A | An Chúirt Bhreithiúnais in 2025
Is féidir iarrataí ar réamhrialú a tharchur go príomha chuig an gCúirt Bhreithiúnais. I gcás ina bhfuil amhras ar chúirt náisiúnta maidir le léiriú ar riail an Aontais nó maidir lena bailíocht, cuirfidh sí bac ar na himeachtaí os a comhair agus cuirfidh sí an t-ábhar faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais. Nuair a bheidh an t-ábhar soiléirithe ag cinneadh na Cúirte Breithiúnais, beidh an chúirt náisiúnta in ann an díospóid atá os a comhair a réiteach. I gcásanna ina n-éilítear freagra laistigh de thréimhse ama an-ghearr (e.g. tearmann, rialú teorann, fuadach leanaí, etc.), déantar foráil maidir le nós imeachta práinne um réamhrialú.
Is féidir caingne díreacha a thabhairt os comhair na Cúirte freisin, ag iarraidh gníomh de chuid an Aontais a neamhniú (‘caingean le haghaidh neamhniú’) nó dearbhú nach gcomhlíonann Ballstát dlí an Aontais (‘caingean mar gheall ar mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh’). I gcás neamhchomhlíonadh ag an mBallstát, d’fhéadfadh an breithiúnas lena suitear gur mhainnigh sé oibleagáidí a chomhlíonadh, d’fhéadfadh an dara caingean, ar a dtugtar caingean ‘sárúdhúbailte ’, a bheith ina cúis leis an gCúirt Bhreithiúnais pionós airgeadais a fhorchur uirthi.
Ina theannta sin, féadfar achomhairc a dhéanamh i gcoinne bhreitheanna na Cúirte Ginearálta. Féadfaidh an Chúirt Bhreithiúnais cinntí den sórt sin ón gCúirt Ghinearálta a chur ar neamhní.
Ar deireadh, féadfar iarrataí ar thuairim a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais chun a fhíorú an bhfuil comhaontú a bhfuil sé ar intinn ag an Aontas a thabhairt i gcrích le tríú Stát nó le heagraíocht idirnáisiúnta (arna thíolacadh ag Ballstát nó ag institiúid Eorpach) ag luí leis na Conarthaí.
Gníomhaíocht agus forbairt na Cúirte Breithiúnais
Koen Lenaerts
Uachtarán Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
Ba bhliain chinniúnach a bhí in 2025 de bharr roinnt cúiseanna.
Ar an gcéad dul síos, ba í an chéad bhliain iomlán de chur i bhfeidhm na gné deireanaí den athchóiriú ar chreat breithiúnach an Aontais Eorpaigh dá bhforáiltear i Rialachán 2024/2019 lena ndéantar iarracht an t-ualach oibre a chothromú idir an dá chúirt den Aontas agus mar sprioc dheiridh leis ná cinntí breithiúnacha ar ardchaighdeán a chur ar fáil laistigh de na teorannacha ama is fearr.
Mar chuid den ghné dheireanach sin bhí, inter alia, aistriú páirteach dlínse chun réamhrialuithe ón gCúirt Bhreithiúnais a shannadh don Chúirt Ghinearálta, atá i bhfeidhm ó 1 Deireadh Fómhair 2024, in sé ábhar shonracha (CBL, dleachtanna máil, an Cód Custaim, rangú taraife, cearta aerphaisinéirí agus an córas trádála astaíochtaí). Tá sé bunaithe ar shásra ‘one-stop shop’, faoina gcuirtear na hiarrataí uile ar réamhrialú faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais. I gcás go dtagann iarraidh ar réamhrialú faoi cheann amháin de na sé ábhar sin, déanann an tUachtarán cinneadh, tar éis éisteacht leis an Leas-Uachtarán agus leis an gCéad Abhcóide Ginearálta, nó déanann an Chúirt Bhreithiúnais cinneadh ag cruinniú ginearálta, an bhfuil an iarraidh le tarchur chuig an gCúirt Ghinearálta nó le coinneáil sa Chúirt Bhreithiúnais. Le linn 2025, aistríodh 65 den 74 iarraidh ar réamhrialú a chíor an one-stop shop a aistriú chuig an gCúirt Ghinearálta. Rinneadh na cinntí maidir le cásanna a aistriú in am trátha a bhuí leis an obair leanúnach a rinne na dlísheomraí agus na seirbhísí, go háirithe Clárlann na Cúirte Breithiúnais agus an Stiúrthóireacht um Thaighde agus Dhoiciméadú.
Leis an bhforbairt ar an sásra a tháinig i bhfeidhm an 1 Meán Fómhair 2024 a úsáidtear chun cinneadh a dhéanamh an ligfear d’achomhairc dul ar aghaidh i gcoinne bhreithiúnais nó orduithe na Cúirte Ginearálta chun sé dhlísheomra achomhairc nua agus agóidí a bhaineann le feidhmiú conartha ina bhfuil clásal eadrána a chur san áireamh, cuireadh an méid sin chun feidhme de réir an chleachtais a forbraíodh ónar tugadh isteach an sásra sin. Dá réir sin, ó na 36 iarratas a scrúdaigh an dlísheomra a chinneann an ligfear d’achomhairc dul ar aghaidh, ligeadh do dhá iarratas dul ar aghaidh, ceann a bhain le hagóid chonartha (ordú in SC v Eules Kosovo C-881/24 P) a thagann faoi dhlínse an dhlísheomra sin anois, de bharr gur ardaíodh leo ceisteanna tábhachtacha i ndáil le haontú, comhsheasmhacht nó forbairt an Aontais.
Ansin, maidir le comhdhéanamh na Cúirte, tháinig an breitheamh nua ón tSlóivéin, an tUasal Bošnjak, chun an folúntas a líonadh a d'fhág bás ár gcomhghleacaí, Marko Ilešič, an 20 Meitheamh 2024, agus imeacht an chéad Bhreithimh Bhulgáraigh de Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, an tUasal Arabadjiev, ar cuireadh an tUasal Kornezov, a bhí ina Bhreitheamh sa Chúirt Ghinearálta roimhe sin, ina áit.
Ar deireadh, is pointe tiontaithe mór é 2025 maidir le beartais chumarsáide agus trédhearcachta na Cúirte. Tá dul chun cinn suntasach déanta chun an ceartas Eorpach a thabhairt níos gaire do shaoránaigh agus chun freastal níos fearr a dhéanamh ar riachtanais gairmithe dlí.
Maidir le cumarsáid, i dteannta seoladh gearrthóg fuaim-amhairc míniúcháin ina gcuireann comhaltaí den Chúirt Bhreithiúnais i láthair go hachomair cuid de na breithiúnais is tábhachtaí a thug an chúirt sin, tá dul chun cinn suntasach déanta ar roinnt mórthionscadal agus tá siad le cur i bhfeidhm go luath in 2026: athdhearadh ar shuíomh gréasáin Curia, forbairt ar inneall cuardaigh cuimsitheach nua le haghaidh úsáideoirí seachtracha agus Curia Web TV a athrú go leagan atá inrochtana do gach duine a úsáideann an t-idirlíon. Feabhsóidh na forbairtí go mór an rochtain ar fhaisnéis bhreithiúnach do chách.
Maidir le trédhearcacht na n-imeachtaí os comhair na Cúirte a fheabhsú, is fiú a thabhairt faoi deara freisin foilsiú na bpléadálacha agus na mbarúlacha i scríbhinn a thaisctear i gcásanna réamhrialaithe, cinneadh a rinneadh le linn an athchóirithe dheireanaigh ar an gcóras breithiúnach, chomh maith le glacadh, an 1 Aibreán 2025, an chinnidh maidir leis na rialacha agus na nósanna imeachta le haghaidh craoladh éisteachtaí. Cuireann an craoladh feabhas ar an tuiscint ar ról na Cúirte agus ar a cuid gníomhaíochtaí, agus cinntítear leis rochtain níos leithne ar na pléadálacha, na hargóintí agus na barúlacha a chuireann na páirtithe isteach, chomh maith le tuairimí na nAbhcóidí Ginearálta agus na breithiúnais a thugann an Chúirt.
Sa bhreis ar a ghníomhaíocht bhreithiúnach féin, lean an Chúirt lena cuid iarrachtaí i réimsí na hoiliúna, na cumarsáide agus na malartuithe le cúirteanna agus binsí na mBallstát. Tionóladh an tríú heagrán den chomhdháil 'EUnited in diversity', a thugann le chéile na cúirteanna bunreachtúla agus na hinstitiúidí comhionanna a bhfuil dlínse bhunreachtúil acu i mBallstáit an Aontais, chomh maith le Cúirt Bhreithiúnais an Aontais, i Sóifia (an Bhulgáir) ón 3 go dtí an 5 Meán Fómhair 2025 agus é mar aidhm ag an gcomhdháil an plé breithiúnach a spreagadh agus idirghníomhaíochtaí a neartú laistigh den ord dlí coiteann atá bunaithe ag an Aontas agus ag córais dlí na mBallstát. An 1 agus an 2 Nollaig 2025, chuir an Chúirt fáilte roimh thart ar 150 breitheamh ó na Ballstáit ag Fóram bliantúil na mBreithiúna. Leis an bhfóram sin, a eagraíodh den chéad uair in 1968, tugtar deis do bhreithiúna náisiúnta eolas a chur ar fheidhmiú na Cúirte agus malartú díreach a dhéanamh lena comhaltaí laistigh den Institiúid maidir le hábhair leasa choitinn, rud a neartaíonn an dlúthchomhar idir í agus na cúirteanna náisiúnta. Ba cheart forbairt na gcruinnithe agus na hoiliúna arna n-eagrú faoi chuimsiú Ghréasán Breithiúnach an Aontais Eorpaigh (EJN) agus i gcomhar leis an nGréasán Eorpach um Oiliúint Bhreithiúnach (EJTN) a lua freisin, go háirithe i ndáil leis an nós imeachta um réamhrialú. Ar deireadh, i mí na Nollag 2025, reáchtáil an Chúirt, den chéad uair, an babhta ceannais de chomórtas Themis a d’eagraigh EJTN. Tugann an comórtas mór le rá seo deis uathúil do dhaoine a bheidh ina mbreithiúna nó ina n-ionchúisitheoirí amach anseo ó gach cearn den Eoraip feabhas a chur ar a n-eolas praiticiúil ar dhlí an Aontais, rud a chuireann le comhdhlúthú comhchultúir bhreithiúnaigh laistigh den Aontas.
Maidir leis na staitisticí don bhliain seo caite, léiríonn siad go leanúnach líon ard cásanna a tugadh os comhair na Cúirte Breithiúnais (889) agus cásanna a dúnadh (774), agus is é an athnuachan pháirteach a rinneadh ar an gCúirt in 2024 is cúis leis an dara figiúr sin den chuid is mó. Amhail an 31 Nollaig 2025, ba é 1 322 líon na gcásanna a bhí ar feitheamh. Ba é meánfhad na n-imeachtaí, gach cineál cáis san áireamh, in 2025 ná 16.7 mí.
Comhaltaí na Cúirte Breithiúnais
Tá 27 mBreitheamh agus 11 Abhcóide Ghinearálta sa Chúirt Bhreithiúnais.
Ceaptar na Breithiúna agus na hAbhcóidí Ginearálta trí chomhaontú a dhéanann rialtais na mBallstát, tar éis dul i gcomhairle le coiste atá freagrach as tuairim a thabhairt ar oiriúnacht na n-iarratasóirí ionchasacha chun na cúraimí lena mbaineann a chur i gcrích. Is téarma oifige 6 bliana a bhíonn acu, agus is téarma inathnuaite an téarma sin.
Roghnaítear iad ó na daoine nach bhfuil amhras ar bith ann faoin neamhspleáchas, a bhfuil na cáilíochtaí is gá acu chun iad a cheapadh sna hoifigí breithiúnacha is airde ina dtíortha féin, nó ar dlí-eolaithe iad a n-aithnítear a n-inniúlacht.
Feidhmíonn na Breithiúna a ndualgais ar mhodh atá go hiomlán neamhchlaonta agus neamhspleách.
Toghann Breithiúna na Cúirte Breithiúnais idir eatarthu an tUachtarán agus an Leas-Uachtarán. Ainmníonn na Breithiúna agus na hAbhcóidí Ginearálta an Cláraitheoir ar feadh théarma 6 bliana.
Ceapadh na Breithiúna seo a leanas don Chúirt Bhreithiúnais in 2025: i mí an Mheithimh, Marko Bošnjak (an tSlóivéin), a tháinig i gcomharbas ar Marko Ilešič, agus i mí Mheán Fómhair, Alexander Kornezov (an Bhulgáir), a tháinig i gcomharbas ar Alexander Arabadjiev.
Tá na hAbhcóidí Ginearálta freagrach as tuairim bhreithiúnach, dá ngairtear ‘Tuairim’, go hiomlán neamhchlaonta agus neamhspleách, a thabhairt sna cásanna a shanntar dóibh. Ní gá do Bhreithiúna na Cúirte Breithiúnais an Tuairim sin a leanúint.
K. Lenaerts
T. von Danwitz
F. Biltgen
K. Jürimäe
C. Lycourgos
I. Jarukaitis
M. L. Arastey Sahún
M. Szpunar
I. Ziemele
J. Passer
O. Spineanu-Matei
M. Condinanzi
F. Schalin
J. Kokott
S. Rodin
M. Campos Sánchez-Bordona
E. Regan
N. J. Cardoso da Silva Piçarra
A. Kumin
N. Jääskinen
J. Richard de la Tour
A. Rantos
D. Gratsias
M. Gavalec
N. Emiliou
Z. Csehi
T. Ćapeta
L. Medina
B. Smulders
D. Spielmann
A. Biondi
S. Gervasoni
N. Fenger
R. Frendo
R. Norkus
M. Bošnjak
A. Kornezov
A. Calot Escobar
An t-ord prótacail amhail an 07/10/2025
B | An Chúirt Ghinearálta in 2025
Féadfar caingne díreacha arna dtionscnamh ag daoine nádúrtha nó dlítheanacha (daoine aonair, cuideachtaí, comhlachais, etc.), i gcás ina bhfuil baint aonair nó dhíreach acu agus ag na Ballstáit i gcoinne gníomhartha de chuid institiúidí, chomhlachtaí, oifigí nó ghníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh, chomh maith le caingne díreacha lena lorgaítear cúiteamh as damáiste arna dhéanamh ag na hInstitiúidí nó ag a seirbhísigh, a chur faoi bhráid na Cúirte Ginearálta ag an gcéad chéim.
Is féidir breitheanna ón gCúirt Ghinearálta a achomharc os comhair na Cúirte Breithiúnais, ach tá na hachomhairc sin teoranta do phointí dlí. I gcásanna a ndearnadh iad a bhreithniú faoi dhó cheana féin (ag bord achomhairc neamhspleách agus ansin ag an gCúirt Ghinearálta), ní cheadóidh an Chúirt Bhreithiúnais don achomharc dul ar aghaidh ach amháin má ardaítear leis saincheist atá suntasach maidir le haontacht, comhsheasmhacht nó forbairt dhlí an Aontais.
Ón 1 Deireadh Fómhair 2024 i leith, tá dlínse ag an gCúirt Ghinearálta freisin iarrataí ar réamhrialú arna n-aistriú ag an gCúirt Bhreithiúnais a éisteacht agus a chinneadh, ar iarrataí iad a thagann go heisiach faoi cheann amháin nó níos mó de na sé ábhar shonracha seo a leanas: comhchóras cánach breisluacha; dleachtanna máil; Cód custaim; rangú taraife earraí san Ainmníocht Chomhcheangailte; cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil nó i gcás ina mbeidh moill ar sheirbhísí iompair nó ina gcuirfear ar ceal iad; scéim i ndáil le trádáil lamháltas i gcomhair astaíochtaí gás ceaptha teasa.
Is de chineál eacnamaíoch cuid mhór dá dlíthíocht: maoin intleachtúil (trádmharcanna agus dearaí AE), iomaíocht, Státchabhair agus maoirseacht baincéireachta agus airgeadais. Tá dlínse ag an gCúirt Ghinearálta freisin breith a thabhairt i ndíospóidí na seirbhíse sibhialta idir an tAontas Eorpach agus a sheirbhísigh.
Gníomhaíocht agus forbairt na Cúirte Ginearálta
Marc van der Woude
Uachtarán Chúirt Ghinearálta an Aontais Eorpaigh
Ba bhliain shuntasach í 2025 don Chúirt Ghinearálta mar gheall ar dhá rud a tharla i mí Mheán Fómhair na bliana sin: an athnuachan pháirteach uirthi agus deireadh leis an idirthréimhse maidir le láimhseáil na n-iarrataí ar réamhrialú.
An 15 Meán Fómhair 2025, d’fhág triúr Comhaltaí an Chúirt Ghinearálta de barr na hathnuachana páirtí: an Breitheamh Tomljenović, Mastroianni agus Porchia, a bhí ina n-uachtarán ar dhlísheomra, chomh maith le Kornezov, a ceapadh mar bhreitheamh sa Chúirt Bhreithiúnais. Gabhann an Chúirt Ghinearálta buíochas leo as a rannchuidiú tábhachtach leis an gcásdlí. An dáta céanna, ghlac na breithiúna Bestagno Pezzuto agus Pavelin mionn mar chomhaltaí nua den Chúirt Ginearálta. Rinne an coláiste nua comhaltaí uachtarán, leas-uachtarán agus deichniúr uachtarán ar dhlísheomra a atoghadh ansin, le haghaidh théarma 3 bliana.
Tharla an méid sin ag an tráth céanna freisin ar tháinig deireadh leis an idirthréimhse a chuir an Chúirt Ghinearálta i bhfeidhm tar éis an athraithe pháirtigh dlínse réamhrialaithe na Cúirte Breithiúnais dá bhforáiltear le Rialachán 2024/2019 (athchóiriú a tháinig i bhfeidhm an 1 Deireadh Fómhair 2024). Go hinmheánach, an toradh a bhí air sin don Institiúid ná dhá dhlísheomra speisialta chun déileáil le hiarrataí ar réamhrialú, ina bhfuil seisear breithiúna agus abhcóide ginearálta amháin a togadh chun na hiarrataí sin a láimhseáil. Murab ionann is caingne díreacha, sanntar iarrataí ar réamhrialú ar dtús d’fhoirmíocht cúigear breithiúna, ach féadfar i gcónaí cás a tharchur ina dhiaidh sin go foirmíocht éagsúil. Chun an láimhseáil is fearr a dhéanamh ar iarrataí ar réamhrialú, thogh an Chúirt Ghinearálta freisin beirt bhreithiúna chun feidhmiú mar abhcóidí ginearálta i gcás nach mbeidh an bheirt sin ar fáil.
Mar sin féin, chuir an t-atheagrú seo agus na comhaltaí nua a tháinig le gníomhaíocht bhreithiúnach na Cúirte Ginearálta ar bhealach dearfach de bharr, mar gheall ar na comhaltaí nua, gur cuireadh clabhsúr le 1 527 gcás in 2025 (404 chás uamtha astu sin a thionscain iarfheisirí Eorpacha i gcoinne Pharlaimint na hEorpa agus a bhain leis an gcóras pinsin fhorlíontaigh), an méad is mó cásanna riamh ina stair. Má chuirtear an 989 gcás a tugadh isteach san áireamh, ba é 1 167 líon na gcásanna ar feitheamh ag deireadh na bliana. Maidir leis na hiarrataí ar réamhrialú, aistríodh 65 chuig an gCúirt Ghinearálta in 2025 agus cuireadh clabhsúr le 16.
B’ionann meánfhad na n-imeachtaí, gach cineál cáis san áireamh, agus 18.9 mí. Má dhéantar cás amháin as na 404 chás chomhionanna ó thaobh substainte de, laghdaítear meánfhad na n-imeachtaí go 16 mí. Maidir le láimhseáil na n-iarrataí ar réamhrialú, tréimhse níos giorra atá ann: 6.2 mí.
In 2025, chuir foirmíochtaí cúigear breithiúna clabhsúr le 34.7% de chásanna (404 chás uamtha acu sin dá dtagraítear). I measc na gcásanna is tábhachtaí (féach an chaibidil ‘Súil siar ar mhórchásanna na bliana’), bhain dhá cheann acu sin leis an Mór-Dhlísheomra, comhdhéanta de 15 bhreitheamh, agus dhá cheann sa dlísheomra de mhéid idirmheánach, atá sa Chúirt Ghinearálta ón athchóiriú deiridh in 2024. Ba iad sin na cásanna Stevi agus The New York Times v an Coimisiún agus an Ostair v an Coimisiún (an Mór-Dhlísheomra), chomh maith leis na cásanna uamtha YL v an Chomhairle agus YL v an Chomhairle agus EUIPO (dlísheomra de mhéid idirmheánach).
Le linn na chéad bhliana iomláine seo den aistriú páirteach dlínse i gcásanna réamhrialaithe d’éirigh leis an gCúirt Ghinearálta a misean a neartú agus láimhseáil na n-iarrataí sin a chomhtháthú go réidh ina sruth oibre inmheánach, chomh maith le rialú a thabhairt i líon an-ard cásanna ar an iomlán. A bhuí le láimhseáil éifeachtúil agus réamhghníomhach na gcásanna, arna léiriú ag an gCúirt Ghinearálta, chruthaigh an Chúirt sin go bhfuil sí in ann tabhairt faoi dhúshláin nua níos mó ná riamh.
Forbairtí móra sa chásdlí
Savvas Papasavvas
Leas-Uachtarán na Cúirte Ginearálta
Bliain chinniúnach a bhí in 2025 go príomha mar gheall ar thionchar an athchóirithe a tugadh isteach le Rialachán 2024/2019. Athchóiriú a glacadh i gcomhthéacs méadú ar líon na gcásanna réamhrialaithe ar feitheamh agus meánfhad na n-imeachtaí sa Chúirt Bhreithiúnais araon, leis an athchóiriú rinneadh dhá athrú shuntasacha sa Chúirt Ghinearálta, lenar cruthaíodh foirmíocht nua den chúirt sin chun cásanna a éisteacht agus a rialú agus lenar aistríodh chuig an gCúirt Ghinearálta dlínse chun réamhrialú a thabhairt i gcásanna áirithe.
Thug an dlísheomra de mhéid idirmheánach, ina bhfuil 9 mbreithiúna, a chéad bhreithiúnas agus sannadh roinnt cásanna ar an dlísheomra sin freisin. Cruthaíodh an dlísheomra sin chun leanúnachas na réamhrialuithe arna dtabhairt ag an gCúirt Ghinearálta a chinntiú agus chun dea-riaradh an cheartais a áirithiú.
Thug dlísheomra réamhrialaithe na Cúirte Ginearálta a chéad rialuithe freisin. Tháinig na rialuithe sin faoi raon feidhme dhá cheann de na sé ábhar shonracha a aistríodh go dtí an Chúirt Ghinearálta. Go sonrach, dleachtanna máil agus an comhchóras cánach breisluacha.
Dá bhrí sin, sa chéad chás réamhrialaithe a chinn an Chúirt Ghinearálta, as ar eascair breithiúnas an 9 Iúil 2025, Gotek (T-534/24), bhain an iarraidh le léiriú Airteagail 7 agus 8 de Threoir 2008/118/CE ón gComhairle agus rinneadh í i gcomhthéacs díospóid idir duine nádúrtha agus Aireacht Airgeadais na Cróite maidir le bailiú na dleachta máil is iníoctha ag an duine sin, i gcomhthéacs seachadadh samhailteach earraí máil a thaispeántar ar shonraisc bhréagacha.
Maidir leis an gcóras coiteann cánach breisluacha, ina rialú an 26 Samhain 2025, Versãofast (T-657/24), rialaigh an Chúirt Ghinearálta ar iarraidh ar réamhrialú maidir le léiriú Airteagal 135(1)(b) de Threoir 2006/112/CE ón gComhairle, a tugadh isteach i gcomhthéacs díospóid idir Versãofast agus an t-údarás cánach maidir leis na gníomhaíochtaí idirghabhála creidmheasa a rinne an chuideachta sin, a d'aicmigh an t-údarás cánach mar idirbhearta idirbheartaíochta creidmheasa atá díolmhaithe ó cháin bhreisluacha.
Tá a dtuairimí tosaigh tugtha freisin ag na hAbhcóidí Ginearálta a chuidíonn leis an gCúirt Ghinearálta agus í ag plé le hiarrataí ar réamhrialú.
Dá bhrí sin, ina Tuairim i gcás Accorinvest (T-653/24), a tugadh an 29 Deireadh Fómhair 2025, rinne an tAbhcóide Ginearálta Maja Brkan scrúdú ar iarraidh ar réamhrialú maidir le léiriú Airteagal 1(2) de Threoir 2008/118/CE ón gComhairle, ina mbeadh ar an gCúirt Ghinearálta a chinneadh an féidir an ranníocaíocht taraife don iompar a aicmiú mar 'cháin indíreach bhreise' de réir bhrí Airteagal 1(2) de Threoir 2008/118 agus an dtagann sé faoi raon feidhme na forála sin.
Dá pháirt, ina Thuairim i gcás European Air Charter (T-656/24), a tugadh an 26 Samhain 2025, scrúdaigh an tAbhcóide Ginearálta Martín y Pérez de Nanclares an iarraidh ar réamhrialú ó Chúirt Réigiúnach Düsseldorf (an Ghearmáin), inar iarradh ar an gCúirt coincheap an 'nasc cúisíoch “díreach”' a shoiléiriú idir tarlú cúinse eisceachtúil de réir bhrí Airteagal 5(3) de Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 a chuaigh i bhfeidhm ar eitilt agus moill eitilte ina dhiaidh sin.
Is céim thábhachtach é aistriú páirteach de dhlínse an réamhrialaithe chuig an gCúirt Ghinearálta do chúirt arbh é an cúram tosaigh a bhí uirthi breithiúnas a thabhairt ar aighnis a dteastaíonn scrúdú domhain ar fhíricí casta uathu, agus atá anois freagrach as an bplé le cúirteanna náisiúnta. Léirigh an bhliain seo caite go bhfuil an Chúirt Ghinearálta tar éis an dúshlán a shárú, idir chaighdeán a cinntí tosaigh agus mheánfhad na n-imeachtaí.
Comhaltaí na Cúirte Ginearálta
Tá an Chúirt Ghinearálta comhdhéanta de bheirt bhreithiúna ó gach Ballstát.
Roghnaítear breithiúna na Cúirte Ginearálta as measc daoine nach bhfuil a neamhspleáchas inchurtha in amhras agus a bhfuil acu an ábaltacht is gá chun feidhmeanna breithiúnacha a fheidhmiú. Is iad rialtais na mBallstát a cheapann, de thoil a chéile, na breithiúna, tar éis dóibh dul i gcomhairle le painéal a bhfuil an cúram air tuairim a thabhairt maidir le hoiriúnacht na n-iarrthóirí. Is téarma oifige 6 bliana a bhíonn acu, agus is téarma inathnuaite an téarma sin. Ainmníonn siad Uachtarán agus Leas-Uachtarán as a measc féin ar feadh théarma 3 bliana. Ainmníonn siad an Cláraitheoir ar feadh théarma oifige 6 bliana.
Feidhmíonn na Breithiúna a ndualgais ar mhodh atá go hiomlán neamhchlaonta agus neamhspleách.
M. van der Woude
S. Papasavvas
E. Buttigieg
N. Półtorak
K. Kowalik-Bańczyk
G. De Baere
M. Sampol Pucurull
P. Škvařilová-Pelzl
K. Kecsmár
I. Gâlea
S. Kingston
S. L. Kalėda
M. Jaeger
H. Kanninen
J. Schwarcz
M. Kancheva
L. Madise
A. Marcoulli
I. Reine
R. da Silva Passos
P. Nihoul
J. Svenningsen
U. Öberg
M. J. Costeira
C. Mac Eochaidh
T. Pynnä
L. Truchot
J. Laitenberger
J. Martín y Pérez de Nanclares
G. Hesse
M. Stancu
I. Nõmm
G. Steinfatt
T. Perišin
D. Petrlík
M. Brkan
P. Zilgalvis
I. Dimitrakopoulos
D. Kukovec
T. Tóth
B. Ricziová
E. Tichy-Fisslberger
W. Valasidis
S. Verschuur
L. Spangsberg Grønfeldt
H. Cassagnabère
R. Meyer
J. Hettne
D. Jočienė
F. Bestagno
R. Pezzuto
T. Pavelin
V. Di Bucci
An t-ord prótacail amhail an 16/09/2025
C | Cásdlí in 2025
- Fócas Saoránacht an Aontais agus na ‘pasanna órga’
- Fócas An Treoir maidir le Pá Íosta sa Chúirt Bhreithiúnais
- Fócas Rochtain ar theachtaireachtaí téacs a malartaíodh idir Uachtarán an Choimisiúin agus Príomhoifigeach Feidhmiúcháin Pfizer
- Fócas Sochaí Faisnéise: an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA) agus na hardáin an-mhór ar líne
- Súil siar ar phríomh-bhreithiúnais na bliana
Fócas
Saoránacht an Aontais agus na ‘pasanna órga’
Breithiúnas in an Coimisiún v Málta (Saoránacht trí infheistíocht) (C-181/23)
Ó 2024 i leith, bhí Málta ag tabhairt isteach sásraí lenar ceadaíodh do náisiúnaigh tríú tír náisiúntacht Mhálta a fháil ar ranníocaíochtaí airgeadais agus infheistíochtaí. In 2020, cuireadh scéim ‘Saoránacht Mhálta trí Eadóirseacht as Seirbhísí Eisceachtúla trí Infheistíocht Dhíreach’ in ionad na socruithe sin. Tríd an scéim sin, bhí cead ag infheisteoirí ó thír eile, chomh maith lena dteaghlach, náisiúntacht Mhálta a fháil trí shuimeanna suntasacha airgid a íoc don Stát, réadmhaoin a cheannach nó a thógáil ar cíos i Málta, tabhartas d’eagraíocht cheadaithe agus ceangaltas i leith cónaí dlíthiúil, a d’fhéadfaí an fad a laghdú dá ndéanfaí íocaíocht sa bhreis.
Mheas an Coimisiún Eorpach gur chruthaigh an scéim deacrachtaí maidir le dlí an Aontais de bharr go dtugtar saoránacht an Aontais do dhuine má fhaigheann siad náisiúntacht i mBallstát. Dar leis an gCoimisiún, bhí an scéim nua a chuir Málta i bhfeidhm in 2020 bunaithe go bunúsach ar loighic idirbheartaíochta. Bhí na coinníollacha airgeadais ina ngnéithe lárnacha den scéim, agus leis an gceanglas cónaí dhlíthiúil níor éilíodh fíorláithreacht fhadtéarmach i Málta. Léiríodh leis an bhféidearthacht laghdú suntasach a dhéanamh ar an tréimhse cónaí ar íocaíocht níos airde nach raibh an nasc idir an t-iarratasóir agus an Ballstát ina chritéar cinntitheach chun náisiúntacht a dheonú. Da réir sin chinn an Coimisiún nach raibh sa scéim ach tráchtálú ar shaoránacht an Aontais, a chuaigh i gcoinne nádúr an stádais sin.
Tharchuir an Coimisiún an cás chuig an gCúirt Bhreithiúnais agus mheabhraigh an chúirt sin gurb é saoránacht an Aontais stádas bunúsach náisiúnaigh na mBallstát. Leis an stádas sin tugtar cearta agus forchuirtear dualgais agus tá sé bunaithe ar chaidreamh speisialta dlúthpháirtíochta agus macántachta idir an Stát agus a náisiúnaigh. Tá an caidreamh sin ina bhunús freisin don fhrithmhuinín idir na Ballstáit a rialaigh bunú shaoránacht an Aontais le glacadh Chonradh Maastricht, lena n-aithníonn gach Ballstát tionchar chinntí na mBallstát eile in ábhair a bhaineann le náisiúntacht.
Faoin scéim, thug an Chúirt faoi deara gur bhraith deonú náisiúntachta Máltaí ar choinníollacha airgeadais réamhshocraithe a chomhlíonadh agus de bharr nár ceanglaíodh go dtaispeánfadh an t-iarratasóir fíorchónaí ar feadh tréimhse ar leith i Málta, ní raibh fíor-lánpháirtiú i sochaí Mhálta i gceist leis an gceangal cónaí. Thug an Chúirt faoi deara freisin nach bhféadfaí amhras a chaitheamh ar an méid sin leis na seiceálacha slándála agus cúlra arna ndéanamh ag Málta, de bharr nach ndearnadh leis na seiceálacha sin ach rioscaí áirithe don leas poiblí a chosc.
Chinn an Chúirt go ndéantar neamhaird de bhun nádúr shaoránacht an Aontais le scéim eadóirseachta bunaithe ar nós imeachta idirbheartaíochta. Trí náisiúntacht a bhronnadh ar dhuine, agus saoránacht Eorpach dá bharr, go príomha mar chúiteamh ar íocaíochtaí nó infheistíochtaí réamhshocraithe, gan fíornasc dlúthpháirtíochta agus dílseachta idir an Ballstát agus an t-iarratasóir eadóirseachta, baineann an Ballstát den fhrithmhuinín ar a bhfuil an tAontas bunaithe.
Tríd an tsaoránacht sin a bhunú agus a chur chun feidhme le scéim infheistíochta, níor chomhlíon Málta a oibleagáidí mar Bhallstát agus sháraigh sé prionsabal an chomhair dhílis.
Cad é saoránacht an Aontais Eorpaigh?
Is é saoránacht an Aontais ceann de bhunghnéithe an tionscadail Eorpaigh. Tugadh isteach é le Conradh Maastricht agus cumhdaítear anois é in Airteagal 20 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). Tugtar comhstádas do náisiúnaigh uile na mBallstát leis, lena gcuirtear le saoránacht náisiúnta gan dul ina ionad. Bronntar leis an stádas sin cearta suntasacha, amhail an ceart chun saorghluaiseachta agus cónaí sna Ballstáit, an ceart vótála agus chun seasamh i dtoghcháin áitiúla agus Eorpacha sa Stát cónaithe, agus an ceart chun cosanta daonlathaí agus consalaí na mBallstát eile i dtríú tíortha.
Tá saoránacht an Aontais bunaithe ar an dlúthpháirtíocht agus an fhrithmhuinín idir na Ballstáit agus a náisiúnaigh. Deonaítear an tsaoránacht go huathoibríoch má tá stádas náisiúnaigh Ballstáit, stádas atá bunaithe ar chaidreamh speisialta dlúthpháirtíochta agus dílseachta idir Ballstát agus a náisiúnaigh. Is é an caidreamh speisialta sin lena dtugtar údar cuí do chearta a dheonú a bhaineann le saoránacht an Aontais ar féidir a fheidhmiú ar fud an Aontais.
Saoránacht an Aontais i gcásdlí na Cúirte
Ónar tugadh isteach é le Conradh Maastricht (1993), rinneadh raon feidhme shaoránacht an Aontais a shoiléiriú de réir a chéile le cásdlí na Cúirte Breithiúnais. Ó bhreithiúnas Martínez Sala (C-85/96), aithníonn an Chúirt go gceadaítear le saoránacht an Aontais, i gcásanna áirithe, brath go díreach ar phrionsabal an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta. Daingníodh an fhorbairt sin sa bhreithiúnas in Grzelczyk (C-184/99), inar chinn an Chúirt gurb í saoránacht an Aontais 'stádas bunúsach’ náisiúnaigh na mBallstát, lenar sonraíodh cor cinniúnach siombalach agus dlí i lánpháirtiú na hEorpa.
Rinne an Chúirt raon agus srianta an stádais sin a shoiléiriú ina dhiaidh sin. Sa bhreithiúnas in Rottmann (C-135/08), chinn an Chúirt nach mór do chinntí náisiúnta ar náisiúntacht a chailleadh, i gcás go mbaineann siad le saoránacht an Aontais a chailleadh, prionsabal na comhréireachta a urramú. Tamall ina dhiaidh sin, sa bhreithiúnas in Zambrano (C-34/09), dheimhnigh an Chúirt nach mór go mbeadh leanbh mionaoiseach atá ina náisiúnach de Bhallstát agus saoránach den Aontas dá bharr in ann substaint na gceart a bhaineann leis an stádas sin a fheidhmiú. Dá bhrí sin, ní fhéadfaí cead cónaithe a dhiúltú do thuismitheoirí an linbh sin, atá ina náisiúnaigh tríú tír. Gan cead cónaithe mar sin, bheadh ar an leanbh críoch an Aontais a fhágáil chun dul leis na tuismitheoirí agus mar sin bhainfí substaint na gceart ón leanbh a bhronntar le saoránacht an Aontais.
Ar an mbealach céanna, sa bhreithiúnas in Stolichna obshtina, rayon « Pancharevo » (C-490/20), chinn an Chúirt go bhfuil sé d’oibleagáid ar an mBallstát, chun dlí an Aontais a chur i bhfeidhm, an gaol idir tuismitheoir agus leanbh a bunaíodh go dleathach i mBallstát eile le beirt den ghnéas céanna a aithint ionas go mbeidh an leanbh in ann na cearta a bhaineann le saoránacht an Aontais a fheidhmiú, go háirithe an ceart chun saorghluaiseachta. Cumhdaigh an Chúirt mar sin sa bhreithiúnas sin coincheap na saoránachta Eorpaí a fheidhmítear go sonrach tríd an gceart chun gnáthshaol teaghlaigh a bheith ag duine.
Ar deireadh, níos déanaí ná sin, sa bhreithiúnas in Udlændinge- og Integrationsministeriet (C-689/21), dheimhnigh an Chúirt, cé go bhfuil na Ballstáit fós inniúil maidir le cúrsaí náisiúntachta, ní mór dóibh an inniúlacht sin a fheidhmiú ar bhealach nach gcuirfeadh isteach go díréireach ar shubstaint na gceart a bhronntar le saoránacht den Aontas, ag cur béim arís ar nádúr lárnach agus cosantach an stádais sin san Aontas.
Tá na cearta seo a leanas ag saoránach den Aontas:
- Gluaiseacht, cónaí, obair nó staidéar go saor i mBallstát eile;
- Vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin áitiúla agus Eorpacha ina Stát cónaithe;
- Achainí a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa nó tionscnamh ó na saoránaigh a chur faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh;
- Gearán a chur chuig an tOmbudsman Eorpach tar éis gníomh drochriaracháin institiúide den Aontas;
- Cosaint chonsalach a fháil o Bhallstát eile i gcás nach bhfuil ionadaíocht ag Ballstát féin an duine i dtríú tír;
- Rochtain ar dhoiciméid Institiúidí an Aontais a iarraidh;
- Teagmháil a dhéanamh le hInstitiúidí an Aontais i gceann dá rogha de na 24 theanga oifigiúla
Fócas
An Treoir maidir le Pá Íosta sa Chúirt Bhreithiúnais
An breithiúnas in an Danmhairg v an Pharlaimint agus an Chomhairle (pá íosta leordhóthanach) (C-19/23)
Le Treoir (AE) 2022/2041, a ghlac Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle i Meán Fómhair 2022, déantar iarracht coinníollacha maireachtála agus oibre oibrithe a fheabhsú san Aontas Eorpach. Bunaítear leis creat chun leordhóthanacht pá íosta reachtúil a chur chun cinn i gcás ina bhfuil ann dóibh agus chun ról na cómhargála maidir le socrú pá a neartú. Mínítear sa Treoir, a glacadh de bhun Airteagal 153(1)(b) CFAE, a bhaineann le coinníollacha oibre, go n-urramaítear cumhacht na mBallstát pá a shocrú agus neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta.
Chuir an Danmhairg, le tacaíocht ón tSualainn, i gcoinne inniúlacht an Aontais idirghabháil a dhéanamh sa réimse seo. Mheas an Danmhairg, cé go raibh cuma an nós imeachta ar an Treoir, i ndáiríre tugadh deis leis don Aontas idirghabháil a dhéanamh i gcúrsaí socraithe pá. Dar leis an Danmhairg, áfach, tá an réimse sin eisiata go sonrach ó chumhachtaí an Aontais faoi Airteagal 153(5) CFAE. Mhaígh an Danmhairg freisin gur baineadh le roinnt de na hoibleagáidí arna bhforchur ar na Ballstát den cheart comhlachais agus samhail na Danmhairge de chaidrimh phroifisiúnta, bunaithe ar neamhspleáchas leathan na gcomhpháirtithe sóisialta.
Mheabhraigh an Chúirt nach féidir leis an Aontas gníomhú ach laistigh de na cumhachtaí teoranta a mbronntar air leis na Conarthaí. Mhínigh sí go bhfuil sé i gceist leis an eisiamh a bhaineann le ‘pá’ cosc a chur ar aon chomhchuibhiú díreach ar leibhéal an phá ar leibhéal an Aontais. Mar sin féin, ní féidir an t-eisiamh sin a léirmhíniú chomh leathan sin go ndéanfaí cumhachtaí an Aontais i réimse an bheartais shóisialta, go háirithe chun coinníollacha oibre a fheabhsú, a fhágáil gan chiall.
Rialaigh an Chúirt nach mbunaítear leis an Treoir maidir le pá íosta leordhóthanach san Aontas ná leibhéal comhchuimsitheach pá san Aontas. Go bunúsach, ní dhéantar ach na híosriachtanais nós imeachta a leagan síos, rud a fhágann go bhfuil rogha leathan ag na Ballstáit agus iad ag cinneadh agus ag nuashonrú a bpá íosta.
Maidir le cur chun cinn na cómhargála, thug an Chúirt faoi deara nach gcuireann an treoir aon oibleagáid i bhfeidhm toradh sonrach a bhaint amach. Ní cheanglaítear ar Bhallstáit nach gcumhdaítear níos lú ná 80 % de na hoibrithe iontu le cómhargáil ach creat a chruthú atá fabhrach do mhargáil den sórt sin agus, dá réir sin, plean gníomhaíochta a ghlacadh chun a leithéid de mhargáil a spreagadh. Is oibleagáidí maidir le modhanna iad na hoibleagáidí a leagtar síos, lena n-urramaítear éagsúlacht na dtraidisiún náisiúnta agus neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta, toisc nach gcuirtear leis an treoir, go háirithe, aon oibleagáid ar na Ballstáit sin leibhéal íosta cumhdaigh a bhaint amach.
Mar sin féin, rialaigh an Chúirt gur sháraigh forálacha áirithe den Treoir maidir le pá íosta an creat nós imeachta. Mheas an Chúirt gurb ionann a cheangal ar na Ballstáit critéir shonracha a chur san áireamh agus pá íosta comhchoiteann reachtúil á leagan síos agus á nuashonrú acu, mar shampla costas maireachtála, an leibhéal ginearálta pá nó táirgiúlachta, agus gnéithe áirithe den phá íosta comhchoiteann reachtúil a chomhchuibhiú. Tháinig sí ar an gconclúid chéanna maidir leis an bhforáil den treoir sin lena gcuirtear cosc ar aon laghdú ar phá íosta reachtúil i gcás ina bhfuil siad faoi réir córais innéacsaithe uathoibríoch. Is ionann na forálacha sin, dá bhrí sin, agus cur isteach díreach ar chinneadh an phá. Mar sin, chuir an Chúirt ar neamhní forálacha na treorach a bhaineann le cur isteach díreach den sórt sin ag an Aontas ar shocrú an phá agus a sháraíonn, dá bhrí sin, na cumhachtaí a bhronntar uirthi leis na Conarthaí. Dhiúltaigh sí do chuid eile chaingean na Danmhairge.
Rinne an Chúirt, dá bhrí sin, an chothromaíocht idir inniúlacht an Aontais sa bheartas sóisialta agus an t-eisiamh a bhaineann le pá a shoiléiriú, ag deimhniú go bhféadann an tAontas creat nósanna imeachta a rialáil agus an chómhargáil a chur chun cinn gan idirghabháil dhíreach a dhéanamh i socrú pá.
Cad a fhoráiltear in Airteagal 153 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE)?
Sainmhínítear in Airteagal 153 CFAE na réimsí inar féidir leis an Aontas Eorpach tacú le gníomhaíocht na mBallstát agus í a chomhlánú i réimse an bheartais shóisialta. Go háirithe, ceadaíonn sé don Aontas treoracha a ghlacadh a leagann síos íosriachtanais i réimsí amhail coinníollacha oibre, cosaint oibrithe, comhionannas inscne agus faisnéis agus comhairliúchán oibrithe.
Mar sin féin, leagtar síos san airteagal sin teorainneacha soiléire ar ghníomhaíocht an Aontais. Le mír 5 eisiatar go sainráite ábhair áirithe ó raon feidhme chumhachtaí an Aontais, go háirithe pá, an ceart comhlachais, an ceart stailce agus an ceart trádbhlocála. Is é is aidhm don eisiamh sin ná neamhspleáchas na mBallstát agus na gcomhpháirtithe sóisialta a chaomhnú i réimsí a mheastar a bheith riachtanach dá dtraidisiúin shóisialta agus bhunreachtúla. Sonraítear i gcásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais, cé go bhféadfaidh an tAontas rialacha a ghlacadh a mbíonn tionchar indíreach acu ar phá, nach féidir leis idirghabháil go díreach i socrú pá.
Treoir (AE) 2022/2041 maidir le pá íosta leordhóthanach
Tá sé mar aidhm ag Treoir (AE) 2022/2041 coinníollacha maireachtála agus oibre a fheabhsú san Aontas Eorpach trí neartú a dhéanamh ar an gcosaint a thugtar le pá íosta leordhóthanach. Ní leagtar síos leis an treoir pá íosta Eorpach ná ní shocraítear leis leibhéal aonfhoirmeach pá. Is é an cuspóir atá leis an treoir ná creat a bhunú lena gcinntítear, i gcás go bhfuil pá íosta ann, caighdeán maireachtála sásúil, agus urraim á tabhairt do thraidisiúin náisiúnta agus do neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta.
Is trí fhorálacha nós imeachta a bhaintear amach na cuspóirí sin go príomha leis an treoir. Dá bhrí sin, ceanglaítear ar na Ballstáit a bhfuil reachtaíocht acu lena leagtar síos pá íosta reachtúil go gcuirfidís nósanna imeachta soiléire agus trédhearcacha ar bun chun é a shocrú agus a nuashonrú.
Cuirtear leis an gcómhargáil chun cinn freisin, a mheastar a bheith ina príomhfhachtóir chun pá leordhóthanach a chinntiú, go háirithe trí chuireadh a thabhairt do na Ballstáit sin ina bhfuil an cumhdach ar oibrithe a bhaineann tairbhe as cur i bhfeidhm comhaontuithe comhchoiteanna íseal, bearta a ghlacadh a chuireann an t-idirphlé sóisialta chun cinn. Dá bhrí sin, tá sé mar aidhm ag an treoir cóineasú sóisialta a neartú laistigh den Aontas gan cur isteach ar inniúlacht na mBallstát maidir le pá a shocrú.
An pá íosta i gcásdlí na Cúirte
Fiú sular tháinig an Treoir maidir le pá íosta leordhóthanach i bhfeidhm, bhí deis ag an gCúirt cásdlí substaintiúil a fhorbairt maidir le pá íosta. Sonraíodh raon feidhme na gcumhachtaí náisiúnta agus na gceanglas faoi dhlí an Aontais i roinnt breithiúnas.
Bhí ról lárnach ag cásanna a bhaineann le hoibrithe a phostú. Sa bhreithiúnas in Laval (C-341/05), shoiléirigh an Chúirt raon feidhme na 'rátaí íosphá' is féidir a fhorchur ar chuideachtaí eachtracha a phostálann oibrithe, ag cur béim ar an ngá atá le bonn dlíthiúil soiléir agus le trédhearcacht leordhóthanach d'oibreoirí eacnamaíocha.
Baineann réimse tábhachtach eile den chásdlí leis an ngaol idir an pá íosta agus rialacha an tsoláthair phoiblí. Sa bhreithiúnas in Bundesdruckerei (C-549/13), scrúdaigh an Chúirt comhoiriúnacht oibleagáide cloí le pá íosta socraithe ag reachtaíocht an stáit óstaigh i gconradh poiblí a chuirtear i gcrích i bpáirt thar lear, ag cur béim ar an gceanglas comhréireachta maidir le bearta den sórt sin i ndáil le saoirse soláthair seirbhísí. Mar sin féin, sa bhreithiúnas in RegioPost (C-115/14), ghlac an Chúirt leis go bhféadfaidh údaráis chonraitheacha comhlíonadh conartha phoiblí a dhéanamh faoi réir pá íosta a leagtar síos le dlí nó le rialachán, ar an gcoinníoll go bhfuil cuspóir dlisteanach sóisialta ag an gceanglas sin agus go gcuirtear i bhfeidhm é ar bhealach neamh-idirdhealaitheach.
Ar deireadh, shoiléirigh an Chúirt freisin coincheap an ‘rata pá íosta’ i gcomhthéacs na Treorach maidir le hOibrithe a Phostú, go háirithe sa bhreithiúnas in Sähköalojen ammattiliitto (C-396/13), trí na gnéithe de phá a chumhdaítear leis an gcoincheap sin a shonrú.
Is é an cásdlí seo ar fad atá mar bhunús don dlíthíocht reatha a bhaineann leis an Treoir maidir le pá íosta leordhóthanach san Aontas. Cuirtear ar fáil leis creat don rogha atá ag na Ballstáit, agus é ag cinntiú éifeachtúlacht na saoirsí bunúsacha a ráthaítear le Conradh FAE.
Fócas
Rochtain ar theachtaireachtaí téacs a malartaíodh idir Uachtarán an Choimisiúin agus Príomhoifigeach Feidhmiúcháin Pfizer
Breithiúnas Stevi agus The New York Times v an Coimisiún (T-36/23)
Is prionsabal bunúsach den Aontas Eorpach é an trédhearcacht sa saol poiblí. Dá bhrí sin, féadfaidh aon saoránach den Aontas nó aon duine dlíthiúil rochtain a fháil ar dhoiciméid na Parlaiminte, an Choimisiúin nó na Comhairle. Rialaítear an rochtain le Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún.
Is é an téacs seo an bonn dlíthiúil do cheart an phobail rochtain a fháil ar dhoiciméid atá i seilbh na n-institiúidí seo de chuid an Aontais Eorpaigh agus is é an cuspóir is mó atá leis ná trédhearcacht a neartú mar choinníoll riachtanach do dhaonlathas na hEorpa agus do dhlisteanacht ghníomhaíochtaí an Aontais. Baineann an phrionsabal trédhearcachta go hiomlán le gníomhaíochtaí na n-institiúidí, lena n-áirítear nuair a bhíonn siad i bhfoirm cumarsáid nua-aimseartha amhail teachtaireachtaí téacs.
I mBealtaine 2022, d'iarr Stevi, iriseoir leis an New York Times, rochtain ar theachtaireachtaí téacs a malartaíodh idir Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Ursula von der Leyen, agus ceannaire na cuideachta cógaisíochta Pfizer i gcomhthéacs na hidirbheartaíochta ar chonarthaí vacsaíne COVID-19.
Dhiúltaigh an Coimisiún Eorpach don iarratas seo, ag rá nach raibh na teachtaireachtaí a iarradh ina seilbh aige. Dar leis an gCoimisiún, ní doiciméid a bheadh á sealbhú ag an institiúid na teachtaireachtaí téacs a malartaíodh agus dá bhrí sin níorbh fhéidir iad a nochtadh.
Thionscain Stevi caingean sa Chúirt Ghinearálta. Thosaigh an Chúirt Ghinearálta trí phrionsabal bunúsach a mheabhrú: is é is aidhm don cheart rochtana ar dhoiciméid an trédhearcacht is mó is féidir a áirithiú i ngníomhaíocht na n-institiúidí Eorpacha. Nuair a mhaíonn institiúid nach bhfuil doiciméad ina seilbh aici, glactar leis an ráiteas sin, go bunúsach, a bheith cruinn. Mar sin féin, is féidir an pointe seo a cheistiú má sholáthraíonn an t-iarratasóir fianaise dháiríre a léiríonn go raibh ann do na doiciméid.
Sa chás seo, mheas an Chúirt Ghinearálta gurbh amhlaidh an scéal. Thug sí faoi deara go raibh tagairt do theagmhálacha díreacha, lena n-áirítear trí theachtaireacht téacs, idir an bheirt oifigeach tráth na hidirbheartaíochta, i roinnt foinsí poiblí, lena n-áirítear ailt nuachtáin, ráitis ó Uachtarán an Choimisiúin agus tuarascáil ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa. Ba leor an méid sin chun a léiriú gurbh ann do na teachtaireachtaí, tráth éigin ar a laghad.
I bhfianaise an mhéid sin, ba cheart go mbeadh míniú soiléir mionsonraithe curtha ar fáil ag an gCoimisiún maidir leis an gcúis nach bhféadfaí na teachtaireachtaí a aimsiú. Mar sin féin, dar leis an gCúirt Ghinearálta, níor sholáthair an Coimisiún a leithéid de mhíniú. Ní dhearna sé ach a rá go ndearnadh cuardaigh, gan a shonrú cá háit, conas ná ar cad iad na meáin, ná an raibh na teachtaireachtaí scriosta, curtha i gcartlann nó aistrithe nuair a cuireadh gutháin nua ina n-ionad.
Thug an Chúirt Ghinearálta faoi deara nach féidir an ceart chun na trédhearcachta a fhágáil gan brí mura ndéantar doiciméid a choinneáil. Tá oibleagáid ar na hInstitiúidí a gcuid doiciméad a bhainistiú ar bhealach dáiríre agus intuartha, ionas gur féidir leis an bpobal a ngníomhaíochtaí a thuiscint agus monatóireacht a dhéanamh orthu. Ní féidir neamhaird a dhéanamh de mhalartuithe a bhaineann le cinntí tábhachtacha, amhail ceannach vacsaíní don Aontas ar fad, díreach toisc gur i bhfoirm teachtaireachtaí téacs a bhí siad.
Agus í ag tabhairt faoi deara nár sholáthair an Coimisiún míniú leordhóthanach maidir le cinniúint na dteachtaireachtaí a iarradh, rialaigh an Chúirt Ghinearálta go raibh an diúltú rochtana neamhdhleathach. Dá bhrí sin, chuir an Chúirt Ghinearálta an cinneadh faoi chonspóid ar neamhní.
Nós imeachta soiléir
Le Rialachán (CE) Uimh. 1049/2011 bunaítear nós imeachta soiléir, lena n-éilítear cinneadh réasúnaithe ón institiúid agus an fhéidearthacht athbhreithniú inmheánach a dhéanamh air, agus athbhreithniú breithiúnach ina dhiaidh sin. Tugtar leis an Rialachán bealach do shaoránaigh chun gníomhaíochtaí na n-institiúidí a thuiscint, a mhonatóireacht agus, nuair is gá, díospóid a thabhairt in aghaidh a ngníomhaíochtaí.
Cé go bhfuil eisceachtaí ann chun leasanna íogaire poiblí nó príobháideacha a chosaint, rialaítear a n-úsáid go docht leis an Rialachán trí léirmhíniú sriantach a fhorchur ar na heisceachtaí sin, trí chúiseanna sonracha a thabhairt ar dhiúltuithe agus trí scrúdú córasach a dhéanamh ar an bhféidearthacht rochtain pháirteach a dheonú.
Daingnítear an cur chuige sin le cásdlí an Aontais trína dhearbhú go gcaithfidh an trédhearcacht a bheith i réim, go háirithe i bpróisis reachtacha, chun smacht daonlathach a chinntiú.
Óna rialú sa chás an tSualainn agus Turco v an Chomhairle (C-39/05 P), cás achomhairc, leag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh síos bunchlocha an chur chuige seo trí éileamh a dhéanamh ar scrúdú nithiúil agus aonair a dhéanamh ar iarratais ar rochtain ar chomhairle dlí na Comhairle agus trí aon loighic rúndachta uathoibrí do dhoiciméid reachtacha a dhiúltú, agus ar an gcaoi sin an prionsabal a dhaingniú gurb í an trédhearcacht an riail agus gurb í an rúndacht an eisceacht. Daingníodh an cur chuige sin le breithiúnas De Capitani v an Pharlaimint (T-540/15), inar chuir an Chúirt Ghinearálta as an áireamh rúndacht chórasach doiciméad tríthaobhach (i.e. cruinnithe agus malartuithe tríthaobhacha idir na trí institiúid a bhíonn páirteach sa phróiseas reachtach), agus shonraigh sí nach féidir an eisceacht a bhaineann le cosaint an phróisis cinnteoireachta a úsáid chun gnáthfheidhmiú reachtas an Aontais a cheilt. Le déanaí, sa bhreithiúnas in Kaili v an Pharlaimint (T-1031/23, a bhí mar achomharc sa Chúirt Bhreithiúnais, C-632/25 P), chuir an Chúirt Ghinearálta ar neamhní cinneadh na Parlaiminte a dhiúltaigh rochtain a thabhairt dá hiarLeas-Uachtarán ar dhoiciméid áirithe. Dá bhrí sin, dheimhnigh sé an ceanglas maidir le grinnscrúdú dian agus aonair ar dhiúltuithe rochtana agus raon feidhme praiticiúil an chirt chun trédhearcachta, lena n-áirítear i gcomhthéacsanna institiúideacha íogaire.
Fócas
Sochaí Faisnéise: an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA) agus na hardáin an-mhór ar líne
Tá ról lárnach ag an Aontas Eorpach i bhforbairt na sochaí faisnéise, d’fhonn timpeallacht a chruthú atá fabhrach don nuálaíocht agus don iomaíochas agus, ag an am céanna, cearta tomhaltóirí a chosaint agus deimhneacht dhlíthiúil a sholáthar. Leagtar amach na prionsabail sin sa Ghníomh um Margaí Digiteacha (DMA), Rialachán (AE) 2022/1925 agus Rialachán (AE) 2022/2065. Is pacáiste mór reachtaíochta iad lena mbeartaítear an spás digiteach Eorpach a leagan amach le dhá chuspóir. Sa chéad áit, cosaint éifeachtach chearta bunúsacha na n-úsáideoirí agus na dtomhaltóirí sa timpeallacht dhigiteach a áirithiú; sa dara háit, cothrom iomaíochta a chruthú idir gníomhaithe eacnamaíocha, go háirithe i bhfianaise cumhacht mhéadaitheach roinnt ardáin dhigiteacha mhóra. Le chéile, is céim chinntitheach iad an dá rialachán seo i dtógáil creat rialála Eorpach don earnáil dhigiteach.
In 2025, d'eisigh an Chúirt Ghinearálta na chéad bhreithiúnais i gcaingne a tionscnaíodh i gcoinne cinntí ón gCoimisiún lenar cuireadh DSA chun feidhme.
Na chéad bhreithiúnais maidir le DSA
An breithiúnas in Zalando v an Coimisiún (T-348/23)
I mí Aibreáin 2023, d’ainmnigh an Coimisiún Eorpach an miondíoltóir ar líne Zalando mar 'ardán an-mhór ar líne' faoin Acht um Sheirbhísí Digiteacha (DSA). Úsáideann níos mó ná 83 mhilliún duine a sheirbhísí gach mí agus mar sin sáraíonn an t-ardán an tairseach 45 mhilliún a leagtar síos sa Rialachán. Mar sin féin, chuir Zalando i gcoinne an ainmniúcháin seo, ag maíomh go raibh botúin ríofa déanta ag an gCoimisiún.
Dhiúltaigh an Chúirt Ghinearálta don chaingean. Dheimhnigh sí go bhfuil Zalando ina ardán ar líne go deimhin, óir óstálann sé díoltóirí tríú páirtí trína ‘Partner Programme’, fiú mura dtagann a ghníomhaíocht díolacháin dhírigh féin (‘Zalando Retail’) faoin gcatagóir sin. D'fhéadfadh an Coimisiún a mheas go raibh úsáideoirí uile nochtaithe d'fhaisnéis ó dhíoltóirí tríú páirtí. Dhiúltaigh an Chúirt freisin do na hargóintí a bhí bunaithe ar shárú phrionsabail na deimhneachta dlíthiúla, na córa comhionainne agus na comhréireachta, agus meabhraíodh di go gcaithfidh ard-oibleagáidí a bheith i bhfeidhm maidir le hardáin den sórt sin chun na rioscaí a bhaineann le dáileadh táirgí contúirteacha nó neamhdhleathacha a theorannú.
Na breithiúnais in Meta Platforms Ireland v an Coimisiún agus Tiktok Technology v an Coimisiún (T-55/24 agus T-58/24)
Chuir an Chúirt Ghinearálta ar neamhní na cinntí lenar leag an Coimisiún Eorpach síos an táille mhaoirseachta is iníoctha ag Facebook, Instagram agus TikTok mar 'ardáin an-mhór ar líne' do 2023 faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA). Rialaigh an Chúirt gur cheart go mbeadh an modh a úsáideadh chun an táille a ríomh, bunaithe ar an meánlíon úsáideoirí míosúla, glactha le gníomh tarmligthe agus ní le cinntí cur chun feidhme simplí, toisc gur gné bhunúsach den ríomh é. Mar sin féin, ós rud é nach raibh aon earráid a ndearnadh dochar d’oibleagáid na n-ardán sin an táille a íoc, d'fhág an Chúirt i bhfeidhm go sealadach iarmhairtí na gcinntí a cuireadh ar neamhní, go dtí go nglacfaidh an Coimisiún le modheolaíocht atá comhréireach agus le cinntí nua. Ní fhéadfaidh an tréimhse idirthréimhse a bheith níos faide ná 12 mhí tar éis do na breithiúnais a bheith críochnúil, áfach.
An breithiúnas in Amazon EU v an Coimisiún (T-367/23)
Dhiúltaigh an Chúirt Ghinearálta do chaingean Amazon le haghaidh neamhniú ar chinneadh an Choimisiúin Eorpaigh lenar ainmníodh ardán Amazon Store mar 'ardán an-mhór ar líne' faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA), lena bhforchuirtear oibleagáidí feabhsaithe ar sheirbhísí a bhfuil níos mó ná 45 mhilliún úsáideoir san Aontas acu. Mhaígh Amazon gur sáraíodh roinnt buncheart a ráthaítear leis an gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, lena n-áirítear an tsaoirse chun gnó a sheoladh, an ceart chun maoine, an chomhionannas os comhair an dlí, saoirse chun tuairimí a nochtadh agus an ceart go n-urramófaí an saol príobháideach agus faisnéis rúnda. Chinn an Chúirt Ghinearálta, áfach, go bhfuil na hoibleagáidí a fhorchuirtear le DSA, cé go bhféadfadh costais a bheith ag baint leo agus go mbíonn tionchar acu ar eagrú an ardáin, leagtha síos faoin dlí, agus go bhfuil siad comhréireach agus intuigthe i bhfianaise an chuspóra leasa ghinearálta rioscaí sistéamacha a chosc a bhaineann le hardáin an-mhór, go háirithe scaipeadh ábhair mhídhleathaigh agus cosaint tomhaltóirí. Tháinig sí ar an gconclúid nach ndéanann na bearta atá faoi conspóid, amhail an rogha córais moltaí a dhéanamh gan phróifíliú, an clár poiblí d'fhógraí nó rochtain ar shonraí ag taighdeoirí, croílár na gceart a lagú, agus go dtagann bearta diana rúndachta agus slándála ina dteannta.
An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha (DSA)
Is ionann DSA, atá i bhfeidhm ón 17 Feabhra 2024, agus DMA ó thaobh rialáil inneachair agus seirbhísí digiteacha. Is é is aidhm leis timpeallacht ar líne níos sábháilte, níos trédhearcaí agus níos intuartha a chruthú d'úsáideoirí Eorpacha. Déanann an rialachán an córas dliteanais do sholáthraithe seirbhíse idirghabhála a nuachóiriú agus cuirtear oibleagáidí feabhsaithe i bhfeidhm ar ardáin an-mhór ar líne agus ar innill chuardaigh mhóra. Baineann na hoibleagáidí sin le cur i bhfeidhm sásraí éifeachtacha chun déileáil le hábhar neamhdhleathach, measúnú agus laghdú rioscaí sistéamacha — amhail mífhaisnéis, sáruithe ar chearta bunúsacha nó rioscaí do chosaint mionaoiseach — agus trédhearcacht mhéadaithe i sásraí córas algartamach agus moltaí.
Dá bhrí sin, ní dhírítear ar na catagóirí gníomhaithe céanna in DMA agus DSA. Dírítear in DMA ar ardáin a fheidhmíonn cumhacht struchtúrach sa mhargadh inmheánach agus atá ina bpointe rochtana riachtanach a chuireann ar chumas na ngnóthas a n-úsáidtear iad teacht ar úsáideoirí deiridh. Clúdaítear in DSA, dá pháirt, raon níos leithne de ghnóthais a sholáthraíonn seirbhísí idirghabhála d'úsáideoirí Eorpacha, agus oibleagáidí thar a bheith dian á gcur ar ardáin agus ar innill chuardaigh an-mhór mar gheall ar an tionchar sistéamach a bhíonn acu ar an spás faisnéise agus eacnamaíoch.
Maidir le DSA, i gcinneadh a nuashonraíodh i mí na Nollag 2025, d'aithin an Coimisiún roinnt ardáin an-mhór ar líne agus inneall cuardaigh atá faoi réir na n-oibleagáidí feabhsaithe faoin rialachán, lena n-áirítear Amazon, Apple, Booking.com, Google, LinkedIn, Meta, Microsoft, Pinterest, Snap, TikTok, X (Twitter roimhe seo), Wikimedia Foundation agus Zalando, chomh maith le roinnt oibreoirí eile atá gníomhach sa mhargadh Eorpach.
Gearradh fíneálacha suntasacha cheana féin de bharr chur i bhfeidhm an dá rialachán seo. An chéad fhíneáil faoi DSA, dar luach EUR 120 milliún, forchuireadh í ar ardán X an 5 Nollaig 2025 as mainneachtain roinnt oibleagáidí a leagtar síos sa rialachán a chomhlíonadh.
Na príomhthéarmaí in DSA a thuiscint
Is rialachán Eorpach é an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha atá dírithe ar sheirbhísí digiteacha a rialáil chun timpeallacht ar líne níos sábháilte, níos trédhearcaí agus níos cothroime a chinntiú. Seo a leanas roinnt mínithe simplí ar na príomh-choincheapa sa Ghníomh:
- Ardán ar líne: seirbhís dhigiteach lena gceadaítear d’úsáideoirí ábhar a fhoilsiú, a roinnt nó a fheiceáil (meáin shóisialta, margaí, ardáin físeán, etc.);
- Ardán an-mhór ar líne (very large online platform, VLOP): ardán le níos mó ná 45 mhilliún úsáideoir gníomhach san Aontas Eorpach. De bharr an tionchair shuntasaigh a bhíonn acu ar an tsochaí, cuireadh oibleagáidí feabhsaithe ar na hardáin seo.
- Inneachar neamhdhleathach: aon ábhar a sháraíonn dlí an Aontais nó an dlí náisiúnta is infheidhme (e.g. fuathchaint, táirgí neamhdhleathacha, sáruithe cóipchirt).
- Modhnóireacht inneachair: bearta arna ndéanamh ag ardáin chun inneachar achrannach a aimsiú, a mheasúnú agus, más gá, a bhaint nó srian a chur lena rochtain.
- Trédhearcacht algartamach: oibleagáid ar ardáin áirithe míniú a thabhairt, i dteanga shimplí, conas a oibríonn a chórais moltaí inneachair.
Trí na coincheapa seo, tá sé mar aidhm ag DSA úsáideoirí a chosaint níos fearr, ardáin mhóra a thabhairt chun cuntais agus muinín sa spás digiteach Eorpach a neartú.
Súil siar ar phríomh-bhreithiúnais na bliana
Saorghluaiseacht
Ráthaíonn an tAontas Eorpach dá shaoránaigh an ceart saorghluaiseachta agus an ceart cónaithe laistigh de chríoch na mBallstát. Chun go mbeidh éifeacht leis an tsaoirse, ní mór do na Ballstáit aitheantas a thabhairt do chásanna pearsanta agus teaghlaigh a fuarthas go dleathach i mBallstát eile, agus ní mór iad a mheas i bhfianaise cearta bunúsacha atá cosanta ag an Aontas, go háirithe an ceart go n-urramófaí an saol príobháideach agus teaghlaigh agus prionsabal an neamh-idirdhealaithe.
Cóir chomhionann agus neamh-idirdhealú
Tá creat dlíthiúil coiteann bunaithe ag an Aontas Eorpach chun cóir chomhionann a chinntiú agus chun an t-idirdhealú a chomhrac. Is iad Treoracha 2000/43/CE agus 2000/78/CE bunús an chreata sin: leis an gcéad cheann cuirtear cosc ar idirdhealú ar bhonn cine nó bunús eitneach, agus is é is aidhm don dara ceann comhionannas a bhaint amach san fhostaíocht agus sa ghairm. Leis na Treoracha cuirtear cosc ar gach idirdhealú díreach nó indíreach, faoi réir údaruithe áirithe a d’fhéadfadh a bheith ann, agus dá bhrí sin éilítear leo ar na Ballstáit cosaint éifeachtach agus chomhsheasmhach a chinntiú laistigh den Aontas.
An smacht reachta
Leis an gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, cosúil leis an gConradh ar an Aontas Eorpach, déantar tagairt shainráite don smacht reachta mar cheann de chomhluachanna coiteanna na mBallstát de bhun Airteagal 2 CAE. Gnéithe bunriachtanacha den smacht reachta arb iad neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna.
Comhbheartas eachtrach agus slándála
Mar ionstraim bhunriachtanach de Chomhbheartas Eachtrach agus Slándála (CBES) an Aontais Eorpaigh, úsáidtear bearta sriantacha nó ‘smachtbhannaí’ mar chuid de ghníomhaíocht chomhtháite chuimsitheach lena n-áirítear idirphlé polaitiúil. Úsáideann an tAontas iad, go háirithe chun luachanna, leasanna bunúsacha agus slándáil an Aontais a chosaint, chun coinbhleachtaí a chosc agus chun an tslándáil idirnáisiúnta a neartú. Is é is cuspóir do na smachtbhannaí athrú beartais nó iompair a spreagadh ó thaobh na ndaoine nó na n-eintiteas lena mbaineann, agus é mar aidhm leis sin cuspóirí CBES a chur chun cinn.
Imirce agus Tearmann
Tá sraith rialacha glactha ag an Aontas Eorpach chun beartas imirce Eorpach atá éifeachtach, daonnúil agus sábháilte a chur i bhfeidhm. Leis an gComhchóras Eorpach Tearmainn, leagtar síos na híoschaighdeáin maidir leis an gcaoi ina gcaitear le hiarrthóirí tearmainn agus a n-iarratas ar fud an Aontais.
Tomhaltóirí
Is é an aidhm atá le bearta Eorpacha a bhaineann le cosaint tomhaltóirí ná sláinte, sábháilteacht, agus leasanna eacnamaíocha agus dlí thomhaltóirí a chosaint, is cuma cén áit a bhfuil cónaí orthu, a mbíonn siad ag taisteal nó a mbíonn siad ag siopadóireacht laistigh den Aontas Eorpach.
Maoin Intleachtúil
Leis na rialacha arna nglacadh ag an Aontas chun maoin intleachtúil (cóipcheart) agus tionsclaíochta (dlí trádmharcanna, cosaint dearaí) feabhsaítear iomaíochas gnólachtaí trí thimpeallacht a chothú lena ndéantar cruthaitheacht agus nuálaíocht a chothú.
Iomaíocht
Cuireann an tAontas Eorpach rialacha i bhfeidhm chun saoriomaíocht a chosaint. Toirmiscfear cleachtais arb é is aidhm nó d’éifeacht leo iomaíocht laistigh den mhargadh inmheánach a chosc, a shrianadh nó a shaobhadh agus féadfar iad a cheadú le fíneálacha. Leis an gceart atá ag aon duine cúiteamh a éileamh i leith damáiste a tharlaíonn de bharr iompar frith-iomaíoch, neartaítear nádúr oibríochtúil rialacha iomaíochta an Aontais agus féadfar iompar a bhaineann an bonn den tsaor-iomaíocht a dhíspreagadh.
Comhar breithiúnach
Áirítear sa limistéar saoirse, slándála agus ceartais bearta chun comhar breithiúnach idir na Ballstáit a chur chun cinn. Beidh an comhar sin bunaithe ar aitheantas frithpháirteach do bhreithiúnais agus do chinntí breithiúnacha agus beidh sé mar aidhm leis dlíthe náisiúnta a chomhchuibhiú chun coireacht thrasnáisiúnta a chomhrac trína áirithiú go gcosnófar cearta íospartach, amhrastach agus daoine atá á gcoinneáil laistigh den Aontas.
Príobháideachas
Tá rialacha sonracha leagtha síos ag an Aontas Eorpach chun sonraí pearsanta a chosaint. Ní mór do phróiseáil agus coinneáil sonraí den sórt sin na coinníollacha a leagtar síos sa reachtaíocht a shásamh, go háirithe a bheith teoranta don mhéid atá fíor-riachtanach agus gan cur isteach go díréireach ar an gceart chun príobháideachais.
Comhshaol
Tá an tAontas tiomanta do cháilíocht an chomhshaoil a chaomhnú agus a fheabhsú, agus do shláinte an duine a chosaint. Má chinneann an Chúirt Bhreithiúnais nár chomhlíon Ballstát dlí an Aontais, caithfidh an Ballstát sin an breithiúnas a chomhlíonadh chomh luath agus is féidir. Má mheasann an Coimisiún nár chomhlíon an Ballstát an breithiúnas, féadfaidh sé caingean nua a thionscnamh ag lorg pionóis airgeadais.
An tsochaí faisnéise
Tá ról lárnach ag an Aontas Eorpach i bhforbairt na sochaí faisnéise, d’fhonn timpeallacht a chruthú atá fabhrach don nuálaíocht agus don iomaíochas agus, ag an am céanna, cearta tomhaltóirí a chosaint agus deimhneacht dhlíthiúil a sholáthar. Áirithítear leis margaí digiteacha atá cothrom agus oscailte, agus baintear bacainní ar sheirbhísí trasteorann ar líne laistigh den mhargadh inmheánach chun a saorghluaiseacht a áirithiú.
Rochtain ar dhoiciméid
Is prionsabal bunúsach den Aontas Eorpach é an trédhearcacht sa saol poiblí. Dá bhrí sin, féadfaidh aon saoránach den Aontas nó aon eintiteas dlíthiúil, i bprionsabal, rochtain a fháil ar dhoiciméid na n-institiúidí Eorpacha.
Cuireann an Stiúrthóireacht um Thaighde agus um Dhoiciméadú ar fáil do ghairmithe dlí, ina Cnuasach de résumés, 'Roghnú na Mórbhreithiúnas’ agus ‘Feasachán Míosúil Cásdlí’ na Cúirte Breithiúnais agus na Cúirte Ginearálta.