sprawiedliwości, które odnoszą się wyłącznie do jednej lub kilku spośród sześciu dziedzin szczególnych: wspólny system podatku od wartości dodanej, podatek akcyzowy, kodeks celny, klasyfikacja taryfowa towarów w Nomenklaturze scalonej, odszkodowanie i pomoc dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia usług transportowych oraz system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Znaczna część sporów przed Sądem dotyczy kwestii gospodarczych: własności intelektualnej (znaki towarowe i wzory Unii Europejskiej), konkurencji, pomocy państwa oraz nadzoru bankowego i finansowego. Sąd jest również właściwy do orzekania w dziedzinie służby publicznej w sporach między Unią Europejską a jej pracownikami.

Działalność i ewolucja Sądu

Marc van der Woude

Prezes Sądu Unii Europejskiej

W 2025 r. we wrześniu miały miejsce dwa ważne dla Sądu wydarzenia. Były nimi częściowe odnowienie składu sędziowskiego oraz zakończenie okresu przejściowego w zakresie rozpoznawania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

W dniu 15 września 2025 r. w ramach częściowego odnowienia składu odeszło z Sądu troje członków: sędzia V. Tomljenović, prezes izby M. Mastroianni i prezeska izby O. Porchia, natomiast sędzia A. Kornezov został mianowany sędzią Trybunału Sprawiedliwości. Mieli oni ważny wkład w orzecznictwo, za co Sąd jest im niezmiernie wdzięczny. W tym samym dniu sędziowie F. Bestagno, R. Pezzuto i T. Pavelin złożyli ślubowanie jako nowi członkowie Sądu. Sąd w nowym składzie wybrał ponownie na trzyletnią kadencję prezesa i wiceprezesa oraz wyłonił dziesięcioro prezesów izb.

Jednocześnie dobiegł końca okres przejściowy, który Sąd wprowadził w związku z częściowym przekazaniem właściwości do orzekania w trybie prejudycjalnym z Trybunału Sprawiedliwości do Sądu na podstawie wprowadzonej rozporządzeniem 2024/2019 reformy, która weszła w życie z dniem 1 października 2024 r. W Sądzie utworzono w związku z tym dwie wyspecjalizowane izby do rozpoznawania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, składające się z sześciu sędziów, w tym jednego rzecznika generalnego, wybranego do celów rozpatrywania tych wniosków. W odróżnieniu od skarg bezpośrednich wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym są bowiem, bez uszczerbku dla późniejszego przekazania sprawy do innego składu, początkowo przydzielane izbie złożonej z pięciu sędziów. Aby zapewnić jak najsprawniejsze rozpatrywanie wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Sąd wybrał również dwóch sędziów, którzy zastępują wspomnianych rzeczników generalnych w razie wystąpienia przeszkody w wykonywaniu przez nich obowiązków.

Reorganizacja oraz objęcie stanowisk przez nowych członków miały pozytywny wpływ na działalność orzeczniczą Sądu, który w 2025 r. zakończył 1527 spraw (w tym 404 sprawy połączone wniesione przez byłych posłów do Parlamentu Europejskiego przeciwko Parlamentowi Europejskiemu, dotyczące uzupełniającego systemu emerytalnego), co stanowi absolutny rekord w jego historii. Ponieważ wniesiono 989 nowych spraw, liczba spraw w toku na koniec roku zmniejszyła się do 1167. Jeśli chodzi konkretnie o odesłania prejudycjalne, w 2025 r. do Sądu przekazano 65 wniosków, a 16 spraw prejudycjalnych zostało zakończonych.

Średni czas trwania postępowania wyniósł, rozpatrując łącznie wszystkie dziedziny i rodzaje orzeczeń, 18,9 miesiąca. Jeśli 404 zasadniczo identyczne sprawy potraktować jako jedną, wówczas średni czas trwania postępowania wynosi jedynie 16 miesięcy. W przypadku odesłań prejudycjalnych czas ten jest krótszy i wynosi 6,2 miesiąca.

W 2025 r. 34,7 % spraw zostało zamkniętych przez składy pięcioosobowe (w tym ww. 404 sprawy połączone). Dwie spośród najważniejszych spraw (zob. rozdział „Przegląd najważniejszych orzeczeń roku”) Sąd rozpatrzył w składzie wielkiej izby złożonej z 15 sędziów, a dwie — w składzie izby pośredniej liczącej 9 sędziów, która została utworzona w Sądzie w ramach najnowszej reformy w 2024 r. Były to sprawy Stevi i The New York Times/Komisja oraz Austria/Komisja (wielka izba), oraz sprawy połączone YL/RadaYL/Rada i EUIPO (izba pośrednia).

W pierwszym pełnym roku od czasu częściowego przekazania właściwości do orzekania w trybie prejudycjalnym w dniu 1 października 2024 r. Sąd okrzepł w swojej nowej roli i sprawnie włączył rozpoznanie tych wniosków do swego wewnętrznego funkcjonowania. Jednocześnie rozpatrywał w sumie wyjątkowo dużą liczbę spraw. Dzięki temu, że obecnie Sąd prowadzi sprawy skutecznie i proaktywnie, jest on bardziej niż kiedykolwiek gotowy na nowe wyzwania.

989
nowych spraw
820
skarg bezpośrednich, w tym:
Własność intelektualna i przemysłowa
257
Służba publiczna Unii Europejskiej
109
Pomoc państwa i konkurencja
39
21
skarg wniesionych przez państwa członkowskie
65
odesłań prejudycjalnych
52
wnioski o przyznanie pomocy prawnej
Strona, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, może złożyć wniosek o przyznanie pomocy prawnej.

Najistotniejsze nowe orzecznictwo

Savvas S. Papasavvas

Wiceprezes Sądu Unii Europejskiej

Rok 2025 przede wszystkim ukazał skutki reformy wprowadzonej rozporządzeniem 2024/2019. Reforma ta, wprowadzona na tle wzrostu zarówno liczby spraw prejudycjalnych oczekujących na rozpatrzenie, jak i średniego czasu ich rozpatrywania przez Trybunał Sprawiedliwości, przyniosła dwie istotne zmiany dla Sądu, polegające na utworzeniu nowego składu orzekającego oraz na częściowym przekazaniu Sądowi właściwości w sprawach prejudycjalnych.

Powstała w ten sposób izba pośrednia, składająca się z 9 sędziów, wydała swój pierwszy wyrok i otrzymała do rozpatrzenia kilka spraw. Utworzenie tej izby wynikało z chęci zapewnienia spójności orzeczeń prejudycjalnych wydawanych przez Sąd oraz prawidłowego przebiegu postępowania.

Również izba prejudycjalna Sądu wydała swoje pierwsze orzeczenia. Dotyczyły one dwóch z sześciu szczególnych dziedzin przekazanych do Sądu. Były nimi podatek akcyzowy i wspólny system podatku od wartości dodanej.

W pierwszej rozpoznawanej przez Sąd sprawie prejudycjalnej, zakończonej wyrokiem z dnia 9 lipca 2025 r., Gotek (T‑534/24), wniosek dotyczył wykładni art. 7 i 8 dyrektywy Rady 2008/118/WE i został złożony w ramach sporu pomiędzy osobą fizyczną a ministerstwem finansów Chorwacji w przedmiocie odzyskania podatku akcyzowego należnego od tej osoby na podstawie fikcyjnej dostawy wyrobów akcyzowych wykazanych na fałszywych fakturach.

W sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej Sąd orzekł, w wyroku z dnia 26 listopada 2025 r., Versãofast (T‑657/24), w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącego wykładni art. 135 ust. 1 lit. b) dyrektywy Rady 2006/112/WE, przedstawionego w ramach sporu między Versãofast a organem podatkowym dotyczącego działalności pośrednictwa kredytowego prowadzonej przez tę spółkę, którą to działalność wspomniany organ podatkowy zakwalifikował jako czynności pośrednictwa kredytowego zwolnione z podatku od wartości dodanej.

Również rzecznicy generalni wspierający Sąd przy rozpoznawaniu wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedstawili swoje pierwsze opinie.

W opinii w sprawie Accorinvest (T‑653/24), przedstawionej w dniu 29 października 2025 r., rzeczniczka generalna Maja Brkan zbadała wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący wykładni art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 2008/118/WE, w związku z którym Sąd miał ustalić, czy opłata za przesyłanie energii elektrycznej może być zakwalifikowana jako „dodatkowy podatek pośredni” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 2008/118 i czy wchodzi ona w zakres stosowania tego przepisu.

Z kolei w opinii w sprawie European Air Charter (T‑656/24), przedstawionej w dniu 26 listopada 2025 r., rzecznik generalny J. Martín y Pérez de Nanclares zbadał wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez sąd krajowy w Düsseldorfie (Niemcy), w którym zwrócono się do Sądu o wyjaśnienie pojęcia „»bezpośredniego« związku przyczynowego” między wystąpieniem nadzwyczajnej okoliczności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, mającej wpływ na lot, a opóźnieniem kolejnego lotu.

Częściowe przekazanie Sądowi właściwości do orzekania w sprawach prejudycjalnych stanowi ważny krok dla instytucji, która pierwotnie miała rozstrzygać spory wymagające dogłębnej analizy złożonych stanów faktycznych, a obecnie ma za zadanie prowadzić dialog z sądami krajowymi. Miniony rok pokazał, że Sąd sprostał wyzwaniom zarówno pod względem jakości pierwszych wydanych orzeczeń, jak i średniego czasu trwania postępowania.

1527
rozstrzygniętych spraw
1399
skarg bezpośrednich, w tym:
Własność intelektualna i przemysłowa
303
Pomoc państwa i konkurencja
126
Służba publiczna Unii Europejskiej
67
16
odesłań prejudycjalnych
Średni czas trwania postępowań:
18,9 miesiąca
Odsetek orzeczeń, od których wniesiono odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości:
26 %
Liczba rozstrzygniętych spraw zawiera 404 co do istoty identyczne połączone sprawy, dotyczące uzupełniającego systemu emerytalnego posłów europejskich.
1167
spraw w toku (na dzień 31 grudnia 2025 r.)
Główne dziedziny
Własność intelektualna i przemysłowa
276
Służba publiczna Unii Europejskiej
164
Środki ograniczające
125
Prawo instytucjonalne
88
Pomoc państwa i konkurencja
66
Środowisko naturalne
63
Polityka gospodarcza i pieniężna
46
Dostęp do dokumentów
40
Podatki
40
Zamówienia publiczne
37

Członkowie Sądu

W skład Sądu wchodzi po dwóch sędziów z każdego państwa członkowskiego.

Sędziowie są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mogących zajmować wysokie stanowiska sądowe. Są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy państw członkowskich, po zasięgnięciu opinii komitetu, którego zadaniem jest opiniowanie kandydatów do wykonywania funkcji sędziego. Kadencja sędziów trwa sześć lat i jest odnawialna. Sędziowie wybierają ze swego grona na trzyletnią kadencję prezesa oraz wiceprezesa. Mianują oni sekretarza na sześcioletnią kadencję.

Sędziowie pełnią swoje funkcje przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności.

W czerwcu 2025 r. w Sądzie objęło stanowiska dwoje nowych członków: sędzia Jörgen Hettne (Szwecja) i sędzia Danutė Jočienė (Litwa), którzy zastąpili, odpowiednio, Fredrika Schalina, mianowanego w 2024 r. sędzią Trybunału Sprawiedliwości, oraz Rimvydasa Norkusa, mianowanego w 2024 r. rzecznikiem generalnym Trybunału Sprawiedliwości.

Wraz z częściowym odnowieniem składu Sądu we wrześniu 2025 r. stanowiska objęło troje nowych członków: sędzia Francesco Bestagno (Włochy) i sędzia Raffaella Pezzuto (Włochy), którzy zastąpili, odpowiednio, Roberta Mastroianniego i Ornellę Porchię, oraz sędzia Tanja Pavelin (Chorwacja), która zastąpiła Vesnę Tomljenović.

M. van der Woude

prezes

Savvas S. Papasavvas

wiceprezes

E. Buttigieg

prezes pierwszej izby

N. Półtorak

prezeska drugiej izby

K. Kowalik-
-Bańczyk

prezeska trzeciej izby

G. De Baere

prezes czwartej izby

M. Sampol Pucurull

prezes piątej izby

P. Škvařilová-
-Pelzl

prezeska szóstej izby

K. Kecsmár

prezes siódmej izby

I. Gâlea

prezes ósmej izby

S. Kingston

prezeska dziewiątej izby

S.L. Kalėda

prezes dziesiątej izby

M. Jaeger

sędzia

H. Kanninen

sędzia

J. Schwarcz

sędzia

M. Kancheva

sędzia

L. Madise

sędzia

A. Marcoulli

sędzia

I. Reine

sędzia

R. da Silva Passos

sędzia

P. Nihoul

sędzia

J. Svenningsen

sędzia

U. Öberg

sędzia

M.J. Costeira

sędzia

C. Mac Eochaidh

sędzia

T. Pynnä

sędzia

L. Truchot

sędzia

J. Laitenberger

sędzia

J. Martín y Pérez de Nanclares

sędzia

G. Hesse

sędzia

M. Stancu

sędzia

I. Nõmm

sędzia

G. Steinfatt

sędzia

T. Perišin

sędzia

D. Petrlík

sędzia

M. Brkan

sędzia

P. Zilgalvis

sędzia

I. Dimitrakopoulos

sędzia

D. Kukovec

sędzia

T. Tóth

sędzia

B. Ricziová

sędzia

E. Tichy-
-Fisslberger

sędzia

W. Valasidis

sędzia

S. Verschuur

sędzia

L. Spangsberg Grønfeld

sędzia

H. Cassagnabère

sędzia

R. Meyer

sędzia

J. Hettne

sędzia

D. Jočienė

sędzia

F. Bestagno

sędzia

R. Pezzuto

sędzia

T. Pavelin

sędzia

V. Di Bucci

sekretarz

Porządek pierwszeństwa obowiązujący od dnia 16.9.2025 r.

C | Orzecznictwo w 2025 r.

W centrum uwagi

Obywatelstwo Unii a „złote paszporty”

Wyrok Komisja/Malta (Obywatelstwo w zamian za inwestycje) (C‑181/23)

Od 2014 r. Malta stosowała mechanizmy umożliwiające obywatelom państw trzecich uzyskanie obywatelstwa maltańskiego w zamian za wkłady finansowe i inwestycje. W 2020 r. mechanizm ten został zastąpiony nowym programem „nabywanie obywatelstwa maltańskiego w drodze naturalizacji za wyjątkowe zasługi w związku z inwestycją bezpośrednią”. System ten pozwalał inwestorom zagranicznym oraz niektórym członkom ich rodzin uzyskać maltańskie obywatelstwo w zamian za wpłaty wysokich kwot na rzecz państwa, nabycie lub wynajęcie nieruchomości na Malcie, przekazanie darowizny na rzecz zatwierdzonej organizacji oraz spełnienie wymogu tzw. legalnego zamieszkania, którego czas trwania można było skrócić za dodatkową opłatą.

Komisja Europejska uznała, że program ten budzi wątpliwości w świetle prawa Unii, ponieważ nabycie obywatelstwa państwa członkowskiego automatycznie nadaje danej osobie obywatelstwo Unii. Zdaniem Komisji wprowadzony w 2020 r. nowy maltański program opierał się bowiem na zasadniczo transakcyjnej logice. Jego centralny element stanowiły warunki finansowe, a wymóg zamieszkania nie oznaczał faktycznej i trwałej obecności na terytorium kraju. Możliwość znacznego skrócenia okresu zamieszkania w zamian za wyższą opłatę wskazywała, że związek wnioskodawcy z państwem członkowskim nie był decydującym kryterium przyznania obywatelstwa. Komisja uznała zatem, że system ten prowadzi do swoistej komercjalizacji obywatelstwa Unii, co jest niezgodne z charakterem tego statusu.

Komisja skierowała sprawę do Trybunału Sprawiedliwości, który przypomniał, że obywatelstwo Unii stanowi podstawowy status obywateli państw członkowskich. Przyznaje ono prawa i nakłada obowiązki oraz jest szczególnym stosunkiem opartym na solidarności i lojalności między państwem a jego obywatelami. Na tym stosunku zbudowane jest również wzajemne zaufanie państw członkowskich, na którego podstawie wprowadzono obywatelstwo europejskie wraz z przyjęciem traktatu z Maastricht, gdyż każde państwo godzi się na skutki decyzji innych państw w zakresie obywatelstwa.

Trybunał zauważył, że zgodnie z tym programem przyznanie obywatelstwa maltańskiego zależy głównie od spełnienia określonych z góry warunków finansowych, a wymóg zamieszkania, który nie oznacza konieczności wykazania rzeczywistego zamieszkania na Malcie przez określony czas, nie prowadzi do faktycznej integracji ze społeczeństwem maltańskim. Wskazał, że ustaleń tych nie podważa istnienie kontroli w zakresie bezpieczeństwa i reputacji, na które powołuje się Malta, ponieważ ograniczają się one zasadniczo do zapobiegania pewnym zagrożeniom dla interesu publicznego.

Trybunał uznał, że program naturalizacji oparty na takiej transakcyjnej procedurze jest sprzeczny z samą naturą obywatelstwa Unii. Państwo członkowskie, przyznając swoje obywatelstwo, a tym samym obywatelstwo europejskie, głównie w zamian za z góry określone opłaty lub inwestycje, nie wymagając przy tym autentycznej więzi solidarności i lojalności między sobą a kandydatem do naturalizacji, narusza wzajemne zaufanie, na którym opiera się Unia.

Ustanawiając i wdrażając ten program obywatelstwa dla inwestorów, Malta uchybiła zatem swoim zobowiązaniom państwa członkowskiego i naruszyła zasadę lojalnej współpracy.

Czym jest obywatelstwo Unii Europejskiej?

Obywatelstwo Unii Europejskiej jest jednym z podstawowych elementów integracji europejskiej. Zostało ono ustanowione traktatem z Maastricht i jest zapisane w art. 20 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Nadaje wszystkim osobom posiadającym obywatelstwo państwa członkowskiego wspólny status, który w stosunku do obywatelstwa państwowego ma charakter dodatkowy i go nie zastępuje. Przyznaje ważne prawa, takie jak prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, prawo do głosowania i kandydowania w wyborach samorządowych i europejskich w państwie zamieszkania, a także prawo do korzystania z ochrony dyplomatycznej i konsularnej innych państw członkowskich w państwach trzecich.

Fundamentem obywatelstwa Unii jest solidarność i wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi i ich obywatelami. Jego przyznanie wynika automatycznie ze statusu obywatela państwa członkowskiego, który z kolei opiera się na istnieniu szczególnych więzi solidarności i lojalności między obywatelem a państwem. To właśnie ta szczególna więź uzasadnia przyznanie praw związanych z obywatelstwem Unii, z których można korzystać w całej Unii.

Obywatelstwo Unii w orzecznictwie Trybunału

Od momentu ustanowienia obywatelstwa Unii przez traktat z Maastricht (1993 r.) w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości wyjaśniano stopniowo jego dokładny zakres. Już w wyroku Martínez Sala (C‑85/96) Trybunał uznał, że status obywatela Unii pozwala w niektórych sytuacjach na bezpośrednie powołanie się na zasadę niedyskryminacji ze względu na obywatelstwo. Kierunek ten został podtrzymany w wyroku Grzelczyk (C‑184/99), w którym Trybunał stwierdził, że obywatelstwo Unii ma stanowić „podstawowy status” obywateli państw członkowskich, co stanowiło symboliczny i prawny przełom w integracji europejskiej.

Następnie Trybunał sprecyzował zakres i granice tego statusu. W wyroku Rottmann (C‑135/08) orzekł, że krajowe decyzje dotyczące utraty obywatelstwa, jako że wiążą się z utratą obywatelstwa Unii, muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności. Niewiele później, w wyroku Zambrano (C‑34/09), potwierdził, że małe dziecko, które posiada obywatelstwo państwa członkowskiego, a zatem jest obywatelem Unii, musi mieć faktyczną możliwość korzystania z istoty praw związanych z tym statusem. W związku z tym nie można odmówić zezwolenia na pobyt jego rodzicom, którzy są obywatelami państwa trzeciego. W przypadku braku takiego zezwolenia dziecko byłoby zmuszone opuścić terytorium Unii, by podążyć za rodzicami, i tym samym zostałoby pozbawione faktycznej możliwości korzystania z istoty praw wynikających z obywatelstwa Unii.

Podobnie w wyroku Stolichna obshtina, rayon „Pancharevo” (C‑490/20) Trybunał orzekł, że państwo członkowskie jest do celów stosowania prawa Unii zobowiązane do uznania ustanowionej zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim więzi pokrewieństwa z dwiema osobami tej samej płci, aby zapewnić dziecku faktyczną możliwość korzystania z praw związanych z obywatelstwem Unii, w szczególności ze swobody przemieszczania się. Trybunał ustalił w ten sposób koncepcję obywatelstwa europejskiego, które przejawia się konkretnie w prawie do prowadzenia zwykłego życia rodzinnego.

Wreszcie, w niedawnym wyroku Udlændinge- og Integrationsministeriet (C‑689/21) Trybunał potwierdził, że chociaż państwa członkowskie zachowują kompetencje w zakresie obywatelstwa, muszą one sprawować je w sposób, który nie narusza nieproporcjonalnie istoty praw wynikających z obywatelstwa Unii, i tym samym podkreślił po raz kolejny centralną i ochronną rolę tego statusu w porządku prawnym Unii.

Obywatel Unii ma prawo do:

  • swobodnego przemieszczania się, mieszkania, pracy lub nauki na terenie innego państwa członkowskiego;
  • głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych i europejskich w państwie zamieszkania;
  • składania petycji do Parlamentu Europejskiego lub przedstawiania inicjatywy obywatelskiej Komisji Europejskiej;
  • odwoływania się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w związku z niewłaściwym działaniem administracji w instytucji Unii;
  • korzystania z ochrony konsularnej innego państwa członkowskiego, jeżeli jego państwo nie ma przedstawicielstwa w państwie trzecim;
  • zwracania się o dostęp do dokumentów instytucji UE;
  • zwracania się do instytucji Unii w wybranym przez siebie jednym z 24 języków urzędowych.

W centrum uwagi

Wyrok Dania/Parlament i Rada (Adekwatne wynagrodzenia minimalne) (C‑19/23)

Przyjęta w październiku 2022 r. przez Parlament Europejski i Radę dyrektywa (UE) 2022/2041 w sprawie wynagrodzeń minimalnych ma na celu poprawę warunków życia i pracy pracowników w Unii. Ustanawia wspólne ramy mające przyczyniać się do adekwatności ustawowych wynagrodzeń minimalnych tam, gdzie one istnieją, oraz mające wzmocnić rolę układów zbiorowych w ustalaniu wynagrodzeń. Omawiana dyrektywa została przyjęta na podstawie art. 153 ust. 1 lit. b) TFUE dotyczącego warunków pracy i zastrzega, że nie narusza kompetencji państw członkowskich w zakresie ustalania wynagrodzeń ani autonomii partnerów społecznych.

Dania, popierana przez Szwecję, zakwestionowała kompetencje Unii do podejmowania działań w tej dziedzinie. Dania uznała, że pomimo pozornie proceduralnego charakteru dyrektywy, w rzeczywistości prowadzi ona do bezpośredniej ingerencji Unii w ustalanie wynagrodzeń. Tymczasem dziedzina ta jest wyraźnie wyłączona z kompetencji Unii na mocy art. 153 ust. 5 TFUE. Dania twierdziła również, że niektóre obowiązki nałożone na państwa członkowskie naruszają prawo zrzeszania się i duński model stosunków pracowniczych, oparty na dużej autonomii partnerów społecznych.

Trybunał przypomniał, że Unia może działać wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej w traktatach. Wyjaśnił, że wyłączenie dotyczące „wynagrodzeń” ma na celu uniemożliwienie jakiejkolwiek bezpośredniej harmonizacji poziomu wynagrodzeń na szczeblu unijnym. Wyłączenie to nie może jednak być interpretowane w sposób tak szeroki, by pozbawiać istoty kompetencje Unii w zakresie polityki społecznej, w szczególności w zakresie poprawy warunków pracy.

Trybunał uznał, że dyrektywa w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych nie wprowadza ani europejskiej płacy minimalnej, ani zharmonizowanego poziomu wynagrodzeń w Unii. Zasadniczo określa ona jedynie minimalne wymogi proceduralne, pozostawiając państwom członkowskim szeroki zakres uznania przy ustalaniu i aktualizowaniu płac minimalnych.

W odniesieniu do promowania rokowań zbiorowych Trybunał zauważył, że dyrektywa nie nakłada obowiązku osiągnięcia żadnego określonego rezultatu. Państwa członkowskie, w których układami zbiorowymi objęte jest mniej niż 80 % pracowników, muszą jedynie stworzyć ramy sprzyjające takim rokowaniom i w związku z tym przyjąć plan działania na ich rzecz. Są to zobowiązania do starannego działania, wprowadzone z poszanowaniem różnorodnych tradycji krajowych i autonomii partnerów społecznych, zaś dyrektywa nie przewiduje w szczególności żadnego obowiązku osiągnięcia przez te państwa członkowskie minimalnego zasięgu układów zbiorowych.

Trybunał uznał jednak, że niektóre przepisy dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych wykraczają poza te ramy proceduralne. Uznał bowiem, że nałożenie na państwa członkowskie obowiązku uwzględniania określonych kryteriów przy ustalaniu i aktualizowaniu ustawowych wynagrodzeń minimalnych, takich jak koszty utrzymania, ogólny poziom wynagrodzeń lub produktywność, oznacza harmonizację części elementów składowych ustawowych wynagrodzeń minimalnych. Trybunał doszedł do podobnego wniosku w odniesieniu do przepisu tej dyrektywy zakazującego obniżania ustawowego wynagrodzenia minimalnego, jeżeli podlega ono mechanizmom automatycznej indeksacji. Przepisy te stanowią zatem bezpośrednią ingerencję w ustalanie wynagrodzeń. W związku z tym Trybunał uchylił przepisy dyrektywy przewidujące taką bezpośrednią ingerencję Unii w ustalanie wynagrodzeń, a tym samym wykraczające poza kompetencje przyznane jej w traktatach. W pozostałym zakresie Trybunał oddalił skargę Danii.

W ten sposób Trybunał sprecyzował zależność między kompetencjami Unii w zakresie polityki społecznej a wyłączeniem dotyczącym wynagrodzeń i potwierdził, że Unia może regulować procedury i promować rokowania zbiorowe, nie ingerując przy tym bezpośrednio w ustalanie wynagrodzeń.

Co stanowi art. 153 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)?

Artykuł 153 TFUE określa dziedziny, w których Unia Europejska może wspierać i uzupełniać działania państw członkowskich w zakresie polityki społecznej. Upoważnia on w szczególności Unię do przyjęcia dyrektyw ustanawiających minimalne wymagania w takich dziedzinach jak warunki pracy, ochrona pracowników, równość kobiet i mężczyzn czy informowanie pracowników i konsultacje z nimi.

Artykuł ten jasno zakreśla jednak granice działania Unii. W ust. 5 wyraźnie wyłączono z zakresu kompetencji Unii niektóre kwestie, w szczególności wynagrodzenia, prawo zrzeszania się, prawo do strajku i prawo do lokautu. Wyłączenie to ma na celu zachowanie autonomii państw członkowskich i partnerów społecznych w dziedzinach uznanych za istotne dla ich tradycji społecznych i ustrojowych. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości precyzuje, że chociaż Unia może przyjmować przepisy mające pośredni wpływ na wynagrodzenia, nie może ona bezpośrednio ingerować w ustalanie ich wysokości.

Dyrektywa (UE) 2022/2041 w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych

Dyrektywa (UE) 2022/2041 ma na celu poprawę warunków życia i pracy w Unii Europejskiej poprzez wzmocnienie ochrony zapewnianej przez adekwatne wynagrodzenia minimalne. Nie ustanawia ona europejskiego wynagrodzenia minimalnego ani nie ustala jednolitego poziomu wynagrodzenia. Jej celem jest ustanowienie wspólnych ram gwarantujących, że płace minimalne, o ile istnieją, zapewniają godny poziom życia, przy jednoczesnym poszanowaniu krajowych tradycji i autonomii partnerów społecznych.

Dyrektywa realizuje te cele głównie w drodze przepisów proceduralnych. Nakłada ona na państwa członkowskie, których ustawodawstwo określa ustawowe wynagrodzenie minimalne, obowiązek zapewnienia jasnych i przejrzystych procedur jego ustalania i aktualizowania.

Promuje ona również rokowania zbiorowe, uznane za kluczowy element zapewniający adekwatne wynagrodzenia, w szczególności poprzez zachęcanie państw członkowskich, w których odsetek pracowników objętych układami zbiorowymi jest niski, do przyjmowania środków sprzyjających dialogowi społecznemu. W ten sposób omawiana dyrektywa zmierza do wzmocnienia konwergencji społecznej w Unii, a przy tym nie narusza kompetencji państw członkowskich w zakresie ustalania wynagrodzeń.

Wynagrodzenie minimalne w orzecznictwie Trybunału

Jeszcze przed wejściem w życie dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych Trybunał miał sposobność wypracować bogate orzecznictwo w zakresie płac minimalnych. Szereg orzeczeń zakreślił granice kompetencji krajowych i wymogi prawa Unii.

Kluczową rolę odegrały tu sprawy dotyczące delegowania pracowników. W wyroku Laval (C‑341/05) Trybunał sprecyzował zakres „minimalnej stawki płacy”, która może obowiązywać przedsiębiorstwa zagraniczne delegujące pracowników, i podkreślił potrzebę jasnej podstawy prawnej i wystarczającej przejrzystości dla podmiotów gospodarczych.

Drugim ważnym aspektem orzecznictwa jest powiązanie między płacą minimalną a przepisami dotyczącymi zamówień publicznych. W wyroku Bundesdruckerei (C‑549/13) Trybunał zbadał zgodność z prawem wymogu stosowania minimalnego wynagrodzenia ustalonego w prawie państwa przyjmującego w przypadku zamówienia publicznego realizowanego częściowo za granicą i podkreślił wymóg proporcjonalności takich środków w świetle swobody świadczenia usług. W wyroku RegioPost (C‑115/14) Trybunał uznał jednak, że instytucje zamawiające mogą uzależnić realizację zamówienia publicznego od przestrzegania minimalnego wynagrodzenia wymaganego przez ustawę lub rozporządzenie, o ile wymóg ten służy uzasadnionemu celowi społecznemu i jest stosowany w sposób niedyskryminacyjny.

Wreszcie, Trybunał wyjaśnił również samo pojęcie „minimalnej stawki płacy” w kontekście dyrektywy w sprawie delegowania pracowników, w szczególności w wyroku Sähköalojen ammattiliitto (C‑396/13), i wskazał składniki wynagrodzenia objęte tym pojęciem.

Orzecznictwo to jest podstawą, do której dochodzą obecnie spory dotyczące dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii. Wytycza ono granice swobody państw członkowskich, gwarantując jednocześnie skuteczność podstawowych swobód zawartych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

W centrum uwagi

Dostęp do wiadomości tekstowych przesyłanych między przewodniczącą Komisji a dyrektorem generalnym firmy Pfizer

Wyrok Stevi i The New York Times/Komisja (T‑36/23)

Przejrzystość życia publicznego jest podstawową zasadą Unii Europejskiej. W związku z tym każdy obywatel lub osoba prawna z Unii ma dostęp do dokumentów Parlamentu, Komisji lub Rady. Dostęp ten reguluje rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji.

Akt ten stanowi podstawę prawną publicznego dostępu do dokumentów tych instytucji Unii Europejskiej i ma na celu przede wszystkim wzmocnienie przejrzystości jako podstawowego warunku europejskiej demokracji i legitymizacji działań Unii. Zasada przejrzystości ma pełne zastosowanie do działalności tych instytucji, również w przypadku nowoczesnych form komunikacji, takich jak wiadomości tekstowe.

W maju 2022 r. Matina Stevi, dziennikarka New York Timesa, wystąpiła o umożliwienie jej zapoznania się z SMS-ami, które wysłali do siebie przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, i szef przedsiębiorstwa farmaceutycznego Pfizer w związku z negocjacjami dotyczącymi umów na szczepionki na Covid-19.

Komisja Europejska odmówiła jej tego, gdyż, jak stwierdziła, nie znajduje się w posiadaniu żądanych wiadomości. Według niej wysłane SMS-y nie stanowiły dokumentów przechowywanych przez instytucję i w związku z tym nie mogły zostać ujawnione.

Martina Stevi wystąpiła do Sądu. Sąd przypomniał na wstępie o podstawowej zasadzie: prawo dostępu do dokumentów ma na celu zapewnienie jak największej przejrzystości działań instytucji europejskich. Jeżeli instytucja twierdzi, że dany dokument nie znajduje się w jej posiadaniu, domniemywa się, że oświadczenie to jest zgodne z prawdą. Jednakże domniemanie to może zostać podważone, jeżeli wnioskodawca przedstawi poważne dowody wskazujące, że dokumenty te istniały.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że tak właśnie było. Sąd zwrócił uwagę, że kilka publicznych źródeł, w tym artykuły prasowe, oświadczenia przewodniczącej Komisji i sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego wskazują na bezpośrednie kontakty, także SMS‑owe, tych osób w trakcie negocjacji. Dowody te wystarczyły, aby wykazać, że wiadomości te — przynajmniej w pewnym momencie — istniały.

W obliczu tych poszlak Komisja powinna była jasno i szczegółowo wyjaśnić, dlaczego wiadomości nie mogły zostać odnalezione. Zdaniem Sądu Komisja nie przedstawiła zaś takiego wyjaśnienia. Poprzestała na oświadczeniu, że prowadzono poszukiwania, nie sprecyzowała jednak, gdzie, w jaki sposób i na jakich nośnikach, ani też nie wskazała, czy wiadomości zostały usunięte, zarchiwizowane lub przetransferowane przy wymianie telefonów.

Sąd podkreślił, że prawo do przejrzystości nie może zostać pozbawione swej istoty z powodu nieprzechowywania dokumentów. Instytucje mają obowiązek zarządzać swoimi dokumentami w sposób rzetelny i przewidywalny, aby umożliwić społeczeństwu zrozumienie i kontrolę ich działań. Korespondencja dotycząca ważnych decyzji, takich jak zakup szczepionek dla całej Unii, nie może zostać pominięta tylko dlatego, że miała formę krótkich wiadomości.

Sąd doszedł do wniosku, że Komisja nie przedstawiła wystarczających wyjaśnień na temat losu żądanych wiadomości, i zatem uznał, że odmowa dostępu była niezgodna z prawem. W związku z tym stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Jasna procedura

Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 ustanawia jasną procedurę, wymagającą wydania przez instytucję uzasadnionej decyzji oraz możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy, a następnie kontroli sądowej. Rozporządzenie to pozwala obywatelom zrozumieć, monitorować, a w razie potrzeby zakwestionować działania instytucji.

Zawiera ono wyjątki mające na celu ochronę wrażliwych kwestii publicznych lub prywatnych, przy czym dokładnie reguluje ich stosowanie, wymaga ich ścisłej interpretacji, konkretnego uzasadnienia decyzji odmownej oraz systematycznego sprawdzania możliwości udzielenia częściowego dostępu.

Orzecznictwo Unii wzmacnia te zasady i potwierdza, że przejrzystość powinna stać na pierwszym miejscu, w szczególności w procesach legislacyjnych, aby zagwarantować ich demokratyczną kontrolę.

Już w wyroku Szwecja i Turco/Rada (C‑39/05 P), wydanym w wyniku odwołania, Trybunał Sprawiedliwości obrał ten kierunek, gdy wymagał konkretnej i indywidualnej analizy wniosków o dostęp do opinii prawnych Rady oraz odrzucił ideę automatycznego objęcia tajemnicą dokumentów legislacyjnych. Potwierdził w ten sposób zasadę, zgodnie z którą przejrzystość jest regułą, a tajemnica wyjątkiem. Linię tę utrzymano w wyroku De Capitani/Parlament (T‑540/15), w którym Sąd odrzucił automatyczną poufność dokumentów z rozmów trójstronnych (tj. spotkań i korespondencji trzech instytucji uczestniczących w procesie legislacyjnym), wyjaśniając, że wyjątek dotyczący ochrony procesu podejmowania decyzji nie może być wykorzystywany do ukrycia zwykłego funkcjonowania prawodawcy Unii. W niedawnym wyroku Kaili/Parlament (T‑1031/23, zaskarżonego w odwołaniu do Trybunału, C‑632/25 P) Sąd stwierdził nieważność odmowy Parlamentu udzielenia swej byłej wiceprzewodniczącej dostępu do niektórych dokumentów. Potwierdził tym samym wymóg rygorystycznej i indywidualnej kontroli odmowy dostępu oraz konkretny zakres prawa do przejrzystości, w tym w delikatnych dla instytucji sytuacjach.

W centrum uwagi

Społeczeństwo informacyjne: akt o usługach cyfrowych (DSA) i bardzo duże platformy internetowe

Unia Europejska odgrywa kluczową rolę w rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Dąży do stworzenia środowiska sprzyjającego innowacjom i konkurencyjności przy jednoczesnym zapewnieniu praw konsumentów i pewności prawa. Zasady te zostały zawarte w akcie o rynkach cyfrowych (DMA) — rozporządzeniu (UE) 2022/1925, oraz akcie o usługach cyfrowych (DSA) — rozporządzeniu (UE) 2022/2065. Stanowią one ważny zbiór przepisów mających na celu uporządkowanie europejskiej przestrzeni cyfrowej w oparciu o dwa cele. Z jednej strony mają one zapewnić skuteczną ochronę podstawowych praw użytkowników i konsumentów w środowisku cyfrowym, z drugiej zaś stworzyć równe warunki konkurencji między podmiotami gospodarczymi, zwłaszcza w obliczu rosnącej potęgi niektórych dużych platform cyfrowych. Oba rozporządzenia stanowią przełomowy krok w kierunku stworzenia europejskich ram regulacyjnych dotyczących sektora cyfrowego.

W 2025 r. Trybunał wydał pierwsze orzeczenia w skargach na decyzje Komisji podjęte na podstawie DSA.

Pierwsze wyroki dotyczące DSA

Wyrok Zalando/Komisja (T‑348/23)

W kwietniu 2023 r. Komisja Europejska uznała sklep internetowy Zalando za „bardzo dużą platformę internetową” w rozumieniu aktu o usługach cyfrowych (DSA). Korzysta z niego bowiem ponad 83 mln osób miesięcznie, znacznie powyżej progu 45 mln określonego w rozporządzeniu. Zalando kwestionuje jednak tę klasyfikację, argumentując, że Komisja dokonała błędnych obliczeń.

Sąd oddalił skargę. Potwierdził, że Zalando stanowi platformę internetową, ponieważ hostuje zewnętrznych sprzedawców w ramach „Partner Programm”, nawet jeśli jego własna działalność w zakresie sprzedaży bezpośredniej („Zalando Retail”) nie mieści się w tej kategorii. Komisja mogła uznać, że wszyscy użytkownicy stykali się z informacjami pochodzącymi od sprzedawców zewnętrznych. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia zasad pewności prawa, równego traktowania i proporcjonalności i przypomniał, że takie platformy muszą podlegać zaostrzonym obowiązkom w celu ograniczenia ryzyka rozpowszechniania towarów niebezpiecznych lub nielegalnych.

Wyroki Meta Platforms Ireland/KomisjaTiktok Technology/Komisja (T‑55/24 i T‑58/24)

Sąd stwierdził nieważność decyzji, w których Komisja Europejska ustaliła na rok 2023 opłatę nadzorczą od Facebooka, Instagrama i TikToka jako „bardzo dużych platform internetowych” na podstawie aktu o usługach cyfrowych (DSA). Uznał on, że zastosowana metoda obliczenia oparta na średniej liczbie aktywnych miesięcznie odbiorców powinna była zostać określona w akcie delegowanym, a nie w zwykłych decyzjach wykonawczych, gdyż stanowi ona istotny element obliczenia. Ponieważ jednak błąd nie miał wpływu na sam obowiązek uiszczenia opłaty przez te platformy, Sąd tymczasowo utrzymał w mocy skutki nieważnych decyzji do czasu przyjęcia przez Komisję zgodnej z prawem metodologii i nowych decyzji. Okres przejściowy nie może jednak przekraczać dwunastu miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroków.

Wyrok Amazon EU/Komisja (T‑367/23)

Sąd oddalił skargę Amazona na decyzję Komisji Europejskiej uznającą platformę Amazon Store za „bardzo dużą platformę internetową” na podstawie aktu o usługach cyfrowych (DSA), który nakłada zwiększone obowiązki na usługi mające ponad 45 mln użytkowników w Unii. Amazon powołał się na naruszenie szeregu praw podstawowych gwarantowanych poprzez Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym swobody prowadzenia działalności gospodarczej, prawa własności, równości wobec prawa, wolności wypowiedzi oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i poufności informacji. Sąd uznał jednak, że obowiązki nałożone przez DSA, mimo że mogą generować koszty i wpływać na organizację platformy, są przewidziane ustawą, proporcjonalne i uzasadnione celem leżącym w interesie ogólnym, jakim jest zapobieganie ryzyku systemowemu związanemu z bardzo dużymi platformami, w szczególności rozpowszechnianiem nielegalnych treści, a także ochroną konsumentów. Doszedł więc do wniosku, że kwestionowane środki, takie jak opcja rekomendacji bez profilowania, publikowany rejestr reklam lub dostęp naukowców do danych, nie naruszają istotnej treści tych praw i są objęte ścisłymi gwarancjami w zakresie poufności i bezpieczeństwa.

Akt o usługach cyfrowych (DSA)

DSA, obowiązujący od 17 lutego 2024 r., stanowi odpowiednik rozporządzenia DMA w zakresie regulacji treści i usług cyfrowych. Ma na celu stworzenie bezpieczniejszego, bardziej przejrzystego i przewidywalnego środowiska internetowego dla europejskich użytkowników. Rozporządzenie to modernizuje system odpowiedzialności usługodawców będących pośrednikami i nakłada bardziej rygorystyczne obowiązki na bardzo duże platformy internetowe i bardzo duże wyszukiwarki. Obowiązki te dotyczą zwłaszcza wprowadzenia skutecznych mechanizmów przetwarzania nielegalnych treści, oceny i ograniczania ryzyka systemowego — takiego jak dezinformacja, naruszenia praw podstawowych lub zagrożenia dla ochrony małoletnich — a także wzmożonej przejrzystości systemów algorytmicznych i mechanizmów rekomendacji.

DMA i DSA nie są zatem skierowane do dokładnie tych samych kategorii podmiotów. DMA koncentruje się na platformach mających strukturalny wpływ na rynek wewnętrzny, stanowiących niezbędny punkt dostępu umożliwiający korzystającym z nich przedsiębiorstwom dotarcie do użytkowników końcowych. Z kolei DSA obejmuje szerszy zakres usługodawców będących pośrednikami dla europejskich użytkowników i nakłada jednocześnie szczególnie rygorystyczne obowiązki na bardzo duże platformy i wyszukiwarki ze względu na ich systemowy wpływ na przestrzeń informacyjną i gospodarczą.

W odniesieniu do DSA Komisja podała, w decyzji zaktualizowanej w grudniu 2025 r., wykaz bardzo dużych platform internetowych i bardzo dużych wyszukiwarek podlegających wzmocnionym obowiązkom przewidzianym w tym rozporządzeniu, wśród których znalazły się między innymi Amazon, Apple, Booking.com, Google, LinkedIn, Meta, Microsoft, Pinterest, Snap, TikTok, X (dawniej Twitter), Wikimedia Foundation i Zalando, a także kilku innych operatorów działających na rynku europejskim.

Wdrożenie tych rozporządzeń już doprowadziło do nałożenia wysokich sankcji. Pierwsza grzywna na podstawie DSA została nałożona w dniu 5 grudnia 2025 r. na platformę X na kwotę 120 mln EUR za niedopełnienie szeregu przewidzianych w rozporządzeniu obowiązków.

Co znaczą podstawowe pojęcia DSA

Digital Services Act to europejskie rozporządzenie mające na celu uregulowanie usług cyfrowych w celu zapewnienia bezpieczniejszego, bardziej przejrzystego i sprawiedliwego środowiska internetowego. Oto proste wyjaśnienie kilku kluczowych pojęć:

  • Platforma internetowa: usługa cyfrowa, która umożliwia użytkownikom publikowanie, udostępnianie lub przeglądanie treści (sieci społecznościowe, platformy handlowe, platformy wideo itp.).
  • Bardzo duża platforma internetowa (very large online platform, VLOP): platforma posiadająca ponad 45 mln aktywnych użytkowników w Unii Europejskiej. Ze względu na swój znaczący wpływ na społeczeństwo platformy te podlegają bardziej rygorystycznym obowiązkom.
  • Nielegalne treści: wszelkie treści naruszające prawo Unii lub obowiązujące prawo krajowe (np. mowa nienawiści, nielegalne produkty, naruszenia praw autorskich).
  • Moderowanie treści: wszystkie środki podejmowane przez platformy w celu wykrycia, oceny i, w stosownych przypadkach, usunięcia treści budzących zastrzeżenia lub ograniczenia do nich dostępu.
  • Przejrzystość algorytmiczna: obowiązek wyjaśnienia przez dane platformy w zrozumiały sposób, jak działają ich systemy rekomendacji treści.

Poprzez te pojęcia DSA dąży do poprawy ochrony użytkowników, bardziej odpowiedzialnego zachowania dużych platform i wzrostu zaufania w europejskiej przestrzeni cyfrowej.

Przegląd najważniejszych orzeczeń roku

Swobodny przepływ

Unia Europejska gwarantuje swoim obywatelom możliwość swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. Aby swoboda ta była skuteczna, państwa muszą uznawać osobisty i rodzinny status nabyty zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim, który należy rozpatrywać w świetle praw podstawowych chronionych przez Unię, w szczególności prawa do życia prywatnego i rodzinnego oraz zasady niedyskryminacji.

  • Dwóch obywateli polskich, którzy zawarli związek małżeński w Niemczech, zwróciło się o wpisanie aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, aby ich związek był uznawany w Polsce. Właściwe organy odmówiły im tego wpisu, argumentując, że prawo polskie nie zezwala na zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci. W odpowiedzi na pytanie sądu krajowego Trybunał Sprawiedliwości uznał, że odmowa uznania małżeństwa dwóch obywateli Unii, zawartego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim, w którym skorzystali oni z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, jest sprzeczna z prawem Unii, ponieważ narusza tę swobodę oraz prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Państwa członkowskie są zatem zobowiązane do uznawania, do celów wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii, stanu małżeńskiego ustanowionego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim. Trybunał podkreślił jednak, że obowiązek ten nie oznacza wprowadzenia małżeństw osób tej samej płci do prawa krajowego. Ponadto państwa członkowskie mają swobodę w wyborze sposobu uznawania takiego małżeństwa. Jednakże, w przypadku gdy państwo członkowskie decyduje się na wprowadzenie jednolitego sposobu uznawania małżeństw zawartych w innym państwie członkowskim, takiego jak wpisanie aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego, ma ono obowiązek stosować go bez dyskryminacji zarówno w odniesieniu do małżeństw osób tej samej płci, jak i małżeństw osób różnej płci.

    Wyrok z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie Wojewoda Mazowiecki (C‑713/23)

Równe traktowanie i niedyskryminacja

Unia Europejska przyjęła wspólne ramy prawne mające na celu zapewnienie równego traktowania i zwalczanie dyskryminacji. Jego filary to dyrektywy 2000/43/WE i 2000/78/WE: pierwsza z nich zakazuje dyskryminacji ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne, natomiast druga dotyczy równości w zakresie zatrudnienia i pracy. Akty te zakazują wszelkiej bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, z zastrzeżeniem pewnych możliwości jej uzasadnienia, i nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznej i jednolitej ochrony w całej Unii.

  • Operatorka stacji kolejowej wielokrotnie zwracała się do pracodawcy o zatrudnienie jej na stanowisku o stałych godzinach pracy. Jej prośba wynikała z konieczności opieki nad synem ze znacznym stopniem niepełnosprawności i orzeczonym całkowitym inwalidztwem. Pracodawca tymczasowo zgodził się na pewne usprawnienia. Odmówił jednak wprowadzenia tych dostosowań na stałe. Operatorka zaskarżyła tę odmowę, a sprawa trafiła do włoskiego sądu kasacyjnego. Sąd ten zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości, ponieważ miał wątpliwości co do interpretacji prawa Unii w zakresie ochrony przed pośrednią dyskryminacją pracownika sprawującego opiekę nad małoletnim dzieckiem ze znacznym stopniem niepełnosprawności, który sam nie jest osobą z niepełnosprawnością. Trybunał odpowiedział, że zakaz pośredniej dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność obejmuje zgodnie z dyrektywą ramową w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy również pracownika, który jest ofiarą takiej dyskryminacji z powodu opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością.

    Wyrok z dnia 11 września 2025 r. w sprawie Bervidi (C‑38/24)

  • Duńska ustawa o mieszkalnictwie publicznym ma na celu zmniejszenie udziału publicznych mieszkań rodzinnych na „obszarach podlegających transformacji”. Charakteryzują się one w szczególności tym, że odsetek „imigrantów i ich potomków z krajów innych niż zachodnie” przekroczył w nich w ostatnich pięciu latach 50 %. Na mocy tej ustawy część umów najmu publicznych mieszkań rodzinnych w dwóch dzielnicach mieszkaniowych gmin Slagelse i Kopenhagi została rozwiązana lub miała zostać rozwiązana w najbliższym czasie. Duński sąd, do którego wpłynęły spory dotyczące rozwiązania tych umów, zastanawia się, czy przepisy te stanowią bezpośrednią lub pośrednią dyskryminację ze względu na pochodzenie etniczne. W wyroku Trybunał Sprawiedliwości sprecyzował, które sytuacje mogą stanowić dyskryminację ze względu na pochodzenie etniczne. Trybunał podkreślił, że na pochodzenie etniczne składa się wiele czynników. Jedno kryterium rozpatrywane oddzielnie, takie jak obywatelstwo lub kraj urodzenia, nie wystarcza do ustalenia przynależności do grupy etnicznej. W celu zbadania ewentualnej dyskryminacji bezpośredniej sąd krajowy powinien sprawdzić, czy kryterium związane z odsetkiem imigrantów i ich zstępnych rzeczywiście opiera się na pochodzeniu etnicznym większości mieszkańców „obszarów podlegających transformacji” i czy z tego względu są oni traktowani mniej korzystnie, na przykład ze względu na wyższe ryzyko wcześniejszego rozwiązania umowy najmu. Jeżeli sąd krajowy stwierdzi ewentualną dyskryminację pośrednią, powinien sprawdzić, czy mimo wszystko jest ona uzasadniona. Powinien w szczególności upewnić się, że przedmiotowa ustawa służy realizacji celu leżącego w interesie ogólnym w sposób proporcjonalny, a zwłaszcza nie narusza podstawowego prawa do poszanowania domu.

    Wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvaenge (C‑417/23)

Państwo prawne

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, podobnie jak Traktat o Unii Europejskiej, wyraźnie odnosi się do praworządności, jednej z wartości wspólnych dla państw członkowskich na mocy art. 2 TUE. Niezawisłość i bezstronność sądów to istotne elementy państwa prawnego.

  • W dwóch wyrokach polski Trybunał Konstytucyjny uznał niektóre postanowienia traktatów, zgodnie z ich wykładnią Trybunału Sprawiedliwości, za sprzeczne z konstytucją krajową i wyraźnie zakwalifikował orzecznictwo Trybunału dotyczące prawa do skutecznej ochrony sądowej jako wykraczające poza przyznane mu uprawnienia (ultra vires). Uznawszy, że orzeczenia te naruszają kilka podstawowych zasad prawa Unii, w tym zasadę jego pierwszeństwa, Komisja wniosła do Trybunału przeciwko Polsce skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Trybunał uwzględnił tę skargę i orzekł, że Polska uchybiła zobowiązaniom państwa członkowskiego poprzez naruszenie przez Trybunał Konstytucyjny zasady skutecznej ochrony sądowej oraz nieprzestrzeganie zasady pierwszeństwa, autonomii, skuteczności i jednolitego stosowania prawa Unii oraz wiążącego charakteru orzeczeń Trybunału. Trybunał uwzględnił również skargę Komisji w zakresie, w jakim dotyczyła ona poważnych nieprawidłowości przy mianowaniu trzech sędziów polskiego Trybunału Konstytucyjnego i jego prezeski, podważających status tego trybunału jako niezawisłego i bezstronnego sądu, ustanowionego na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii.

    Wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału — Pierwszeństwo prawa Unii) (C‑448/23)

  • Sąd potwierdził, że Polska musi zapłacić łącznie około 320,2 mln EUR tytułem okresowej kary pieniężnej nałożonej przez Trybunał Sprawiedliwości po tym, jak odmówiła zawieszenia niektórych reform sądownictwa z 2019 r., które były sprzeczne z prawem Unii. Trybunał ustalił wysokość kary na 1 mln EUR dziennie od listopada 2021 r., a następnie obniżył ją do 500 000 EUR dziennie w kwietniu 2023 r., po przyjęciu polskiej ustawy częściowo zgodnej z orzeczeniem Trybunału. Ponieważ Polska nie zapłaciła należnych kwot, Komisja odzyskała kwoty kar poprzez potrącenie ich z funduszy europejskich, które miały zostać przekazane Polsce. Polskie władze zaskarżyły sześć decyzji o potrąceniu dotyczących okresu od dnia 15 lipca 2022 r. do dnia 4 czerwca 2023 r., twierdząc, że zmiany legislacyjne powinny były spowodować szybsze obniżenie kwoty kary. Sąd całkowicie odrzucił te argumenty, uznawszy, że ani orzecznictwo polskiego Trybunału Konstytucyjnego, ani ustawa z czerwca 2022 r. nie spowodowały uchylenia kwoty okresowej kary pieniężnej, oraz przypomniawszy, że obniżenie orzeczone przez Trybunał w kwietniu 2023 r. ma skutek wyłącznie na przyszłość. Dopóki Polska nie stosowała się w pełni do wyroku, a okresowa kara pieniężna w wysokości 1 mln EUR pozostawała w mocy, Komisja była zobowiązana do jej pełnego odzyskania.

    Wyrok z dnia 5 lutego 2025 r. w sprawie Polska/Komisja (T‑830/22 i T‑156/23, T‑1033/23)

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

Środki ograniczające czy też „sankcje” są kluczowym instrumentem wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) Unii Europejskiej. Wykorzystuje się je w ramach zintegrowanego i całościowego działania, które obejmuje w szczególności dialog polityczny. Unia ucieka się do nich w szczególności w celu chronienia wartości, podstawowych interesów i bezpieczeństwa Unii oraz zapobiegania konfliktom i wzmacniania bezpieczeństwa międzynarodowego. Sankcje mają na celu doprowadzenie do zmiany polityki lub zachowania osób lub podmiotów, wobec których są stosowane, w dążeniu do realizacji celów WPZiB.

  • W następstwie agresji wojskowej Rosji wobec Ukrainy w 2022 r. Unia Europejska przyjęła szereg środków ograniczających. W 2023 r. Rada Unii Europejskiej rozszerzyła kryteria umożliwiające objęcie tymi środkami osób lub podmiotów. Nowe kryterium pozwala na zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych podmiotów działających w rosyjskim sektorze informatycznym posiadających licencję wydaną przez centrum ds. licencji, certyfikacji i ochrony tajemnic państwowych rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB) lub licencję na „broń i sprzęt wojskowy” wydaną przez rosyjskie ministerstwo przemysłu i handlu. Positive Group PAO, rosyjska spółka działająca w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, posiada taką licencję za pośrednictwem swojej spółki zależnej i została wpisana na listę podmiotów objętych sankcjami. Wniosła ona o stwierdzenie nieważności tego wpisu, ale Sąd oddalił jej skargę. Uznał, że zastosowane kryterium jest jasne, przewidywalne pod względem prawnym i proporcjonalne do zamierzonych celów, które polegają na wywieraniu presji na Moskwę i ograniczeniu jej zdolności do prowadzenia działań wojennych, w tym w dziedzinie informacji. Rada nie popełniła błędu, gdy uznała, że spółkę należy objąć sankcjami ze względu na jej zależność od licencji FSB, nawet jeśli posiada ją jej spółka zależna.

    Wyrok z dnia 10 września 2025 r. w sprawie Positive Group/Rada (T‑573/23)

  • Sąd Unii Europejskiej potwierdził sankcje nałożone na MegaFon, jednego z głównych operatorów telefonii komórkowej w Rosji. Rada umieściła tę spółkę w wykazie podmiotów objętych środkami ograniczającymi w 2023 r., uznawszy, że bezpośrednio wspiera ona rosyjskie działania wojenne, świadcząc usługi, które mogą być wykorzystywane przez wojsko, w szczególności w dziedzinie telekomunikacji. MegaFon wniósł o stwierdzenie nieważności tych decyzji i powołał się na brak uzasadnienia, naruszenie prawa do obrony i nieproporcjonalne ograniczenie swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd odrzucił te argumenty, uznawszy, że Rada wyjaśniła wystarczająco dokładnie powody nałożenia tych sankcji i nie miała obowiązku uprzedniego wysłuchania przedsiębiorstwa, aby zachować element zaskoczenia niezbędny do ich skuteczności. Sąd uznał również, że środki te, mimo iż mają wpływ na działalność i reputację MegaFonu, pozostają proporcjonalne i niezbędne do osiągnięcia celu leżącego w interesie ogólnym, jakim jest ograniczenie potencjału militarnego Rosji w kontekście wojny w Ukrainie.

    Wyrok z dnia 15 stycznia 2025 r. w sprawie MegaFon/Rada (T‑193/23)

Migracja i azyl

Unia Europejska przyjęła zbiór norm w celu ustanowienia skutecznej, humanitarnej i bezpiecznej europejskiej polityki migracyjnej. Wspólny europejski system azylowy określa minimalne standardy traktowania wszystkich osób ubiegających się o azyl i rozpatrywania ich wniosków w całej Unii.

  • Obywatelowi państwa trzeciego można odmówić udzielenia ochrony międzynarodowej w ramach trybu przyspieszonego procedury granicznej, jeżeli jego kraj pochodzenia został uznany przez państwo członkowskie za „bezpieczny”. Trybunał wyjaśnił, że uznania tego można dokonać w drodze aktu ustawodawczego, pod warunkiem że może on być poddany skutecznej kontroli sądowej. Źródła informacji, na których oparto to uznanie, muszą być dostępne dla wnioskodawcy i sądu krajowego. Państwo członkowskie nie może jednak umieścić kraju na liście bezpiecznych krajów pochodzenia, jeżeli kraj ten nie zapewnia wystarczającej ochrony całej swojej ludności.

    Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawach połączonych Alace i Canpelli (C‑758/24 i C‑759/24)

  • Dwie osoby ubiegające się o azyl w Irlandii były zmuszone do życia w niegodnych warunkach, gdyż państwo odmówiło im zakwaterowania, powołując się na przepełnienie ośrodków. Trybunał uznał, że taka odmowa, nawet w sytuacji masowego i nieprzewidywalnego napływu osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, stanowi poważne naruszenie prawa Unii i może powodować powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej państwa. Trybunał przypomniał, że na mocy dyrektywy w sprawie przyjmowania państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową warunków przyjmowania zapewniających odpowiedni poziom życia, czy to poprzez zakwaterowanie, pomoc finansową, talony, czy też poprzez kombinację tych form wsparcia w trosce o godne życie.

    Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawie The Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth i in. (C‑97/24)

  • Pochodzący z Iraku mężczyzna złożył wniosek o azyl w Grecji i powołał się przy tym na realne zagrożenie życia. Jego wniosek został oddalony, a odwołanie zostało uznane za „oczywiście bezzasadne” wyłącznie dlatego, że nie stawił się osobiście przed właściwą komisją. W greckim prawie ustanowiono bowiem automatyczne domniemanie nadużycia środka odwoławczego w takich przypadkach. Trybunał orzekł, że przepis ten narusza prawo Unii — wymóg osobistego stawiennictwa w celu rozpatrzenia odwołania jest nieproporcjonalny, ponieważ służy jedynie sprawdzeniu obecności zainteresowanego, a nie faktycznemu wysłuchaniu go. Grecja powinna była zaoferować inne, mniej uciążliwe rozwiązania, takie jak reprezentacja przez adwokata, stawiennictwo w miejscu pobytu lub zwykły dowód obecności, aby zagwarantować rzeczywisty dostęp do skutecznego środka odwoławczego.

    Wyrok z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie Al Nasiria (C‑610/23)

Ochrona konsumentów

Trybunał Sprawiedliwości: gwarantowanie praw konsumentów Unii Europejskiej

Europejska polityka ochrony konsumentów ma na celu ochronę zdrowia, bezpieczeństwa oraz ekonomicznych i prawnych interesów konsumentów bez względu na to, gdzie konkretnie na obszarze Unii mieszkają, podróżują czy dokonują zakupów.

  • Niemiecka firma sprzedawała suplement diety na bazie szafranu i soku z melona, twierdząc, że poprawia nastrój oraz redukuje stres i zmęczenie. Stowarzyszenie zaskarżyło tę praktykę reklamową, uznawszy, że oświadczenia zdrowotne są niezgodne z prawem Unii. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dopóki Komisja nie zakończy naukowej oceny oświadczeń zdrowotnych dotyczących substancji roślinnych i nie wpisze ich do oficjalnych wykazów, oświadczenia te nie mogą być wykorzystywane w reklamach, chyba że są objęte systemem przejściowym, co w tej sprawie nie miało jednak miejsca.

    Wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r. w sprawie Novel Nutriology (C‑386/23)

  • Napój bezalkoholowy nie może być wprowadzany do obrotu pod nazwą „gin bezalkoholowy”. Niemieckie stowarzyszenie zajmujące się zwalczaniem nieuczciwej konkurencji wniosło do niemieckiego sądu pozew przeciwko przedsiębiorstwu PB Vi Goods, domagając się zakazu sprzedaży napoju bezalkoholowego o nazwie „Virgin Gin Alkoholfrei” (bezalkoholowy Virgin Gin). Trybunał przypomniał, że prawo Unii zastrzegło nazwę prawną „gin” dla napoju spirytusowego uzyskanego w drodze aromatyzowania alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego jagodami jałowca, o minimalnej zawartości alkoholu 37,5 %. Stwierdził on, że dodanie wyrażenia „bezalkoholowy” nie zmieniło tej nazwy i nie pozwala uniknąć zakazu. Trybunał uznał również, że ograniczenie to nie narusza wolności prowadzenia działalności gospodarczej zagwarantowanej w Karcie, ponieważ nie uniemożliwia ono wprowadzania do obrotu samego produktu, a jedynie używania zastrzeżonej nazwy. Zakaz ten jest proporcjonalny, ponieważ ma na celu ochronę konsumentów przed ryzykiem wprowadzenia w błąd oraz ochronę przestrzegających prawa Unii producentów ginu przed nieuczciwą konkurencją.

    Wyrok z dnia 13 listopada 2025 r. w sprawie PB Vi Goods (C‑563/24)

  • Francuski konsument posiadał rachunek depozytowy w złocie w Veracash. Zauważył, że codziennie dokonywano z niego wypłat za pomocą karty, której, jak twierdzi, nigdy nie otrzymał. Zgłosił te operacje firmie Veracash prawie dwa miesiące po pierwszej wypłacie, ale nadal w przewidzianym w prawie terminie trzynastu miesięcy. Trybunał orzekł, że użytkownik karty może utracić prawo do zwrotu, jeżeli nie zgłosi „niezwłocznie” nieautoryzowanej transakcji. Jednak w przypadku karty utraconej, skradzionej lub przywłaszczonej traci on to prawo tylko wtedy, gdy działał umyślnie lub z rażącym niedbalstwem, i tylko w odniesieniu do transakcji, z których zgłoszeniem zwlekał.

    Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawie Veracash (C‑665/23)

  • Dwoje polskich turystów zarezerwowało pobyt „all inclusive” w pięciogwiazdkowym hotelu w Albanii, ale już nazajutrz po przyjeździe ich wypoczynek zaczęły poważnie zakłócać intensywne prace rozbiórkowe zarządzone przez władze lokalne. Przez kilka dni budził ich nieustanny hałas dobiegający z placu budowy, a baseny, promenada nadmorska i dostęp do plaży zostały zburzone. Pogorszyły się również warunki wyżywienia — pojawiły się kolejki, ograniczono ilość posiłków i odwołano niektóre usługi, a pod koniec pobytu rozpoczęto nowe prace budowlane. Wczasowicze uznali, że ponieśli szkodę majątkową i niemajątkową, wystąpili więc do polskiego sądu o zwrot całej zapłaconej kwoty i odszkodowanie. Sąd, do którego trafiła sprawa, orzekł, że podróżny ma prawo do pełnego zwrotu kosztów nie tylko w przypadku, gdy usługi nie zostały wykonane lub zostały wykonane niezgodnie z umową, ale również w przypadku, gdy pomimo częściowego wykonania tych usług niezgodność była na tyle rażąca, że impreza turystyczna utraciła swój cel, a zatem nie leżała już obiektywnie w interesie podróżnych. Sąd wyjaśnił, że ocena ta należy do sądu krajowego, a dyrektywa ma na celu przywrócenie równowagi kontraktowej, nie dopuszcza jednak środków o charakterze kary. Trybunał przypomniał jednak, że organizator nie może zostać zwolniony z odpowiedzialności, jeżeli prace, mimo że zostały podjęte przez organ publiczny, nie były dla niego nieprzewidywalne lub nieuniknione.

    Wyrok z dnia 23 października 2025 r. w sprawie Tuleka (C‑469/24)

  • Europejskie i amerykańskie przedsiębiorstwa produkujące lub wykorzystujące melaminę zaskarżyły przed Trybunałem decyzję Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) klasyfikującą tę substancję jako „substancję wzbudzającą szczególnie duże obawy” ze względu na poważne zagrożenie dla zdrowia i środowiska. Twierdziły one, że klasyfikacja ta opiera się na błędnej analizie naukowej i że nie zostały one w wystarczającym stopniu wysłuchane w trakcie postępowania. Sąd odrzucił ich argumenty i utrzymał w mocy decyzję ECHA. Wyjaśnił, że substancja może zostać uznana za niebezpieczną, nawet jeśli poważne skutki powodują jej właściwości nie samodzielnie, a w kombinacji z innymi. Orzekł on również, że procedura przewidziana w unijnym rozporządzeniu „REACH” (które ma na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska przed ryzykiem związanym z chemikaliami) nie gwarantuje żadnego szczególnego prawa poza możliwością przedstawienia uwag.

    Wyrok z dnia 9 lipca 2025 r. w sprawach Fritz Egger i in./ECHA (Melamina) oraz LAT Nitrogen Piesteritz i Cornerstone/ECHA (T‑163/23, T‑167/23)

Własność intelektualna

Sprawy z zakresu własności intelektualnej w Sądzie UE

Uregulowania Unii Europejskiej przyjęte w celu ochrony własności intelektualnej (prawo autorskie) i przemysłowej (prawo znaków towarowych, ochrona wzorów) poprawiają konkurencyjność przedsiębiorstw poprzez tworzenie środowiska sprzyjającego kreatywności i innowacyjności.

  • W 2019 r. włoska spółka Nero Lifestyle zgłosiła do rejestracji w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) znak słowny NERO CHAMPAGNE. Comité interprofessionnel du vin de Champagne (instytucja branżowa producentów szampana) i Institut national de l’origine et de la qualité (INAO) (francuski krajowy instytut pochodzenia i jakości) wniosły sprzeciw. Twierdziły one, że ten znak towarowy mógłby korzystać w sposób stanowiący nadużycie na reputacji produktów AOP Champagne, których ochrona stanowi gwarancję jakości ze względu na ich pochodzenie geograficzne. Sprzeciw został częściowo odrzucony przez EUIPO, a organizacje branżowe wniosły sprawę do Sądu. W wyroku Sąd stwierdził nieważność decyzji EUIPO i uwzględnił sprzeciw. W związku z tym wniosek o rejestrację znaku towarowego NERO CHAMPAGNE został odrzucony.

    Wyrok z dnia 25 czerwca 2025 r. w sprawie Comité interprofessionnel du vin de Champagne i INAO/EUIPO — Nero Lifestyle (NERO CHAMPAGNE) (T‑239/23)

  • Kostka Rubika nie może być chroniona jako unijny znak towarowy — Sąd potwierdził unieważnienie znaków towarowych zarejestrowanych dla tej słynnej trójwymiarowej łamigłówki. EUIPO uznało, że sześcienny kształt, struktura siatki i różnokolorowe powierzchnie stanowią elementy techniczne niezbędne do jej działania, co uniemożliwia ich ochronę na mocy prawa znaków towarowych. Spin Master, właściciel tych znaków towarowych, twierdził, że niektóre elementy, w szczególności kolory, nie mają charakteru technicznego. Sąd odrzucił te argumenty, wyjaśniwszy, że kolory są jedynie drugorzędnym szczegółem służącym do odróżnienia ścianek i że zasadnicza część kształtu — kwadraty, struktura siatki i zróżnicowanie powierzchni — spełnia funkcję techniczną, polegającą na obracaniu i identyfikacji elementów układanki. Ponieważ wszystkie istotne cechy kostki są związane z jej funkcją, nie mogą one być chronione jako znak towarowy, a zatem decyzje EUIPO zostały utrzymane w mocy.

    Wyrok z dnia 9 lipca 2025 r. w sprawie Spin Master Toys UK/EUIPO — Verdes Innovations (Kształt sześcianu o ścianach mających strukturę siatki i różniących się kolorami) (od T‑1170/23 do T‑1173/23)

  • Sąd uchylił decyzje EUIPO, które pozbawiły Ferrari praw do znaku słownego TESTAROSSA dla samochodów, części zamiennych, akcesoriów i miniaturowych modeli, po tym, jak urząd uznał, że znak nie był rzeczywiście używany w latach 2010—2015. Sąd stwierdził, że chociaż model Testarossa nie jest produkowany od 1996 r., w okresie, którego dotyczyła sprawa, używane samochody były sprzedawane przez autoryzowanych dealerów i dystrybutorów, a użytkowanie to, w połączeniu z usługą certyfikacji świadczoną przez Ferrari, stanowiło rzeczywiste używanie znaku towarowego za dorozumianą zgodą producenta. Tak samo orzekł w odniesieniu do części zamiennych i akcesoriów, których pochodzenie zostało zweryfikowane w ramach usługi certyfikacyjnej. Co się tyczy miniaturowych modeli, Sąd uznał, że znak towarowy był używany przez osoby trzecie ze wskazaniem „oficjalny produkt objęty licencją Ferrari”, co gwarantowało pochodzenie handlowe zabawek i wykazywało rzeczywiste używanie za dorozumianą zgodą Ferrari. W związku z tym Sąd uznał, że Ferrari rzeczywiście utrzymało używanie znaku towarowego TESTAROSSA w odniesieniu do wszystkich produktów, których dotyczyła sprawa.

    Wyrok z dnia 2 lipca 2025 r. w sprawach Ferrari/EUIPO — Hesse (TESTAROSSA) (T‑1103/23 i T‑1104/23)

Konkurencja

Unia Europejska zapewnia przestrzeganie zasad chroniących wolną konkurencję. Praktyki, których celem lub skutkiem jest zapobieganie, ograniczanie lub zakłócanie konkurencji na rynku wewnętrznym, są zabronione i mogą podlegać karom grzywny. Prawo każdej osoby do dochodzenia odszkodowania za szkodę spowodowaną zachowaniem antykonkurencyjnym wzmacnia operacyjny charakter unijnych zasad konkurencji i zniechęca do zachowań naruszających wolną konkurencję.

  • Apple pobiera prowizję od sprzedaży aplikacji innych producentów sprzedawanych w App Store. Według dwóch niderlandzkich fundacji broniących zbiorowych interesów wielu nie zidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników urządzeń Apple prowizje te są nadmierne, a użytkownicy ponoszą szkodę. Fundacje te sprzeciwiły się antykonkurencyjnym zachowaniom Apple i wystąpiły w tej sprawie do niderlandzkich sądów. Apple zakwestionował jednak jurysdykcję sądu niderlandzkiego, ponieważ wskazywane zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło w Niderlandach, a w szczególności w Amsterdamie. Zapytany o to Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że dany App Store został stworzony specjalnie dla rynku niderlandzkiego. Szkoda poniesiona w związku z zakupami dokonanymi w tej przestrzeni wirtualnej może się urzeczywistnić na tym terytorium, i to niezależnie od miejsca, w którym znajdowali się zainteresowani użytkownicy w chwili dokonania danego zakupu. Niderlandzki sąd ma zatem właściwość międzynarodową i miejscową.

    Wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r. w sprawie Stichting Right to Consumer Justice i Stichting App Stores Claims (C‑34/24)

  • W 2018 r. włoska grupa Enel uruchomiła aplikację JuicePass, aby umożliwić kierowcom pojazdów elektrycznych znalezienie i rezerwację stacji ładowania. Aby ułatwić korzystanie z aplikacji bezpośrednio z ekranu pokładowego samochodu, Enel zwrócił się do Google o zapewnienie kompatybilności tej aplikacji z Android Auto, jego systemem connected car. Google odmówił jednak dostosowania swojej platformy w celu zapewnienia takiej interoperacyjności, za co włoski organ ds. konkurencji nałożył grzywnę w wysokości ponad 100 mln EUR za nadużycie pozycji dominującej. Google zakwestionował tę karę i zwrócił się do włoskiej rady stanu, która z kolei wystąpiła do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniami prejudycjalnymi. Trybunał uznał, że uniemożliwianie przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą dostępu do stworzonej przez nie platformy poprzez odmowę zapewnienia jej interoperacyjności z aplikacją opracowaną przez przedsiębiorstwo trzecie może stanowić nadużycie pozycji dominującej, nawet jeśli platforma ta nie jest niezbędna do komercyjnego wykorzystania aplikacji. Nadużycie takie można bowiem stwierdzić, gdy platforma została opracowana z myślą o umożliwieniu jej wykorzystania przez przedsiębiorstwa trzecie i może uczynić ich aplikację bardziej atrakcyjną dla konsumentów. Odmowa może być jednak uzasadniona, gdy zapewnienie interoperacyjności zagroziłoby bezpieczeństwu lub integralności platformy lub gdyby z innych przyczyn technicznych zapewnienie tej interoperacyjności było niemożliwe. W pozostałych przypadkach przedsiębiorstwo dominujące musi stworzyć model zapewniający tę interoperacyjność w rozsądnym terminie niezbędnym do tego celu, w stosownych przypadkach za odpowiednim finansowym świadczeniem wzajemnym.

    Wyrok z dnia 25 lutego 2025 r. w sprawie Alphabet i in. (C‑233/23)

  • W 2015 r. belgijski klub piłkarski RFC Seraing podpisał umowy z maltańską spółką Doyen Sports, które umożliwiały mu finansowanie zawodników w zamian za część praw ekonomicznych do tych zawodników. FIFA, uznając te umowy za sprzeczne z jej przepisami zakazującymi posiadania praw ekonomicznych przez osoby trzecie, nałożyła na klub kary, które zostały utrzymane w mocy przez Sportowy Sąd Arbitrażowy (CAS), a następnie przez szwajcarski federalny sąd najwyższy. RFC Seraing zaskarżył następnie te przepisy przed belgijskimi sądami. W postępowaniu prejudycjalnym Trybunał uznał, że uniemożliwienie sądom krajowym kontroli wyroku arbitrażowego wydanego w arbitrażu narzuconym przez międzynarodową federację sportową stanowi naruszenie prawa Unii. Stwierdził on, że orzeczenia CAS muszą podlegać skutecznej kontroli sądowej. Kontrola ta powinna w szczególności umożliwiać sprawdzenie ich zgodności z porządkiem publicznym Unii, na który składają się między innymi przepisy prawa konkurencji Unii oraz podstawowe swobody rynku wewnętrznego, uzyskanie środków tymczasowych oraz, w razie potrzeby, odesłanie prejudycjalne. Sąd krajowy musi zatem odstąpić od stosowania przepisów prawa krajowego lub stowarzyszenia sportowego, które stoją na przeszkodzie takiej kontroli, aby zapewnić ochronę sportowców i klubów, w przypadku gdy decyzja narusza prawo Unii, w szczególności w zakresie konkurencji lub swobodnego przepływu.

    Wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r. w sprawie Royal Football Club Seraing (C‑600/23)

  • Sąd potwierdził w głównej mierze decyzję Komisji stanowiącą, że w latach 2007—2011 siedem dużych banków inwestycyjnych uczestniczyło w kartelu w sektorze europejskich obligacji skarbowych w ten spoób, że wymieniało się poufnymi informacjami i stosowało praktyki mające na celu uzyskanie nienależnych korzyści na rynku pierwotnym i wtórnym. Komisja nałożyła grzywny w wysokości 371 mln EUR na banki Nomura, UBS i UniCredit, natomiast Bank of America, Natixis i NatWest nie zostały ukarane ze względu na przedawnienie lub złagodzenie kary. W przypadku Portigonu wysokość grzywny została ustalona na zero ze względu na ujemny wynik finansowy netto. Sąd, do którego zwróciło się sześć spośród tych banków, potwierdził istnienie jednolitego i ciągłego naruszenia oraz odpowiedzialność instytucji za działania ich traderów, jednocześnie nieznacznie obniżył grzywny nałożone na Nomurę z powodu błędu w obliczeniach Komisji oraz na UniCredit, ponieważ okres uwzględniony w odniesieniu do jego zachowania antykonkurencyjnego został przeszacowany. Sąd potwierdził także uzasadniony interes Komisji w stwierdzeniu naruszenia również w odniesieniu do Bank of America i Natixisu, nawet bez nałożenia na nie grzywny, ponieważ ich identyfikacja przyczyniła się do wyjaśnienia zakresu zmowy.

    Wyrok z dnia 26 marca 2025 r. w sprawach UBS Group i UBS/Komisja, Natixis/Komisja, UniCredit i UniCredit Bank/Komisja, Nomura International i Nomura Holdings/Komisja, Bank of America i Bank of America Corporation/Komisja oraz Portigon/Komisja (Europejskie obligacje skarbowe) (T‑441/21, T‑449/21, T‑453/21, T‑455/21, T‑456/21, T‑462/21)

Współpraca sądowa

Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości obejmuje środki mające na celu promowanie współpracy wymiarów sprawiedliwości między państwami członkowskimi. Współpraca ta opiera się na wzajemnym uznawaniu wyroków i orzeczeń sądowych i ma na celu harmonizację przepisów krajowych w celu zwalczania przestępczości międzynarodowej poprzez zagwarantowanie ochrony praw ofiar, podejrzanych i zatrzymanych w Unii.

  • Była przywódczyni ETA, skazana już we Francji na 20 lat więzienia za terroryzm, jest ścigana w Hiszpanii za ten sam zamach popełniony w 1997 r., co może spowodować, że jej łączny wymiar kary wyniesie co najmniej 50 lat bez określonej granicy wykonania kary. W sprawie wniesionej przez hiszpańskiego sędziego dotyczącej zasady ne bis in idem Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, że w Unii nikt nie może być ścigany dwukrotnie za te same czyny, nawet jeśli kwalifikacja prawna różni się w poszczególnych państwach. Do hiszpańskiego sędziego należy sprawdzenie, czy czyny osądzone we Francji są tożsame z przestępstwami, za które osoba ta jest ścigana w Hiszpanii.

    Wyrok z dnia 11 września 2025 r. w sprawie MSIG (C‑802/23)

Życie prywatne

Unia Europejska ma szczegółowe regulacje dotyczące ochrony danych osobowych. Przetwarzanie i przechowywanie takich danych musi być zgodne z określonymi w przepisach warunkami i ograniczone do tego, co jest ściśle niezbędne, oraz nie może w sposób nieproporcjonalny naruszać prawa do prywatności.

  • Pewna kobieta odkryła, że na rumuńskiej stronie internetowej www.publi24.ro zamieszczono kłamliwe ogłoszenie, że świadczy usługi seksualne; zawierało ono jej zdjęcia oraz numer telefonu, bez jej zgody. Operator strony, Russmedia Digital, usunął ogłoszenie w ciągu godziny, ale zostało ono już skopiowane na innych stronach. Kobiecie przyznano odszkodowanie w pierwszej instancji, ale następnie w odwołaniu spółkę zwolniono z odpowiedzialności z uzasadnieniem, że była ona jedynie dostawcą usług hostingowych. Kobieta wniosła sprawę do sądu apelacyjnego w Klużu, który zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem o obowiązki internetowej platformy handlowej w świetle ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO). Trybunał orzekł, że operator internetowej platformy handlowej jest odpowiedzialny za przetwarzanie danych osobowych zawartych w ogłoszeniach publikowanych na jego platformie i przed publikacją powinien zidentyfikować ogłoszenia zawierające dane wrażliwe, zweryfikować tożsamość lub istnienie wyraźnej zgody osoby, której dane dotyczą, oraz odmówić publikacji w przypadku braku takiej zgody. Trybunał wyjaśnił również, że operator musi wdrożyć środki techniczne, aby zapobiec nielegalnemu kopiowaniu ogłoszeń zawierających dane wrażliwe na inne strony internetowe, i nie może powoływać się na zwolnienie z odpowiedzialności przewidziane w dyrektywie o handlu elektronicznym, aby uniknąć obowiązków nałożonych przez RODO.

    Wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r. w sprawie Russmedia Digital i Inform Media Press (C‑492/23)

  • Pewne stowarzyszenie zaskarżyło przed francuskim organem ochrony danych osobowych wymaganie od klientów SNCF Connect (platformy sprzedaży kolei francuskich) zaznaczenia przy zakupach online „Pan” lub „Pani”, uznając, że gromadzenie informacji o tożsamości płciowej nie jest niezbędne w świetle ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO). Trybunał Sprawiedliwości przypomniał, że gromadzone mogą być wyłącznie dane ściśle niezbędne, a przetwarzanie danych jest zgodne z prawem tylko wtedy, gdy jest niezbędne do wykonania umowy lub uzasadnione wyraźnie wyjaśnionym prawnie uzasadnionym interesem. Trybunał sprecyzował także, że przy przetwarzaniu danych nie można powołać się na prawnie uzasadniony interes, jeżeli go nie wskazano, jeżeli przetwarzanie wykracza poza to, co jest ściśle niezbędne, lub może naruszać prawa podstawowe, w szczególności w zakresie dyskryminacji ze względu na płeć. Gromadzenie danych dotyczących form grzecznościowych nie jest obiektywnie niezbędne, w szczególności gdy ma ono na celu personalizację komunikacji handlowej.

    Wyrok z dnia 9 stycznia 2025 r. w sprawie Mousse (C‑394/23)

  • Austriackiej klientce odmówiono zawarcia umowy na telefon komórkowy na kwotę 10 EUR miesięcznie po tym, jak prywatna spółka w sposób całkowicie zautomatyzowany uznała, że nie ma ona zdolności kredytowej. Austriacki sąd stwierdził, że firma ta nie przestrzegała ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO), ponieważ nie wyjaśniła, w jaki sposób podjęła decyzję. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że osoba, której dane dotyczą, ma prawo do zrozumiałego wyjaśnienia w przypadku przetwarzania jej danych osobowych — należy wskazać, jakie dane zostały wykorzystane i w jaki sposób wpłynęły one na rezultat, ewentualnie pokazując, co by się zmieniło, gdyby niektóre dane były inne. Przedsiębiorstwo nie może zasłaniać się tajemnicą handlową, aby odmówić przekazania tych informacji. W przypadku powołania się na taką tajemnicę do sądu lub organu nadzoru należy decyzja, ile dostępu można udzielić.

    Wyrok z dnia 27 lutego 2025 r. w sprawie Dun & Bradstreet Austria (C‑203/22)

  • Philippe Latombe, obywatel francuski, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Europejskiej zezwalającej na przekazywanie danych osobowych z Unii Europejskiej do Stanów Zjednoczonych. Jego zdaniem system amerykański nie zapewniał wystarczającej ochrony, w szczególności ze względu na brak niezawisłości „Data Protection Review Court” (DPRC) oraz masowe gromadzenie danych przez amerykańskie służby wywiadowcze. Sąd oddalił tę skargę. Uznał, że Stany Zjednoczone wzmocniły swoje ramy prawne w zakresie ochrony danych od czasu przyjęcia rozporządzenia wykonawczego z 2022 r. oraz że DPRC daje wystarczające gwarancje niezawisłości. Sędziowie mogą bowiem zostać odwołani wyłącznie na ważnej podstawie, zaś organy wywiadu nie mogą ingerować w ich pracę. Sąd uznał również, że masowe gromadzenie danych nie jest sprzeczne z prawem Unii, o ile DPRC zapewnia kontrolę sądową ex post. Ponadto Komisja Europejska pozostaje zobowiązana do stałego monitorowania przestrzegania tych ram i może zawiesić decyzję, jeżeli ochrona zapewniana przez system amerykański ulegnie osłabieniu.

    Wyrok z dnia 3 września 2025 r. w sprawie Latombe/Komisja (T‑553/23)

  • Sąd nakazał Komisji Europejskiej wypłacić 400 EUR odszkodowania obywatelowi Niemiec, którego dane osobowe zostały przekazane do Stanów Zjednoczonych, gdy zarejestrował się do udziału w wydarzeniu na stronie internetowej konferencji w sprawie przyszłości Europy. Gdy zainteresowany skorzystał z opcji „zaloguj się przez Facebook” na stronie EU Login, jego adres IP został przekazany Meta Platforms bez odpowiedniego zabezpieczenia, na podstawie obowiązującej wówczas decyzji stwierdzającej odpowiedni poziom ochrony. Sąd uznał, że przekazanie to należy przypisać Komisji, która nie spełniła żadnego z warunków przewidzianych w prawie Unii dotyczących przesyłania danych do państwa trzeciego. Uznał on, że doszło do wystarczająco istotnego naruszenia przepisu przyznającego uprawnienia jednostkom oraz wyrządzenia krzywdy związanej z niepewnością co do przetwarzania danych, co spowodowało powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii.

    Wyrok z dnia 8 stycznia 2025 r. w sprawie Bindl/Komisja (T‑354/22)

Środowisko naturalne

Trybunał Sprawiedliwości i ochrona środowiska

Unia Europejska jest zaangażowana w ochronę i poprawę jakości środowiska oraz ochronę zdrowia ludzkiego. Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości stwierdzi uchybienie, dane państwo członkowskie powinno jak najszybciej zastosować się do wyroku. Jeżeli Komisja uzna, że państwo członkowskie nie zastosowało się do wyroku, może wnieść nową skargę i domagać się sankcji finansowych.

  • Przeciwko Grecji zapadł wyrok Trybunału wskutek skargi na niewykonanie przez nią wyroku z 2014 r. nakazującego jej zaprzestanie korzystania ze składowiska znajdującego się w narodowym parku morskim na Zakynthos, który jest chronionym siedliskiem żółwia Caretta caretta. Pomimo prowadzonej z Komisją w latach 2014—2023 korespondencji składowisko nie zostało zamknięte ani dostosowane do wymogów europejskich dyrektyw dotyczących odpadów i do końca 2017 r. nadal przyjmowało odpady. Trybunał stwierdził ustawiczne uchybienie i nałożył na Grecję okresową karę pieniężną w wysokości 12 500 EUR za każdy dzień, do czasu pełnego wykonania wyroku, a także ryczałt w wysokości 5,5 mln EUR, ze względu na wagę i czas trwania naruszenia, zagrożenie dla zdrowia i środowiska oraz powtarzające się uchybienia Grecji w zakresie gospodarowania odpadami.

    Wyrok z dnia 9 października 2025 r. w sprawie Komisja/Grecja (Wykonanie wyroku w sprawie składowiska odpadów na Zakynthos) (C‑368/24)

  • Za niewłaściwe gospodarowanie ściekami komunalnymi Włochy ponownie trafiły przed Trybunał. Ponad dwadzieścia lat po upływie terminów przewidzianych w obowiązującej dyrektywie europejskiej i prawie dziesięć lat po pierwszym wyroku wydanym w 2014 r. wiele włoskich aglomeracji nadal odprowadzało ścieki bez odpowiedniego zbierania i oczyszczania. Trybunał stwierdził wtedy uchybienia dotyczące 41 aglomeracji. Jednak pomimo pewnej poprawy pięć z nich, położonych głównie na Sycylii i w Dolinie Aosty, nadal nie spełniało wymogów, a w przypadku czterech z nich uchybienia nadal występowały w czasie trwania rozprawy, która odbyła się w listopadzie 2024 r. Wobec tego Komisja Europejska zwróciła się do Trybunału o nałożenie sankcji finansowych. Trybunał stwierdził, że Włochy nie wykonały wyroku z 2014 r. w wyznaczonym terminie, i uznał, że to przedłużające się uchybienie powodowało poważne szkody dla środowiska, w szczególności dlatego, że odprowadzane ścieki trafiały do obszarów wrażliwych. W związku z tym nakazał, by Włochy zapłaciły ryczałt w kwocie 10 mln EUR oraz okresową karę pieniężną w wysokości ponad 13 mln EUR za każdy półroczny okres opóźnienia do czasu osiągnięcia pełnej zgodności, biorąc pod uwagę wagę naruszenia, jego wyjątkowo długi czas trwania oraz zdolność płatniczą państwa członkowskiego.

    Wyrok z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie Komisja/Włochy (Oczyszczanie ścieków komunalnych) (C‑515/23)

  • W Słowenii zarządzanie składowiskiem odpadów położonym w gminie Teharje, znanym pod nazwą Bukovžlak, doprowadziło do nowego sporu przed Trybunałem. Składowano tam od lat pozostałości po robotach ziemnych, zaś władze krajowe nie sprawdzały, czy nie ma tam też innych odpadów, ani nie podjęły niezbędnych środków w celu usunięcia odpadów nieobjętych zezwoleniem, a zatem utworzyły nielegalne składowisko odpadów. W wyroku z 2015 r. Trybunał stwierdził, że sytuacja ta stanowi naruszenie prawa Unii w zakresie gospodarowania odpadami. Środki wymagane do remediacji terenu nie zostały jednak wdrożone w terminie. W obliczu utrzymującej się bezczynności Komisja Europejska ponownie zwróciła się do Trybunału o nałożenie sankcji finansowej. Trybunał uznał, że Słowenia nie wykonała wyroku z 2015 r. pomimo czasu, jaki na to miała, i że te opóźnienia nie mogą być uzasadnione w szczególności pandemią Covid-19. Zauważył, że to przedłużające się uchybienie powodowało przez ponad dziewięć lat poważne zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzkiego. W związku z tym nakazał Słowenii zapłatę ryczałtu w kwocie 1,2 mln EUR, biorąc pod uwagę wagę i czas trwania naruszenia, a także zdolność płatniczą państwa członkowskiego.

    Wyrok z dnia 8 maja 2025 r. w sprawie Komisja/Słowenia (Składowisko odpadów w Bukovžlaku) (C‑318/23)

  • Austria wniosła o stwierdzenie nieważności rozporządzenia delegowanego z 2022 r., na mocy którego Komisja Europejska włączyła, pod ścisłymi warunkami, niektóre rodzaje działalności związanej z energią jądrową i gazem kopalnym do taksonomii zrównoważonych inwestycji. Sąd oddalił tę skargę i potwierdził, że Komisja nie przekroczyła uprawnień przyznanych jej przez prawodawcę Unii. Uznał on, że produkcja energii jądrowej jest praktycznie wolna od emisji gazów cieplarnianych, a energia odnawialna nie jest jeszcze w stanie samodzielnie i niezawodnie zaspokoić całości zapotrzebowania na energię elektryczną. Sąd uznał również, że Komisja w wystarczającym stopniu uwzględniła ryzyko związane z energią jądrową i nie wymagała jednocześnie poziomu ochrony wyższego niż istniejące normy. Jeśli chodzi o gaz ziemny, jego włączenie zostało uznane za zgodne z prawem Unii, ponieważ opiera się ono na stopniowym ograniczaniu emisji przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw energii.

    Wyrok z dnia 10 września 2025 r. w sprawie Austria/Komisja (T‑625/22)

  • Hiszpania oraz organizacje rybaków z Galicji i Asturii zaskarżyły rozporządzenie Komisji Europejskiej wyznaczające głębinowe obszary połowowe, gdzie występują lub prawdopodobnie występują wrażliwe ekosystemy morskie, w których zakazane są połowy przy użyciu narzędzi przydennych. Sąd oddalił ich skargi i potwierdził, że wyznaczenie tych obszarów opiera się na wiarygodnych kryteriach naukowych opartych na rzeczywistym lub prawdopodobnym występowaniu gatunków chronionych oraz na cechach danych ekosystemów. Komisja nie miała obowiązku dokonywać oceny wpływu każdego rodzaju narzędzi ani skutków gospodarczych tych środków. Sąd uznał również, że zastosowana metodologia, oparta na opiniach Międzynarodowej Rady Badań Morza, nie wykracza poza zakres uznania Komisji. Wreszcie, odrzucił on argumenty dotyczące naruszenia zasad wspólnej polityki rybołówstwa lub zasady proporcjonalności, zwracając uwagę na zakaz, który nie dotyczy wszystkich połowów dennych, a ponadto nie wykazano, że niektóre bierne narzędzia połowowe nie działają niekorzystnie na te wrażliwe ekosystemy.

    Wyrok z dnia 11 czerwca 2025 r. w sprawach Hiszpania/Komisja oraz Madre Querida i in./Komisja (T‑781/22, T‑681/22)

Społeczeństwo informacyjne

Trybunał Sprawiedliwości w rzeczywistości cyfrowej

Unia Europejska odgrywa kluczową rolę w rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Ma na celu stworzenie środowiska sprzyjającego innowacjom i konkurencyjności przy jednoczesnej ochronie praw konsumentów i zapewnieniu pewności prawa. Zapewnia istnienie uczciwych i otwartych rynków cyfrowych oraz usuwa bariery dla transgranicznych usług online na rynku wewnętrznym, aby zapewnić ich swobodny przepływ.

  • W kwietniu 2023 r. Komisja Europejska uznała sklep internetowy Zalando za „bardzo dużą platformę internetową” w rozumieniu aktu o usługach cyfrowych (DSA), korzysta z niego bowiem ponad 83 mln osób miesięcznie, znacznie powyżej progu 45 mln określonego w rozporządzeniu. Zalando zakwestionowało tę klasyfikację, ale Sąd odrzucił jego skargę. Potwierdził, że Zalando stanowi platformę internetową, ponieważ hostuje zewnętrznych sprzedawców w ramach „Partner Programm”, nawet jeśli jego własna działalność w zakresie sprzedaży bezpośredniej („Zalando Retail”) nie mieści się w tej kategorii. Komisja mogła uznać, że wszyscy użytkownicy stykali się z informacjami pochodzącymi od sprzedawców zewnętrznych. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia zasad pewności prawa, równego traktowania i proporcjonalności, przypominając, że takie platformy muszą podlegać zaostrzonym obowiązkom w celu ograniczenia ryzyka rozpowszechniania towarów niebezpiecznych lub nielegalnych.

    Wyrok z dnia 3 września 2025 r. w sprawie Zalando/Komisja (T‑348/23)

  • Sąd stwierdził nieważność decyzji, w których Komisja Europejska ustaliła na rok 2023 opłatę nadzorczą od Facebooka, Instagrama i TikToka jako „bardzo dużych platform internetowych” na podstawie aktu o usługach cyfrowych (DSA). Uznał on, że zastosowana metoda jej obliczenia oparta na średniej liczbie aktywnych miesięcznie odbiorców powinna była zostać określona w akcie delegowanym, a nie w zwykłych decyzjach wykonawczych, gdyż stanowi ona istotny element obliczenia. Ponieważ jednak żaden błąd nie miał wpływu na sam obowiązek uiszczenia opłaty przez te platformy, Sąd tymczasowo utrzymał w mocy skutki nieważnych decyzji do czasu przyjęcia przez Komisję zgodnej z prawem metodologii i nowych decyzji. Okres przejściowy nie może jednak przekraczać dwunastu miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroków.

    Wyrok z dnia 10 września 2025 r. w sprawach Meta Platforms Ireland/Komisja i Tiktok Technology/Komisja (T‑55/24, T‑58/24)

  • Sąd oddalił skargę Amazona mającą na celu unieważnienie decyzji Komisji Europejskiej uznającej platformę Amazon Store za „bardzo dużą platformę internetową” na podstawie aktu o usługach cyfrowych (DSA), który nakłada zwiększone obowiązki na usługi mające ponad 45 mln użytkowników w Unii. Amazon powołał się na naruszenie szeregu praw podstawowych gwarantowanych przez Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym swobody prowadzenia działalności gospodarczej, prawa własności, równości wobec prawa, wolności wypowiedzi oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i poufności informacji. Sąd uznał jednak, że obowiązki nałożone przez DSA, mimo że mogą generować koszty i wpływać na organizację platformy, są przewidziane ustawą, proporcjonalne i uzasadnione celem leżącym w interesie ogólnym, jakim jest zapobieganie ryzyku systemowemu związanemu z bardzo dużymi platformami, w szczególności rozpowszechnianiem nielegalnych treści i ochroną konsumentów. Doszedł więc do wniosku, że kwestionowane środki, takie jak opcja rekomendacji bez profilowania, publikowany rejestr reklam lub dostęp naukowców do danych, nie naruszają istotnej treści powoływanych praw i są objęte ścisłymi gwarancjami w zakresie poufności i bezpieczeństwa.

    Wyrok z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie Amazon EU/Komisja (T‑367/23)

Dostęp do dokumentów

Przejrzystość życia publicznego jest podstawową zasadą Unii Europejskiej. W związku z tym każdy obywatel lub osoba prawna z Unii może co do zasady uzyskać dostęp do dokumentów instytucji europejskich.

  • Dziennikarka New York Timesa zwróciła się do Komisji Europejskiej z wnioskiem o dostęp do wiadomości, które wysyłali do siebie przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, i szef Pfizera, gdyż uważała, że posługiwali się nimi podczas negocjacji umów na szczepionki na Covid-19. Komisja odmówiła jej tego dostępu, twierdząc, że nie znajduje się w posiadaniu żądanych wiadomości. Sąd stwierdził jednak, że udzielone wyjaśnienia były niejasne i zmienne, a Komisja nie wskazała jasno, gdzie i w jaki sposób szukała tych dokumentów ani czy wiadomości zostały usunięte lub utracone. Ponadto dziennikarka przedstawiła wiarygodne dowody wskazujące, że taka wymiana wiadomości najprawdopodobniej miała miejsce. Sąd uznał, że instytucja europejska nie może poprzestać na zanegowaniu faktu posiadania dokumentów bez poważnych dowodów, zwłaszcza w przypadku tak ważnych dla ogółu decyzji. W związku z tym stwierdził nieważność decyzji Komisji odmawiającej dostępu do dokumentów.

    Wyrok z dnia 14 maja 2025 r. w sprawie Stevi i The New York Times/Komisja (T‑36/23)

Dyrekcja Badań i Dokumentacji oddaje do dyspozycji prawnikom, w ramach Zbioru Streszczeń, „Wybór najważniejszych wyroków” oraz „Miesięczny Biuletyn Orzecznictwa” Trybunału Sprawiedliwości i Sądu.

go to top